Phần còn lại của phẩm Hạnh Bồ-tát (Bồ-tát là người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh; hạnh là những việc tu hành của họ).
Lại nữa, Ma-na-bà (tiếng Phạn, nghĩa là chàng trai trẻ; ở đây Phật Phóng Quang dùng để gọi Bồ-tát Vô Úy), trước đây ta đã nói về việc dạy các Bồ-tát dùng phương tiện (cách thức khéo léo) tu hành các ba-la-mật (pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác, tức những hạnh tu viên mãn của Bồ-tát) và các pháp thu nhận, dìu dắt chúng sinh. Phàm dạy Bồ-tát để họ không thối lui thì có hai loại ba-la-mật. Đó là hai loại nào? Là tinh tiến ba-la-mật (sự siêng năng gắng sức đến mức viên mãn) và bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt chân lý đến mức viên mãn). Các Đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) lại vì thế gian mà nói bốn ba-la-mật còn lại, và vì các chúng sinh khác mà nói các pháp trợ bồ-đề (những pháp tu giúp đạt đến giác ngộ), để dùng phương tiện làm cho họ thành thục.
Ma-na-bà, các ông nên biết, trong bốn ba-la-mật ấy, đàn ba-la-mật (bố thí viên mãn) và thi ba-la-mật (giữ giới viên mãn), hai ba-la-mật này cũng được hàng Thanh văn (những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời, không đi giáo hóa người khác), cho đến các thần tiên ngoại đạo có năm phép thần thông (những người tu theo đạo khác ngoài Phật giáo mà đạt năm năng lực siêu thường như nhìn xa, nghe xa, biết ý người, biết đời trước, biến hóa) cùng thực hành. Ma-na-bà, còn sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục viên mãn) thì chỉ là vì bậc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) thành tựu việc buông xả (?). Còn thiền ba-la-mật (thiền định viên mãn) thì ở đây nói chung, vì nó có thể sinh ra cả sáu ba-la-mật. Ma-na-bà, các ba-la-mật ấy Như Lai phân biệt mà nói như thế. Các ông nên biết, tất cả các pháp đều sinh từ hư không, tướng của chúng giống như hư không.
Ma-na-bà, đến như địa vị của hai ba-la-mật cao hơn nói trước đó, thì bậc thánh hai thừa (Thanh văn và Bích-chi Phật) còn không thể thành tựu được, huống gì thần tiên ngoại đạo và các phàm phu khác. Ma-na-bà, nếu Bồ-tát muốn thành tựu hai ba-la-mật này thì phải một lòng nhớ nghĩ, siêng năng tinh tiến. Ma-na-bà, nếu ai muốn suy ngẫm về tài biện thuyết khéo léo bằng thí dụ của Như Lai, thì trước hết nên học quán sát pháp môn Đà-la-ni (pháp "tổng trì", nắm giữ trọn vẹn mọi nghĩa lý, giữ mãi không quên) này. Vô Úy lại hỏi: "Chúng con làm thế nào mới thành tựu được phép quán Đà-la-ni này?" Phật nói: "Ma-na-bà, nay ta lại dùng thí dụ để chỉ bày nghĩa này cho ông dễ hiểu.
Ma-na-bà, ví như người đánh cá sinh con, vì tham lợi nên sớm dạy con lặn dưới nước. Từ khi còn bé, ông đã lấy một chậu nước, mỗi ngày dìm con ba lần, không để nó bị ngộp. Cứ thế dần dần lặn lâu hơn, từ sáng đến tối, có thể ở dưới nước trọn một ngày, hoặc hai ngày, ba ngày, hoặc mười ngày, hai mươi ngày, hoặc một tháng cho đến một năm ở trong nước mà không chết. Đứa trẻ ấy lớn dần lên, liền vào sông lớn, xem xét mọi loài thủy tộc trong sông, thấy rõ ràng phân minh. Về sau đứa trẻ ấy thân hình cường tráng, khí lực sung mãn, mắt nhìn dưới nước sáng rõ, bèn có thể vào biển. Trong biển lớn có nhiều loài lạ: côn trùng kỳ dị, thú quái lạ, cá khổng lồ, rồng dữ hay ganh ghét; vật độc tuy nhiều nhưng rốt cuộc không thể làm hại được. Lại thấy các thứ của báu trong suốt rõ ràng, không phải người thường nào khác có thể nhìn thấy. Người ấy ở trong biển lớn lấy đủ các châu báu, làm đủ mọi việc, hễ muốn gì thì tùy ý liền thành.
Cũng vậy, Ma-na-bà, Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Đại Bồ-tát) nếu vào được pháp môn Đà-la-ni rất sâu này thì có thể thành tựu tất cả Phật pháp, cũng như thế. Ma-na-bà, nói biển lớn tức là pháp môn Đà-la-ni. Nếu mới vào pháp môn Đà-la-ni này thì nên tu học cho mau thành tựu, như con người đánh cá lớn dần lên, tập nghề mà thành tựu. Ma-na-bà, nếu vị Bồ-tát ấy vào được biển Phật pháp Đà-la-ni thì tự tại thành tựu mọi Phật sự (việc của Phật, tức giáo hóa cứu độ chúng sinh), như con người đánh cá ở trong biển lớn làm nên đủ mọi việc. Ma-na-bà, ông nên biết sự giác ngộ (bồ-đề) của chư Phật không thể nhờ tu ít, duyên ít mà thành tựu được; cần phải vào pháp môn Đà-la-ni này.
Trong nghĩa một câu của Đà-la-ni này có đủ loại âm thanh, đủ loại ngôn ngữ, đủ loại biện tài, đủ loại phương tiện; ngay cả chỗ không có phương tiện cũng đều biết được. Tâm và hành vi khác nhau của các chúng sinh cũng đều biết được. Lại các chúng sinh, hoặc hiện ra hoặc không hiện ra, hoặc thấy được hoặc không thấy được, đều nhờ sức phương tiện của câu Đà-la-ni mà chứng biết rõ ràng. Hoặc trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh chóng), càn-thát-bà (loài nhạc thần, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần có sức mạnh lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến), ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (loài thần ca hát), ma-hầu-la-già (loài thần mình rắn lớn), người và loài chẳng phải người, cho đến cầm thú thuộc bốn loài (tứ sinh: sinh từ thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và do biến hóa); hoặc âm thanh, hoặc lời nói, hoặc việc trong tâm suy nghĩ, hoặc việc làm, hoặc việc thề nguyện, hoặc việc không nguyện, hoặc việc nhiều, việc ít, hoặc việc ác, việc không ác, hoặc việc đáng sợ, việc không đáng sợ — những việc như thế đều biết rõ cả. Ở những chỗ làm việc ấy, tất cả đều biết.
Cho đến việc thụ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy về sau sẽ thành Phật), hoặc thân nghiệp (việc làm bằng thân), hoặc khẩu nghiệp (việc làm bằng lời nói), hoặc nghiệp của chúng sinh, hoặc làm cho chính mình hay muốn dạy người khác, đều biết được cả. Nếu Bồ-tát ở a-lan-nhã (nơi vắng vẻ, yên tĩnh xa làng xóm để tu hành) học hạnh phương tiện, liền thành tựu được những thiện căn (gốc lành) đã gieo và những sự nghiệp đã làm, cho đến muốn thành tựu việc bất thoái chuyển (không còn thối lui trên đường tu đến quả Phật) cũng đều biết được. Làm thế nào để được quả Bích-chi Phật cũng đều biết rõ. Làm thế nào để được quả vị Thanh văn cũng đều biết được. Hoặc những công việc và lời nói đủ loại của người tại gia, hoặc trộm cắp của người, làm khổ người để cầu của, dù thô hay tế cũng đều biết được.
Hoặc địa ngục, ngạ quỷ (quỷ đói), súc sinh: do tâm ý điên đảo, làm ác, không tin nên sinh vào loài súc sinh v.v..., cũng đều biết được. Hoặc do nghiệp mà đọa vào loài ngạ quỷ; cũng do quanh co dối trá, keo kiệt tham lam, ganh ghét, ngã mạn (tự cho mình là hơn), kiêu căng mà sinh vào loài a-tu-la; hoặc nhờ giữ năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) và làm mười điều lành (thập thiện: tránh mười điều ác về thân, lời nói và ý nghĩ) mà được sinh vào cõi người và cõi trời thuộc Dục giới (cõi của những chúng sinh còn ham muốn dục lạc); tự thấy lỗi mình mà sinh hối hận, không nhìn lỗi người khác. Nói tóm lại, những trí tuệ phương tiện như thế: người khác làm người khác chịu, tự mình làm tự mình chịu; tất cả chúng sinh bốn loài và những nơi chốn của năm đường (ngũ đạo: năm nẻo luân hồi là địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời); mọi phương tiện tạo nghiệp và chính nghiệp, tên gọi, hình tướng của nghiệp, sự chín muồi của nghiệp và nơi chịu quả báo; đủ loại tâm hành, đủ loại lời nói, đủ loại ưa thích, đủ loại kiến giải, những chỗ không có pháp lành — những việc như thế đều được nhổ bỏ hết. Vì vậy gọi là pháp môn Đà-la-ni.
Ma-na-bà, nếu chắc chắn có người thực hành được như thế, thì người ấy gọi là thành tựu phương tiện. Ma-na-bà, nếu muốn dùng sức trí tuệ của chính mình để quyết định thành tựu việc này, thì nên ngồi một mình suy nghĩ, xa lìa các dục. Ma-na-bà, trong pháp như thế có đủ loại âm thanh, đủ loại ngôn ngữ, đủ loại biện tài, đủ loại hạnh tu, đủ loại nơi sinh, đủ loại việc làm. Ông hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ ghi nhớ, thọ trì vâng làm, chớ để quên mất. Trời và người làm việc thì có phương tiện hòa hợp, nên có ngôn ngữ. Chúng sinh loài súc sinh thì khẩu nghiệp và âm thanh khác nhau, cho đến nơi sinh và tên gọi cũng khác. Các chúng sinh ấy đều tùy theo hình dạng, loài giống và tiếng kêu mà đặt tên để gọi thân chúng, như quạ, sẻ v.v... Còn trong loài ngạ quỷ thì không có tên gọi phân biệt nhất định. Vì sao thế? Vì ở đó không được nghe tên để nương vào. Cũng như trong địa ngục, chỉ gọi là chúng sinh địa ngục v.v...
Ma-na-bà, các ông chớ cho rằng trời nhất định là trời, người nhất định là người, ngạ quỷ nhất định là ngạ quỷ. Ma-na-bà, ta đã nói tóm lược cho ông xong, nay sẽ vì ông phân biệt nói đầy đủ về chỗ nghĩa của tên gọi. Ma-na-bà, như một sự việc có nhiều tên, như một người có nhiều tên, như một vị trời cho đến ngạ quỷ, súc sinh có nhiều tên, cũng như thế. Cũng có nhiều ngạ quỷ hoàn toàn không có tên, trong khoảng một cái búng tay biến đổi thân thể thành đủ loại hình dạng. Ma-na-bà, những chúng sinh như thế trong cùng một lúc hiện ra vô lượng thân hình, thì làm sao gọi tên được? Như loài ngạ quỷ v.v... thì có tên theo nơi sinh, tên theo thức ăn nhận được và tên theo tuổi thọ. Còn chúng sinh địa ngục không có tên và nơi sinh thì hình dạng cũng không nhất định, vì nhân duyên nghiệp ác ở đó chưa hết, nên trong một niệm (khoảnh khắc cực ngắn) biến thân thành đủ loại.
Bấy giờ Bồ-tát Vô Úy lại thưa: "Bạch Thế Tôn, ngôn ngữ trong loài người như thế được truyền nối, gần gũi quen thuộc, chúng con đã biết. Còn tiếng nói và tên gọi của chúng sinh bốn đường kia thì làm sao biết được? Vì vậy nay con xin hỏi Thế Tôn, cúi mong Ngài giải nói." Này A-nan (vị đệ tử thường theo hầu bên Phật Thích-ca), Bồ-tát Vô Úy hỏi như thế xong, bấy giờ Phật Phóng Quang bảo Vô Úy: "Đây là cảnh giới thần thông trí tuệ của chư Phật và Bồ-tát, không phải trí tuệ của hàng Thanh văn, Bích-chi Phật và các Bồ-tát khác có thể phân biệt được. Ma-na-bà, nếu Bồ-tát không biết tiếng nói của chúng sinh thì không nguyện sinh vào giữa loài chúng sinh ấy. Nếu Bồ-tát hiểu biết tiếng nói và mọi việc làm của tất cả chúng sinh thì nguyện sinh vào đó, vì muốn giác ngộ họ, nói pháp giáo hóa, tùy chỗ thích hợp mà làm lợi ích.
Ma-na-bà, vị Bồ-tát như thế vì biết tiếng nói và việc làm trong tâm của chúng sinh, nên thọ sinh ở khắp các cõi, muốn khiến chúng sinh phát tâm hiểu biết, tu hành, dứt trừ các nghiệp. Ma-na-bà, chúng sinh trong ba đường kia có hiểu biết nên có thể giáo hóa; chúng sinh trong hai đường kia không có hiểu biết, nên biết Bồ-tát cũng không nguyện sinh vào đó. Ma-na-bà, nếu Bồ-tát ma-ha-tát biết chắc trong chúng sinh địa ngục và ngạ quỷ có kẻ có hiểu biết, có thể giáo hóa được, thì vị Bồ-tát ấy vì từng chúng sinh một mà ở trong đại địa ngục trải qua số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng, quyết khiến chúng sinh được lợi ích của pháp. Ma-na-bà, các vị Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu lòng đại từ đại bi như thế, thành tựu đầy đủ sự tinh tiến như thế, nên chắc chắn sẽ được ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt nơi thân Phật). Ma-na-bà, đó là Như Lai nói tóm lược về nhân duyên từ bi của Bồ-tát."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video