Phần còn lại của phẩm Sáu độ (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ).
"Lại nữa, Ma-na-bà (tiếng gọi người thanh niên dòng Bà-la-môn; ở đây là cách Phật gọi vị Bồ-tát đang nghe pháp), thế nào gọi là Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, vừa tự giác ngộ vừa giúp người khác giác ngộ) thứ tư ưa thực hành Tỳ-lê-da ba-la-mật (ba-la-mật: pháp tu đưa đến bờ bên kia, tức từ mê đến giác; Tỳ-lê-da: tinh tấn, siêng năng không ngừng nghỉ)? Nghĩa là khi Bồ-tát ấy thực hành Tỳ-lê-da ba-la-mật, hoặc lúc còn ở nhà, nếu thấy Như Lai (một danh hiệu của Phật) cùng các Bồ-tát và đại chúng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu thoát khổ cho riêng mình), hễ cần gì đều có thể sắm sửa đủ: tức là đồ ăn uống, thuốc thang, áo quần, giường chiếu, rửa và xoa thoa tay chân, xoa bóp thân thể — các thứ vật dụng ấy; đồ tắm, nước tắm rửa, giặt nhuộm áo quần, đuốc sân, đèn nến, chỗ đi kinh hành (đi bộ chậm rãi qua lại để tu tập), cùng các việc sai bảo khác — mọi việc như thế đều làm được hết. Khi Bồ-tát ấy thực hành Tỳ-lê-da ba-la-mật, ở mọi nơi, mọi vật cần dùng không gì là không sắm đủ.
Ma-na-bà, khi Bồ-tát ấy còn ở nhà, cũng vì vua Tế Hỏa Diễm (tên một vị vua, nghĩa là "vua tế lửa") mà sắm sửa tất cả vật dụng sai khiến, đều là hạnh tinh tấn không nghỉ. Sau khi xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu) lại càng tu thêm tinh tấn, thuận theo mà trang nghiêm, dứt hẳn biếng nhác kiêu mạn, thành tựu niệm căn (sức nhớ nghĩ, giữ tâm không quên), rốt cuộc không bao giờ tạm bỏ việc siêng năng gắng sức. Như thế lần lượt phụng sự chư Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) cùng các Bồ-tát và đại chúng Thanh văn mà vẫn không bỏ tâm tinh tấn. Ma-na-bà, đó là vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn) thứ tư ưa thực hành, an trú trong Tỳ-lê-da ba-la-mật."
"Lại nữa, Ma-na-bà, thế nào gọi là Bồ-tát thứ năm ưa thực hành Thiền ba-la-mật (thiền: thiền định, giữ tâm chuyên chú vắng lặng)? Nghĩa là khi Bồ-tát ấy tu thiền định, lúc còn ở nhà, có vô số thê thiếp theo hầu vây quanh, trỗi các thứ âm nhạc, đi vào trong vườn. Ma-na-bà, trong ao vườn ấy có nhiều suối chảy và nhiều hoa quả; người ngoài không thấy được, cho đến chim bay còn không vào được, huống gì là người. Ma-na-bà, bấy giờ Bồ-tát ấy ở trong vườn rừng vui chơi xong, rời khỏi đám người ấy, đến một khu rừng riêng rợp bóng, vắng lặng, ngồi ngay ngắn, chuyên tâm thiền định, suy nghĩ quán xét. Bồ-tát thấy các chúng sinh trong biển cả cùng nhau giết hại, ăn nuốt lẫn nhau; cũng thấy cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, trên đỉnh núi Tu-di) cùng các quyến thuộc và vô lượng thiên nữ trỗi nhạc trời tuyệt diệu, vui mừng hưởng lạc; lại thấy trong tất cả các đại địa ngục (cõi chịu khổ nặng nề nhất do nghiệp ác), các chúng sinh có nghiệp ác chịu đủ thứ khổ: hoặc bị chém, bị đâm, bị lột da, bị cắt xẻo, bị đánh bằng gậy, bị đập, bị đốt, bị nấu; hoặc bằng dao kiếm, hoặc bằng cung tên, hoặc bằng búa cưa, hoặc bằng dùi giáo. Khi những kẻ có tội ấy chịu các khổ, họ kêu la lớn tiếng, đủ thứ âm thanh.
Bồ-tát thấy vậy kinh hãi lo buồn, liền ở trong định kêu to lên; nhưng các thê thiếp im lặng, không một ai nghe thấy. Chỉ có Như Lai Bảo Hỏa duỗi bàn tay màu vàng như ánh lửa lớn, nói rằng: 'Lại đây, bậc thiện trượng phu, ông chớ sợ hãi.' Bấy giờ Bồ-tát ấy liền theo ánh sáng của bàn tay vàng của Như Lai, ra khỏi vườn rừng, đi thẳng đến trước Phật Thế Tôn Bảo Hỏa, cúi đầu lễ chân, dùng kệ (bài thơ, thể văn vần trong kinh) thưa rằng:
'Thế Tôn, nay con rất sợ hãi, / Vì một mình vào chốn rừng sâu,
Ngồi ngay nhập thiền mà mất chánh niệm (ý nghĩ tỉnh giác đúng đắn), / Cúi mong bậc được trời người tôn kính vì con nói rõ.'
Ma-na-bà, bấy giờ Như Lai Bảo Hỏa lại dùng kệ đáp Bồ-tát ấy:
'Ông là trượng phu, chưa hề mất chánh niệm; / Những việc đáng sợ ông vừa thấy,
Là do ta cố ý hiện ra để thức tỉnh ông; / Ông vì mê mờ nên không hay biết.'
Ma-na-bà, bấy giờ Bồ-tát ấy cúi đầu lễ kính chân đức Thế Tôn; chưa kịp đứng dậy, áo pháp đã tự khoác lên thân, tự thành sa-môn (người xuất gia tu hành). Đã xuất gia rồi, Bồ-tát không bỏ Thiền ba-la-mật, lại phát khởi sự tinh tấn mạnh mẽ hơn nữa mà thực hành Thiền ba-la-mật, liền được đầy đủ tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm bình đẳng vững vàng), thiền định rốt ráo, đến được bờ bên kia. Ma-na-bà, đó là vị Bồ-tát Ma-ha-tát thứ năm ưa thực hành, an trú trong Thiền ba-la-mật."
"Lại nữa, Ma-na-bà, thế nào gọi là Bồ-tát thứ sáu ưa thực hành Bát-nhã ba-la-mật (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật)? Nghĩa là khi Bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật, ở trong Bát-nhã, tất cả thiện căn (gốc rễ điều lành) đều thành tựu không còn nghi ngờ, sinh ý tưởng như thế. Đức Phật Thế Tôn ấy hỏi Bồ-tát thứ sáu, bấy giờ Bồ-tát ấy thưa: 'Thưa Thế Tôn, trong đây cả năm ba-la-mật kia đều còn chấp lấy cái "có" (sự tồn tại trong vòng sinh tử), nên có lúc cùng tận mà không đến được bờ bên kia. Thưa Thế Tôn, con nghĩ thế này: Bát-nhã ba-la-mật này chính là sự nghiệp của tất cả chư Như Lai. Vì sao? Thưa Thế Tôn, vì trí tuệ căn đã đầy đủ trọn vẹn.
Khi Bồ-tát Ma-ha-tát ngồi dưới cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo) chứng được minh thứ nhất (minh: trí sáng suốt; ba minh gồm túc mạng minh — biết các đời trước, thiên nhãn minh — thấy sự chết đi sinh lại của chúng sinh, lậu tận minh — dứt sạch phiền não), thì đã rốt ráo vượt qua hai ba-la-mật. Hai gì? Đó là Đàn ba-la-mật (bố thí) và Thi ba-la-mật (giữ giới). Cũng ở đó được túc mạng trí (trí biết các đời trước) chứng nghiệm, tâm chán cái "có" (?). Qua đó trở đi chứng minh thứ hai; khi chứng minh này cũng lại vượt qua hai ba-la-mật. Hai gì? Đó là Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục) và Thiền-na ba-la-mật (thiền định). Đây cũng chính là trí thấy sự chết đi sinh lại của các chúng sinh. Nếu muốn chứng minh thứ ba thì phải chắc chắn thành tựu tinh tấn căn lớn. Vì sao? Vì phải phá tan trăm nghìn ức quân ma (ma: những thế lực ngăn trở sự tu hành giác ngộ).
Bồ-tát ấy chưa rời thế ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), dùng bàn tay phải chạm đất; chính lúc ấy, nhờ đầy đủ sức tinh tấn căn lớn, khiến đại địa chấn động theo sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất, điềm báo việc lớn như khi Phật thành đạo), rung động khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; ý nói nhiều không đếm xuể) ở phương dưới; tất cả quân ma ở đó đều vô cùng sợ hãi. Lại trong các thế giới ấy có chư Phật ra đời; trong các thế giới ấy, những Bồ-tát lười biếng trễ nải, tất cả nghe tiếng đất động này, ngay lúc ấy đều an trú bất thoái chuyển nhẫn (sự chấp nhận chân lý vững chắc, không bao giờ lui sụt trên đường tu). Đó là khi Bồ-tát Ma-ha-tát chứng minh thứ ba có thể phát sức tinh tấn lớn như thế, khiến ma kinh sợ. Đó là ở trong Bát-nhã ba-la-mật này mà chứng minh thứ ba.
Khi ấy liền thấy các thế giới kia nương vào hai việc mà tồn tại. Hai gì? Đó là có và không. Lại có hai việc: đó là đoạn và thường (cho rằng chết là mất hẳn, hoặc cho rằng mọi thứ tồn tại mãi mãi). Lại có hai việc: đó là quá khứ và vị lai. Các thế giới ấy có đủ sáu việc như thế tồn tại trong tâm thế gian (?). Biết thấy như vậy rồi, Bồ-tát khởi lòng đại từ đại bi, nhìn khắp bốn phương, chứng minh thứ ba. Chứng các minh rồi, Bồ-tát ấy không rời chỗ ngồi, ba lần cất tiếng sư tử hống (tiếng gầm sư tử, ví lời tuyên bố chân lý dũng mãnh không sợ hãi) rằng: "Các ngươi lắng nghe, các ngươi lắng nghe! Ta đã quán thấy trọn pháp giới chân thật." Bấy giờ các vị Địa thiên (các vị trời ở trên mặt đất) nghe tiếng ấy, liền cất lời: "Như Lai Ứng Cúng Chính Biến Giác (bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) nay đã xuất hiện ở đời!" Chư thiên cõi đất nói lời ấy xong, từ đó các chúng trời ở trên lần lượt truyền tiếng, cho đến cõi Hữu Đỉnh (cõi trời cao nhất trong ba cõi) và các thế giới đều nghe tiếng ấy. Trước đó những cờ phướn mà ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài đạo Phật) dựng lên, cao bằng bảy cây đa-la (loại cây cọ rất cao ở Ấn Độ, dùng làm đơn vị đo chiều cao), sau khi tiếng ấy vang ra đều đổ gãy hết.'"
Bấy giờ Bồ-tát Thiện Giác nói rằng: "Năm ba-la-mật này khi đã đầy đủ trọn vẹn thì đều nhập vào Bát-nhã ba-la-mật. Thưa Thế Tôn, nếu Bồ-tát không an trú trong Bát-nhã ba-la-mật như thế thì không thể phát tâm tinh tấn lớn rốt ráo như thế. Vì sao? Vì có thể nói không cùng tận những pháp hiếm có, khó được, khó tin đối với tất cả thế gian."
Bấy giờ Phật Phóng Quang (tên đức Phật đang thuyết pháp, nghĩa là "phóng ra ánh sáng") bảo Bồ-tát Thiện Giác: "Thiện Giác, sáu vị Bồ-tát ấy mỗi vị đã tự an trú trong cửa trí của mình, đều làm các hạnh tu như thế. Bấy giờ Như Lai Bảo Hỏa vì muốn khiến các Bồ-tát ấy lần lượt đầy đủ nghĩa của sáu ba-la-mật, lại bảo rằng: 'Ma-na-bà, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật, thì Bồ-tát ấy là đã chứng đủ trí minh thứ ba.'" Thiện Giác lại thưa: "Thưa Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật như Phật nói, chúng con rất muốn nghe. Cúi mong Ngài lại vì chúng con phân tích nói đầy đủ, khiến hàng ức Bồ-tát này đều được nghe, đầy đủ trí tuệ Phật."
Phật bảo Thiện Giác: "Lành thay, lành thay, Ma-na-bà! Nay ông lại có thể thưa hỏi Như Lai nghĩa sâu mầu của Bát-nhã ba-la-mật. Ma-na-bà, ý ông thế nào? Khi có người có thể cúng dường (dâng lễ vật tỏ lòng tôn kính) pháp môn Đà-la-ni (pháp môn "tổng trì", nắm giữ trọn vẹn mọi điều lành, ghi nhớ không quên giáo pháp) này, Như Lai há lại có gì giấu giếm tiếc rẻ trong pháp này sao? Ma-na-bà, nếu Phật Như Lai ở trong pháp môn này nói nghĩa của pháp môn Bát-nhã ba-la-mật, thì có các Bồ-tát phần nhiều sẽ trái nghịch, không thể tin nhận. Ma-na-bà, ta trước đã nói, các ông nên suy nghĩ lời dạy kín nhiệm bằng phương tiện (cách khéo léo, tùy khả năng người nghe mà dẫn dắt) của chư Phật Thế Tôn. Vì sao? Ma-na-bà, giả sử có người, hoặc một kiếp, hoặc trăm kiếp, hoặc nghìn kiếp, hoặc trăm nghìn ức kiếp, được nghe diệu pháp Như Lai nói; nếu có thể biên chép, hoặc đọc tụng, hoặc thọ trì (nhận lấy, ghi nhớ và thực hành), cho đến tin hiểu dù một bài kệ, một câu trong những lời kín nhiệm vi diệu bằng phương tiện của Như Lai, thì người ấy liền được vô lượng thiện căn, lại có thể được khối công đức (điều tốt lành tích lũy) rất nhiều.
Ma-na-bà, Bát-nhã ba-la-mật chính là cội nguồn, đáy sâu nhất của trí tuệ chư Phật. Vì sao? Vì khi trí Phật này chứng ba minh, thấy tất cả các pháp đều không có gì cả. Các ông nên quán xét mà nói cho họ. Khi nói về việc xa lìa chỗ ở gốc của phiền não (những tâm xấu như tham, giận, si mê làm tâm khổ não), có các Bồ-tát trong tâm sinh sợ hãi; nhờ nói dần dần mà họ lại được yên ổn. Ma-na-bà, như khiến họ đã ưa tu hành rồi, có thể làm các căn dần dần bền chắc, đối với Như Lai được lòng tin không hư hoại. Vì lòng tin thành tựu, nên sẽ theo lời dạy mà nhận lấy; nhận rồi tu hành.
Ma-na-bà, trong đây điều gì là lời dạy thù thắng bậc nhất của chư Như Lai? Đó là phát khởi mà không trụ (không dừng lại bám dính vào đâu). Ma-na-bà, thế nào gọi là phát khởi mà không trụ? Nghĩa là không chấp lấy tất cả các cõi "có" (các cõi còn sinh tử). Nhưng trong cõi "có" ấy có các Bồ-tát nghĩ thế này: 'Làm sao để ta trong a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không đếm được) ở trong dòng sinh tử, đêm dài tu hành mà không chấp lấy cái "có"?' Họ vì có tâm tưởng ngu si, chấp lấy các cõi "có", nương vào phiền não. Ma-na-bà, vì nhân duyên ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát dùng phương tiện mà nhận lấy thân trong cõi "có". Vì những người ngu si không có trí kia nghĩ rằng: 'Làm sao đã được trí hơn hết rồi lại thọ thân súc sinh thấp kém nhất?' Những người ngu si ấy không nghĩ rằng: 'Vì ta thọ thân súc sinh này, nên việc làm rốt ráo không thể rời thân này mà thành tựu được.' Ma-na-bà, nên biết tất cả chỗ sinh trong cõi "có" đều không thể chấp lấy. Vì sao? Vì chỗ sinh ấy vốn không có lời nói.
Vì thế khi Bồ-tát Ma-ha-tát ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo), vì Bát-nhã ba-la-mật này đã đầy đủ trọn vẹn nên được minh thứ ba. Bồ-tát đã chứng minh thứ ba rồi, mới được gọi là đầy đủ ba minh, cũng được gọi là Tam minh ba-la-mật, cũng gọi là Kho giáo pháp thanh tịnh của tất cả ba đời, cũng gọi là Pháp môn tuyên nói sự bình đẳng, như thật, không hai của quá khứ, vị lai, hiện tại. Ma-na-bà, đó gọi là một câu lớn gốc rễ trong tu-đa-la (kinh điển) của pháp môn Đà-la-ni, cũng gọi là Dấu chân lớn. Ma-na-bà, đây cũng là câu mà khi bảy đức Phật Thế Tôn Như Lai Ứng Cúng Chính Biến Giác (bảy đức Phật trong quá khứ gần, từ Tỳ-bà-thi đến Thích-ca) chuyển pháp luân (giảng nói giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi phá tan mê lầm) vì đại chúng Thanh văn, vẫn chưa nói đến một câu lớn này. Ma-na-bà, ý ông thế nào? Câu này có thể gọi là lớn chăng?" Thiện Giác thưa: "Rất lớn, thưa Thế Tôn." Phật nói: "Đó gọi là câu lớn." Thiện Giác lại thưa: "Thưa Thế Tôn, pháp do một đức Phật nói có giống với pháp do chư Phật ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại nói không?" Phật nói: "Ma-na-bà, đúng vậy, đúng vậy. Như một đức Phật nói, chư Phật ba đời nói cũng không sai khác."
"Lại nữa, Ma-na-bà, vào đời kiếp trọc (thời đại suy đồi, nhơ đục), lúc cực kỳ uế ác, chư Phật ra đời nói pháp môn tu-đa-la này; những chúng sinh tà ngụy, dua nịnh, quanh co ấy ở trước Như Lai phỉ báng, không tin những kinh điển như thế và đạo bồ-đề (con đường đến giác ngộ hoàn toàn); chưa từng suy nghĩ, cũng không phân biệt, mãi không tin nhận. Vì không tin nhận nên không tu hành; vì không tu hành nên không được giải thoát; vì không giải thoát nên chịu các khổ não. Ma-na-bà, nếu có chúng sinh khinh chê Như Lai, phỉ báng Chánh pháp, những kẻ như thế sẽ được yên ổn ở đâu? Ma-na-bà, bấy giờ Như Lai Bảo Hỏa ra đời trong đời nhơ đục, nay ta cũng vậy.
Ma-na-bà, lại trong cõi Phật của Như Lai Bảo Hỏa thật có vô lượng vô biên chúng sinh, mà ở đó chỉ có hai mươi bốn vị Thanh văn chứng được quả, vì đời ác ấy có đủ năm trọc. Năm trọc là: chúng sinh trọc (con người hư hỏng, phẩm chất kém), mệnh trọc (tuổi thọ ngắn ngủi), kiến trọc (thấy biết sai lầm lan tràn), phiền não trọc (tham, giận, si mê hưng thịnh), kiếp trọc (thời đại nhiều tai họa). Trong đám chúng sinh làm đủ thứ pháp ác như thế, chư Phật tuy nói mà không lan rộng được, vì lúc ấy không có chúng sinh nhiều phúc đức, tích tụ dày thiện căn. Giả sử chư Phật Như Lai luôn muốn thu nhận, mở bày, hiển thị đủ thứ pháp môn, dẫn các ví dụ, dùng phương tiện dẫn dụ để cứu độ họ, rốt cuộc họ cũng không thể hiểu. Ma-na-bà, đời ác có nhiều pháp ác như thế; nay ta sẽ nói."
"Lại nữa, Ma-na-bà, nay trong giáo pháp của ta có các tỳ-kheo (tăng nam xuất gia), tỳ-kheo-ni (tăng nữ xuất gia), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia) xa lìa tranh cãi, đều hiền hòa nhu thuận, thân tâm an vui; từ Phật Thế Tôn thưa hỏi pháp sâu, nghe rồi có thể nhận, nhận rồi có thể giữ, giữ rồi có thể làm, vâng theo lời ta dạy không trái, diệt trừ các cõi "có", vào niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não và sinh tử). Ma-na-bà, như ta đã nói trước, trong đời sau có nhiều người thành Phật, chính là trăm ức ma trong chúng này, về sau đều sẽ thành Phật Thế Tôn trong cõi An Lạc. Lúc ấy không có quân ma quấy nhiễu các chúng sinh ấy, họ cũng không học tập kinh sách ngoại đạo, được nhiều niềm vui không cùng tận, hiền hòa dễ dạy, ít ham muốn, biết đủ, mỗi người thực hành lòng từ, không cần nhiều công sức. Có điều gì thành tựu đều là do nghe từ Phật; việc bồ-đề của Phật họ đều có thể nhận và làm. Ma-na-bà, chư Phật Thế Tôn quán xét các pháp này rồi mới ra đời. Ma-na-bà, chư Phật Thế Tôn một lần quán, một lần nói, cũng không có nhiều thứ khác nhau.
Các ông từ nay đối với pháp này chớ sinh sợ hãi. Bát-nhã ba-la-mật mà các ông thưa hỏi, Như Lai Thế Tôn chưa giảng giải, đều là vì các ông chưa đến lúc mà thôi. Ma-na-bà, ví như hai người: một người trầm tĩnh sâu sắc có trí, một người nông nổi ngu si. Có lần hai người cùng đi qua núi đồng, gặp táo còn sống. Người ngu muốn hái ăn. Người trí bảo: 'Táo này bây giờ thật chưa ăn được. Vì sao? Vì táo này trong ngoài chưa chín.' Người ngu lại nói: 'Cứ hái ăn, bàn gì sống chín!' Nói xong hái táo bỏ vào miệng, nhai rồi thấy không có vị mới nhổ bỏ. Người ấy về sau dù được món ngon cũng nói không có vị. Vì sao? Vì người ấy ngu si, không phân biệt được mùi vị. Cũng vậy, Ma-na-bà, nay trong chúng này có các Bồ-tát phiền não chưa dứt, trí căn chưa thành, chưa chứng đại địa (các bậc tu chứng cao của Bồ-tát), tuy được nghe nói Bát-nhã ba-la-mật cũng không kham nhận nổi; giống như người kia vì ghét quả táo sống ăn trước mà bỏ cả những vị ngon về sau."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video