Thiên 47 — Phẩm 42 – Nói về vô trụ

 Phẩm thứ bốn mươi hai: Nói về Vô Trụ (không có chỗ trụ, không bám vào đâu).

 Này A-nan (thị giả của Phật Thích-ca, người đang nghe kể), bấy giờ chúng Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc tu hành cao phát nguyện thành Phật cứu độ chúng sinh) ở trước đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) Phóng Quang, bày tỏ sáu việc trong lòng mình đang nghĩ để thưa với Như Lai. Lúc ấy đức Phật kia biết các Bồ-tát trong lòng đang nghĩ, liền bảo: "Này Ma-na-bà (chàng trai trẻ; ở đây Phật dùng để gọi các Bồ-tát), cảnh giới mà ý các ông đi vào rộng lớn vô lượng, các ông ở trong đó chớ sinh chán mỏi. Này Ma-na-bà, như những gì nương ở trên mặt đất kia, tìm giới hạn của chúng rốt cuộc không thể được." Các Bồ-tát thưa: "Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), những câu như thế nói lên nghĩa lý gì mà Như Lai nói rằng mọi thứ nương ở mặt đất kia không có giới hạn? Lời Thế Tôn nói đây là chỉ những pháp nào trụ trên mặt đất? Lại nữa, trước đây Thế Tôn nói tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không có chỗ trụ. Ở đây con muốn hỏi Như Lai nghĩa sâu kín này: nay Như Lai lại nói các pháp kia tất cả đều trụ, hoặc nói là không trụ, nghĩa ấy thế nào?"

 Này A-nan, bấy giờ Như Lai Phóng Quang lại bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát: "Này Ma-na-bà, chúng sinh có tám chỗ trụ như sau. Tất cả chúng sinh trụ ở tám chỗ này mà xoay vần bánh xe các hành (các hoạt động tạo nghiệp, đẩy chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) không bao giờ dứt. Những gì là tám?

 Một là đoạn thường (hai cái thấy sai lầm: cho rằng chết là mất hẳn, hoặc cho rằng có cái tôi tồn tại mãi mãi), tức là chấp vào cái tôi, vì không bỏ các việc làm vì cái tôi. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ nhất của chúng sinh thế gian.

 Hai là quyến thuộc, tức cha mẹ, anh em, chị em, vợ thiếp, con trai con gái, cho đến họ hàng thân thích. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ hai của chúng sinh thế gian.

 Ba là nơi sinh, tức chỗ sinh ra trong tam giới (ba cõi: cõi dục vọng, cõi còn hình sắc, cõi không còn hình sắc) và ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Chỉ riêng trong loài người đã có ba bậc: bậc trên là vua chúa, công hầu sang quý; bậc giữa là dòng họ hào phú giàu mạnh; bậc dưới là nghèo khổ hèn kém. Các loài khác cũng vậy, vì đủ nhân duyên sinh vào nhà ấy mà có ý nghĩ về cái tôi. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ ba của chúng sinh thế gian.

 Bốn là của cải, tức tôi tớ, người sai bảo; voi, ngựa, lạc đà, la, trâu, dê, heo, chó; kho lẫm thóc gạo, lụa là, bông, dạ; vàng, bạc, lưu ly, ngọc ma-ni (một loại ngọc quý), châu ngọc, cho đến đủ thứ báu vật trong đời; vì tham ái, giữ chặt tất cả những thứ ấy. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ tư của chúng sinh thế gian.

 Năm là dung mạo, tức thân thể đoan chính, sắc da tươi sáng, sức lực mạnh mẽ, dáng vẻ oai nghi đầy đủ; coi những thứ ấy là của cải của mình. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ năm của chúng sinh thế gian.

 Sáu là chủng loại, tức bốn giai cấp: Sát-lợi (vua chúa, võ tướng), Bà-la-môn (tu sĩ, tư tế), Tỳ-xá (thương nhân, nông dân), Thủ-đà (người lao dịch thấp hèn). Mỗi giai cấp đều có thói quen, khí chất, phong tục riêng, ai nấy đều cho mình là giỏi, thành ra cái tâm tự cao về mình. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ sáu của chúng sinh thế gian.

 Bảy là nghề nghiệp, tức học lễ nghĩa, tu điều nhân, gắng sức làm ruộng, siêng năng làm vườn, các nghề khéo tay, buôn bán qua lại; những nghề nghiệp thế gian như vậy, tập lâu thành tinh thạo, làm tăng thêm ngã mạn (lòng kiêu căng vì cho rằng có cái tôi). Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ bảy của chúng sinh thế gian.

 Tám là được tôn trọng, tức được che chở: các loài trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn), a-tu-la (loài thần hay gây chiến với chư thiên), càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), la-sát (quỷ dữ ăn thịt người), tỳ-xá-xà (quỷ ăn tinh khí), cưu-bàn-trà (quỷ hình thù xấu xí), bệ-lệ-đa (ngạ quỷ), thần núi, thần cây, thần đất, nước, lửa, gió, cho đến đủ loại quỷ thần khác, đều đến phụng sự, lễ bái, bảo vệ. Đây cũng là việc của phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thế gian. Này Ma-na-bà, đó là chỗ trụ thứ tám của chúng sinh thế gian.

 Này Ma-na-bà, nên biết như vậy: tám việc này, tất cả chúng sinh thế gian đều trụ đầy đủ. Này Ma-na-bà, vì sao gọi là chỗ trụ? Nên biết họ đều nương vào vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật), ngã mạn và kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến con người) mà sinh ra bám trụ, cho nên gọi là trụ.

 Lại nữa, Ma-na-bà, các chúng sinh ấy trong đêm dài (ví thời gian luân hồi lâu xa) huân tập (thấm nhiễm dần thành thói quen), làm tăng trưởng vô minh, ngã mạn và các kết sử như vậy. Đã huân tập tăng trưởng những điều ấy rồi, rốt cuộc không lìa bỏ tâm hư vọng điên đảo. Vì tâm điên đảo nên lại ở trong đó suy nghĩ phân biệt, cho là chắc thật. Thế nào là cho là thật? Khi có thụ (cảm nhận) và tưởng (nhận biết, hình dung) thì liền cho là thật. Lại ở trong tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành thân) này bám chấp như là tướng thật, mà thật ra không biết chỗ chân thật. Lại ở trong đó khởi ý nghĩ có "cái tôi lớn", ý nghĩ có "chúng sinh", cũng khởi ý nghĩ "thường còn". Khởi ý nghĩ thường còn rồi thì trụ vào ý nghĩ ấy. Vì si mê, họ rơi vào chỗ tối tăm cùng cực của vô minh mà không tự biết rằng: "Hôm nay chúng ta luôn chìm trong thai xấu, không tự thoát ra được."

 Này Ma-na-bà, những người có trí đối với sự sinh diệt không có ý nghĩ như vậy. Vì sao? Vì người có trí như vậy đã diệt ý nghĩ về cái tôi. Vì thế người trí luôn nên siêng năng suy nghĩ thế này: trong đây không có sinh diệt, cũng không có kẻ sinh diệt. Chỉ có những người ngu si thế gian, vì không bỏ những việc điên đảo như vậy, nên bị trói buộc, mê lầm, rốt cuộc không hay biết. Tất cả các pháp, bản tính vốn trống rỗng, vắng lặng; phàm phu ở trong đó sinh lầm ý nghĩ về cái tôi. Vì ý nghĩ về cái tôi, họ đầy đủ điên đảo thứ nhất. Lại ở trong khối thụ và tưởng, không quán xét đúng, không khéo suy nghĩ, không biết thân này vô thường, hôi thối nhơ bẩn, lại ở trong đó sinh ý nghĩ trong sạch. Vì lẽ ấy, họ lại đầy đủ điên đảo thứ hai: vì trước đã thành tựu ý nghĩ "thường" và "ngã" nên liền sinh ý nghĩ "sạch". Đã khởi ý nghĩ "sạch" rồi, lại ở trong khổ mà sinh ý nghĩ "vui". Vì lẽ ấy, lại đầy đủ điên đảo thứ ba, vì ở trong gốc rễ của các khổ mà sinh ý nghĩ vui.

 Thế nào là gốc của khổ? Thế nào là sinh ý nghĩ vui? Này Ma-na-bà, đó là lúc danh sắc (phần tinh thần và phần thể xác của một sinh mạng) mới sinh ra, ấy là gốc của khổ. Vì danh sắc đầy đủ nên bị cha mẹ, anh em, chị em, họ hàng thân thuộc vây quanh; lại bị tình thương yêu vợ thiếp, con trai con gái trói buộc; lại bị bạn bè, người cùng lứa, người quen biết lôi kéo; lại bị nhà danh giá, dòng họ lớn, dung mạo nhan sắc làm rối loạn mê hoặc; lại bị tôi tớ, người hầu hạ bên cạnh quấy nhiễu; lại bị voi, ngựa, lạc đà, la, trâu, dê, heo, chó, thóc gạo, kho lẫm, bếp núc sống chín, giết mổ, vàng bạc, ngọc ma-ni và đủ thứ báu vật cản trở; hoặc về sau quả báo chia lìa tan tác. Ở giữa khối khổ lớn như vậy, vì yêu chấp cái tâm "tôi" mà sinh ý nghĩ vui. Thế mà họ rốt cuộc không có lúc nào chợt nghĩ rằng: "Nay ta đang ở giữa chốn hiểm nạn lớn, ta luôn bị sinh, già, bệnh, chết dày vò nhục nhã; nay ta bị hoại, bị phá, bị diệt; mà mọi thứ hiện đang có quanh ta, tranh nhau vây bọc ta, đều là giặc cướp của ta, có thể cướp hại ta."

 Những kẻ si mê ấy lẽ ra phải nghĩ thế này: "Những thứ vây quanh ta còn đáng sợ hơn hổ báo, sói rừng, chó rừng, chim cú, cú vọ, quạ, chim khách, các loài chim lạ và các loài quái dị làm quyến thuộc của ta. Nay ta ở chốn kinh sợ lớn này, luôn chìm đắm trong vòng xoay các khổ như vậy, vì ta ngu si nên trái lại sinh ý nghĩ vui." Này Ma-na-bà, ví như ở thế gian, mật bôi trên lưỡi kiếm sắc, người ngu tham vị ngọt mà lưỡi chịu tai họa. Cũng vậy, Ma-na-bà, phàm phu cũng thế: vì ngu si nên ở trong pháp vô thường, khổ lớn kia mà có được thân này, lại sinh ý nghĩ "thường" và "vui". Vì thế họ trụ trong bốn điên đảo (bốn cái thấy đảo ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có cái tôi là có cái tôi, không sạch là sạch). Đã trụ trong điên đảo rồi thì ở trong cái không thật mà sinh ý nghĩ thật, không biết rằng nhân duyên bố thí ngày xưa, nay được quả báo, lại là gốc của các khổ.

 Này Ma-na-bà, đây là chỗ trụ của chúng sinh thế gian. Các chúng sinh ấy đều trụ chấp trong chín phần (?) bị hoại diệt này. Này Ma-na-bà, tất cả phàm phu đều cùng có chỗ trụ như vậy. Nhưng chỗ trụ này không phải chỗ trụ thật. Các phàm phu ấy chỉ vì suy nghĩ không đúng, ý nghĩ tà nối tiếp nhau mà trụ trong điên đảo; đó không phải chỗ trụ thật. Này Ma-na-bà, nếu các ông lại hỏi về pháp không trụ thì giải thích thế nào? Này Ma-na-bà, pháp không trụ chính là tất cả các pháp, vì không có chỗ trụ."

 "Lại nữa, Ma-na-bà, ý các ông thế nào? Vào lúc ca-la-la (giai đoạn đầu tiên của bào thai, khi vừa thụ thai), các đại (các yếu tố đất, nước, lửa, gió) hiện có kia có chỗ trụ không?" — "Không." — "Nghiệp thành tựu ấy có chỗ trụ không?" — "Không." — "Vào lúc danh sắc có chỗ trụ không?" — "Không." — "Lúc mới vào thai có chỗ từ đâu đến không?" — "Không." — "Các đại, các chi tiết, danh sắc của ca-la-la ấy, tất cả như vậy có từ đâu đến mà thụ thai không?" — "Không." — "Này Ma-na-bà, tất cả tứ đại trong thế gian có chỗ trụ không?" — "Không." — "Năm thụ ấm (năm nhóm yếu tố bị chấp giữ tạo nên con người: thân xác, cảm nhận, nhận biết, hành vi tạo tác, ý thức) thành tựu các căn (các giác quan) có chỗ trụ không?" — "Không." — "Này Ma-na-bà, như vậy cho đến tất cả sự bố thí thuở xưa, nhân đó mà nhận quả của nghiệp hòa hợp này, đều có chỗ trụ không?" — "Bạch Thế Tôn, không."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy, Ma-na-bà. Tất cả cái trụ ấy chính là không trụ, chỉ là ý nghĩ dời đến, nối tiếp theo thứ tự, nên mới có sinh. Nếu có người hỏi thì nên đáp thế nào? Đáp rằng đó chỉ là tên gọi được thành lập, gom góp các vật, không phải có ai tạo tác; vì đối với việc vô thường, hư hoại kia không thể quán xét, suy nghĩ đúng. Vì sao không quán xét? Vì nương vào điên đảo mà tạo các nghiệp. Thế nào là không suy nghĩ đúng? Là không nói rằng mọi cái 'có' đều do nhân duyên sinh, không nương trụ vào đâu. Nếu suy nghĩ đúng thì tất cả đều là trụ mà không trụ. Quán như vậy gọi là chánh quán (quán xét đúng đắn).

 Nếu có thể thuận theo chánh kiến (cái thấy đúng đắn) như vậy thì đối với thân sắc được sinh ra, tự mình biết được chỗ đến chỗ đi; khi được giải thoát khỏi hai pháp chấp trước nơi chỗ trụ, thì theo thứ tự mà lìa bỏ, tâm không rối loạn. Tâm không rối loạn rồi lại được tâm vui mừng lớn. Được tâm vui mừng rồi, như trước theo thứ tự phân biệt chữ nghĩa, được trí tuệ về chữ nghĩa, gọi là vào pháp môn cung điện chữ A. Theo thứ tự như vậy đều sẽ hay biết. Này Ma-na-bà, người ấy khi vào không có phiền não; người thành tựu được thì quán rằng vốn không sinh, sau đó mới vào được chỗ cung điện này. Này Ma-na-bà, vì có thể suy nghĩ đúng như vậy nên vào được cung điện ấy. Lúc ấy mới chứng biết rõ ràng chỗ tâm mình vốn mê lầm chìm đắm. Đã chứng biết chỗ tâm rối loạn, lúc ấy liền được cái thấy chân thật thuần thẳng. Đã được thấy thuần thẳng về giới hạn của tâm, liền được ánh sáng. Vì được ánh sáng nên đối với các nhân duyên không có ý nghĩ trụ. Vì không có ý nghĩ trụ nên được chỗ chân thật không trụ của các pháp."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video