Thiên 33 — Phẩm 28 – Hỏi về Đẳng giác

 Phẩm Hỏi về Đẳng Giác (đẳng giác: sự giác ngộ bình đẳng, trọn vẹn, ở đây chỉ sự giác ngộ của Phật), thứ hai mươi tám.

 A-nan (vị đệ tử thân cận, thị giả của Phật Thích-ca), bấy giờ Phạm thiên Mi Gian Bạch Hào (Phạm thiên: vị trời ở cõi Sắc; tên vị này nghĩa là "Sợi lông trắng giữa hai chân mày") thưa với đức Như Lai Phóng Quang (Như Lai: danh hiệu của Phật, bậc từ chân lý mà đến; Phóng Quang là tên vị Phật ấy, nghĩa là "Phát ra ánh sáng"): "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính), như vô số Bồ-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) kia thốt lên lời pháp 'Phật-đà, Phật-đà' (Phật-đà: tiếng Phạn Buddha, nghĩa là bậc giác ngộ), các vị ấy thấy ý nghĩa gì trong đó mà ba lần xưng danh Phật? Lành thay Thế Tôn, chúng con muốn được nghe ý nghĩa của danh hiệu Phật này. Bạch Thế Tôn, tất cả chúng sinh chỉ biết nói 'Phật', mà rốt cuộc không biết Phật là gì, vì sao gọi là Phật, Phật là lời có nghĩa gì. Những nghĩa như thế xin Ngài giải thích, để những ai được nghe đều được công đức lớn."

 Phật nói: "Phạm thiên, chư Phật Thế Tôn có một tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ, không tán loạn) tên là Sư Tử Phấn Tấn (sư tử vươn mình hùng mạnh), thù thắng nhất trong các tam-muội. Nếu người nào vào được tam-muội này thì được một pháp môn (cánh cửa đi vào chân lý, tức một phương pháp tu học) tên là Ly Hạnh, có thể diễn nói đầy đủ danh hiệu của chư Phật, cho đến đầy đủ các lực, các vô úy (lực: mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật; vô úy: bốn điều Phật không hề sợ hãi khi thuyết pháp) v.v. Những điều này đều là pháp của vua sư tử, không gì khuất phục được. Nay ta sẽ nói.

 Phạm thiên, nói 'Phật' là: các Bồ-tát kia lớn tiếng xướng lên rằng: 'Người nào có thể tỉnh thức ra khỏi sinh tử, người ấy gọi là Giác', cho nên gọi là Phật."

 Phạm thiên lại thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là người được tỉnh thức mà gọi là Phật?"

 Phật nói: "Phạm thiên, tất cả chúng sinh ngủ say trong đêm dài. Trong số đó có một người tỉnh thức rồi, liền biết tất cả chúng sinh đều đang ngủ, ngủ say, ngủ mê mệt, và nghĩ: 'Nay ta đã được tỉnh thức như thế, làm sao khiến tất cả chúng sinh dứt bỏ giấc ngủ, cùng được tỉnh thức như ta?' Phạm thiên, đó là nghĩa thứ nhất: vì nghĩa tỉnh thức nên gọi là Phật-đà."

 Bấy giờ Phạm thiên lại thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, còn có nghĩa gì nữa mà gọi là Phật?"

 Phật nói: "Phạm thiên, chư Phật Thế Tôn có một pháp môn tên là Quán Tam Thế Luân (quán xét bánh xe ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai). Vị ấy trước hết phải tự giác ngộ, đã giác biết rồi sau mới giảng giải cho người. Giảng giải thế nào? Nghĩa là không vướng mắc vào đời quá khứ. Thế nào là không vướng mắc? Vì dứt được mọi chướng ngại của ba đời nên gọi là không vướng mắc.

 Các chúng sinh vì không giác biết nên thành chướng ngại. Chúng sinh ấy hòa hợp với lòng ham muốn, vì thế có vướng mắc, lại vì ái luyến mà vướng mắc; mong cầu, phân biệt thì liền sinh nhớ nghĩ. Khi nhớ nghĩ thì không thể trong sạch. Thế nào gọi là không trong sạch? Pháp này đáng phải tỉnh biết mà không tỉnh biết được; vì không tỉnh biết được nên thành mê ngủ. Người mê ngủ thì gọi là không tỉnh.

 Lúc ngủ, họ lại khởi lên mộng tưởng, mộng thấy những việc đã làm lúc thức; phàm những nơi đã trải qua trong quá khứ, họ đều phân biệt rõ ràng. Cái tâm trong mộng như thế không biết là mộng, chỉ cho là đang thức, việc làm đều là thật. Do đó lại sinh ra ý tưởng cho là chưa từng có; ý tưởng chưa từng có ấy chính là tâm rối loạn; vì tâm rối loạn nên đưa đến tổn hại.

 Vì thế, Như Lai thấy các chúng sinh chìm trong giấc ngủ phiền não sâu nặng, mãi bị tối tăm che lấp, không có ngày tỉnh, liền khởi lòng thương xót: 'Ta phải làm sao cho chúng sinh ấy thoát khỏi tai hại này? Nay ta chỉ dùng một pháp mà ta đã giác ngộ để đánh thức chúng sinh ấy, thì tai hại tự nhiên tiêu trừ.' Nghĩ như vậy rồi, theo thứ lớp nói pháp chỉ dạy cho họ. Phạm thiên, đó là nghĩa thứ hai: vì nghĩa tỉnh thức nên gọi là Phật-đà.

 Phạm thiên, thế nào gọi là pháp giác ngộ thứ ba? Đây là để chỉ bày cái tướng chưa tạo tác của vị lai (?). Như việc quá khứ: từng có như thế, ở nơi chốn như thế, có cha mẹ như thế, cho đến tên họ như thế v.v., vì đã có như vậy. Thế nào gọi là vị lai có? Vì nó chỉ có cái tướng của lời nói. Nếu đã có lời nói thì đủ cả các hành hữu vi (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như Lai giác ngộ điều ấy, nên nói rằng vị lai đầy đủ pháp hữu vi thì thành chướng ngại. Các ông ở trong đó chớ tạo ra mười hai duyên phần như thế (mười hai nhân duyên: chuỗi mười hai mắt xích nối nhau làm thành vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết). Các duyên phần ấy là pháp phân biệt. Như Lai giác ngộ rồi giảng giải cho người khác. Phạm thiên, đó là nghĩa thứ ba: vì pháp giác ngộ nên gọi là Phật-đà.

 Thế nào gọi là việc của đời hiện tại? Nghĩa là nói về sắc hiện tại (sắc: thân thể, vật chất, những gì có hình tướng) để chỉ bày quá khứ và vị lai. Thế nào là nói về đời hiện tại? Đời hiện tại này không thể thấy được. Vì sao không thể thấy? Vì ở chỗ ấy chỉ có cái tên, bảo rằng 'đây là sắc'. Vì không thể thấy nên cũng gọi là thấy. Sao gọi là thấy? Vì thấy tức là không thấy. Do nhân duyên ấy, đời hiện tại này không có bờ mé nào có thể thấy được.

 Cái gọi là tên cũng không thể thấy. Vì không có chúng sinh khổ (?) nên cái ấy cũng là không. Thế nào là không? Vì trong đó chỉ có con số mà thôi. Những giai đoạn lớn như ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, bảy ngày đầu sau khi thụ thai) v.v. đều không có thật. Vì sao không có thật? Vì trong từng sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), các hành hữu vi không có chỗ dừng trụ. Vì sao vậy? Nếu chỗ trụ của ca-la-la trải qua bảy ngày thì liền gọi là át-phù-đà (giai đoạn thứ hai của bào thai, bảy ngày kế tiếp). Cứ thế theo thứ lớp, bảy ngày là một chặng, cho đến đủ chín tháng ở trong thai.

 Vì thế Như Lai nói sơ lược việc này; tất cả Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, thường vào lúc không có Phật ra đời) còn không biết được, huống gì mọi phàm phu (người thường chưa giác ngộ) trong thế gian. Vì đây là điều các chúng sinh vốn không biết, là chỗ họ chưa từng đi qua.

 Như vậy, những việc về chỗ trụ của ca-la-la ở đây, nay ta sẽ nói thêm. Khi ở trong thai mẹ, từng niệm từng niệm không dừng lại; vì không dừng lại nên vừa sinh, vừa già, vừa chết, vừa đọa; vì không dừng lại nên thọ sinh ở nơi này nơi kia, tùy theo các hành hữu vi mà mình đã tạo. Chúng sinh thế gian bị mê lầm che lấp, nên vốn không có chỗ ca-la-la mà nói là có ca-la-la, vốn không có chỗ át-phù-đà mà nói là có át-phù-đà. Các hành hữu vi họ tạo ra đã là không có, thì làm sao nói là có tên gọi được?

 Cũng như thế, cho đến pháp bồ-đề (sự giác ngộ) của tất cả chư Phật Thế Tôn cũng đều không thể nói được. Phạm thiên, chư Phật Thế Tôn Ứng Cúng Chánh Biến Giác (Ứng Cúng: bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Giác: bậc giác ngộ chân chánh và trọn khắp; đều là danh hiệu của Phật), sức nguyện của tâm trong quá khứ cũng không có chỗ trụ; giáo pháp ở vị lai cũng không có chỗ trụ; cho đến hiện nay ta và tất cả các Như Lai Ứng Cúng Chánh Biến Giác đều đang ở trong vô lượng vô biên thế giới mà thuyết pháp. Phạm thiên, giáo pháp của chư Phật Thế Tôn hiện tại như thế, nên biết cũng không có chỗ trụ nào nắm bắt được, huống gì chỗ trụ của thân tứ đại này (thân do bốn yếu tố lớn là đất, nước, lửa, gió hợp thành) mà có thể nói được. Như thế, chỗ sinh, chỗ phát ra của các pháp đều không thể biết.

 Phạm thiên, chư Phật Thế Tôn phân tích nghĩa lý của pháp mà diễn nói cho người khác; trong đó tất cả chúng sinh thế gian thấy lời nói ấy liền sinh ra chấp chặt. Thấy và chấp như thế nào? Các phàm phu nghĩ rằng: 'Chỉ có Như Lai mới giác ngộ được pháp.' Thế nhưng họ không nghĩ: 'Ở đây Như Lai giác ngộ điều gì?' Có ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề (ba mươi bảy phương pháp tu tập giúp đi đến giác ngộ), Như Lai giác ngộ như thế chăng? Hay là như phàm phu thấy: thấy có ta, thấy có người, thấy có chúng sinh, có thọ mạng, có kẻ trượng phu, có người làm, có người nhận, cho đến thấy có ấm, giới và các nhập (ấm: năm nhóm hợp thành con người gồm thân xác, cảm thọ, tri giác, ý chí, nhận thức; giới: mười tám yếu tố của sự nhận biết; nhập: mười hai chỗ giác quan và đối tượng gặp nhau), mà giác ngộ như thế chăng?

 Lại nữa Phạm thiên, trong pháp vô sinh (pháp vốn không sinh không diệt), ai là người giác ngộ, ai là người nhận sự giác ngộ? Phạm thiên, nếu Phật Như Lai nghĩ: 'Ta giác ngộ các pháp, ta đạt được các pháp', thì Như Lai chưa bỏ được ngã kiến (cái thấy chấp rằng có một cái 'ta' thật). Phạm thiên, vì thế Như Lai không giác ngộ một pháp nào, cũng không đạt được một pháp nào.

 Phạm thiên, Như Lai chỉ vì đầy đủ lòng đại từ, thấy các chúng sinh rơi vào bóng tối mịt mù của vô minh (sự mê muội, không thấy biết chân lý), muốn làm sạch những vết nhơ nơi tâm trí chúng sinh, nên dẫn ra thí dụ và phương tiện (cách khéo léo thích hợp để dạy dỗ), chỉ bày thuyết pháp bằng tên gọi, chữ, câu (?), để kéo thế gian ra khỏi sinh tử. Ngài dùng các thí dụ phương tiện để nói, chứ trọn không để họ chấp vào việc của ba đời quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Phạm thiên, nếu chúng sinh không chấp vào ba đời, đã không chấp rồi thì liền ở trong pháp chân thật như thế mà lập hạnh vô ngã (thấy rằng không có cái 'ta' thật). Đã chứng được vô ngã thì không còn thối lui nữa. Thối lui nghĩa là qua lại xoay vần trong ba đời.

 Phạm thiên, các chúng sinh khi phân biệt sai lầm thì nghĩ: 'Đây là quá khứ, đây là vị lai, đây là hiện tại.' Nếu họ phân biệt sai lầm như thế thì không bỏ được sự chấp ngã. Nếu còn chấp ngã thì trong ba đời khởi lên nhiều cái thấy sai lầm. Vì thế nhất định ở mọi chỗ đều phải bỏ ý tưởng về cái 'ta'. Vì sao? Có chấp trước thì gọi là ngu si; vì ngu si nên bị kẻ khác trói buộc.

 Phạm thiên, ví như người giăng lưới bắt chim rải mồi trên đất; sau đó chim vì mồi mà sà xuống, như thế bầy chim vì miếng mồi mà mất mạng. Cũng vậy Phạm thiên, nếu người không biết cách chứng ngộ để ra khỏi ba đời, thì người ấy trong đêm dài tự chịu tai ương khổ sở, lại còn làm hại người khác. Vì sao? Như những con chim kia vì chút mồi mà gặp tai họa lớn.

 Cũng như thế, cũng như thế, có những chúng sinh đích thân ở trước mặt ta phụng sự cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính), vậy mà vẫn không biết ta nói pháp gì, nói pháp cho ai, nói pháp ở đâu. Đối với pháp có thể nói, có thể nghe ở đây mà họ còn không biết, thì làm sao biết được niết-bàn rốt ráo (trạng thái giải thoát hoàn toàn, dứt sạch mọi khổ đau và phiền não) vốn không thể nghe, không thể nói? Vì thế cần phải phát tâm tinh tấn lớn (siêng năng tu tập không lơi), nguyện cầu mãnh liệt, sau đó mới có thể hiểu được pháp phương tiện bí mật mà Như Lai đã nói."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video