Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn gom sách cổ, do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn và đích thân duyệt định).
Nghi ngục tập (tập hợp những vụ án khó xử, có nhiều điểm đáng ngờ), quyển bảy.
Đời Minh, Trương Cảnh soạn.
Hiến ty chấp nhận lời tự thú, cho thầy bói là người có nghĩa
Ở một thị trấn thuộc Hồ Bắc có một nhà chỉ có hai vợ chồng. Người vợ xinh đẹp nhưng không ưng chồng. Một hôm có thầy bói đến ngủ nhờ. Người vợ mến vẻ đẹp trai, nho nhã của ông ta, bèn giết chồng, rồi bày tỏ tình ý, xin được cùng đi theo. Thầy bói giận nàng bất nghĩa giết chồng, liền cầm lấy con dao giết luôn nàng rồi bỏ đi.
Sáng ra, một người làm thuê thường làm việc ở nhà ấy đến, thấy hai xác chết nằm gối lên nhau, máu chảy đầy đất. Anh ta sợ bị liên lụy nên bỏ trốn. Chẳng bao lâu (?) hàng xóm phát hiện, bắt người làm thuê, báo lên quan. Anh ta không tự minh oan được, đành nhận tội oan.
Thầy bói sau khi bỏ đi, ngày ngày vẫn xem bói ngoài chợ như thường. Nghe tin người làm thuê sắp bị hành hình, ông ta đến quan tự thú, khai rõ sự tình. Hiến ty (cơ quan giám sát và xét xử hình án của một vùng) cho rằng thầy bói giết người vợ thì coi như đã đền mạng cho người chồng, lại tự ra thú tội, nên cho là người có nghĩa, tha cho cả ông ta lẫn người làm thuê. Việc xảy ra trong niên hiệu Thuần Hựu đời Tống.
Dò ra mưu gian, bắt được viên soái giả
Ông Triệu, làm Tư hộ (chức quan ở châu, coi sổ hộ tịch, ruộng đất, thuế khóa) ở Thụy Châu, lên đường đi nhận bổ nhiệm chức mới. Một hôm vợ ông bỗng mất tích. Ông Triệu không tìm được nữa, đành viện cớ (?) mà trở về.
Mười năm sau, em trai người vợ đến Giang Lăng, bỗng thấy một viên soái (quan võ đứng đầu quân đội một vùng) mới đến nhậm chức, có hơn trăm cỗ kiệu theo sau; người ngồi trong kiệu thứ mười chính là chị mình. Hai chị em nhìn nhau hồi lâu mà không ai dám lên tiếng. Hôm sau anh lại đến xem, lại thấy chị đi qua; trong kiệu đánh rơi xuống đất một mảnh giấy, ghi rằng: "Ngày mai hãy đến miếu Thành hoàng." Hôm sau anh đến miếu, người chị nhân lúc không ai để ý, lấy mảnh giấy gói hai lạng vàng đưa cho, rồi quát bảo đi mau.
Anh mở ra xem, thấy viết: "Viên soái này là kẻ cướp, cả nhà năm trăm người đều là cướp; các vợ cả vợ lẽ của hắn đều là vợ và con gái nhà quan lại." Chị dặn lấy số vàng ấy làm tiền phí để đâm đơn kiện.
Bấy giờ Mạnh Củng, hiệu Vô Am, đang giữ chức Chế trí sứ (?) (quan tổng trấn, nắm quyền quân sự cả một vùng). Người em vội đến tố cáo. Ông Mạnh họp các quan lại bàn: "Bọn chúng năm trăm người đều là cướp, không dễ khống chế. Làm chậm thì chúng trốn, làm gấp thì chúng nổi loạn, phải làm sao?" Không ai dám trả lời.
Có một viên Tư hộ chừng hai mươi tuổi, vừa thi đỗ, đang trên đường đi nhận chức, vội nói: "Việc này dễ thôi." Ông Mạnh liền nắm tay anh ta hỏi: "Anh có kế gì?" Anh đáp: "Ở đây có thủy quân, hãy ra lệnh chặn cả thượng lưu lẫn hạ lưu sông, không cho chúng trốn. Rồi mở tiệc lớn, mời cả vợ con hắn dự; nhân đó khao đám lính đi theo hắn ở bãi tập quân, đặt quân mai phục giết sạch, rồi bắt viên soái giao vào ngục, hắn ắt phải đền tội."
Ông Mạnh rất mừng, làm theo, quả nhiên bắt được. Tra xét thì biết rõ hết sự tình: có một viên quan được bổ làm phó quan châu ở một lộ (?), bọn cướp giết ông ta trên sông, lấy giấy bổ nhiệm của triều đình, rồi xoay xở đổi bổ đến làm soái. Hơn trăm người vợ cả vợ lẽ đều là vợ con nhà làm quan. Bè đảng năm trăm tên, ban ngày làm việc hầu hạ, ban đêm thì ở chung với đám vợ lẽ ấy.
Việc được tâu lên triều đình, bọn chúng bị xử đúng tội. Vợ ông Triệu trở về với ông Triệu; những người còn lại đều được tìm thân nhân để đưa về. Việc xảy ra trong niên hiệu Thuần Hựu.
Tổn Trai lần ra vụ bỏ nhà theo trai
Đời Tống, trong niên hiệu Thuần Hựu, ở huyện Cao An thuộc Thụy Châu có cô gái họ Trịnh bỏ đời thường để tu đạo, tự nói đã gặp tiên, xưng hiệu là Tiên cô. Cô báo trước rằng đến ngày nọ sẽ phi thăng (thành tiên, bay lên trời). Đến ngày ấy, cô tắm gội thay áo, rồi bỗng biến mất, chỉ để lại đôi giày ở bậc thềm cạnh lan can. Người bốn phương kéo đến cầu phúc không dứt. Huyện báo lên quận; có người còn xin trình lên triều đình, xin ban biển hiệu cho miếu và ban danh hiệu cho cô.
Hồng Khởi Úy, hiệu Tổn Trai, đến làm quan huyện Cao An, sinh nghi, sai người đi dò tìm. Thì ra cô bỏ trốn theo một đạo sĩ, và tìm được cô ở vùng giáp ranh Long Hưng và Tân Kiến. Cô bị ghi tên làm quan kỹ (kỹ nữ thuộc quyền quản lý của nhà quan), còn đạo sĩ thì bị bắt làm nhạc công. Quan còn định cho khắc in hồ sơ vụ án để giải mối mê hoặc trong dân chúng.
Thứ Trai xử án như thần
Thời vua Tống Lý Tông, nhà Lê Tử Luân ở huyện Vu Đô thuộc Cám Châu bị giặc cướp vào cướp của giết người. Tử Luân vốn bất hòa với anh em Lê Thiên Tam cùng họ, nên nghi họ, bèn đi kiện. Huyện sai Huyện úy (quan trong huyện coi việc bắt trộm cướp, giữ trị an) họ Thành điều tra, truy bắt và giải lên. Tử Luân đút lót cho viên huyện úy, bắt Lê Thiên Tam, Lê Thiên Ngũ, Lê Thiên Lục cùng mười lăm người hàng xóm và thân thích giải lên quan; mười hai người bị đánh chết, vợ Thiên Lục bị làm nhục, nhà bị đốt. Họ bị tra khảo hết sức tàn khốc, phải nhận tội oan, nhưng không có tang vật lẫn chứng cứ. Tử Luân bèn mua chuộc Lưu Thập Tứ làm chứng, lén giấu binh khí vào, rồi khám xét lấy ra làm tang vật giải lên quan; anh em Thiên Tam đành nhận tội oan.
Chẳng bao lâu, Tuần ty (đồn tuần kiểm, chuyên lo tuần tra bắt cướp) bắt được bọn cướp thật là Đinh Quan Niệm Nhị cùng mười sáu tên (?). Tử Luân lại đút lót để ghép họ Lê làm kẻ cầm đầu, họ Đinh làm tòng phạm, làm xong lời khai rồi giải lên châu. Châu thẩm vấn lại không thấy gì khác, bèn trình lên Đề hình ty (cơ quan coi việc hình án và xét lại án oan của cả một lộ).
Lúc ấy Ngô Cách, hiệu Thứ Trai, đang làm quan Đề hình, sinh nghi. Vì trong lời khai đầu tiên của Lê Thiên Tam do bên huyện úy lấy thì không hề có câu nào nói đi cùng Đinh Quan Niệm Nhị; còn lời khai đầu tiên của Đinh Quan Niệm Nhị do Tuần ty lấy cũng không có tên Lê Thiên Tam. Ông thẩm vấn riêng từng người: họ Lê kêu oan, còn họ Đinh thì nhận tội.
Ông bèn hoán đổi chức vụ: cho ông Triệu đang làm Tri lục (quan coi hồ sơ, sổ sách và giúp xét án ở châu) sang làm Đông úy (huyện úy khu phía đông) huyện Cám, đưa viên Đông úy họ Hồ lên làm Tri lục, rồi giao toàn bộ những người liên quan cho thẩm tra lại. Kết quả biết rõ hết việc Đinh Niệm Nhị cướp của giết người; bọn chúng đều nhận tội.
Các viên lại ở châu và huyện đều bị đày đi Quảng Nam; Tri lục họ Triệu, quan huyện Vu Đô họ Triệu, Huyện úy họ Thành đều bị giáng chức, cách chức; Đông úy họ Hồ được tiến cử chính thức làm Tri lục. Lê Tử Luân bị đánh mười lăm trượng, bị biên quản (đưa đi giam lỏng, chịu quản thúc ở nơi khác) cách năm trăm dặm; nhưng vì nhà đã bị cướp nên được miễn đi, chỉ phải nộp ba mươi lăm thạch thóc để làm nhà cho Lê Thiên Tam. Người đương thời cho đó là cách xử án như thần.
Bắt cướp mà tìm ra đầu kỹ nữ
Trong niên hiệu Bảo Khánh, có ông Tiêu ở Lâm Giang đến Lâm An, thường lui tới nhà kỹ nữ Vũ Tái Tái. Ròng rã một năm, tiền của tiêu hết sạch, nhà kỹ bèn cự tuyệt không tiếp nữa. Tiêu không còn gì để chi tiêu, ngay người đầy tớ của ông cũng bị nhà kỹ giữ lại sai bảo. Tiêu cùng quẫn, phải về quê bán hết gia sản, rồi trở lại Lâm An, mở tiệm cầm đồ ở cầu Chưng Bính, không đến nhà kỹ nữa.
Hai năm sau, có người mang một chiếc áo vải đến muốn cầm năm trăm đồng, Tiêu chỉ cho ba trăm. Người ấy nói: "Thưa Thượng xá (cách gọi tôn kính học trò trường Thái học; ở đây dùng để gọi ông Tiêu), Thượng xá ở nhà Vũ Tái Tái đã tiêu bao nhiêu tiền mà chẳng tiếc, sao hôm nay lại so đo hai trăm đồng ghê gớm thế?" Tiêu đáp: "Tôi tiêu tiền của tôi, can gì đến anh?" Rồi đưa bốn trăm đồng cho người ấy đi. Người ấy đứng dậy nói: "Ông từng dẫn người đến nhà Vũ Tái Tái (?), nay ông keo kiệt thế này thì biết ngay là không dám đến đó nữa rồi."
Tiêu nghe câu ấy, nhớ lại chuyện xưa, trong lòng uất ức. Đêm ấy ông xách một cái giỏ đến gõ cửa nhà Vũ Tái Tái. Người đầy tớ của ông ra mở then cửa; biết đêm ấy không có khách, ông vào gặp Vũ Tái Tái, hỏi han chuyện lâu ngày xa cách. Vũ vừa lên tiếng đáp, Tiêu liền chặt đầu nàng mang đi; người đầy tớ cũng bỏ trốn luôn.
Tiêu bỏ cái đầu vào một cái vò, đổ đầy dầu ngâm, đặt dưới gầm giường, thỉnh thoảng lại nhấc lên xem, nói: "Vũ Tái Tái, giờ thì mày mới nhận ra tao!" Hôm sau, không ai biết được tung tích kẻ giết người.
Sai nha hai khu phố đông, tây bàn với nhau: "Chỉ có Trương Tứ quan nhân là hay đến nhà kỹ xin xỏ mãi không chán, mà Vũ Tái Tái cũng là người tính ương ngạnh, ắt là người ấy giết. Cứ tìm Trương Tứ quan nhân, xem lời lẽ sắc mặt thế nào; dù không phải hắn thì cũng tạm bắt về để xin gia hạn phá án." Họ bèn đến khu vui chơi giải trí bắt được Trương, giải lên quan, giao vào ngục tra xét. Trương không chịu nổi tra khảo, đành nhận tội oan, khai rằng con dao và đầu Vũ Tái Tái đã vứt xuống biển. Thế là Trương bị xử thắt cổ ngoài chợ.
Hơn một năm sau, có kẻ trộm (?) lẻn vào nhà Tiêu. Tiêu giật mình hô bắt trộm. Bỗng người đi tuần đêm đến, vào nhà Tiêu cùng bắt trộm thì trộm đã chạy mất. Người đi tuần nhìn thấy trong cái vò dưới gầm giường chính là đầu Vũ Tái Tái. Hôm sau Tiêu bị bắt tra hỏi, khai rõ hết sự tình, phải đền tội. Viên sai nha khu phố tây cũng bị chém để đền mạng cho Trương; quan coi ngục cũng bị định tội, nặng nhẹ tùy người.
Phàn Thượng xá tự thú tội giết nhầm
Phàn Thượng xá người phủ Kiến Ninh, khi đang học ở Thái học (trường học cao nhất của nhà nước ở kinh đô), đã tư thông với vợ của Văn Tiết cấp (người cầm đầu một toán lính hoặc lại dịch nhỏ) ở trước kho Tả Tàng; Văn không hề hay biết.
Có lần Văn uống rượu ở quán, lặng lẽ nghe người ngồi bàn bên nói với nhau: "Vợ của Văn Tiết cấp ở trước kho Nội Tàng đây đẹp lắm. Phàn Thượng xá qua lại nhà ấy ba năm rồi. Cứ mỗi lần Văn Tiết cấp đi trực đêm, năm ngày một lần, là Thượng xá ắt ngủ lại nhà ấy." Văn nghe chữ "Phàn" không được rõ, bèn giấu kín chuyện ấy.
Đến phiên trực đêm, Văn tìm người trực thay, rồi đến canh ba thì về nhà, vội vàng đấm cửa. Người vợ bảo Thượng xá: "Ta với chàng qua lại ba năm không ai biết; nay chồng về, không có chỗ nào trốn." Nàng bèn lấy con dao quỷ đầu (loại đao lớn có chạm đầu quỷ ở chuôi) ở đầu giường đưa cho, nói: "Ta với chàng cùng ra, ta mở cửa thì chàng giết hắn ngay." Đến lúc mở cửa, trời tối không nhận rõ người, Thượng xá vung dao chém nhầm trúng người vợ, rồi bỏ trốn.
Văn kêu báo hàng xóm bốn bên, ai cũng nói: "Vừa rồi không nghe tiếng ai khác, vả lại con dao từ đâu ra, chúng tôi làm sao biết được?" Văn bị bỏ vào ngục, đành nhận tội oan. Hôm sau ra chợ chịu hình, trên tấm bảng ghi tội trạng có viết là vụ Văn Tiết cấp giết vợ. Thượng xá đi ra phố, nói với Văn Tiết cấp: "Vợ anh là do tôi giết, sao lại bắt anh đền mạng?" Rồi đến quan tự thú. Vì thế ông chỉ bị biên quản ngay trong châu nhà. Việc xảy ra trong niên hiệu Bảo Khánh.
Liêm Khê làm cho kẻ tàn khốc tỉnh ngộ
Chu Đôn Di (nhà Nho lớn đời Tống, hiệu Liêm Khê) làm Chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ của huyện) huyện Phân Ninh. Có một vụ án để lâu không xử xong, Đôn Di đến, chỉ hỏi một lần là phân rõ ngay. Người trong huyện kinh ngạc nói: "Đến lại già lão luyện cũng không bằng." Quan giám sát của lộ tiến cử ông, ông được đổi làm Tư lý tham quân (quan coi việc xét xử hình án) ở quân Nam An.
Có một tù nhân theo luật không đáng tội chết, nhưng Chuyển vận sứ (quan coi tài chính, vận chuyển lương thuế của một lộ, kiêm giám sát quan lại) Vương Quỳ muốn xử thật nặng. Quỳ là viên quan tàn khốc, hung dữ, mọi người không ai dám cãi. Riêng Đôn Di tranh luận với ông ta; ông ta không nghe. Đôn Di bèn nộp lại thẻ hốt (tấm thẻ quan lại cầm khi gặp cấp trên; nộp lại tức là xin thôi chức) rồi về, định bỏ quan mà đi, nói: "Như thế này mà còn làm quan được sao? Giết người để lấy lòng người khác, ta không làm." Vương Quỳ tỉnh ngộ, người tù được tha chết.
Bà hàng xóm làm chứng vạch trần lời vu cho tư thông
Đời Tống, trong niên hiệu Cảnh Định, một nhà họ Trương ở Phúc Kiến gả con gái. Có gã thiếu niên trong làng tính nết không đứng đắn, nghe nói trong gánh trà của lễ cưới có chén pha lê, đêm trước bèn giả làm đàn bà, theo đám bạn gái của cô dâu vào nhà, định ăn trộm, nhưng bị bắt, bị đánh đập tra khảo rất dữ.
Có một bà hàng xóm thường hầu cô gái tắm gội; gã thiếu niên dò hỏi bà, biết ở chỗ kín của cô gái có hai nốt ruồi liền nhau. Hắn đến quan khai rằng: "Tôi vốn tư thông với cô gái ấy, trước sau đã được cô ta đưa cho bao nhiêu thứ đồ." Quan đòi cô gái ra đối chất, mọi lời hắn khai đều không có thật. Gã thiếu niên bèn chỉ ra hai nốt ruồi ở chỗ kín làm chứng; cô gái xấu hổ không nói được gì. Khám thì quả nhiên đúng. Quan đã định tội, sắp xử thì bà hàng xóm đến quan trình bày sự thật, gã thiếu niên bèn phải chịu tội.
Đưa kỹ nữ ngồi kiệu đến, làm kẻ trộm phải chịu tội
Lại ngày xưa ở An Cát Châu, có nhà giàu mới cưới vợ. Một tên trộm nhân lúc đông người lộn xộn, lẻn vào phòng cô dâu, nấp dưới gầm giường, đợi đêm xuống thì ra tay. Không ngờ đèn đuốc thắp sáng suốt đêm, ròng rã ba đêm như thế, hắn đói quá chạy ra, mọi người xúm lại đánh rồi bắt trói. Sáng ra định báo quan, tên trộm van xin: "Tôi thật có tội, nhưng chưa lấy được gì, mà đã bị đánh đến thế này rồi. Mong được tha, đừng báo quan, tôi sẽ đền đáp; nếu không thì tôi cũng sẽ có chuyện để nói." Nhà giàu không nghe.
Đến trước quan, tên trộm nói: "Tôi không phải kẻ trộm, mà là thầy thuốc. Cô dâu có bệnh kín, bảo tôi đi theo để thường xuyên cho thuốc mà thôi." Quan huyện là ông Trần người Tam Sơn, hỏi đi hỏi lại nhiều lần, hắn kể chuyện nhà cô dâu cùng những việc thường ngày rất tỏ tường, bởi đó là những lời thì thầm chốn chăn gối hắn nghe được lúc nấp dưới giường. Quan tin lời, cho đòi cô dâu đến khai làm chứng. Nhà giàu biếu xén, chạy chọt, van xin quan miễn cho việc đòi cô dâu, quan đều không nghe.
Nhà giàu bàn với một viên lại già, nhờ ông ta xin với quan rằng: "Cô ấy mới về nhà chồng, nếu bắt ra đối chất với kẻ trộm thì bất kể hơn thua, nỗi nhục cũng không gì lớn bằng. Tên trộm lẻn vào rồi đột ngột chạy ra, ắt không biết mặt cô dâu. Nếu cho một người đàn bà khác ra đối chất, mà tên trộm nhận là cô dâu, thì thấy ngay hắn vu cáo." Quan khen phải, chọn một kỹ nữ, cho ăn mặc lộng lẫy, ngồi kiệu đến. Tên trộm vội gọi tên tục ở nhà của cô dâu, nói: "Cô mời tôi chữa bệnh, sao lại bắt tôi làm kẻ trộm?" Quan cười lớn; tên trộm đành nhận tội.
Tiết Trai rước các tượng Quan Âm về, nhận ra nhà sư gian dâm
Có một sĩ phu (người có học, làm quan) ở một châu, đưa vợ đến Lâm An nhận việc. Có lần ông cùng vợ ngồi hai kiệu song song ra phố; đến chỗ chợ đông đúc, tạm dừng lại mua đồ, chỉ trong chớp mắt đã không thấy kiệu của vợ đâu. Ông báo quan, quan bắt phu kiệu tra hỏi, nhưng không lần ra manh mối gì.
Hơn một năm sau, bỗng có một cỗ kiệu dừng ở ngoài cửa nhà trọ, người ngồi trong chính là vợ ông. Người vợ kể: "Lúc đầu bị người ta khiêng đi, tôi không biết đó không phải phu kiệu cũ. Đi chừng vài dặm thì đến một cổng lớn, theo hành lang dài đến dưới một căn nhà tối. Ra khỏi kiệu, tôi hỏi quan nhân nhà tôi ở đâu, phu kiệu không đáp. Đi thêm vài bước thì một nhà sư ra vẫy gọi. Tôi nghi ngờ muốn lùi lại, nhưng nhà sư đẩy từ phía sau. Tôi kêu to, nhà sư lôi tôi vào, nói: 'Đây là chỗ lấy mạng người đấy.'
Qua mấy khúc ngõ quanh co, lại vào một phòng tối, khóa rất chặt, không hề có tiếng người; dù có nghe tiếng chuông thì cũng rất xa. Nhìn lâu mới thấy hơi sáng một chút. Nhà sư mang rượu và thức ăn đến; tôi lo buồn uất ức, không ăn uống được, nhà sư cưỡng ép ăn nằm với tôi. Mỗi ngày nhà sư đưa cơm hai lần, tối đến thì mang rượu đến ngủ cùng.
Một hôm nhà sư quên khóa cửa, tôi đi ra ngõ tối, nhìn xa xa thấy có ánh lửa, đó là ngọn đèn trường minh (đèn thắp sáng suốt ngày đêm không tắt) ở nơi thờ Quan Âm. Tôi bèn lạy, nguyện được thấy lại ánh mặt trời; rồi cởi chuỗi tiền vàng trên khăn tay buộc quanh thân tượng Quan Âm, lại dùng móng tay bấm lên chân tượng thành vết hình chữ "xuyên" (chữ Hán có ba nét sổ dọc). Rồi tôi quay về phòng (?).
Về sau nhà sư sức đã mỏi, ý đã nhạt, tôi van xin cho về. Nhà sư nói: 'Đã vào đây thì vốn không có lẽ nào được ra, nhưng nghĩ ngươi biết điều, cũng có thể bàn được.' Một đêm ăn nằm đến sáng, trời vừa tờ mờ thì dẫn tôi ra dưới căn nhà tối, lên kiệu đưa đến đây."
Sĩ phu trình việc lên phủ Lâm An. Lúc ấy Triệu Tiết Trai đang làm Doãn kinh đô (quan đứng đầu phủ kinh đô). Đúng lúc trời hạn hán nặng, cầu đảo mãi không ứng nghiệm. Hôm sau ông đi dâng hương, họp các nhà sư lại nói: "Đêm qua ta mộng thấy Quan Âm hiển linh cảm ứng. Phàm các chùa xa gần, hễ có tượng Quan Âm thì đều rước về đây. Nếu tượng Quan Âm chùa nào cảm ứng làm mưa, thì sẽ tâu lên triều đình, vị sư trụ trì được ban thêm danh hiệu và ban áo cà sa màu tía, các chú tiểu đều được cấp độ điệp (giấy phép xuất gia chính thức do triều đình cấp)." Ông cho dán bảng khắp nơi.
Hôm sau các chùa rước tượng đến tấp nập, quả nhiên có một pho tượng trên thân buộc chuỗi tiền vàng, dưới chân có vết chữ "xuyên" đúng như lời kể. Ông bèn cho gọi tất cả sư và chú tiểu của chùa ấy đến, cho vợ sĩ phu ngồi sau rèm nhận mặt, thì chính là vị sư trụ trì chùa ấy. Nhà sư bị giao vào ngục tra hỏi, nhận hết tội, bị đem giết.
Trần Thanh gỡ oan nhờ đôi giày ướt
Vương Tam Lang ở Lâm Giang, Giang Tây, ở trên một căn lầu nhìn ra sông. Vợ anh tựa lan can ăn quả, tình cờ ném hạt trúng khăn đội đầu của một chàng trai dưới thuyền. Chàng trai ngẩng lên nhìn, tưởng người đàn bà ấy ghẹo mình. Đến tối, anh ta lẻn vào nhà, không nghe thấy tiếng người, liền quay về thuyền; thấy giày bị ướt, bèn để cạnh bếp hong cho khô.
Đêm ấy Vương Tam Lang về nhà, thấy vợ đã bị giết, máu chảy đầy đất. Sáng ra họp hàng xóm lại, thấy vết máu kéo thẳng đến tận thuyền, bèn bắt chàng trai giải lên quan. Chàng trai không tự minh oan được, đành nhận tội oan. Nhưng không thấy giày của người đàn bà và hung khí đâu. Viên lại coi ngục chỉ vào tấm biển ở cái đình gần bờ sông, nói hình như có vật gì; đến xem thì quả là đôi giày và con dao. Thế là lời khai được lập xong, vụ án thành.
Đến lượt Trần Thanh sinh nghi. Ông xin nghỉ về nhà, sáng sớm đi dọc bờ sông, bà hàng xóm của Vương hỏi về vụ án trước. Trần đáp rằng đã xử tội chàng trai dưới thuyền rồi. Bà già sững sờ nói: "Oan quá! Kẻ thật sự gây án là viên lại coi ngục ấy." Trần Thanh lặng lẽ báo với quan Tư lý; quan gọi viên lại coi ngục ra tra hỏi, biết rõ hết sự tình. Chàng trai được tha, viên lại coi ngục bị xử tử. Từ đó Trần Thanh lui về sống nhàn, dạy con học hành, (con) được dự kỳ thi Tào cử (kỳ thi riêng do cơ quan chuyển vận của lộ tổ chức) (?).
Nhật Long gặng hỏi lời đứa trẻ
Ở huyện Tín Phong thuộc Cám Châu có một người thợ mộc sống dưới chân núi; trên núi là con đường trạm (đường lớn của nhà nước, có các trạm nghỉ cho người đưa công văn). Anh ta thường đi từ phía sau nhà lên đường trạm để ra vào.
Có lần, đầu canh năm, anh mang đồ nghề đẽo gọt đi làm nơi khác; chưa đến đường trạm chừng năm sáu trượng thì thấy một xác chết, nhìn thấy khắp người toàn máu, bèn bỏ đó mà đi. Đến trưa, lý trưởng và hàng xóm đến khám nghiệm, thấy vết thương chí mạng là vết búa. Mọi người bàn rằng thủ phạm chắc chắn là người thợ mộc này, bèn bắt cả hai vợ chồng giải lên quan. Không chịu nổi tra khảo, hai vợ chồng tranh nhau nhận tội oan. Quan sinh nghi, hơn một năm vẫn không xử dứt được.
Bấy giờ Tống Nhật Long, người đất Thục, đang làm Tri lục, nổi tiếng là giỏi, được giao chuyên xử vụ này. Ông Tống biết là oan, ngày ngày vào ngục tra xét, nhưng lời khai vẫn y như trước. Một hôm, đang lúc thẩm vấn, có một đứa trẻ mang cơm đến cho lính ngục rồi thì thầm với nhau. Ông Tống hỏi, lính ngục lấy chuyện khác đáp lấp đi.
Ông Tống cho những người xung quanh lui ra, gọi đứa trẻ lại, cho hai quan tiền hội tử đợt thứ mười tám (một loại tiền giấy của nhà Tống, phát hành theo từng đợt), rồi gặng hỏi. Đứa trẻ nói: "Vừa rồi có một người ở quán trà cho cháu năm mươi đồng tiền đồng, bảo cháu dò xem vụ án người chết đang xét, hai vợ chồng kia ai là người nhận tội." Ông Tống liền sai hai người lính đi theo đứa trẻ bắt người ấy về, hỏi: "Ngươi giết người, sao lại để kẻ khác đền mạng?" Người ấy nhận tội ngay; vợ chồng người thợ mộc được tha. Việc xảy ra trong niên hiệu Hàm Thuần.
Nhờ cây đàn mà gỡ được oan cho nhà sư
Trong niên hiệu Hàm Thuần, viên Thông phán (phó quan đứng đầu châu) Viên Châu họ Tiêu có lần đến chùa Thanh Thủy, thấy cái mõ gỗ có thể làm được đàn cầm, xin mấy lần nhà sư không cho. Chẳng bao lâu ông được tạm giữ chức Thái thú (quan đứng đầu châu); nhà sư bèn cưa cái mõ làm bốn, giữ lại hai, đem hai phần biếu ông Tiêu. Ông Tiêu đẽo thành hai cây đàn, giữ một cây, đem một cây biếu vị Tể tướng đương thời là Diệp Mộng Đỉnh, hiệu Tây Giản.
Thầy dạy đàn của ông Diệp nói: "Đàn tuy tốt, nhưng có tiếng ai oán." Ông Tiêu bèn đi dò hỏi, biết trong chùa có một nhà sư chết không rõ nguyên do, còn chú tiểu của vị ấy thì đã mang quần áo đồ đạc bỏ đi, hiện đang mở cửa hiệu ở một châu nọ. Ông bèn sai lính chuyên trách mang công văn sang bắt về, giao cho lại tra hỏi, mới biết chú tiểu đã giết nhà sư rồi lấy y bát (áo cà sa và bình bát, chỉ đồ dùng của nhà sư). Hắn bèn phải đền tội.
Quả báo của quan Tư lý
Ở Cát Châu có viên cán sự (?) họ Vương giết người, rồi đưa ba trăm quan tiền đồng cho một ông già trong làng, bảo nhận tội thay, nói: "Ông cứ nhận đi, không đến nỗi phải đền mạng đâu, chỉ ăn sáu bảy chục gậy là cùng." Ông già tin là thật. Bấy giờ quan Tư lý họ Hề nghi ngờ, giảng giải cho ông già về họa phúc, ông già bèn khai thật.
Lúc ấy ông Hề thấy một người bị giam cùng, trên cổ có vết dao, bèn nghi rằng người chết đã đâm bị thương hắn, nên hắn đã giết người chết. Ông tra hỏi nhưng người ấy chưa nhận. Tên họ Vương nhân đó nói với ông Hề, phụ họa rằng đúng là như vậy, lại ra sức nói với quan Quận thú (quan đứng đầu quận). Người bị giam cùng không chịu nổi khổ hình, bèn nhận tội, bị xử tội chết. Ông Hề nhờ công "bình phản" (lật lại án oan) mà được thăng chức, nhưng chẳng bao lâu thì chết. Việc xảy ra trong niên hiệu Hàm Thuần. Về sau, chính tên cán sự kia nhận tội giết người, chịu phép nước, lúc ấy mới khai ra rằng vụ án xử trước kia là oan.
Nghi ngục tập, hết quyển bảy.
Thuộc Tử bộ (phần sách của các nhà tư tưởng, các học phái), loại Pháp gia (sách về pháp luật, hình án), sách Nghi ngục tập.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video