Thiên 18 — Phẩm 16 – Thành tựu trí tuệ

 Phẩm Thành Tựu Trí Tuệ, thứ mười sáu

 Phật bảo A-nan (vị đệ tử thị giả của Phật Thích-ca, người nghe kinh này): Lúc ấy trong đại chúng có một vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc đại sĩ, tức Bồ-tát lớn) tên là Chiên-đàn-na, thưa với Phóng Quang Như Lai (Như Lai: một danh hiệu của Phật; Phóng Quang là tên vị Phật này, nghĩa là "Phóng ra ánh sáng"), Ứng Cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường của trời và người), Chánh Biến Giác (bậc giác ngộ chân chánh, hiểu biết trọn khắp) rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, tức Phật), cửa ba kho pháp như Phật đã nói, thâu tóm các lời dạy, chúng con đã được nghe. Bạch Thế Tôn, con tuy nghe ba thứ lời dạy này nhưng chưa thông suốt nghĩa lý, nay xin hỏi thêm, cúi mong Ngài vì con giải thích đầy đủ nghĩa ấy. Bạch Thế Tôn, con đối với cửa nghĩa ba kho của Như Lai mà xin hỏi lại, không phải vì hý luận (bàn luận vô ích cho vui), cũng không vì chuyện phải trái, không khởi chấp trước (bám chặt vào ý kiến của mình), lại không có nghi hoặc. Con chỉ vì những người không theo Phật pháp, các thầy ngoại đạo (các phái tu hành ngoài đạo Phật), có khi họ cũng nói về cửa nghĩa ba kho, thì chúng con làm sao nghe nhận được?"

 Này A-nan, lúc ấy Phóng Quang Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác bảo Bồ-tát ma-ha-tát Chiên-đàn-na rằng: "Lành thay, lành thay, Chiên-đàn-na! Đúng như thế, đúng như thế. Này Chiên-đàn-na, chẳng những ông đối với pháp này không sinh nghi hoặc, mà trong pháp này cũng không có gì đáng nghi. Này Chiên-đàn-na, ông nên biết, trong pháp này không có pháp bên ngoài kia, trong pháp bên ngoài kia cũng không có pháp này. Nay ta giảng giải, ông hãy hết lòng lắng nghe. Nếu các pháp sư (người giảng dạy giáo pháp) được nghĩa của ba thứ kho nghiệp này thì có thể hiểu biết sự sai khác giữa các tâm của tất cả chúng sinh, cũng có thể hiểu biết nghiệp hành thiện ác khác nhau của chúng sinh. Nhưng pháp sư ấy khi muốn thuyết pháp, cần quan sát trước căn tâm (khả năng và tâm tính) cùng nghiệp hành của chúng sinh, rồi sau mới nói cho họ.

 Này Chiên-đàn-na, nên biết có những Bồ-tát ma-ha-tát có sức thần thông (năng lực siêu phàm như bay đi, biến hóa) mà không có sức trí tuệ; có vị có sức trí tuệ mà không có sức thần thông; có vị được cả thần thông và sức trí tuệ. Những vị được thần thông mà không có sức trí tuệ, và những vị có trí tuệ mà không có sức thần thông, đều không mau ra khỏi sinh tử. Nếu được cả thần thông và sức trí tuệ, thì về sau có thể gánh vác gánh nặng. Này ma-na-bà (tiếng Phạn, nghĩa là chàng thanh niên; ở đây Phật dùng để gọi Chiên-đàn-na), người có thể gánh vác gánh nặng lớn thì chỉ có sức trí tuệ mới không thoái mất. Tại sao vậy? Này ma-na-bà, có các ngoại đạo và tiên nhân (người tu luyện thành tiên) có đủ năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa thấy suốt, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại), có thể làm đủ mọi biến hóa tự tại, có thể chia một thân thành nhiều thân; nhưng thần thông ấy có lúc thoái mất, vì thoái mất mà trở lại tự hại thân. Vì sao? Đều do không có sức trí tuệ. Vì vậy người có sức trí tuệ thì rốt cuộc không hại thân, cũng không bị nhiễm ô, thường sinh lên cõi trời, không vào đường ác.

 Lại nữa, này Chiên-đàn-na, nay trong hội này hiện có vô lượng trăm nghìn vạn ức người đến tụ họp, đều để nghe pháp. Như vậy cho đến mười phương, mỗi phương có vô lượng trăm nghìn vạn ức người cũng đều đến tụ họp. Lại có vô lượng đại chúng chư thiên, tức là từ trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị vua trời cai quản bốn phương) cho đến trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời cao nhất của cõi Dục; cõi Dục là cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục); mỗi cõi trời ấy đều có trăm nghìn vạn ức chúng, cũng đều đến tụ họp. Lại có vô lượng chúng trời cõi Sắc (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn có thân hình vi tế), tức là từ chúng trời Đại Phạm cho đến chúng trời Tịnh Cư (các cõi trời cao trong cõi Sắc, nơi các bậc thánh đã dứt dục sinh lên), cũng đến nghe pháp. Này Chiên-đàn-na, khi có đại chúng tụ họp như vậy, vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy, đối với cửa ba thứ kho nghiệp này, nên hiểu rõ đủ thứ nhân duyên, đủ loại chúng sinh, đủ thứ tâm hành, đủ thứ việc làm, đủ thứ thân, miệng, ý. Nếu pháp sư ấy hiểu cửa ba thứ kho phương tiện (những cách khéo léo dẫn dắt) này, thì biết tâm hành của chúng sinh hướng về đâu; biết chúng sinh ấy có đủ thứ nghi, có đủ thứ câu hỏi, và có thể trả lời đủ cách. Nếu họ không hỏi thì pháp sư cũng nên biết tâm ý họ tin hay không tin; từ tâm ban đầu cho đến nhiều tâm, pháp sư đều nên theo thứ tự mà hiểu rõ; biết rồi thì giải quyết cho họ, đừng để tranh cãi. Pháp sư như vậy nên vì chúng sinh, hoặc lược hoặc đủ, tùy chỗ thích hợp mà giảng nói. Pháp sư trước hết phải tự thành tựu sức trí tuệ và sức tinh tấn (siêng năng không lười); khi tự học nên nhớ xa lìa ngủ nghỉ và lười biếng. Học như vậy rồi, khiến vô lượng ức trăm nghìn chúng trời và người kia phải khuất phục trước sự thông minh và uy đức (?), rồi sau mới nói cho họ.

 Lại nữa, này ma-na-bà, các ông nếu đã thành tựu sức trí tuệ và sức tinh tấn rồi, nên học thêm tâm đại tinh tấn. Vì sao? Nếu không thể khiến lòng người khâm phục, thì làm sao giáo hóa được chư thiên cõi Dục và cõi Sắc? Này ma-na-bà, các ông chỉ tự suy nghĩ, chớ cho rằng Như Lai đối với các pháp mà sinh lòng keo kiệt, cũng chớ cho rằng ta đối với chúng sinh mà khởi lòng khinh miệt. Chư Phật Thế Tôn đối với loài súc sinh còn không lừa dối khinh mạn, huống gì đối với Bồ-tát ma-ha-tát. Vì chúng sinh mà Như Lai ra đời, hoặc ở một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc gần một kiếp, hoặc vô lượng kiếp, vì giáo hóa Bồ-tát mà sinh ra ở trong đó. Này ma-na-bà, nếu hiện có Bồ-tát ma-ha-tát ưa nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính) mà Như Lai giấu kín keo kiệt không nói cho, thì không thể có chuyện ấy. Ông hãy khéo lắng nghe, ta sẽ nói thí dụ.

 Này ma-na-bà, ví như một trưởng giả (người giàu có, có địa vị) chỉ có một đứa con, nhà nhiều của báu và người hầu. Cha mẹ ấy nghiêm dặn người nhà hầu hạ giữ gìn, không để đứa con bị tổn thương; các thứ bệnh khổ, lạnh nóng, đói khát, nạn nước lửa và những việc không vừa ý, đều khiến tránh xa. Cũng khiến có đầy đủ đủ thứ thuốc men, ăn uống, áo quần, nhà cửa, giường chiếu; phàm những gì cần dùng không thiếu thứ gì. Vì đứa con ấy mà nuôi dưỡng vú nuôi, những món ăn ngon quý cũng thường đầy đủ. Như vậy, này ma-na-bà, Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác là cha của Bồ-tát, thường dạy Bồ-tát thực hành sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa qua bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), nuôi dưỡng che chở tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), không để thoái lui chìm mất. Vì sao? Vì muốn làm tăng trưởng tâm bồ-đề, khiến tâm không keo kiệt, không giận, không lười biếng, cho đến khiến tâm không còn thoái lui hư hoại. Tại sao vậy? Vì không thoái lui nên mau thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tiếng Phạn: sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp, tức quả vị Phật). Vì vậy Như Lai thường dạy Bồ-tát, là cha của Bồ-tát, cũng gọi là đạo sư (người dẫn đường). Vì có thể khiến Bồ-tát không thoái lui khỏi đường bồ-đề nên gọi là đạo sư; lại vì không để đường bồ-đề đứt đoạn nên cũng gọi là đạo sư.

 Phật bảo A-nan: Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Chiên-đàn-na nghe Phật nói xong, liền lại hỏi Phật Phóng Quang rằng: "Bạch Thế Tôn, nay trong đại chúng vô lượng ức người này, có Bồ-tát nào được pháp này chăng?" Phật nói: "Này Chiên-đàn-na, nay ông vì cớ gì mà lo nghĩ quá sâu, đem chúng Bồ-tát ra hỏi lại Như Lai? Các Bồ-tát này đều có lòng tin vững chắc như kim cương (thứ đá cứng nhất, không gì phá nổi) đối với pháp sâu kín của Như Lai, sao lại nói chúng Bồ-tát này có được pháp sâu như vậy không?" Chiên-đàn-na lại thưa: "Bạch Thế Tôn, trong chúng Bồ-tát ức số này có pháp như Phật nói không?" Phật nói: "Này ma-na-bà, há chẳng phải chính lòng ông có mối nghi ấy nên mới hỏi ta như vậy, rằng chúng Bồ-tát này có pháp này không? Này ma-na-bà, ông đối với Như Lai có lòng thành thật, sao lại còn đặt ra câu hỏi như thế: trong đại chúng này có pháp này không? Vì ông nghi nên nay ta lại dẫn thí dụ.

 Ví như vua Tế Hỏa Quang (?) có một vị đại thần, ở giữa đại chúng nói rằng: 'Nay tôi tin biết vị vua Hỏa Quang này có thể làm việc bố thí, cho đến có thể xả bỏ cả thân mạng mà mình quý trọng.' Người ấy về sau ở giữa đại chúng lại nói: 'Vua Hỏa Quang này tham tiếc tích chứa, cho đến một chút cũng không thể bố thí.' Này ma-na-bà, ông cũng như vậy: ban đầu nói 'Con tin Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác', nay lại không thể tin pháp ta nói mà tùy hỷ (vui theo) vâng làm; thế là không khớp với lời mình nói trước. Ông chỉ hỏi ta mãi về ba kho giáo pháp, mà không biết mọi việc về sức trí tuệ, sức tinh tấn của ta.

 Này ma-na-bà, có người nghe nói về mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp giữa đại chúng) và tài biện thuyết vô ngại của Như Lai thì liền tin hiểu được. Còn các chúng sinh khác nghe ít trí kém, không biết hỏi han; đối với những chúng sinh như thế, điều này khó nghĩ khó vào. Những người ấy mà tin hiểu, suy lường, phân biệt được các lực, vô úy, biện tài... của Như Lai, thì không thể có chuyện ấy. Vì sao? Này ma-na-bà, việc này khó vào, cần trong vô lượng trăm nghìn ức kiếp tu hành các ba-la-mật v.v..., rồi sau mới tin hiểu được các lực, vô úy như vậy. Này ma-na-bà, hoặc có chúng sinh nghe các việc công đức (phước lành do việc thiện đem lại) nói trên mà không sinh lòng tin, ta đối với người ấy cũng thường dạy bảo thu nhận, rốt cuộc không buông bỏ. Vì vậy các ông nên thường tu học."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video