Quyển thứ nhất
Mục 1 · Điều lệnh (các điều luật và lệnh của triều đình về việc khám nghiệm)
Phàm xác chết phải khám nghiệm mà không khám nghiệm (lần khám đầu và lần khám lại cũng vậy); hoặc nhận lệnh cử đi mà quá hai thời (hai canh giờ, khoảng bốn tiếng đồng hồ) vẫn chưa lên đường (gặp ban đêm thì không tính; các điều dưới cũng theo như thế); hoặc không đích thân đến xem xác; hoặc không xác định nguyên nhân chết do vết thương ở chỗ yếu hại (chỗ hiểm trên cơ thể, bị thương thì có thể chết); hoặc có xác định nhưng không đúng (tức là chết bất thường mà kết luận là chết vì bệnh, bị thương ở đầu mà ghi là bị thương ở sườn, và những trường hợp tương tự), thì đều xử theo tội vi chế (tội làm trái lệnh của vua).
Nếu vì dựa vào biên bản khám nghiệm mà đã xử tội sai, xử nặng thành nhẹ hoặc nhẹ thành nặng, thì không được hưởng lệ tự thú hay giác cử (quan lại tự khai ra lỗi của mình trước khi bị phát hiện để được tha hoặc giảm tội). Nếu sự việc khó làm rõ, kết luận mà sai, thì phạt đánh trượng một trăm (đánh một trăm gậy). Lại nhân (viên thư lại giúp việc ở nha môn) và hành nhân (người làm nghề khám tử thi đi theo quan khám nghiệm) cũng chịu tội cùng một mức.
Phàm người được cử đi khám lại, xác chết chưa để cách lâu ngày mà lại nói bừa là xác đã thối rữa nên không khám, thì xử theo tội phải khám mà không khám. (Điều này do triều Thuần [Hy] (?) (niên hiệu đời Tống Hiếu Tông) xét định.)
Phàm việc khám xác: tin báo đến đã quá hai canh giờ mà không mời quan đi khám; mời quan trái phép, hoặc nhận lời mời trái phép mà không nói ra; hoặc công văn đến, đáng phải nhận mà không nhận; hoặc quan lại và hành nhân của lần khám đầu với lần khám lại gặp gỡ nhau, hay để lộ những điều đã khám ra, thì đều bị đánh trượng một trăm. (Nếu khám xong mà không báo lên cơ quan cấp trên ngay trong ngày thì cũng xử theo như thế.)
Phàm các huyện nhận lời nơi khác mời quan đi khám xác, có quan rảnh để cử đi mà nói là thiếu quan; hoặc thiếu quan thật nhưng không trình bày rõ lý do trong công văn gửi lên; hoặc dò biết công văn sắp đến mà viện cớ đang nghỉ phép để tránh, thì đều xử theo tội vi chế.
Phàm hành nhân nhận tiền của vì việc khám xác thì xử theo luật dành cho công nhân (những người làm việc vặt, sai dịch ở nha môn).
Phàm những việc như khám nghiệm, khám lại cần cử quan đi, thì phải cử người không có quan hệ họ hàng, không có thù oán, không có dính líu gì đến vụ việc.
Phàm quan được triều đình bổ nhiệm, ở nơi đang làm việc có lệ được thưởng khi mãn nhiệm kỳ, thì không được cử đi việc khác; nhưng nếu cần cử đi khám xác thì được phép cử.
Phàm việc khám xác: ở châu (đơn vị hành chính trên huyện) thì cử tư lý tham quân (quan ở châu coi việc ngục tù, xét xử); (nếu người chết là tù của chính ty của viên quan ấy thì cử quan khác; hoặc châu chỉ có một ty tư lý thì cũng theo như thế) ở huyện thì cử huyện úy (quan coi việc trị an, bắt trộm cướp trong huyện).
Nếu thiếu huyện úy thì lần lượt cử chủ bạ (quan coi sổ sách, giấy tờ của huyện), rồi huyện thừa (quan phó, giúp việc huyện lệnh) (huyện thừa không được ra khỏi địa giới huyện mình). Nếu cả các quan giám đương (quan trông coi các việc thu thuế, kho tàng, muối, rượu…) cũng đều thiếu, thì huyện lệnh (quan đứng đầu huyện) tự đi. Nếu nơi có xác cách quá mười dặm, hoặc phải khám xác tù của chính huyện mình, thì gửi công văn sang huyện gần nhất. Còn những huyện nằm ngay trong thành của châu thì đều báo lên châu.
Những vụ phải khám lại thì ngay trong ngày cử quan khám lần đầu, phải gửi công văn trước để xin cử quan khám lại. Nếu đáng phải gửi công văn sang huyện gần nhất mà trong vòng trăm dặm không có huyện nào, thì được gửi cho quan tuần kiểm (quan chỉ huy quân tuần tra, giữ trị an ở một vùng) hoặc đô tuần kiểm (quan tuần kiểm cấp cao, cai quản nhiều tuần kiểm) ở gần đó. (Trong số này, vụ khám lại chỉ đáng gửi cho quan của huyện mình, mà huyện chỉ có một quan, cũng theo như thế. [Cả hai trường hợp] đều nói về người hiện không đang đi tuần bắt cướp.)
Phàm quan giám đương ra khỏi thành đi khám xác thì huyện cử năm người thủ lực (người làm công việc nặng, sai vặt ở nha môn) đi theo phục dịch.
Phàm người chết mà trước khi chết không có người thân từ hàng tư ma trở lên ở nơi chết (tư ma là bậc tang nhẹ nhất, để tang ba tháng; người thân từ hàng tư ma trở lên tức là họ hàng trong năm đời), (tù đang bị giam được cho tại ngoại chưa quá mười ngày, và người đang bị áp giải cũng vậy) thì đều phải cử quan đi khám xác. (Đầy tớ trai, đầy tớ gái đã được lấy lời khai trước khi chết thì cử công nhân đi khám.)
Tù chết và người chết bất thường thì vẫn phải khám lại; khám đầu và khám lại xong thì đem chôn ngay. (Vẫn cử người trông coi; nếu có họ hàng đến nhận chôn thì giao cho họ.) Nếu biết người chết có họ hàng ở nơi khác thì vẫn phải báo cho họ biết.
Phàm xác phải khám lại: ở châu thì báo lên châu; ở huyện thì khi nhận công văn, gửi công văn sang huyện gần nơi có xác nhất. (Trong các tờ trình và công văn đều không được ghi nguyên nhân chết.) Nếu huyện ấy cách từ trăm dặm trở lên và xa hơn huyện mình, thì chỉ gửi công văn cho quan của huyện mình. (Nếu huyện mình chỉ có một quan thì gửi sang huyện khác.)
Phàm mời quan đi khám xác thì không được mời vượt qua Hoàng Hà, sông, hồ (sông là nơi không có cầu; hồ là khi nước dâng không qua được), và không được gửi công văn cho huyện chỉ có một quan. (Huyện nằm ngay trong thành châu thì được gửi; công văn đến thì báo ngay lên châu để châu cử quan đi.)
Phàm việc khám xác, đáng gửi công văn cho huyện gần mà lại gửi cho huyện xa, thì công văn đến nơi vẫn phải nhận; khám xong báo lên cơ quan cấp trên.
Phàm xác phải gửi công văn sang huyện lân cận để khám lại, mà vị quan đáng mời lại đang ở huyện khác, hoặc ở ngoài trăm dặm, hoặc đang nghỉ ốm (nếu bệnh không cản trở việc của mình thì không tính (?)), không có quan nào rảnh để cử đi, thì huyện nhận công văn ngay trong ngày phải trình bày rõ lý do (người đang nghỉ phép thì ghi rõ ngày giờ), cam đoan là đúng sự thật rồi báo lên châu mình và đề điểm hình ngục ty (cơ quan cấp lộ, trên châu, giám sát việc hình án, tù ngục), đồng thời báo cho cơ quan đã gửi công văn ban đầu, và gửi tiếp công văn sang huyện kế tiếp.
Phàm cách mục (mẫu biểu in sẵn để ghi kết quả khám nghiệm) cho việc khám đầu và khám lại tử thi do đề điểm hình ngục ty in theo mẫu quy định. Mỗi bộ có ba tờ cho lần khám đầu và ba tờ cho lần khám lại, đánh số theo thứ tự chữ trong sách Thiên tự văn (bài văn một nghìn chữ không trùng nhau, xưa thường dùng để đánh số thứ tự), đóng dấu định số rồi phát xuống các châu, huyện.
Khi có việc khám nghiệm thì châu, huyện điền trước vào ba tờ ấy rồi giao cho viên quan được cử đi. Khám xong, quan ấy ghi đúng sự thật: một tờ nộp lên châu, huyện; một tờ giao cho nhà người bị hại (nếu không có người nhà thì nộp trả về đề điểm hình ngục ty); một tờ ghi rõ ngày giờ và số hiệu, gửi theo đường trạm khẩn cấp thẳng về đề điểm hình ngục ty để kiểm tra. (Khám từ lần thứ ba trở đi cũng theo như thế.)
Phàm người chết vì bệnh (tức là không phải đang bị giam hay đang bị áp giải) đáng phải khám xác, nhưng nếu có người thân hàng tư ma trở lên sống chung, hoặc người thân hàng đại công trở lên sống riêng (đại công là bậc tang chín tháng, dành cho họ hàng gần như anh chị em họ) đến nơi chết và xin miễn khám, thì cho phép.
Nếu là sư hay đạo sĩ có pháp quyến (những người cùng thầy, cùng dòng tu, coi nhau như người nhà), hoặc là đồng hành (người mới vào chùa, quán học đạo, chưa chính thức xuất gia) có thầy của mình, trước khi chết có những người ấy ở nơi chết, lại có vị đứng đầu chùa hay đạo quán cam đoan là không có nguyên do gì khác, thì cũng được miễn. Sư hay đạo sĩ tuy không có pháp quyến nhưng có vị đứng đầu chùa, quán hoặc các đồ đệ cam đoan, thì cũng theo như thế.
Phàm quan được triều đình bổ nhiệm chết vì bệnh (tức là không phải đang bị giam hay bị áp giải), nếu trước đó đã được lấy lời khai; hoặc chết vì bệnh phát đột ngột, mà nơi ở có vị đứng đầu chùa, quán, hoặc chủ quán trọ và hàng xóm, cùng những người có trách nhiệm ở địa phương đó cam đoan là không có nguyên do gì khác, thì cơ quan có thẩm quyền xem xét kỹ rồi cho miễn khám nghiệm.
Phàm huyện lệnh, huyện thừa, chủ bạ tuy đáng được cử đi, nhưng phải để lại một người ở huyện. (Nếu bất ngờ cả ba đều vắng thì châu cử quan đến tạm quyền.) Phàm điều nào nói "xử theo tội vi chế" thì không được coi là lỗi vô ý. (Phần "Chế" trong sách Hình thống (bộ luật hình nhà Tống) nói: nhận lệnh vua để thi hành việc gì mà làm trái thì xử tội đồ hai năm (tội đồ là bắt đi làm khổ sai có thời hạn); nếu không cố ý làm trái mà hiểu sai ý chỉ thì đánh trượng một trăm.)
Phàm quan giám lâm chủ ty (quan trực tiếp coi quản, nắm việc ở một cơ quan) nhận tiền của mà làm sai pháp luật, số tang vật đến hai mươi tấm lụa, người không hưởng lương mà đến hai mươi lăm tấm, thì xử giảo (thắt cổ cho chết). Nếu tội đến mức lưu (đày đi xa), và trường hợp nhận của nhưng không làm sai pháp luật mà tang vật đến năm mươi tấm, thì xử phối bản thành (đày đi làm lính khổ sai ngay tại thành bản xứ).
Phàm tự uống thuốc độc hoặc cho người khác uống, rồi vu cáo người khác, nếu tội chưa đến mức chết thì xử phối đi xa nghìn dặm (đày đi làm lính khổ sai ở nơi cách nghìn dặm). Nếu người uống thuốc độc đã chết, mà có kẻ biết rõ sự tình lại vu cáo người khác, thì cho phép bất kỳ ai bắt kẻ ấy, thưởng năm mươi quan tiền.
Phàm người thân từ hàng tư ma trở lên chết vì bệnh mà lại vu cho người khác là chết vì nguyên do khác, thì xử theo luật vu cáo (tức như nói là bị đánh chết, khiến quan tin theo mà đem khám nghiệm), không được dùng [... (chữ khuyết)] (?) để xét giảm, cũng không được hưởng lệ tự nhận là cáo sai để được giảm tội. Nếu những người thân từ hàng tư ma trở lên vu cáo lẫn nhau, và đầy tớ trai, đầy tớ gái chết vì bệnh mà người nhà họ lại vu cáo chủ nhà là chết vì nguyên do khác, thì cũng theo như thế. (Bậc trên trong họ vu cáo bậc dưới thì việc [... (chữ khuyết)] (?) nộp tiền chuộc tội và giảm tội tự theo luật riêng của việc ấy.)
Phàm có người giả bệnh, giả chết, giả bị thương, mà người được sai đi khám nghiệm lại khám không đúng sự thật, thì đều xử theo tội của kẻ lừa dối nhưng giảm một bậc. Nếu bệnh thật, chết thật, bị thương thật mà khám không đúng, thì xử theo tội cố ý khép người vào tội. (Phần "Nghị" trong Hình thống nói: theo điều trên, kẻ giả bệnh bị đánh trượng một trăm; khám không đúng thì xử như kẻ giả dối nhưng giảm một bậc, đánh trượng chín mươi.)
Phàm xác chết tuy đã được khám, nhưng lại chỉ bừa một xác khác để tố cáo, khiến quan tin theo mà tra hỏi xét xử, thì xử theo luật vu cáo. Nếu người thân đến nơi chết mà nhận bừa là xác người nhà, thì đánh trượng tám mươi. Nếu người bị vu cáo chết trong ngục thì tăng tội thêm ba bậc. Nếu quan tra xét bừa bãi thì xử theo luật khép người vào tội.
Phần "Sớ" trong Hình thống viết: dùng vật khác đánh người thì đánh trượng sáu mươi. (Chảy máu thì coi là bị thương; trừ tay chân ra, mọi thứ khác đều là vật khác, kể cả binh khí mà không dùng lưỡi sắc.) Sách Thân minh Hình thống (văn bản giải thích, làm rõ bộ Hình thống) viết: dùng ủng, giày đá người bị thương thì do quan khám xét định: nếu ủng, giày cứng thì xử như dùng vật khác; nếu không cứng thì khó coi là vật khác.
Phàm việc bảo cô (định một thời hạn sau khi đánh người bị thương; trong hạn ấy nếu người bị thương chết thì kẻ đánh phải chịu tội giết người): đánh bị thương bằng tay chân thì hạn mười ngày; đánh bị thương bằng vật khác thì hai mươi ngày; làm bị thương bằng vật có lưỡi sắc hay bằng nước sôi, lửa thì ba mươi ngày; làm gãy, trật tay chân hay vỡ xương thì năm mươi ngày. Chết trong hạn thì đều xử theo tội giết người. Phàm cắn người thì đều xử theo luật dùng vật khác.
Trong hạn bảo cô mà bị sảy thai thì từ lúc sảy thai tính thêm một hạn riêng ba mươi ngày, nhưng gộp với hạn của vết thương do bị đánh thì không được quá năm mươi ngày. Chết ngoài hạn, hoặc tuy trong hạn nhưng chết vì nguyên do khác, thì đều xử theo luật đánh người bị thương. (Nguyên do khác là mắc thêm bệnh khác mà chết. Ví như đánh người bị thương ở đầu, gió độc theo vết thương ở đầu mà vào, vì thế mà chết, thì vẫn xử theo tội giết người; nếu không phải do vết thương ở đầu bị nhiễm gió độc mà chết thì là nguyên do khác, đều xử theo luật đánh người bị thương.)
Năm Càn Đạo thứ sáu (năm 1170, đời Tống Hiếu Tông), [ngày mười sáu tháng tám], Thượng thư tỉnh (cơ quan hành chính cao nhất của triều đình) [phê] vào tờ trình này: quan khám nghiệm ở các châu, huyện đều phải cử quan văn; nơi nào thiếu quan thì quan khám lại mới được cử người thuộc hữu tuyển (ngạch quan võ).
Cơ quan này xem xét kỹ thì thấy: quan khám nghiệm theo luật vốn phải cử quan văn. Như ở những huyện nhỏ nơi biên xa, thật sự thiếu quan văn, thì quan khám lại được tạm cử quan võ biết chữ.
Nay thông báo rõ để theo đó thi hành.
Ngày mười tám tháng hai năm Gia Định thứ mười sáu (năm 1223, đời Tống Ninh Tông), một vị quan dâng sớ tâu: khám nghiệm mà không xác định được nguyên nhân chết do vết thương ở chỗ yếu hại thì luật xử rất nghiêm. Thế nhưng khám lại không đúng sự thật thì lại được coi là giác cử, nhờ đó mà tạm thoát tội. Xin có chỉ của vua giao Hình bộ (bộ coi việc hình pháp) xem xét kỹ, rồi ban bố để mọi nơi tuân theo.
Các vị đứng đầu và cấp phó của Hình bộ và Đại lý tự (cơ quan xét lại các án hình) bàn kỹ rằng: khám nghiệm không thỏa đáng thì việc giác cử vốn đã có điều luật hiện hành; nay khám nghiệm không đúng sự thật mà lại được coi là giác cử để tạm thoát tội. Nay xét kỹ, quan được triều đình bổ nhiệm mà khám nghiệm không đúng sự thật hoặc không thỏa đáng thì không cho dùng lệ giác cử để được tha. Những điều khác vẫn thi hành theo luật cũ. Nhận được thánh chỉ (lệnh của vua): chuẩn y.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video