Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni (Kinh "Ngọn đuốc lớn của Chánh pháp"; đà-la-ni là pháp môn "tổng trì", tức giữ trọn mọi nghĩa lý không để mất, cũng chỉ những câu chú có năng lực ấy), phẩm Tứ Niệm Xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm quán sát: thân, cảm thọ, tâm và các pháp), thứ tám.
Này A-nan (Ananda, vị đệ tử hầu cận Đức Phật Thích-ca, người nghe và ghi nhớ lời kinh). Bấy giờ, đức Phóng Quang Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Giác (Phóng Quang là tên vị Phật, nghĩa là "phát ra ánh sáng"; Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác là các danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật, Ứng Cúng là bậc đáng được cúng dường, Chánh Biến Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp) nói pháp ấy xong, thong thả đứng dậy từ tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muông thú). Ngài dùng Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết suốt mọi sự) nhìn khắp mười phương, rồi trở lại chỗ cũ, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), nhập vào tam-muội Sư Tử Phấn Tấn (tam-muội là trạng thái tâm định sâu, an trú một chỗ không tán loạn; "sư tử phấn tấn" là như sư tử vươn mình xông tới, chỉ sức định mạnh mẽ, nhanh chóng, không gì cản nổi), phóng ra ánh sáng lớn soi khắp tất cả thế giới không lường không bờ trong mười phương.
Lúc ấy, các vị Đại Phạm Thiên Vương (vua của cõi trời Phạm thiên, tầng trời đầu tiên của cõi sắc, nơi chúng sinh không còn ham muốn dục lạc thô) trong tất cả thế giới không lường không bờ khắp mười phương, cùng các vị trời Phạm thân, Phạm phụ, Phạm chúng (các tầng trời thuộc cõi Phạm: Phạm phụ là các quan phụ tá của Phạm vương, Phạm chúng là dân chúng cõi ấy), đều nghĩ thế này: "Thật hiếm có! Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) nay bỗng nhập tam-muội Sư Tử Phấn Tấn, phóng ánh sáng lớn. Chúng ta, hàng chư thiên, đều nên đến chỗ đức Phóng Quang Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Giác để hỏi nguyên do."
Khi ấy, các vị Phạm Thiên Vương mỗi vị cùng chúng Phạm thiên của mình, lên đến trời Tịnh Cư (các tầng trời cao nhất cõi sắc, nơi các bậc thánh đã đoạn dục sinh về), xuống đến sáu tầng trời cõi dục (sáu tầng trời còn ham muốn dục lạc), cùng các trời thuộc cõi ma dẫn theo các chúng ma, mỗi vị từ chỗ ở của mình đi đến chỗ Đại Ma Vương Xà-trí. Đến nơi rồi, họ hỏi: "Đại vương Xà-trí, nay có biến đổi gì mà có ánh sáng này?" Xà-trí đáp: "Các ngài nên biết, đây là việc làm của đức Phóng Quang Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Giác khi nhập vào tam-muội Đại Sư Tử Phấn Tấn."
Khi nói như vậy, từ các trời ở trên mặt đất (các tầng trời thấp như trời Tứ Thiên Vương, trời Đao-lợi, cung điện còn dựa vào núi đất) lên đến trời Hữu Đảnh (tầng trời cao nhất trong vòng luân hồi) đều nghe được tiếng nói ấy. Nghe rồi, tất cả cùng nhau đến chỗ đức Phật Phóng Quang.
Lúc ấy lại có vị Chuyển Luân Thánh Vương (vị vua lý tưởng, cai trị thiên hạ bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường) tên là Tế Hỏa Quang, trước sau có người dẫn đường hầu hạ, đại chúng vây quanh, có tám vạn thủ lĩnh và tám vạn con voi để cưỡi, bay lên không trung mà đi đến chỗ đức Phật Phóng Quang. Đến nơi, vua cúi đầu sát chân Phật lễ lạy rồi lui đứng qua một bên.
Bấy giờ, chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) nghe tiếng của chư thiên kia, ai nấy đều kinh ngạc thán phục, sinh lòng chán lìa cõi đời, mỗi người nói: "Vì nhân duyên gì mà có tiếng ấy? Hẳn là đúng như lời các vị Phạm thiên kia nói: đức Phóng Quang Như Lai đã nhập vào đại tam-muội Sư Tử Phấn Tấn."
Này A-nan, bấy giờ đức Phóng Quang Như Lai biết đại chúng trời người ở các thế giới đã tụ hội đông đủ, muốn nói kinh Đà-la-ni này, liền bảo Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Úy (Bồ-tát là người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh; Ma-ha-tát là "bậc lớn", chỉ vị Bồ-tát có công hạnh cao; Vô Úy là tên vị này, nghĩa là "không sợ hãi"): "Này Ma-na-bà (tiếng Phạn, nghĩa là chàng thanh niên)! Ông có biết đại chúng ở tất cả thế giới đã tụ họp đông đủ, đều cùng một lòng, không nghĩ gì khác chăng?" Vô Úy đáp: "Bạch Thế Tôn, nay con biết rõ đại chúng đã tụ họp đông đủ, đều cùng một lòng, không nghĩ việc gì khác." Phật lại bảo: "Làm sao ông biết đại chúng một lòng, không nghĩ việc gì khác?"
Vô Úy thưa: "Nhờ sức oai thần của Thế Tôn, con thấy hết thảy chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới này, hoặc trời, hoặc người, hoặc rồng, hoặc a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay sân hận, ganh đua với chư thiên), càn-thát-bà (loài thần âm nhạc của cõi trời) v.v., đại chúng tụ hội nơi đây, không nghĩ việc gì khác, không làm việc gì khác, chỉ một lòng ở trong hội chúng này. Con đều thấy họ, họ cũng thấy con; hai bên biết nhau, tâm ý không loạn.
Khi Thế Tôn vừa nhập đại tam-muội Sư Tử Phấn Tấn, nhờ sức thần của Phật, đã khiến tất cả mọi người đều thấy những nghiệp duyên (việc làm và nhân duyên đưa đến quả báo) mình đã tạo trong quá khứ. Các chúng sinh ấy đời trước tu phúc, nguyện sinh lên cõi trời hoặc sinh vào cõi người; hoặc tạo nghiệp ác mà sinh vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (ba đường khổ: địa ngục là nơi chịu hình phạt khổ cực, súc sinh là loài vật, ngạ quỷ là loài quỷ đói); hoặc có thể tu tập gom góp căn lành vượt ra khỏi thế gian, tức là cầu quả Thanh văn (quả vị của người nghe lời Phật giảng mà giác ngộ, chủ yếu tu để tự giải thoát) và quả Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy dạy và thường không giảng dạy người khác); hoặc có lúc nguyện cầu vô thượng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột), tức quả lớn của chư Phật, làm ra vô lượng căn lành đủ loại; hoặc lại tu hành các ba-la-mật (các hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác), tức là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí) cho đến bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấu suốt chân lý). Vô lượng căn lành đủ loại như vậy, đại chúng này nhờ sức Phật đều biết được."
Như vậy, này A-nan, khi ấy Ma vương Xà-trí ở giữa đại chúng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, một lòng chắp tay, lại bạch đức Phật Phóng Quang: "Bạch Thế Tôn, như lời Phật nói trước đây, các chúng ma này phần nhiều đều là Bồ-tát bất thoái (Bồ-tát không còn thối lui trên đường tu đến quả Phật). Như Thế Tôn nói về việc chư Phật quá khứ đã nói những chuyện quá khứ, con biết đúng như thật. Như Thế Tôn nói về công đức và căn lành đã tu thuở xưa, con biết đúng như thật. Như Thế Tôn nói về những lời thệ nguyện lớn đã phát trong quá khứ để trang nghiêm (tô điểm, làm cho đẹp đẽ) hạnh nguyện, con cũng nhớ biết, không quên mất điều nào.
Bạch Thế Tôn, con ở chỗ các đức Phật Thế Tôn, bậc Nhất thiết trí (bậc có trí biết tất cả, tức Phật) trong quá khứ, đã cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường, khởi lòng khiêm hạ, làm những cuộc bố thí lớn và trang nghiêm. Con nhớ lại như thế, thấy biết như thế, giống như soi gương sạch thấy rõ hình mặt mình. Bạch Thế Tôn, nay con thấy rõ ràng những việc quá khứ cũng giống như vậy."
Này A-nan, lúc ấy trong đại chúng kia có một vị Phạm Thiên Vương tên là Mi Gian Bạch Hào (nghĩa là "sợi lông trắng giữa hai chân mày"), đứng trước Phật để nghe pháp, không còn nghĩ gì khác. Nghe Ma vương này nói việc hiếm có không thể nghĩ bàn, vị ấy hỏi Ma vương: "Này Xà-trí, ông có biết những hạnh nguyện và căn lành mà chính ông đã tu thuở trước hay không? Nếu căn lành và giới hạnh (sự giữ gìn giới luật) ông tu đều thanh tịnh thì cớ sao ngày nay lại sinh vào cung ma mà làm việc của ma?"
Xà-trí đáp: "Này Phạm thiên, ông không biết nhân duyên quá khứ khiến tôi đời này sinh vào cõi ma làm Ma vương sao? Này Phạm thiên, tôi tự biết thuở xưa tôi tu phúc không tinh chuyên, giữ giới không trong sạch. Vì những gì tôi tu không đầy đủ nên nay ở cõi ma làm Ma vương vậy thôi. Những nhân duyên thuở xưa của tôi, nhờ sức Phật nên nay đều thấy rõ ràng. Ngài hãy lắng nghe, nay tôi sẽ nói.
Này Phạm thiên, vào thuở quá khứ cách nay vô lượng kiếp (kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài, không thể tính bằng năm tháng), có một vị Phật ra đời hiệu là Danh Xưng Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Giác. Bấy giờ Thế Tôn ấy có bốn vạn ức vị đại Thanh văn (các đệ tử nghe Phật giảng mà giác ngộ), đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử); lại có vô lượng đại chúng đều là bậc hữu học (người đã vào dòng thánh nhưng còn phải tu học, chưa thành A-la-hán); lại có mười bốn ức vị đại Bồ-tát.
Này Phạm thiên, thuở ấy tôi vì cầu pháp nên thường xuyên phụng sự một vị tỳ-kheo pháp sư (tỳ-kheo là vị tăng xuất gia thọ đủ giới; pháp sư là người giảng dạy giáo pháp). Mà vị pháp sư ấy thật ra là một vị Bồ-tát, nay đang có mặt trong hội chúng này, thấy rõ tôi, tôi cũng thấy vị ấy. Này Phạm thiên, thuở ấy tôi làm đồ chúng (học trò, người theo hầu) của vị ấy, theo sát không rời. Vị pháp sư ấy đầy đủ lòng từ bi, tâm thường thương xót hết thảy đại chúng thuộc các giai cấp sát-lợi (vua chúa, quan quân), bà-la-môn (giới tu sĩ, tế tự), tỳ-xá (thương nhân, nông dân) và thủ-đà (người làm thuê, tôi tớ), nên đi khắp các nước, các thành ấp và làng xóm, rộng vì mọi người tuyên giảng đủ mọi pháp quan yếu.
Đại chúng ở những nơi ấy nghe tiếng pháp rồi đều rất vui mừng, hết lòng kính tin chư Phật, Pháp, Tăng (ba ngôi báu: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy, Tăng là đoàn thể người tu), đối với vị pháp sư ấy càng thêm tôn trọng. Vì tôn trọng nên họ hết sức cúng dường, tức là đủ loại y phục, đồ ăn thức uống, thuốc thang, nhà cửa, đồ nằm, giường đệm, màn trướng, cho đến tất cả mọi vật dụng nuôi sống; phàm cái gì cần dùng đều dâng lên hết. Nhưng vị pháp sư ấy không nhận thứ gì cả, chỉ nhận đồ ăn uống và y phục, liệu đủ cho thân mình dùng mà thôi, cũng không nhận quá mức.
Bấy giờ đại chúng cũng đối với tôi sinh lòng kính mến, đưa đón, lễ lạy, hầu hạ, hết lòng cúng dường, chỉ có điều không bố thí cho tôi những vật dụng nuôi sống. Lúc ấy tôi ôm lòng ganh ghét oán hận, đối với vị pháp sư khởi ý nghĩ như vầy: 'Sao một mình ông ấy được hưởng đủ thứ lợi lộc cúng dường mà lại không nhận, còn tôi mong mỏi thì chẳng được gì?' Lại đối với đại chúng và bốn chúng đệ tử (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ và nữ cư sĩ) khởi ý nghĩ: 'Vì sao họ thiên vị, đem mọi thứ cần dùng cúng dường cho một người mà không bố thí cho tôi?'
Tôi nhớ thuở xưa đối với vị pháp sư chỉ có nghiệp ấy thôi, ngoài ra không có ác tâm hủy báng chư Phật. Do nhân duyên của nghiệp giận hờn ganh ghét ấy, nay tôi sinh vào cõi ma làm Ma vương vậy. Này Phạm thiên, thuở trước nếu tôi không gặp đức Thế Tôn Phóng Quang mà phát nguyện lớn cầu bồ-đề thì hẳn phải trôi lăn qua lại trong địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ không có ngày cùng. Này Phạm thiên, đó là tôi nói về nhân duyên thuở trước của mình."
Phật bảo A-nan: Bấy giờ Phạm thiên Mi Gian Bạch Hào bạch đức Phật Phóng Quang: "Bạch Thế Tôn, cúi xin Ngài diễn nói nhân duyên bản nguyện của pháp môn một câu trong tu-đa-la (kinh điển ghi lời Phật dạy) này. Bạch Thế Tôn, nếu được nghe pháp môn một câu ấy thì tức là đã được nói nghĩa lý của vô lượng ức số kinh. Bạch Thế Tôn, nay chúng con đều mong được nghe nghĩa của một câu pháp từ miệng Phật nói ra. Vì sao vậy? Vì đại chúng đều đã tụ hội, mong muốn nghe pháp; cũng là do sức oai thần của Như Lai khi nhập tam-muội Sư Tử Phấn Tấn kia."
Này A-nan, bấy giờ đức Phóng Quang Như Lai liền bảo Phạm thiên Bạch Hào: "Này Phạm thiên, ông muốn nghe nghĩa của một câu ấy chăng? Này Phạm thiên, hãy tạm gác việc ấy lại. Ông nên hỏi trước về pháp tu hạnh Bồ-tát của cửa thứ tư này. Này Phạm thiên, ông đã từng nghe về ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ cho sự giác ngộ, gồm bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn thần túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) chưa?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã nghe." Phật lại hỏi: "Ông nghe như thế nào?" Phạm thiên thưa: "Con từng nghe có pháp bốn niệm xứ."
Phật bảo Phạm thiên: "Hãy khoan nói nữa. Ta đang định nói pháp bốn niệm xứ. Thế mà trong tâm ông đã quả quyết rằng mình biết bốn niệm xứ ấy. Vậy ông biết như thế nào? Lại tu như thế nào?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, bốn niệm xứ chẳng phải là thân, thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tâm và pháp (mọi hiện tượng, sự vật) đó sao?" Phật nói: "Đúng vậy, Phạm thiên. Vậy ông quán sát hoạt động của thân như thế nào?"
Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, con thấy thân này từ đầu đến chân đầy dẫy những thứ không sạch, chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, và hai đường đại tiện, tiểu tiện) thường chảy ra những thứ hôi hám dơ bẩn, đáng ghê tởm hơn cả phân. Bạch Thế Tôn, con quán thân này chỉ thấy việc ấy." Phật nói: "Đúng vậy. Như điều ông quán, đó chính là thân niệm xứ (chỗ chú tâm quán sát về thân)." Phạm thiên lại thưa: "Bạch Thế Tôn, nhưng tâm con ngu tối, hiểu biết ít ỏi, không có ánh sáng trí tuệ, không thể thấy xa, vì thế hôm nay đến chỗ Như Lai để hỏi thêm."
Này A-nan, bấy giờ đức Phóng Quang Như Lai liền duỗi cánh tay phải với bàn tay màu vàng ròng, xoa đầu một đồng tử (cậu bé) trong chúng. Đồng tử này là con của một nhà làm trò ảo thuật, mới tám tuổi, thông minh khác thường. Được Phật xoa đầu, cậu liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đến trước Như Lai chắp tay cung kính, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, hôm nay Như Lai tự tay xoa đầu con, không phải là không có nhân duyên. Hẳn Ngài sẽ dẫn con đến lợi ích lớn sâu xa thù thắng, nên Như Lai mới đưa tay xoa đầu con."
Hỏi như vậy rồi, này A-nan, lúc ấy đức Phật Phóng Quang nói với đồng tử: "Con có biết con người không?" Đồng tử thưa: "Bạch Thế Tôn, con biết." Phật nói: "Này đồng tử, nếu con biết thì biết sự sống, hay biết sự chết?" Đáp: "Cả sống lẫn chết con đều biết." "Này đồng tử, nếu vậy thì khi người nam người nữ kia hết tuổi thọ mà chết rồi, trải qua một ngày cho đến bảy ngày, xác chết ấy thơm hay thối thế nào?" Đáp: "Hơi ấy cực kỳ hôi hám, không thể chịu ngửi nổi." "Này đồng tử, hơi thối ấy do ai mang đến? Từ đâu mà tới?" Đáp: "Thứ hơi đáng ghét ấy không có ai mang đến, cũng không có chỗ từ đó mà tới."
Như vậy, này A-nan, bấy giờ đức Phóng Quang Như Lai bảo Phạm thiên: "Này Phạm thiên, ông có thấy điều đồng tử vừa nói không? Hỏi như thế thì nên trả lời thế nào? Trả lời như thế là thật hay là hư? Này Phạm thiên, trước đó ông cũng nói thân này không sạch, chỉ toàn những thứ hôi hám khó thấy khó nghe. Này Phạm thiên, đối với điều ấy, Ta cũng có ý nghĩ này: như lời đồng tử nói, lời ông nói cũng vậy, có khác gì đâu? Này Phạm thiên, đó là nói tóm lược về niệm xứ thứ nhất."
Này A-nan, khi ấy Phạm thiên Bạch Hào lại bạch đức Phật Phóng Quang: "Bạch Thế Tôn, tất cả các pháp đều lấy Phật làm gốc; Phật là mẹ của pháp; tất cả pháp lành Phật đều đã đạt được. Lành thay Thế Tôn! Nay nghĩa của câu ấy chúng con đều mong được nghe, cúi xin Ngài giải thích. Phật nói thế nào con xin giữ đúng như thế, và đại chúng hôm nay cũng đều tin nhận."
Phật bảo Phạm thiên: "Có bốn niệm xứ. Bốn là gì? Đó là thân, thọ, tâm, pháp. Thế nào gọi là thân niệm xứ? Thân niệm xứ là quán rằng bốn đại hòa hợp mà tạm gọi tên là thân. Bốn đại là gì? Bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất) tức là địa giới (yếu tố đất, tính cứng), thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động). Bốn đại ấy hòa hợp cùng làm thành thân.
Này Phạm thiên, ý ông thế nào? Địa đại ấy là thơm hay là thối?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, không thơm không thối." Phật nói: "Này Phạm thiên, các đại còn lại là thơm hay thối?" Phạm thiên đáp: "Cũng như địa đại kia không thơm không thối, thủy đại, hỏa đại, phong đại cũng không thơm không thối." Phật nói: "Này Phạm thiên, vậy nay sao ông lại nói rằng thân này có đủ thứ không sạch như thế, đầy dẫy hôi hám? Chẳng phải là nói ngược đó sao?"
Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, vậy các tỳ-kheo quán thân niệm xứ như thế nào?" Phật nói: "Này Phạm thiên, Ta cũng không vì các tỳ-kheo mà nói như thế." Phạm thiên lại thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu pháp bốn niệm xứ con nói không thuận đúng, thì vì duyên cớ gì các tỳ-kheo quán thân là không sạch?" Phật bảo Phạm thiên: "Những tỳ-kheo như thế thấy có tướng thân; vì chấp lấy thân nên đó không phải là sự nhận thức chân chính. Vì sao vậy? Này Phạm thiên, nếu bốn đại tụ hợp thành một tướng thì đó là nhận thức giả tạm; nếu có nhận thức giả tạm thì không phải là nhận thức chân chính; nếu không phải là nhận thức chân chính thì gọi là 'tưởng phúc-già-la' (phúc-già-la là tiếng Phạn pudgala, chỉ một cái 'ta', một con người có thật; tưởng phúc-già-la tức là chấp cho rằng có một cái ta thật).
Này Phạm thiên, vì thế nghĩa bốn niệm xứ của Ta không nói như vậy. Điều Ta nói nay là: khổ không có bờ bến, bốn đại vốn không thật có. Nếu thấy bốn đại hòa hợp một chỗ cùng làm thành thân này, thì đó cũng là thân kiến (cái thấy sai lầm chấp thân này là ta, là của ta); người ấy chắc chắn không đạt được cái thấy như thật. Này Phạm thiên, nếu có tỳ-kheo thấy thân, nghĩ về thân, nhận biết thân rằng đây là thân, thì do cái thấy và ý nghĩ ấy, người đó không thể giải thoát khỏi thế gian và cõi Hữu Đảnh (tầng trời cao nhất trong luân hồi). Vì vậy, người quán thân niệm xứ là thấy thân mà không phải thân.
Này Phạm thiên, Như Lai cũng nói: 'Các tỳ-kheo các ông quán sát thân này, đó là thuận theo con đường niết-bàn (cảnh giới giải thoát, phiền não dứt sạch, không còn sinh tử).' Đó gọi là người quán thân niệm xứ chân chính. Này Phạm thiên, niệm xứ có hai nghĩa. Hai nghĩa là gì? Một là nghĩa 'niệm', hai là nghĩa 'trụ xứ' (chỗ an trú). Thế nào là nghĩa niệm? Nên biết niệm này không có chống trái tranh cãi, thuận theo đúng pháp, hướng đến bình đẳng, xa lìa niệm tà, không lay chuyển và không có sai khác, chỉ một lòng nhập vào định bất động. Nếu được như vậy thì gọi là nghĩa niệm.
Còn nói 'trụ xứ' là pháp mà tâm nương vào, đó là nghĩa tự mình chứng biết bên trong; vì theo việc làm của thân mà biết rõ ngay trước mắt, phá tan lưới vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), như quán tướng của thân. Như vậy là thấy được pháp thân niệm xứ. Thế nào là quán thân mà không chấp tướng thân? Quán thân như thế mà nếu không chấp trước thì như là giác biết thân mà chứng; người giác biết thân mà chứng thì tướng thân có thể biết rõ (?). Như đã nói về thân niệm, cho đến trong hết thảy các cửa nhập (các 'nhập' là chỗ giao tiếp giữa sáu giác quan với sáu đối tượng như sắc, tiếng, mùi…) cũng đều như vậy. Nếu được như vậy, quán tướng thân mà không sinh ý tưởng về thân, thì vào niệm xứ thứ nhất bình đẳng. Niệm xứ như vậy nên nương theo.
Lại nữa, hai niệm về thọ và tâm, nên biết là cùng một nghĩa. Nếu niệm tâm này thì biết đó là thọ; nếu niệm thọ ấy thì cũng không lìa tâm. Thế nào là niệm? Nói 'niệm' là ý vận hành theo sự việc. Niệm thọ như vậy tức là việc làm của tâm; vì thế niệm thọ là việc của tâm, là tâm làm việc. Có vô lượng loại, không thể kể xiết, do nhân duyên hòa hợp, thuận theo thế gian; những gì cùng vận hành theo sự việc mà bị thâu nhiếp vào thì tất cả đều sinh vào năm chỗ hiện hữu (năm cõi sinh tồn: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Năm cõi ấy sinh ra, hòa hợp vào rồi, gọi là thô ráp, cũng gọi là bền chắc, cũng gọi là gánh khổ. Đủ thứ xúc chạm và cảm thọ nương nhau như vậy làm nên việc hiện hữu và sinh ra; nên biết như vậy.
Này Phạm thiên, đó gọi là hoạt động của tâm thuận theo thế gian, lần lượt nương theo mười hai nhân duyên (mười hai khâu nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết), mỗi niệm nối nhau không hề đứt đoạn. Lại nữa, này Phạm thiên, chánh niệm xứ mà Như Lai nói chính là ánh sáng thù diệu vượt ra khỏi thế gian, cũng là nghĩa trí phân biệt của Như Lai; sinh ra từ hư không vô lượng vô biên, thuận theo hướng đến con đường đại niết-bàn; vì các Bồ-tát mà chứng tam-bồ-đề (sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn); có thể sinh ra đủ loại tinh tấn thuận theo nghĩa lý; có thể làm đầy đủ những hạnh nghiệp do trí tuệ làm ra; các pháp bình đẳng giống như hư không. Này Phạm thiên, nên biết nghĩa của hai niệm xứ, nay Ta đã nói xong.
Này Phạm thiên, pháp niệm xứ thứ tư là mở ra thành niết-bàn. Đây là pháp môn cam lộ (thứ nước bất tử của cõi trời, ví giáo pháp làm dứt khổ sinh tử) của Như Lai, cũng là kho tàng pháp của chư Phật Như Lai, cũng gọi là ánh sáng phá trừ bóng tối. Tướng của pháp là bình đẳng, tánh giống như hư không." Phạm thiên bạch Phật: "Làm sao chứng biết được tánh giống hư không?" "Này Phạm thiên, tùy theo pháp nào mà có thể khởi lên chỗ tưởng, thì trong đó vốn không có lời nói như vậy." Phạm thiên lại thưa: "Nghĩa ấy thế nào?" "Này Phạm thiên, trước đây Ta chẳng đã nói tất cả các pháp đều giống như hư không đó sao? Nếu có người biết được như vậy thì gọi là quán pháp niệm xứ. Này Phạm thiên, nếu người nào đối với các pháp trong và ngoài này mà trụ như hư không, nên biết người ấy đã giải thoát khỏi mọi cõi hiện hữu."
Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni, quyển thứ tư.
Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni, quyển thứ năm.
Do Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) đời Tùy là Xà-na-quật-đa cùng những người khác dịch. · Phẩm Tứ Thánh Đế (bốn chân lý cao quý), thứ chín.
· Phẩm Nhẫn Hiệu Lượng (so sánh, đo lường công đức của pháp nhẫn), thứ mười.
· Phẩm Tam Thừa Giáo (giáo pháp cho ba hạng người tu), thứ mười một.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video