Thiên 11 — Phẩm 9 – Bốn Thánh đế

 Phẩm Tứ Thánh Đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, và con đường diệt khổ), thứ chín.

 Phật bảo A-nan (đệ tử hầu cận của Phật): Bấy giờ đức Phóng Quang Như Lai (vị Phật tên Phóng Quang; Như Lai là danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân lý như thật) lại bảo Phạm thiên Mi Gian Bạch Hào (vị vua trời cõi Phạm, tên nghĩa là "sợi lông trắng giữa hai chân mày"): "Này Phạm thiên, có phải nay ông tự cho mình đủ tài biện luận nên hỏi nghĩa này chăng? Lẽ nào ông không biết cửa bồ-đề (giác ngộ) này thuận theo các thánh đế sao?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào gọi là thuận theo thánh đế?" Phật bảo Phạm thiên: "Lẽ nào không dùng các pháp trợ đạo (các pháp tu hỗ trợ cho đạo giác ngộ) này mà hòa hợp tương ứng với các thánh đế kia sao?"

 Phạm thiên lại thưa: "Bạch Thế Tôn, bốn thánh đế mà Như Lai nói tức là do chư Phật thuận theo thứ lớp mà nói, không khác với tất cả các pháp giác ngộ bồ-đề." Phật nói như vậy xong, lại bảo Phạm thiên: "Ông có biết bốn thánh đế Phật nói không?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, con cũng biết chút ít nghĩa bốn thánh đế." Phật nói: "Này Phạm thiên, ông biết nghĩa bốn thánh đế như thế nào?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, điều con biết là: khổ thánh đế, khổ tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gom góp sinh ra khổ), khổ diệt thánh đế (chân lý về sự dứt khổ), khổ diệt đạo thánh đế (chân lý về con đường đưa đến dứt khổ). Bạch Thế Tôn, con biết nghĩa bốn thánh đế như vậy."

 Phật nói: "Này Phạm thiên, ông nói khổ đế, nghĩa ấy thế nào?" Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, con được chính Phật nói cho nghe như thế này: chẳng phải năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh khái niệm, hành là ý chí và các hoạt động tâm, thức là sự hay biết) này gọi là khổ đế sao? Bậc thánh quán sát, trừ dứt ngã kiến (cái thấy sai lầm cho rằng có một cái ta thật), chứng biết vô ngã (không có cái ta cố định). Vì chứng biết như vậy nên thấy năm ấm này như giặc như kẻ thù, liền xả bỏ, lìa khỏi chỗ sinh trong năm cõi.

 Bạch Thế Tôn, con biết nghĩa khổ thánh đế như vậy. Bạch Thế Tôn, nếu con không nghe Phật nói thì rốt cuộc con không thể nói được như thế. Vì sao vậy? Nghĩa như thế chỉ có Phật chứng biết, không phải cảnh giới của con. Mọi điều nghi ngờ chỉ Phật mới dứt được. Vì sao? Vì chỉ có Phật mới biết tất cả các pháp mà không có gì ngăn ngại. Phật nói thế nào con biết như thế. Bạch Thế Tôn, nay con muốn nghe nghĩa bốn thánh đế, cúi xin Thế Tôn vì con giải thích: vì sao gọi là 'thánh'? Thế nào gọi là 'đế'?"

 Phật bảo Phạm thiên: "Nói 'đế' tức gọi là thật. Thật gọi là một thể. 'Thánh' gọi là phương tiện (cách thức khéo léo để đạt đến chân lý). Vì dùng phương tiện mà chứng biết nên gọi là thánh đế." Phạm thiên lại thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là thật?" Phật nói: "Này Phạm thiên, nói 'thật' tức là nghĩa thuận theo. Ông hãy lắng nghe kỹ và khéo suy nghĩ, nay Ta sẽ vì ông phân biệt giải nói. Này Phạm thiên, ông có biết những gì các vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) xả bỏ khi đạt lậu tận (dứt sạch hết 'lậu', tức các phiền não khiến tâm rỉ chảy, trôi lăn trong sinh tử) không?"

 Phạm thiên thưa: "Bạch Thế Tôn, con không biết những gì các vị A-la-hán xả bỏ khi đạt lậu tận." "Này Phạm thiên, hãy lắng nghe, Ta sẽ nói cho ông. Đối với các pháp hữu lậu (các pháp còn dính phiền não, còn dẫn đến sinh tử), một lòng chán lìa, không còn chịu sinh tử, đó gọi là xả, đó gọi là lậu tận, cũng gọi là rốt ráo. Vì xả bỏ rốt ráo nên trụ trong cái thật ấy; vì xả bỏ tất cả nên gọi là thật.

 Này Phạm thiên, nói thánh đế tức là năm ấm. Nên biết năm ấm là nhân duyên của khổ, cho nên năm ấm gọi là giặc thù. Tất cả bậc thánh quán biết đúng như thật nên có thể xả bỏ. Vì nghĩa ấy nên gọi là khổ thánh đế. Vì thế Thế Tôn nói năm ấm này là gốc của mọi khổ, gọi là kẻ thù, cũng gọi là kẻ lừa dối. Bậc thánh quán sát, biết đúng như thật nên gọi là thánh đế.

 Lại nữa, này Phạm thiên, nói tập đế tức là sự diệt của vô tri. Việc 'tập' và 'diệt' này là do Phật Thế Tôn vì các bậc hiền thánh mà nói theo phương tiện; nếu cho nó là thật thì không có lẽ ấy. Vì sao vậy? Này Phạm thiên, nói 'tập' tức là hư dối; nếu là hư dối thì không gọi là diệt; còn nói 'diệt' thì không phải hư dối; không hư dối thì đó là thánh đế. Nói 'thánh đế' tức là a-lợi-da (tiếng Phạn ārya, nghĩa là bậc thánh, cao quý). A-lợi-da nghĩa là biết rõ năm ấm. Bậc thánh biết chắc các ấm không thật, vì thế có thể xả bỏ, gọi là thánh đế. Vì xả bỏ sự chấp trước nên gọi là giết được kẻ thù lớn.

 Mọi sự 'tập' nên biết đều không thật. Nếu thấy 'tập' có sinh ra thì đó là thường kiến (cái thấy sai lầm cho rằng mọi thứ tồn tại mãi mãi); nếu thấy 'tập' bị diệt mất thì đó là đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết, mọi thứ đứt mất hoàn toàn). Chư Phật Như Lai nói như thế này: không phải tập, không phải diệt, đó là thánh đế. Đây tức gọi là đạo. Đạo tức là con đường chân thật, tức là các bậc thánh thấu đạt sâu xa về năm ấm; nên biết như vậy.

 Lại nữa, này Phạm thiên, vì nghĩa hướng tới tìm cầu nên gọi là đạo. Này Phạm thiên nên biết, ví như có người nghĩ thế này: 'Trong quá khứ ta làm thân gì? Trong quá khứ ta làm thân như thế.' Hai ý nghĩ ấy đều là hư dối. Lại suy nghĩ: 'Trong quá khứ ta từ đâu đến? Trong quá khứ ta từng đến như thế.' Cũng là hư dối. Này Phạm thiên nên biết, tất cả các pháp đều là sự phân biệt, không có gì chân thật, cũng giống như vậy. Đó gọi là con đường thanh tịnh."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video