Kinh Đại Pháp Cự Đà-la-ni (Đại Pháp Cự: bó đuốc lớn của giáo pháp; Đà-la-ni: pháp môn "tổng trì", nắm giữ trọn vẹn mọi điều lành, ghi nhớ không quên giáo pháp), phẩm Cầu chứng (tìm cầu để chứng biết), thứ hai mươi lăm.
A-nan (đệ tử thân cận, người hầu cận của Phật Thích-ca), lúc ấy trong chúng có một tịnh hạnh tử (người tu hạnh trong sạch, tức thanh niên sống đời tu hành thanh tịnh) tên là Tu-đạt-đa, hỏi Bồ-tát Thiện Giác (Bồ-tát: người tu hạnh giác ngộ, vừa tự giác ngộ vừa giúp người khác giác ngộ): "Thiện Giác, hôm nay tôi nên cùng hàng ức Bồ-tát đến giữa rừng cây hoặc nơi núi đầm, tìm một chỗ trống vắng yên tĩnh, cùng bàn về lời dạy kín nhiệm bằng phương tiện (cách khéo léo, tùy khả năng người nghe mà dẫn dắt) của Như Lai (một danh hiệu của Phật). Nếu chứng biết được thì thật là rất tốt. Nếu không thể hiểu thấu thì phải ở đó trải qua bảy ngày đứng yên suy nghĩ, tự thân chứng thiền định (trạng thái tâm chuyên chú, vắng lặng), mong (?) Như Lai đại từ đại bi mở bày khai ngộ cho chúng ta."
Bấy giờ Tu-đạt-đa liền cùng Thiện Giác và các Bồ-tát đến chỗ Phật Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) Phóng Quang (tên đức Phật, nghĩa là "phóng ra ánh sáng") thưa: "Thưa Thế Tôn, nay chúng con cùng hàng ức chúng Bồ-tát này đều muốn đến trong khu vườn rừng lớn của vua Tế Hỏa Diễm (tên một vị vua, nghĩa là "vua tế lửa"), tìm chỗ vắng lặng cùng bàn về lời dạy kín nhiệm rất sâu của Như Lai. Nếu hợp thì tốt; nếu không hợp thì chúng con sẽ ở đó nhịn ăn, đứng yên bảy ngày, nhập tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất) mà suy nghĩ quán xét nghĩa ấy. Thưa Thế Tôn, hôm nay con quyết làm việc này." Rồi cùng nhau từ biệt Thế Tôn. Các Bồ-tát thưa như vậy xong, bấy giờ Như Lai Phóng Quang Ứng Cúng Chính Biến Giác (bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn khắp) bảo các Bồ-tát: "Ma-na-bà (tiếng gọi người thanh niên dòng Bà-la-môn; ở đây là cách Phật gọi các Bồ-tát), các ông muốn cùng hàng ức Bồ-tát này vào vườn rừng của vua Tế Hỏa Diễm thì hãy cẩn thận thu giữ tâm mình, giữ gìn chớ buông lung, để làm trọn việc ấy."
Bấy giờ các Bồ-tát cung kính nhận lời dạy của bậc thánh, vào vườn rừng rồi nghĩ thế này: "Thế Tôn dạy rằng: 'Các ông hãy đi vào lời dạy kín nhiệm bằng phương tiện của ta.' Như Lai Thế Tôn nay vì chúng ta dùng phương tiện gì mà nói pháp này? Trước đây vì chúng ta dùng phương tiện gì mà nói pháp? Ngài lại bảo chúng ta rằng: 'Trong pháp này ta vì các ông nói một câu môn, thì có thể hiển bày nghĩa của hàng ức tu-đa-la (kinh điển).' Thế mà chúng ta thưa hỏi Như Lai Thế Tôn, Ngài lại không vì chúng ta nói một câu thanh tịnh Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đưa người qua bờ giác ngộ) ấy, cũng không vì chúng ta giải thích Bát-nhã ba-la-mật. Thế Tôn lại vì chúng ta nói rằng: 'Các ông nên biết ta nói bằng phương tiện.' Vì vậy, Ma-na-bà, chúng ta nên cùng một lòng khéo quán xét ba nghĩa môn này: thế nào là pháp môn Đà-la-ni này? Thế nào là bờ của tu-đa-la? Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật? Và thế nào là lời dạy kín nhiệm bằng phương tiện của Như Lai Thế Tôn? Ma-na-bà, vì vậy chúng ta mỗi người nên đứng dưới gốc cây suy nghĩ nghĩa ấy; nếu hiểu được một điều thì liền thưa với Thế Tôn."
Bấy giờ hàng ức Bồ-tát ấy mỗi vị đều tự đến dưới một gốc cây, đứng yên suy nghĩ, một lòng quán xét, quyết rằng trong ba nghĩa ấy nhất định phải chứng biết được nghĩa này. Các Bồ-tát ấy trải qua một ngày, cho đến hai ngày, ba ngày, không nghĩ đến ăn uống, chỉ suy nghĩ nghĩa ấy. Lại nghĩ thế này: "Trong đây còn có nhân duyên gì mà Thế Tôn chỉ nói tên ba câu mà không vì chúng ta giải thích nghĩa lý? Phải chăng trong chúng này có người tham đắm ngã tưởng (ý nghĩ cho rằng có một cái "ta" thật) và phú-già-la (bổ-đặc-già-la: "con người", cái chủ thể luân hồi mà người ta lầm tưởng là thật có); hoặc thoái lui khỏi việc tu pháp; hoặc tham ăn không chán; hoặc ưa ngủ nhiều; hoặc ăn nhiều no bụng; hoặc có nhiều tâm nghi; hoặc trong hàng ức chúng Bồ-tát này có người không tin Như Lai; hoặc trong chúng này có người không đúng pháp, vì tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới) không đúng nên bị người khác chê trách; hoặc có nhiều giác quán (ý nghĩ suy tính lăng xăng); hoặc tranh cãi việc vô ích; hoặc sức tâm yếu kém; hoặc tâm phiền muộn lười biếng; hoặc tâm tinh tấn (siêng năng) mỏng manh; hoặc quên mất chánh niệm (ý nghĩ tỉnh giác đúng đắn); hoặc ưa thích làm tội; hoặc phá giới, loạn tâm; hoặc trong tâm sinh khiếp sợ; hoặc bị bệnh quấn thân; hoặc buông lung trái nghịch; hoặc không nhận lời lành. Thưa Thế Tôn, phải chăng vì thấy những người như thế nên Ngài giữ kín, không liền giảng nói pháp này?"
Lại nghĩ thế này: "Thế nào là tu-đa-la? Thế nào là hàng ức tu-đa-la? Thế nào là pháp môn Đà-la-ni? Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật? Thế nào là Như Lai? Cái gì là lời dạy kín nhiệm của Như Lai? Như Lai nương vào đâu mà nói? Nhân đâu mà phát khởi? Thế nào gọi là lời nói?" Lại nghĩ thế này: "Như Lai nương vào con người mà nói tu-đa-la. Nếu nương vào con người mà có lời nói, thì lời nói như thế là hư dối. Vì sao? Vì có tưởng về người. Có tưởng về người thì có tưởng về ta; có tưởng về ta thì có chúng sinh; có chúng sinh thì có lời nói; có lời nói thì có tướng thế gian; có tướng thế gian thì nhận lấy các cõi "có" (sự tồn tại trong sinh tử); nhận lấy các cõi "có" thì có vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý); có vô minh thì có hành (những hành động tạo nghiệp); có hành thì sinh ra thức (tâm phân biệt, nhận biết); có thức thì có danh sắc (thân và tâm: phần tinh thần và phần vật chất); có danh sắc thì có lục nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); có lục nhập thì có xúc (sự tiếp xúc của giác quan với đối tượng); có xúc thì có thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ); có thọ thì có ái (lòng ham muốn); có ái thì có thủ (sự bám giữ); có thủ thì có hữu (sự tồn tại, tạo ra đời sau); có hữu thì có sinh; có sinh thì có tử; chết rồi lại sinh. Như vậy là tướng qua lại của nhân duyên (chuỗi nguyên nhân và điều kiện nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử). Vì nghĩa ấy, Thế Tôn nương vào việc thế gian như thế mà lần lượt nói tu-đa-la.
Tu-đa-la nói ở đây chính là cái gốc rễ ở tận cùng kia, gọi là vô minh (?). Nói vô minh, tức là chúng ta ở nơi cái không có mà khởi niệm phân biệt; sự phân biệt như thế chính là vô minh. Như Lai nói đây là việc của phàm phu (người thường chưa giác ngộ), cũng là nghiệp ngu si. Lại đối với Bốn Thánh đế (bốn chân lý cao quý: Khổ — đời là khổ; Tập — nguyên nhân của khổ; Diệt — sự dứt khổ; Đạo — con đường dứt khổ) không biết không hiểu nên gọi là vô minh. Vì nghĩa ấy, ta cùng các ông đêm dài qua lại xoay vần không cùng, chịu đủ thứ khổ, vì không thấy biết Bốn Thánh đế. Pháp Bốn Thánh đế mà Thế Tôn nói, ta nên ở trong tu-đa-la của pháp môn Đà-la-ni này quán xét tất cả những gì Như Lai tuyên nói không hề gián đoạn. Vì sao? Vì pháp này rất sâu, khó thấy. Trong đây chỉ có Như Lai mới biết được bờ mé. Nếu người muốn biết bờ mé của trí tuệ Như Lai, người ấy cũng nên biết chỗ khởi đầu gốc rễ của pháp môn sâu xa trong tu-đa-la Phật nói. Chỗ này ta nên suy nghĩ thế này: bờ mé, bờ bên kia của các tu-đa-la không thể thấy được. Lời dạy kín nhiệm sâu xa của chư Như Lai, ấy là nói Bốn Thánh đế. Chúng ta đối với Bốn Thánh đế này nên suy nghĩ, cân nhắc, phân tích để được các nghĩa lý.
Trong đây, Thánh đế thứ nhất là cái khổ và trí biết khổ mà Như Lai nói. Vì sao Như Lai nói về khổ ấm này? Ấm (uẩn: những nhóm yếu tố hợp thành con người, gồm năm nhóm: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm giác, tưởng — tri giác, hành — ý chí tạo tác, thức — nhận biết) có nghĩa là nhận lấy sự hiện hữu. Đó là pháp của sức vô minh. Trong đây cái sức vô minh, cũng gọi là ấm. Ấm là khối khổ, chính là việc Như Lai lo nghĩ. Các chúng sinh rơi vào kho tối tăm của vô minh, thường bị trói buộc che lấp, không biết tự thoát ra. Như Lai thấy vậy liền khởi lòng đại bi, nghĩ rằng: 'Các chúng sinh này vì sao trôi lăn trong khổ não ấy? Ở đâu mà chịu sự trôi lăn ấy? Do nhân duyên gì mà có sự qua lại này?' Vì sự qua lại xoay vần trong khối khổ ấy, nên Như Lai ở trong đó nói về ấm như thế. Ấm là chỗ Như Lai nói về sự chướng ngại, che lấp, nên gọi là ấm. Trôi lăn thế nào, trôi lăn ở đâu, v.v., đều ở trong một ấm này; mà chư Như Lai nói Khổ thánh đế do năm ấm thâu gồm. Đây là sự vận hành sinh diệt qua lại. Như Lai dùng phương tiện nói cõi trời, cõi người, cho đến các cõi địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói); trong năm đường (năm cõi tái sinh: trời, người, địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ) xoay vần chịu khổ. Vì vậy Như Lai nói năm ấm ấy xoay vần qua lại, chỗ nào cũng thọ sinh, không có lúc ngừng. Nên biết như thế gọi là Khổ thánh đế, do các nhân duyên lần lượt mà có. Chúng ta suy nghĩ mà sinh ý tưởng như vậy.
Cái gọi là Tập thánh đế, trong đây cái gì là tập? Đó là vô minh đầy đủ, nhận lấy nhiều ấm kia, có thể thành tựu đầy đủ sắc tính (tính chất vật chất) như thế, nên gọi là tập. Lại vì sao là tập? Lấy ham muốn làm gốc, sinh ra tạo tác nghiệp hành; nghiệp ấy đầy đủ, nên gọi là tập. Lại thế nào là tập? Những hành đã làm không thêm không bớt, đúng như đã tạo tác, nên gọi là tập. Đó là Khổ tập thánh đế.
Cái gọi là Khổ diệt thánh đế, nên biết sự diệt ấy chỉ có danh sắc. Thế nào là sắc? Trong đây sắc, tức là bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hòa hợp thành sắc. Như Lai ở trong đó chỉ bày nghĩa gì? Chỉ dùng ví dụ, tên gọi, lời nói. Ví dụ thế nào? Như Lai nói sắc giống như đám bọt nước; trong sắc ấy không có tưởng về sắc. Vì vậy những gì Như Lai nói chỉ có tên gọi. Các ông nên biết, năm ấm này cho đến ban đầu không có chỗ sinh để quán thấy, cũng không có bờ mé nào có thể tìm được. Vì vậy dùng đám bọt mà ví với bốn thứ này. Phàm phu ở trong đó vọng sinh tưởng về sắc: kia là địa giới (yếu tố đất), đây là thủy giới (yếu tố nước), cùng tất cả hỏa giới (yếu tố lửa), phong giới (yếu tố gió)... Bốn thứ như thế, bậc thánh hiểu rõ chỉ có ví dụ, tên gọi chỉ bày; trong đó không có vật gì khác có thể nắm được. Những pháp có sinh đều không thể nắm được: sắc không thể nắm được, tìm lúc sắc sinh cũng không thể nắm được. Chỉ vì sự phân biệt của sự vận hành sinh diệt nên khối khổ kia sinh ra. Nó không phải do trí tuệ diệt, mà chỉ là tự diệt. Các pháp không có cái gì sinh ra mà không diệt. Vì vậy nói là khổ diệt. Trong đây, ba thứ lời nói này, tức là Khổ thánh đế, Khổ tập thánh đế, Khổ diệt thánh đế; vào ba chỗ này, trí biết ấm diệt; cầu đạo, suy nghĩ, lắng nghe, nên gọi là đạo diệt khổ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video