Sưu thần ký (sách chép chuyện về các thần), quyển một (chú 1)
Mục lục
Nguồn gốc đạo Nho; Nguồn gốc đạo Phật; Nguồn gốc Đạo giáo (kèm Thánh mẫu, tức mẹ của Lão Tử); Ngọc Hoàng Thượng Đế (vị vua tối cao trên trời theo tín ngưỡng Đạo giáo; kèm tôn hiệu của Thánh tổ và tôn hiệu của Thánh mẫu); Hậu Thổ Hoàng Địa Kỳ (vị thần đất tối cao); Đông Hoa Đế Quân (tức Đông Vương Công); Tây Vương Mẫu; Thượng Nguyên Nhất Phẩm Đại Đế; Trung Nguyên Nhị Phẩm Đại Đế; Hạ Nguyên Tam Phẩm Đại Đế (ba vị Tam Quan, coi trời, đất và nước); Đông Nhạc; Nam Nhạc; Tây Nhạc; Bắc Nhạc; Trung Nhạc (Ngũ Nhạc: năm ngọn núi thiêng lớn ở năm phương của Trung Quốc, mỗi núi có một vị thần cai quản); Thần Tứ độc (?) (bốn con sông lớn); Thần năm phương; Tinh của Thái Ất; Kiên Ngô; Chúc Âm; Thần sấm; Thần chớp (kèm Phong Bá là thần gió, Vũ Sư là thần mưa).
Nguồn gốc đạo Nho — ngày thánh đản (ngày sinh của bậc thánh) là ngày rằm tháng chín âm lịch.
Chí Thánh Văn Tuyên Vương (tôn hiệu của Khổng Tử: bậc thánh tột bậc, được truy phong tước vương hiệu Văn Tuyên) là người làng Khuyết Lý, hương Xương Bình, đất Khúc Phụ nước Lỗ; tổ tiên ngài là người nước Tống.
Ông cố của Tiên Thánh (bậc thánh đời trước, chỉ Khổng Tử) là Khổng Phòng Thúc, vì tránh vụ loạn do Hoa Đốc gây ra ở nước Tống mà dời sang ở nước Lỗ, sinh ra Bá Hạ. Bá Hạ sinh Thúc Lương Ngột. Con trưởng của Thúc Lương Ngột là Mạnh Bì, tên chữ là Bá Ni, mắc tật nên không thể nối dõi; con thứ chính là Tiên Thánh.
Năm Lỗ Tương Công thứ hai mươi mốt, mùa đông, tháng mười, ngày Canh Tý, Tiên Thánh ra đời. Đêm ấy có hai con rồng quấn quanh nhà, năm ông già giáng xuống sân. Năm ông già ấy là tinh khí của năm vì sao (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Trong phòng, bà mẹ họ Nhan nghe có tấu nhạc Quân Thiên (nhạc của cung trời), trên không có tiếng nói rằng: "Trời cảm ứng mà sinh con thánh, nên giáng xuống tiếng nhạc hòa của sênh và sáo." Ngài sinh ra, đỉnh đầu lõm ở giữa mà cao xung quanh như cái gò (?), nên đặt tên là Khâu (nghĩa là gò), tên chữ là Trọng Ni. Ngài mồ côi cha từ nhỏ; cha được chôn ở núi Phòng.
Tiên Thánh thân cao chín thước hai tấc (thước, tấc: đơn vị đo chiều dài thời xưa, một thước bằng mười tấc), vòng eo to mười ôm (ôm: đơn vị đo vòng, chừng một vòng tay ôm), có tất cả bốn mươi chín tướng lạ (?). Đầu lõm, mặt lõm; trán có xương nổi như vầng trăng, sống mũi đầy như mặt trời (theo tướng học là tướng quý). Ngồi như rồng ngồi chồm, đứng như chim phượng đứng sừng sững; nhìn từ xa thì mộc mạc, đến gần thì thấy như vươn cao lên (?). Dái tai tròn như hạt châu, trán đầy đặn (?); lưng như mai rùa, dáng như rồng, bàn tay như hổ, xương sườn liền khối (?), ngực có vân như sao Sâm (?), mắt dài như dòng sông, miệng rộng như biển, rốn như núi (?), lưng như rừng (?), cánh tay như cánh chim, môi như cái đấu (?), đầu lõm, mũi như mũi rùa (?), thân đầy đặn như gò, lông mày như con đê, chân vuông vức như mặt đất, các lỗ (tai, mũi) sâu như hang, tiếng nói như sấm, bụng như cái đầm, mặt rạng rỡ, cằm sáng sủa (?), lại có răng liền khối như răng ngựa ký (?). Lông mày có mười hai sắc, mắt có sáu mươi tư đường vân. Đầu ngài giống vua Nghiêu, trán giống vua Thuấn, cổ giống Cao Dao, vai giống Tử Sản, từ eo trở xuống thấp hơn vua Vũ ba tấc.
Ngài có đức của bậc đại thánh, học thấu cả trời lẫn người, đạo thấu chỗ bí ẩn sâu xa. Sách do rùa và rồng đội lên từ sông (Hà đồ, Lạc thư — các bản đồ, văn tự thiêng mà truyền thuyết nói là nền tảng của Kinh Dịch), việc của Thất chính (mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh) và Ngũ vĩ (năm hành tinh), tài năng của Bào Hy (tức Phục Hy) và Hoàng Đế, cái hay đẹp của Nghiêu, Thuấn, Chu Công — ngài đều thông suốt.
Lỗ Định Công cho Tiên Thánh làm Trung Đô tể (quan đứng đầu ấp Trung Đô); được một năm, chư hầu bốn phương đều noi theo cách cai trị của ngài. Năm thứ chín, ngài mới làm ấp tể (quan đứng đầu một ấp); năm thứ mười làm Tư không (quan coi đất đai, công trình xây dựng); năm thứ mười một làm Đại tư khấu (quan đứng đầu việc hình pháp, xử án), kiêm làm công việc của tể tướng. Năm thứ mười bốn, ngài giết Thiếu Chính Mão, một đại phu (hàng quan cao cấp dưới khanh) nước Lỗ làm rối loạn chính sự. Ngài tham dự việc nước được ba tháng thì người bán lợn, bán cừu non không còn nói thách; đàn ông, đàn bà đi đường thì đi riêng hai bên; ngoài đường không ai nhặt của rơi. Khách bốn phương đến ấp, không phải cầu cạnh quan chức mà ai cũng được tiếp đãi chu đáo rồi về.
Ngài rời nước Lỗ mười bốn năm; đến năm Lỗ Ai Công thứ mười một, Tiên Thánh từ nước Vệ trở về nước Lỗ, san định Kinh Thi, Kinh Thư, chỉnh định Lễ, Nhạc, hoàn thành Lục nghệ (sáu môn học kinh điển: Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu). Về già ngài thích Kinh Dịch, đọc mà thấu hết chỗ sâu xa của trời đất, soạn các thiên Thoán, Tượng, Văn ngôn, Hệ từ (các phần giải thích Kinh Dịch) để làm sáng tỏ điều bí ẩn trong đó. Ngài dạy học trò ở vùng phía nam sông Thù, phía bắc sông Tứ; học trò có ba nghìn người, người theo học rộng rãi có sáu vạn (?), người thông đạt có bảy mươi hai người.
Xưa khi Tiên Thánh chưa sinh, có con kỳ lân nhả ra một quyển sách ngọc ở làng Khuyết Lý, chữ trong đó viết: "Con cháu của tinh Thủy sẽ nối tiếp nhà Chu đã suy mà làm Tố vương (vua không ngai: có đức của bậc vua mà không có ngôi vua)." Bà họ Nhan lấy làm lạ, lấy dây lụa thêu buộc vào sừng lân; qua một đêm thì lân bỏ đi. Đến năm Ai Công thứ mười bốn, vua đi săn ở phía tây, vùng Đại Dã; người đánh xe của họ Thúc Tôn là Sừ Thương bắt được một con thú, cho là điềm chẳng lành. Tiên Thánh đến xem, nói: "Đây là con lân, sao lại đến đây?" Ngài lật tay áo lau mặt, nước mắt rơi ướt vạt áo. Họ Thúc Tôn nghe vậy mới đem con thú về, mà sợi dây lụa buộc sừng vẫn còn. Tiên Thánh nói: "Đạo của ta đến đường cùng rồi." Ngài bèn dựa vào sử nước Lỗ mà soạn sách Xuân Thu, thêm vào đó lời khen chê, và sửa sang lời dạy để chấn hưng đời sau (?). Lân xuất hiện là trời báo trước, chính là điềm Tiên Thánh sắp mất.
Tiên Thánh bị bệnh, mộng thấy mình ngồi giữa hai cây cột lớn (chỗ đặt linh cữu theo lễ nhà Ân, là điềm chết). Tử Cống xin vào gặp; khi ấy ngài đang chống gậy dạo ở cổng, nói: "Tứ (tên của Tử Cống) ơi, sao con đến muộn thế?" Tiên Thánh nhân đó than: "Núi Thái sắp đổ chăng! Rường cột sắp gãy chăng! Người hiền triết sắp héo tàn chăng!" Rồi ngài rơi nước mắt. Tử Cống (?) nói: "Thiên hạ mất đạo đã lâu, không ai tôn theo ta được." Bảy ngày sau ngài mất, thọ bảy mươi ba tuổi.
Đến năm Lỗ Ai Công thứ mười sáu, mùa hè, tháng tư, ngày Kỷ Sửu, ngài được chôn ở phía bắc thành nước Lỗ. Năm Lỗ Ai Công thứ mười một (?) lập miếu ở nhà cũ, đặt một trăm hộ giữ lăng và miếu. Học trò đều để tâm tang (để tang trong lòng, không mặc đồ tang như với cha mẹ ruột) ba năm; xong rồi từ biệt nhau mà đi, ai nấy khóc hết lòng thương xót, có người lại ở lại. Riêng Tử Cống dựng lều ở bên mộ sáu năm rồi mới đi. Học trò cất giữ trong miếu áo mũ, đàn cầm, đàn sắt, xe và sách của Tiên Thánh. Học trò cùng người nước Lỗ theo đến ở cạnh mộ có hơn một trăm nhà, nhân đó gọi nơi ấy là làng Khổng. Nước Lỗ đời đời truyền nhau, theo mùa cúng tế ở mộ, con cháu nối đời hưởng tước không dứt. Triều ta tôn sùng thờ phụng, truy phong tôn hiệu là Đại Thành Chí Thánh Văn Tuyên Vương; vợ của thánh được phong Đặng Quốc phu nhân (?), cha của thánh được phong Tề Quốc công, mẹ của thánh được phong Lỗ Quốc thái phu nhân.
Nguồn gốc đạo Phật — ngày thánh đản là mồng tám tháng tư âm lịch.
Phật Thích Ca Mâu Ni họ Sát Lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc võ sĩ ở Ấn Độ xưa); cha là Tịnh Phạn, mẹ là Thanh Tịnh Diệu (?). Ngài lên ngôi Bổ xứ (bậc Bồ Tát chỉ còn một đời nữa là thành Phật, chờ thay vào chỗ của Phật), sinh trên cõi trời Đâu Suất, tên là Thắng Thiện Thiên Nhân, cũng gọi là Hộ Minh Đại Sĩ; ngài độ (cứu giúp, dẫn dắt đến giải thoát) chúng sinh các cõi trời, giảng hạnh tu của bậc Bổ xứ, cũng ở khắp các thế giới mười phương mà hiện thân thuyết pháp (giảng giáo lý Phật).
Kinh Phổ Diệu nói: Phật khi mới sinh trong nhà vua dòng Sát Lợi, phóng ra ánh sáng trí tuệ lớn, soi khắp mười phương thế giới; mặt đất vọt lên hoa sen vàng, tự nhiên đỡ lấy hai bàn chân; ngài đi về phía đông, tây, nam, bắc mỗi hướng bảy bước, đưa tay chỉ trời chỉ đất (?), cất tiếng sư tử hống (lời tuyên bố mạnh mẽ như sư tử gầm, làm chấn động muôn loài): "Trên dưới và bốn phương không ai tôn quý hơn ta." Đó là ngày mồng tám tháng tư năm Giáp Dần, năm Chu Chiêu Vương thứ hai mươi bốn.
Đến ngày mồng tám tháng ba năm thứ bốn mươi hai, ngài mười chín tuổi, muốn xuất gia (rời nhà đi tu), tự nghĩ rằng: "Rồi sẽ gặp được dịp ấy (?)." Ngài liền đi dạo xem ở bốn cửa thành, thấy bốn cảnh (già, bệnh, chết và người tu hành), trong lòng vừa buồn vừa vui, suy nghĩ rằng già, bệnh, chết rốt cuộc là điều đáng chán mà lìa bỏ. Đêm ấy vào giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng), có một vị trời tên là Tịnh Cư, đứng ở cửa sổ chắp tay thưa với thái tử: "Đã đến lúc xuất gia, ngài có thể đi rồi." Thái tử nghe vậy trong lòng vui mừng, liền vượt thành mà đi, tu đạo trong núi Đàn Đặc.
Trước hết, ngài đến chỗ A Lam Ca Lam, ba năm học định Bất dụng xứ (một tầng thiền định, cảnh giới tâm không còn bám vào vật gì), biết đó chưa phải chân lý nên bỏ đi. Lại đến chỗ Uất Đầu Lam Phất học ba năm định Bất dụng xứ (?), biết chưa phải, cũng bỏ đi. Lại đến núi Tượng Đầu, cùng các ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài đạo Phật) mỗi ngày chỉ ăn mè, lúa mạch, trải qua sáu năm. Cho nên kinh nói: lấy chỗ không tâm ý, không chấp vào việc làm mà dẹp hết, hàng phục các ngoại đạo; trước hết thử qua các phép tà, bày ra các phương tiện (cách thức khéo léo để dẫn dắt người), nêu ra các kiến giải khác nhau, khiến người đạt tới Bồ đề (sự giác ngộ hoàn toàn).
Vì thế kinh Phổ Tập nói: Bồ Tát vào ngày mồng tám tháng hai, khi sao mai mọc thì thành Phật, hiệu là Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), năm ấy ba mươi tuổi, tức năm Quý Mùi, năm Chu Mục Vương thứ ba. Sau đó, ở vườn Lộc Uyển (vườn Nai), ngài vì năm người là Kiều Trần Như và các bạn mà chuyển bánh xe pháp Tứ đế (giảng bốn chân lý: đời là khổ, nguyên nhân của khổ, sự hết khổ, và con đường đi đến hết khổ), bàn về đạo quả (kết quả chứng đắc khi tu đạo); ngài thuyết pháp ở đời bốn mươi chín năm.
Về sau ngài bảo đệ tử Ma Ha Ca Diếp: "Ta có chánh pháp vi diệu là con mắt pháp thanh tịnh, là tâm nhiệm mầu của Niết bàn (cảnh giới đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử), là thực tướng mà không có tướng, nay giao lại cho ngươi; ngươi phải giữ gìn, và khuyên A Nan làm người phụ giúp truyền bá giáo hóa, đừng để đứt đoạn." Rồi ngài nói bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo lý):
Pháp vốn là pháp không có pháp, pháp không pháp cũng là pháp.
Nay khi giao lại pháp không pháp, pháp với pháp nào từng là pháp.
Lúc ấy Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả đời tôn kính) nói bài kệ xong, lại bảo Ma Ha Ca Diếp: "Ta đem chiếc áo Tăng già lê (áo cà sa lớn của nhà sư) dệt bằng chỉ vàng trao cho ngươi, để ngươi chuyển trao cho vị Phật Bổ xứ là Từ Thị (tức Phật Di Lặc) khi ngài ra đời; đừng để áo mục nát." Ma Ha Ca Diếp nghe kệ, cúi đầu lễ dưới chân Phật, thưa: "Lành thay, lành thay! Con xin vâng theo lời răn, cung kính thuận theo Phật."
Lúc ấy, Thế Tôn đến thành Câu Thi Na, bảo đại chúng: "Ta nay đau lưng, muốn vào Niết bàn." Ngài liền đến bên sông Hy Liên, dưới hai cây Sa La, nằm nghiêng về bên phải, hai chân xếp chồng lên nhau, lặng lẽ yên nghỉ mà nhập diệt (qua đời, vào Niết bàn). Rồi ngài lại từ trong quan tài ngồi dậy thuyết pháp cho mẹ, đặc biệt đưa hai chân ra để hóa độ Bà Kỳ (?), và nói bài kệ Vô thường:
Các hành (mọi sự vật do nhân duyên hợp thành) đều vô thường (không thường còn) (chú 3), đó là pháp sinh rồi diệt.
Khi cả sinh lẫn diệt đều đã dứt, thì sự tịch diệt (lặng dứt hoàn toàn mọi phiền não, sinh tử) là niềm vui.
Khi ấy các đệ tử đem củi thơm tranh nhau trà tỳ (hỏa táng theo nghi lễ nhà Phật), thiêu xong mà quan tài vàng vẫn nguyên như cũ. Lúc ấy đại chúng ở trước Phật nói bài kệ ca ngợi rằng:
Mọi ngọn lửa dữ của người phàm tục, làm sao đốt nóng được thân Phật.
Xin đấng Thế Tôn dùng lửa tam muội (lửa phát ra từ sức thiền định), tự thiêu (?) tấm thân sắc vàng.
Lúc ấy quan tài vàng từ chỗ đặt tự nhấc lên, cao bằng bảy cây Đa la, bay qua lại trên không, hóa ra lửa tam muội; chốc lát đã thành tro, thu được xá lợi (những hạt cứng như ngọc còn lại sau khi hỏa táng thân Phật hay bậc cao tăng) tám hộc bốn đấu (hộc, đấu: đơn vị đo dung tích, một hộc bằng mười đấu). Đó là ngày rằm tháng hai năm Nhâm Thìn, năm Chu Mục Vương thứ năm mươi hai.
Từ khi Thế Tôn diệt độ được một nghìn không trăm mười bảy năm, đạo Phật truyền đến Trung Hạ (Trung Quốc). Đó là khi Hán Minh Đế đời Hậu Hán đêm nằm mộng thấy người vàng, thân cao lớn, sau gáy có ánh sáng như mặt trời mặt trăng. Vua đem hỏi các quan, có người nói: "Phương tây có vị thần tên là Phật, điều bệ hạ mộng thấy phải chăng là ngài?" Vua bèn sai sứ sang Thiên Trúc (Ấn Độ) hỏi về đạo ấy, đem được kinh sách và các sa môn (người xuất gia tu hành) về. Các sa môn nói: Phật cao một trượng sáu thước (trượng: đơn vị đo dài, bằng mười thước), sắc vàng ròng, sau gáy mang hào quang như mặt trời mặt trăng, biến hóa không giới hạn (?), không gì không thông suốt, cho nên có thể thấu suốt muôn vật mà cứu giúp rộng khắp chúng sinh.
Nguồn gốc Đạo giáo — ngày rằm tháng hai âm lịch là ngày thánh sinh.
Thánh kỷ (bản chép sự tích thiêng) của Kim Khuyết Huyền Nguyên Thái Thượng Lão Quân (tôn hiệu của Lão Tử, được Đạo giáo thờ làm vị thần tối cao). Theo kinh Động Huyền Linh Bảo Nguyên Thủy Thượng Đế Trinh Giáo Cửu Phù, Đạo Quân bảo Hoàng Đế rằng: "Xưa khi trời đất chưa chia, âm dương chưa tách, mọi thứ mù mịt hỗn độn, mênh mông bát ngát (?), trống trải không có ánh sáng, tự nhiên kết thành bậc thánh. Trong đó có trăm nghìn vạn tầng chính khí mà hóa sinh ra Diệu Vô Thánh Quân, tôn hiệu là Diệu Vô Thượng Đế Tự Nhiên Nguyên Thủy Thiên Tôn, một hiệu nữa là Thiên Bảo Trượng Nhân. Trải qua chín ức chín vạn chín nghìn chín trăm chín mươi ức vạn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian dài vô cùng, tính theo chu kỳ trời đất thành rồi hoại), lại kết trăm nghìn vạn tầng chân khí mà hóa sinh ra Diệu Hữu Thánh Quân, tự xưng là Diệu Hữu Đại Đế Hư Vô Ngọc Thần Đại Đạo Quân, một hiệu nữa là Linh Bảo Trượng Nhân. Trải qua tám ức tám nghìn tám trăm tám mươi ức kiếp, lại kết trăm nghìn vạn đạo khí mà hóa sinh ra Hỗn Độn Thánh Quân, hiệu là Chí Chân Đại Đế Vạn Biến Hỗn Độn Huyền Nguyên Lão Quân, một hiệu nữa là Thần Bảo Trượng Nhân."
Lại theo kinh Lão Quân Thánh Kỷ: Thái Thượng Lão Quân ở cõi Thái Thanh (một trong ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo), là tổ tông của nguyên khí (khí gốc sinh ra vũ trụ), là gốc rễ của trời đất. Ngài ở trong chỗ cực lặng, cực trống không, ở trước cả Thái Sơ, Thái Thủy (những giai đoạn khởi đầu sớm nhất của vũ trụ), chỉ nắm vận số, ban bố khí, hòa đúc tinh hoa mà mở mang giáo hóa; số lần trời đất thành rồi hoại, Tam nghi (trời, đất, người) đã trải qua không thể đo đếm. Thân hóa hiện của ngài có khắp các thế giới nhiều như cát bụi, cũng không thể tính đếm cho hết.
Sau khi trời đất mở ra, ngài thấy đời người ngày càng bạc bẽo, bèn tùy thời mà lập giáo, đời đời làm thầy của vua, lập ra phép tắc. Có khi lưu lại ở chín tầng trời, có khi truyền khắp bốn biển; từ thời Tam Hoàng (ba vị vua huyền thoại đầu tiên) trở lên, các đời đế vương đều tôn thờ ngài. Thế mới biết trên trời dưới đất, trong khắp đạo khí đều là do Lão Quân hóa ra. Ngài để lại muôn ức phép tắc, không gì là không cứu độ, ấy là thứ trăm họ dùng hằng ngày mà không biết.
Lão Tử nói: "Ta sinh ra trước khi có hình hài, khởi lên trước thời Thái Sơ, đi trong nguồn Thái Tố, đứng ở đầu mối Thái Miểu (?), dạo chơi trong chốn sâu kín trống không, ra vào cửa ngõ thăm thẳm mờ mịt." Cho nên Cát Huyền, trong bài tựa Đạo Đức Kinh, viết: "Lão Tử thể theo lẽ tự nhiên mà tự thành như thế, sinh ra trước cả Thái Vô, khởi lên không do nguyên nhân nào, trải qua cùng trời đất, trước sau không thể kể xiết." Lại viết: "Người đời bảo Lão Tử giáng sinh vào đời Ân, nhưng danh hiệu Lão Tử đã có từ vô số kiếp, xa xăm mù mịt, lâu lắm rồi. Trước khi trời đất mở ra, ngài lại xuống làm thầy vua, đời đời không dứt, mà người ta không ai biết."
Theo truyện ký về Lão Tử: từ trước khi trời đất mở ra cho đến đời vua Thang nhà Ân, đời nào ngài cũng làm thầy của bậc vương giả, đều là hóa thân giáng xuống đời. Đến năm Canh Thân, năm thứ bốn mươi bảy đời Ân Thang, ngài mới bày ra dấu vết giáng sinh: từ cõi Thái Thanh Thường Đạo, ngài cưỡi tinh khí mặt trời, hóa thành một viên năm sắc màu vàng đen, to như viên đạn; lúc ấy Ngọc Nữ đang ngủ ban ngày, viên ấy trôi vào miệng, bà nuốt vào thì có thai. Mang thai tám mươi mốt năm, đến năm Canh Thìn, năm thứ chín đời Vũ Đinh, ngài rạch nách trái của Ngọc Nữ mà ra đời. Sinh ra tóc da đều trắng, nên gọi là Lão Tử (ông già con). Ngài sinh dưới gốc cây mận, chỉ vào cây nói: "Đây là họ của ta" (họ Lý, chữ Lý cũng là cây mận). Tên là Nhĩ, tên chữ là Bá Dương. Từ năm Canh Thìn, năm thứ chín đời Ân Vũ Đinh, cho đến năm Tần Chiêu Vương thứ chín ngài bay lên núi Côn Lôn ở phía tây, tính ra được chín trăm chín mươi sáu năm.
Theo sách Tục Bác Vật Chí của Lý Thạch: năm Vũ Đức thứ ba đời Đường Cao Tổ, người Tấn Châu là Cát Thiện Hành ở núi Dương Giác thấy một ông già mặc áo trắng gọi mình mà bảo: "Hãy nói giùm ta với thiên tử nhà Đường: ta là Lão Quân, tức là tổ tiên của các ngươi." Cao Tổ nhân đó lập miếu; Cao Tông truy tôn là Huyền Nguyên Hoàng Đế; Minh Hoàng chú giải Đạo Đức Chân Kinh. Nay cho người học theo sách ấy (?); hai kinh đô và các châu đều lập miếu Huyền Nguyên Hoàng Đế, ở kinh sư gọi là cung Huyền Nguyên, ở các châu gọi là cung Tử Cực; ít lâu sau đổi miếu ở Tây Kinh thành cung Thái Thanh, miếu ở Đông Kinh thành cung Thái Vi, đều đặt học sinh. Tôn hiệu là: Đại Thánh Tổ Cao Thượng Đại Đạo Kim Khuyết Huyền Nguyên Thiên Hoàng Đại Đế. Sách Quốc triều hội yếu đời Tống chép: ngày mười một tháng tám năm Đại Trung Tường Phù thứ sáu (?) đời Tống Chân Tông, vua ban chế (văn bản của vua), kính dâng tôn hiệu là: Thái Thượng Lão Quân Hỗn Nguyên Thượng Đức Hoàng Đế.
Tôn hiệu của Thánh mẫu
Năm Quang Trạch thứ ba đời Võ Hậu nhà Đường, tháng chín, ngày Giáp Dần, truy tôn Thánh mẫu (mẹ của Lão Tử) là: Tiên Thiên Thái Hậu.
Điện thờ gốc chính là cung Thái Thanh ở Bạc Châu.
Ngọc Hoàng Thượng Đế — ngày mồng chín tháng giêng âm lịch là ngày thánh sinh.
(Xưa có một nước) hiệu là Quang Nghiêm Diệu Lạc (?), vua nước ấy tên là Tịnh Đức. Vua có hoàng hậu tên là Bảo Nguyệt Quang. Vua không có con nối dõi, một hôm thường nghĩ: "Ta nay sắp già mà không có thái tử; nếu thân này băng hà, thì xã tắc (đất nước) và chín miếu (tông miếu thờ tổ tiên nhà vua) biết giao phó cho ai?" Nghĩ xong, vua liền ban chiếu cho các đạo sĩ ở các cung điện, theo các khoa nghi (nghi thức cúng tế) mà treo tràng phan và lọng báu, quét dọn cho thanh tịnh, nghiêm trang, sạch sẽ, bày rộng đồ cúng dường, sáu thời (sáu buổi trong một ngày đêm) làm lễ, cầu khắp các bậc chân thánh; đã nửa năm mà không lui tâm nguyện ban đầu.
Bỗng một đêm, hoàng hậu Bảo Nguyệt Quang mộng thấy Thái Thượng Đạo Quân cùng các bậc chí chân (bậc tu đạo đã đạt chân lý), dáng như vàng, chất như ngọc, cùng bạn bè thanh tịnh, cưỡi xe rồng năm sắc, giương cờ cảnh (?), che lọng bằng ráng sáng. Lúc ấy Thái Thượng Đạo Quân ngồi yên trên xe rồng, ôm một đứa bé; các lỗ chân lông trên thân đứa bé phóng ra trăm ức tia sáng, chiếu các cung điện thành sắc của trăm thứ báu; cờ phướn dẫn đường phía trước, bay giữa không trung mà đến. Hoàng hậu trong lòng vui mừng, cung kính đón lễ, quỳ thẳng người trước Đạo Quân mà thưa: "Nay vua không có con nối dõi, xin ngài cho đứa bé này làm chủ xã tắc; cúi mong ngài từ bi thương xót mà nhận lời." Đạo Quân đáp: "Ta xin đặc biệt ban cho bà." Hoàng hậu lễ tạ Đạo Quân rồi đón lấy; đón xong thì từ trong mộng trở về, tỉnh dậy thấy có thai. Mang thai một năm, vào giờ Ngọ (khoảng 11 giờ đến 13 giờ) ngày mồng chín tháng giêng năm Bính Ngọ, sinh ra ở vương cung.
Lúc sinh ra, thân có ánh sáng báu rực rỡ tràn khắp nước, sắc mặt tướng mạo đẹp đẽ, người nhìn không chán. Nhỏ thì thông minh, lớn lên thì hiền lành, đem hết của báu trong các kho tàng trong nước ra bố thí cho người nghèo khổ, người góa vợ, góa chồng, mồ côi, già không con, không nơi nương tựa, người đói khát, tàn tật, và hết thảy chúng sinh. Ngài không tham luyến, hòa nhã khiêm nhường (?), dân có ca dao ca ngợi (?), sự giáo hóa lan đến phương xa, thiên hạ ngưỡng mộ theo về điều nhân; vua cha của thái tử càng thêm vui mừng.
Sau đó vua cha bỗng băng hà, thái tử cầm chính sự, cúi nghĩ đời người trôi nổi ngắn ngủi, ra lệnh cho đại thần chọn người có đạo đức nối ngôi, rồi bỏ nước mà đi, vào núi Phổ Minh Tú Nham tu đạo. Công tu thành, ngài siêu độ (vượt thoát và cứu độ); qua hết kiếp ấy lại trải tám trăm kiếp. Ngài thường bỏ nước của mình vì chúng sinh, nên dứt bỏ tình thương yêu riêng mà học đạo ở đó. Sau lại trải tám trăm kiếp làm thuốc chữa bệnh, cứu giúp chúng sinh, khiến họ yên vui; hết kiếp ấy lại trải tám trăm kiếp, làm rộng các phương tiện, mở các đạo tạng (kho kinh sách Đạo giáo), giảng giải các linh chương (kinh văn thiêng), mở rộng sự giáo hóa chính đạo, phô bày công đức thần diệu, giúp nước cứu người, từ cõi âm đến cõi dương. Qua đó lại trải tám trăm kiếp bỏ thân mất mạng; vì tu hạnh nhẫn nhục nên bỏ cả máu thịt của mình. Tu hành như thế ba nghìn hai trăm kiếp mới chứng quả Kim tiên (bậc tiên thân bất hoại như vàng), hiệu là Thanh Tịnh Tự Nhiên Giác Vương Như Lai.
Sách Tống Chân Tông thực lục chép: tháng chín năm Đại Trung Tường Phù thứ bảy, vua nói với các bề tôi hầu cận: "Từ khi thiên thư (?) (sách trời) giáng xuống, trẫm muốn cùng bề tôi và dân chúng thiên hạ dâng thánh hiệu lên Ngọc Hoàng." Đến ngày Tân Sửu, mồng một tháng giêng năm Thiên Hy thứ nhất, vua đến điện Thái Sơ, kính dâng thánh hiệu Ngọc Hoàng Đại Thiên Đế là: Thái Thượng Khai Thiên Chấp Phù Ngự Lịch Hàm Chân Thể Đạo Ngọc Hoàng Đại Thiên Đế.
Kính thưa (?)
Tôn hiệu của Thánh tổ
Sách Linh Ngộ Ký do vua soạn chép: đầu năm Cảnh Đức, Vương Trung Chính gặp Tư Mệnh Chân Quân (vị thần coi số mạng con người) truyền cho phép thuốc luyện vàng; tháng mười một năm thứ tư, thần giáng xuống nhà riêng (?) của Lưu Thừa Quy; năm thứ năm mới dâng huy hiệu (hiệu tốt đẹp) là: Cửu Thiên Tư Mệnh Thiên Tôn. Sách Tống Chân Tông thực lục chép: ngày mười bảy tháng mười năm Đại Trung Tường Phù thứ năm, vua (nói): năm Cảnh Đức thứ tư, trước đã có thần nhân giáng xuống truyền mệnh của Ngọc Hoàng rằng: "Nay tổ của ngươi là họ Triệu, tên là mỗ (?), ngày hai mươi bốn tháng này sẽ giáng xuống, như việc năm xưa nhà Đường (?)." Đến ngày ấy, Thiên Tôn giáng xuống điện Diên Ân. Ngày Kỷ Tỵ tháng mười nhuận, gia thêm hiệu là: Thánh Tổ Thượng Linh Cao Đạo Cửu Thiên Tư Mệnh Bảo Sinh Thiên Tôn.
Tôn hiệu của Thánh mẫu
Sách Quốc triều hội yếu chép: ngày mồng sáu tháng ba năm Thiên Hy thứ nhất, dâng sách phong tôn hiệu Thánh mẫu là: Nguyên Thiên Đại Thánh Hậu. Trước đó, năm Đại Trung Tường Phù thứ năm, vua ban chế gia thêm hiệu cho Thánh tổ mẫu, đợi đến khi đạo quán Thái Cực ở Duyện Châu (?) xây xong thì chọn ngày dâng lên; đến lúc này vua mới xuống chiếu cho Vương Đán cùng các quan cử hành lễ dâng sách phong.
Hậu Thổ Hoàng Địa Kỳ — ngày mười tám tháng ba âm lịch là ngày thánh sinh.
Khi trời đất chưa chia, mọi thứ hỗn độn làm một; khi Hai nghi (trời và đất) vừa tách ra, âm dương định chỗ, thì khí trong bốc lên làm trời thuộc dương, khí đục lắng xuống làm đất thuộc âm. Phía trời dương thì Ngũ thái (năm giai đoạn hình thành vũ trụ: Thái Dịch, Thái Sơ, Thái Thủy, Thái Tố, Thái Cực) nối truyền nhau, năm phương trời (?) định chỗ, trên treo mặt trời mặt trăng, bày các tượng trời (các vì sao, hiện tượng trên trời). Phía đất âm thì Ngũ hành (năm yếu tố cơ bản: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) nối tiếp nhau, năm khí ngưng kết lại, chở sông biển, núi rừng, nhà cửa. Vì thế nói trời là dương, đất là âm; trời là cha, đất là mẹ. Đời gọi là Hậu Thổ, tức là đất vàng lúc trời đất mới chia ra, nên gọi là mẹ đất.
Miếu chính ở Phần Âm. Đời Tống Chân Tông, ngày hai mươi ba tháng bảy năm ấy (?) niên hiệu Đại Trung Tường Phù, vua xuống chiếu phong là Hậu Thổ Hoàng Địa Kỳ. Năm ấy vua ngự đến Hoa Âm (?) đích thân tế; nay đền Hậu Thổ ở quán Phiên Ly, Dương Châu chính là nơi đó. Trước điện có một cây hoa quỳnh, hương, sắc, cành, lá đều khác hẳn, không phải giống thường ở đời.
Đông Hoa Đế Quân
Đông Hoa Đế Quân: xưa khi đạo khí (khí nguyên sơ của Đạo, nguồn gốc muôn vật) còn ngưng đọng lặng yên, bản thể trong lặng vô vi (không làm gì có chủ ý, thuận theo tự nhiên), muốn mở ra công huyền diệu để sinh hóa muôn vật, thì trước hết lấy khí chí chân của phương đông (Đông Hoa) hóa sinh ra Mộc Công, ở trên biển Biếc, nơi gò Thương Linh, để chủ quản khí dương ấm áp hòa thuận, cai trị phương đông, cũng gọi là Vương Công. Ngài cùng Kim Mẫu đều mang thể chất từ Thái Nguyên, nuôi thần trong chốn huyền diệu sâu xa; ở chốn mênh mông phương đông (?), chia lấy khí tinh thuần của Đại đạo mà thành hình, cùng Vương Mẫu cai quản hai khí (âm và dương), nuôi dưỡng trời đất, nhào nặn muôn vật. Phàm trên trời dưới đất, trong Tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) và mười phương, những người đàn ông lên tiên đắc đạo đều do ngài cai quản.
Ngài ở trên núi Phương Chư. Theo sách Trần Ngoại Ký, núi Phương Chư ở trong biển Đông; ở đó có ba mươi lăm sở Tư mệnh (cơ quan coi số mạng), để quản tội lỗi và phúc lành trên trời và dưới cõi người; Đế quân là Đại Tư mệnh, tổng quản tất cả. Trên núi có đài Đông Hoa; Đế quân thường vào ngày Đinh Mão lên đài nhìn ra bốn phía.
Đối với người học đạo, tiên có chín phẩm: một là Cửu Thiên Chân Vương, hai là Tam Thiên Chân Hoàng, ba là Thái Thượng Chân Nhân, bốn là Phi Thiên Chân Nhân, năm là Linh Tiên, sáu là Chân Nhân, bảy là Linh Nhân, tám là Phi Tiên, chín là Tiên Nhân. Phàm các phẩm bậc ấy, khi lên trời, trước phải lạy Mộc Công, sau yết kiến Kim Mẫu, nhận việc xong mới được lên chín tầng trời, vào Tam Thanh (ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo: Ngọc Thanh, Thượng Thanh, Thái Thanh), lạy Thái Thượng và chiêm bái Nguyên Thủy. Vì thế đầu đời Hán có bốn năm đứa trẻ chơi giữa đường, một đứa hát rằng: "Mặc váy xanh, lên cửa trời, vái Kim Mẫu, lạy Mộc Công (chú 4)." Người đương thời không ai hiểu, chỉ có Tử Phòng (Trương Lương, mưu thần của Hán Cao Tổ) đến lạy, nói: "Đây là đồng tử ngọc của Đông Vương Công."
Xưa Nguyên Thủy bảo các bậc trời và người ở mười phương: "Ta từ thuở hỗn độn hóa sinh ra hai nghi, sai khiến âm dương lúc mới phân định, Hoàng Thượng Nguyên Quân cùng Đông Hoa Phù Tang Đại Đế cùng nhau so lường nước lửa, định số kiếp." Năm Trung Hoàng thứ nhất, Thái Thượng ở phòng Quỳnh cõi Ngọc Thanh, trên cung Kim Khuyết, trao cho Đế quân bảo kinh, hoa đồ, ngọc quyết (kinh quý, tranh đồ và khẩu quyết tu luyện), sai truyền cho những người học đạo đời sau có tên trong sổ ngọc, hợp với chân đạo (?). Vì thế sách Huyền Cương nói "Đông Hoa không giấu chân quyết" là vậy.
Tử Phủ là nơi Đế quân xét công hạnh. Trong biển có ba đảo, mười châu bày ra ở đó. Ba châu ở đảo trên là Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu; ba châu ở đảo giữa là Phù Dung, Lãng Uyển (?), Dao Trì; ba châu ở đảo dưới là Xích Thành, Huyền Quan, Đào Nguyên. Ba đảo chín châu đứng như ba chân vạc trong chốn hỗn nhất; lại có một châu gọi là Tử Phủ, nằm giữa ba đảo, là nơi cai trị riêng của Đế quân, để thăng chuyển chức vị các linh quan, so xét công hạnh các vị tiên: từ địa tiên (tiên ở mặt đất) lên thần tiên, từ thần tiên lên thiên tiên (tiên ở trời), từ thiên tiên chuyển thành chân thánh vào động trời Hư Vô — tất cả ba lần thăng, đều do Đế quân chủ trì.
Giải nghĩa tên gọi: "Đông Hoa" là vì Đế quân do khí chí chân Đông Hoa hóa sinh, chia nhau cai trị miền cực đông, ở trên cõi Đông Hoa. "Tử Phủ" là vì chức vụ ở Tử Phủ, thống lĩnh ba mươi lăm Tư mệnh, thăng chuyển các quan, xét phẩm bậc các chân tiên. "Thiếu Dương" là vì chủ phương đông, chín khí thiếu dương (khí dương non, khí của mùa xuân) sinh hóa muôn loài. "Đế quân" là vì ngôi ở phương đông, là bậc tôn quý của các cõi trời, làm vua chăn dắt các bậc thánh, làm chúa của muôn vật sinh ra. Kinh Dịch nói: "Đế xuất hiện ở quẻ Chấn" (quẻ Chấn ứng với phương đông và mùa xuân) là vậy. Vì thế gọi là Đông Hoa Tử Phủ Thiếu Dương Đế Quân.
Lại theo kinh Chân Giáo Nguyên Phù: xưa khi hai nghi chưa phân, mờ mịt hỗn độn như ở trong lòng quả trứng gà (?) màu vàng đen. Tự nhiên có Bàn Cổ chân nhân, đưa thời xưa đến thời nay nên gọi là Bàn Cổ; ngài là tinh khí của trời đất, tự xưng hiệu là Nguyên Thủy Thiên Vương, dạo chơi trong hư không. Lại có Thái Nguyên Thánh Mẫu hóa sinh trong mạch sống lưng của trời (?). Qua một kiếp, Thiên Vương ban khí, Thánh Mẫu bèn sinh ra Thiên Hoàng, lấy hiệu là năm Thượng Hoàng thứ nhất, bắt đầu làm chủ cõi đời một vạn sáu nghìn năm, nhận phù mệnh (lệnh ủy nhiệm có ấn tín) của Nguyên Thủy Thượng Đế làm Đông Cung Đại Đế Phù Tang Đại Quân. Đông Hoàng Công hiệu là Nguyên Dương Phụ; xét các kinh sách về tiên, có nơi gọi là Đông Vương Công, có nơi gọi là Thanh Đồng Quân, có nơi gọi là Phương Chư Quân, có nơi gọi là Thanh Đề Quân; tên hiệu tuy khác nhưng đều là một Đông Hoa. Triều ta, tháng giêng năm Chí Nguyên thứ sáu, dâng tôn hiệu là: Đông Hoa Tử Phủ Thiếu Dương Đế Quân.
Tây Vương Mẫu — sinh ngày mười tám tháng bảy âm lịch.
Tây Vương Mẫu là Cửu Linh Thái Diệu Quy Sơn Kim Mẫu, hiệu là Thái Hư Cửu Quang Quy Đài Kim Mẫu. Bà là bậc chí diệu của phương tây (Tây Hoa), bậc tôn quý tột cùng của cõi Động Âm. Xưa khi đạo khí ngưng đọng lặng yên, bản thể trong lặng vô vi, muốn giúp công huyền diệu để sinh hóa muôn vật, thì trước hết lấy khí chí chân Đông Hoa hóa sinh ra Mộc Công; Mộc Công sinh ra trên biển Biếc, nơi gò Thương Linh, để chủ quản khí dương hòa, cai trị phương đông, cũng gọi là Đông Vương Công. Lại lấy khí chí diệu của Tây Hoa hóa sinh ra Kim Mẫu; Kim Mẫu sinh ra ở Y Xuyên, họ Túng (?), sinh ra đã biết bay, chủ việc nuôi thần huyền diệu sâu xa trong chốn mênh mông mờ mịt, chia lấy khí tinh thuần của Đại đạo kết lại mà thành hình, cùng Đông Vương Công cai quản hai khí, nuôi dưỡng trời đất, nhào nặn muôn vật.
Bà là gốc của sự mềm mỏng thuận hòa, là nguồn của khí cực âm, ngôi vị ứng với phương tây, làm mẹ nuôi muôn loài. Trên trời dưới đất, trong ba cõi mười phương, những người đàn bà lên tiên đắc đạo đều thuộc quyền bà. Bà ở vườn Côn Lôn, nơi uyển Lãng Phong, có lầu ngọc đài huyền chín tầng (?), bên trái có ao Dao Trì, bên phải có dòng Thúy Thủy bao quanh. Bà có năm con gái: Hoa Lâm, Mị Lan, Thanh Nga, Dao Cơ, Ngọc Chi.
Năm Chu Mục Vương thứ ba mươi lăm, vua cưỡi tám con tuấn mã đi tuần thú (vua đi xem xét các vùng) phía tây, đến núi Côn Lôn làm khách yết kiến bà, dâng ngọc bích trắng và gấm dày để chúc thọ Vương Mẫu. Khi ấy Vương Mẫu lấy món ăn quý ở Dao Trì, rượu quỳnh ở Tử Phủ, thuốc tiên của chín tầng trời mà đãi Mục Vương ở Dao Trì. Ngày mồng bảy tháng bảy, bà giáng xuống điện của Hán Vũ Đế, dâng bảy quả bàn đào, đưa cho vua [năm quả] (?), còn mình tự ăn hai quả. Vua muốn giữ lại hạt, bà nói: "Đào này ở đời không có, ba nghìn năm mới ra quả một lần." Bỗng Đông Phương Sóc ở ngoài cửa sổ nhìn trộm, bà chỉ vào mà nói: "Thằng bé này đã ba lần trộm đào của ta rồi." Hôm ấy bà sai thị nữ Đổng Song Thành thổi sáo Vân Hòa, Vương Tử Đăng gảy đàn Bát Lang (?), Hứa Phi Quỳnh thổi sênh Linh Hư, An Pháp Hưng hát khúc Huyền (?) để chúc thọ Vũ Đế.
Đông Vương Công
Tương truyền Đông Vương Công cùng Ngọc Nữ chơi đầu hồ (trò ném mũi tên vào miệng bình), ném trượt, không trúng, trời vì thế mà bật cười, há miệng ra, ánh sáng lóe ra; ấy chính là tia chớp ngày nay.
Thượng Nguyên Nhất Phẩm Đế
Thượng Nguyên Nhất Phẩm Cửu Khí Thiên Quan Tử Vi Đại Đế (vị quan trời đứng hàng thứ nhất trong Tam Quan, chủ ban phúc) do khí dương thuở ban đầu của bùa kéo dài sự sống kết thành, là bậc chí chân, ở cung trên Tử Vi bảy báu Nguyên Dương thuộc cõi Huyền Đô, tổng quản các đế vương cõi trời ở cung trên, các bậc thượng thánh, cao chân và các tinh quân (thần các vì sao) bày la liệt muôn tượng. Mỗi khi đến ngày rằm tháng giêng là ngày Thượng Nguyên, Thiên quan xét sổ sách trong đại thiên thế giới (cõi vũ trụ gồm vô số thế giới), trong các cõi nước mười phương: trên thì đến sổ ghi các đại thần tiên được thăng lên, sổ ghi các vì sao chiếu xuống phân dã (vùng đất ứng với từng chòm sao) của các nước; giữa thì đến kỳ hạn xét phẩm hạnh của con người; dưới thì đến kỳ sinh hóa của cá rồng biến hóa, loài bay loài chạy, loài lặn loài động. Tất cả đều đợi đến ngày Thiên quan họp các thánh mà ghi chép tâu lên, phân biệt rõ: theo nghiệp (việc làm thiện ác gây ra quả báo) mà đổi hình, theo phúc mà nhận báo, theo kiếp mà xoay vần luân hồi (sống chết rồi lại sinh ra), theo nghiệp mà sống chết, thiện ác theo duyên, không hề sai lệch.
Trung Nguyên Nhị Phẩm Đại Đế — ngày rằm tháng bảy âm lịch là ngày thánh sinh.
Trung Nguyên Nhị Phẩm Thất Khí Địa Quan Thanh Hư Đại Đế (vị quan đất đứng hàng thứ hai trong Tam Quan, chủ xá tội), ở cung Thanh Hư Động Không thuộc thế giới Vô Cực Cửu Thổ, tổng quản các Đế quân Ngũ Nhạc cùng hai mươi bốn trị (hai mươi bốn giáo khu thời đầu của Đạo giáo), các núi, chín vùng đất, các vị Thổ hoàng, và các thần ở bốn góc, tám cõi. Mỗi khi đến ngày rằm tháng mười (?) là ngày Trung Nguyên, Địa quan xét sổ sách trong đại thiên thế giới, trong các cõi nước mười phương: trên thì đến sổ ghi các đại thần tiên được thăng lên, sổ ghi các vì sao chiếu xuống phân dã của các nước; giữa thì đến kỳ hạn xét phẩm hạnh con người; dưới thì đến kỳ sinh hóa của cá rồng biến hóa, loài bay loài chạy, loài lặn loài động. Tất cả đều đợi đến ngày Địa quan họp các thánh mà ghi chép tâu lên, phân biệt rõ: theo nghiệp mà đổi hình, theo phúc mà nhận báo, theo kiếp mà xoay vần luân hồi, theo nghiệp mà sống chết, thiện ác theo duyên, không hề sai lệch.
Hạ Nguyên Tam Phẩm Đại Đế
Hạ Nguyên Tam Phẩm Ngũ Khí Thủy Quan Động Âm Đại Đế (vị quan nước đứng hàng thứ ba trong Tam Quan, chủ giải trừ tai ách), là khí đen (?) của gió đầm Động Nguyên, tinh khí của Thần Hạo (?), ở cung Kim Linh Trường Lạc. Ngài tổng quản các Thủy đế của chín sông, các thần quân của Tứ độc (bốn con sông lớn chảy thẳng ra biển), các chân thần của mười hai khe suối, các thần quân của ba sông bốn biển. Mỗi khi đến ngày rằm tháng mười là ngày Hạ Nguyên, Thủy quan xét sổ sách trong đại thiên thế giới, trong các cõi nước mười phương: trên thì đến sổ ghi các đại thần tiên được thăng lên, sổ ghi các vì sao chiếu xuống phân dã của các nước; giữa thì đến kỳ hạn xét phẩm hạnh con người; dưới thì đến kỳ sinh hóa của cá rồng biến hóa, loài bay loài chạy, loài lặn loài động. Tất cả đều đợi đến ngày Thủy quan họp các thánh mà ghi chép tâu lên, phân biệt rõ: theo kiếp sống mà đổi hình, theo phúc mà nhận báo, theo kiếp mà xoay vần luân hồi, theo nghiệp mà sống chết, thiện ác theo duyên, không hề sai lệch. Mọi người nên biết rõ điều này.
Đông Nhạc — sinh ngày hai mươi tám tháng ba âm lịch.
Thái Sơn là tổ của các núi, đứng đầu Ngũ Nhạc, là thần của trời đất, là phủ của thần linh. Núi ở huyện Phụng Phù, Duyện Châu, nay là Thái An Châu. Núi lấy núi Lương Phụ làm núi phó (núi phụ tá, như thái tử đối với vua).
Sách Thần Dị Kinh của Đông Phương Sóc chép: xưa cháu năm đời của Bàn Cổ là Hách Thiên thị; Hách Thiên thị sinh Tư Bột thị; Tư Bột thị sinh Huyền Anh thị; con của Huyền Anh thị là Kim Luân Vương; em của Kim Luân Vương là Thiếu Hải thị; vợ của Thiếu Hải thị là tiên nữ Di Luân. Tiên nữ Di Luân đêm mộng nuốt hai mặt trời, tỉnh dậy có thai, sinh hai con trai: con trưởng là Kim Thiền thị, con thứ là Kim Hồng thị. Kim Hồng thị chính là Đông Nhạc Đế Quân; Kim Thiền thị chính là Đông Hoa Đế Quân. Kim Hồng thị có công ở núi Trường Bạch; đến đời Phục Hy thị được phong ở Cổ Tuế (?), làm Thái Hoa chân nhân, coi sáu loại sổ sách của các thiên tiên, bèn lấy chữ Tuế làm họ, tên húy (tên thật, kiêng gọi) là Sùng. Cổ Tuế là đất mà Vô Thượng Thiên Tôn đóng đô từ trước khi có Ngũ Nhạc, nay là Phụng Cao. Hoàng hậu của ngài là con gái của Thủy Nhất (?) Thiên Tôn. Đến đời Thần Nông, ngài được ban chức Thiên Phù Đô Quan, hiệu là Phủ Quân. Đến đời Hán Minh Đế, được phong là Thái Sơn Nguyên Soái, coi việc phân định sang hèn cao thấp của dân chúng ở đời, việc bổng lộc (?) và tuổi thọ ngắn dài, sổ sách sáu án của mười tám tầng địa ngục, và kỳ hạn sống chết của bảy mươi lăm ty (cơ quan).
Thánh đế, qua các đời Nghiêu, Thuấn, Vũ, Thang, Chu, Tần, Hán, Ngụy, chỉ có hiệu là Thiên Đô Phủ Quân (?). Theo sách Đường hội yếu: ngày mồng một tháng bảy năm Thùy Củng thứ hai đời Võ Hậu, phong Đông Nhạc là Thần Nhạc Thiên Trung Vương; ngày mồng một tháng tư năm Vạn Tuế Thông Thiên thứ nhất đời Võ Hậu, tôn làm Thiên Tề Quân. Năm Khai Nguyên thứ mười ba đời Huyền Tông, gia phong là Thiên Tề Vương. Ngày rằm tháng mười năm Đại Trung Tường Phù thứ nhất đời Tống Chân Tông, xuống chiếu phong là Đông Nhạc Thiên Tề Nhân Thánh Vương; đến tháng năm năm Tường Phù thứ tư, tôn làm hiệu đế: Đông Nhạc Thiên Tề Nhân Thánh Đế; hoàng hậu là Thục Minh hoàng hậu. Triều ta gia phong thêm hai chữ "Đại Sinh", các tước phong khác vẫn như cũ.
Đế có năm người con: Tuyên Linh hầu, Huệ Linh hầu, Hòa Huệ phu nhân, Chí Thánh Bỉnh Linh Vương, Vĩnh Thái phu nhân, Cư Nhân Tận Giám Tôn Sư, Hựu Linh hầu, Thục Huệ phu nhân (?). Đế có một con gái là Ngọc Nữ Đại Tiên, tức là Ngọc Nữ nương nương ở đỉnh Thái Bình núi Đại Nhạc (tức Thái Sơn).
Nam Nhạc
Nam Nhạc là núi Hành Sơn, tức ở huyện Hành Sơn, Hành Châu, lấy núi Hoắc làm núi phó. Sách Thần Dị Kinh của Đông Phương Sóc chép: thần họ Sùng, tên húy là Đàm. Nam Nhạc chủ quản các vùng đất phân dã ứng với các vì sao trên thế gian, kiêm cả việc của loài có vảy, có mai, các loài sống dưới nước, rồng và cá. Ngày hai mươi lăm tháng năm năm Đại Trung Tường Phù thứ tư, truy tôn hiệu đế là: Ty Thiên Chiêu Thánh Đế; hoàng hậu là Cảnh Minh hoàng hậu. Triều ta gia phong thêm hai chữ "Đại Hóa", các tước phong khác vẫn như cũ.
Tây Nhạc
Tây Nhạc là núi Hoa Sơn, ở huyện Hoa Âm, Hoa Châu, lấy núi Thái Bạch làm núi phó. Sách Thần Dị Kinh của Đông Phương Sóc chép: thần họ Thiện, tên húy là Lý. Tây Nhạc chủ quản vàng, bạc, đồng, sắt và các loại năm thứ kim loại trên thế gian, việc nung đúc, khai mỏ, luyện kim, kiêm cả việc của loài có lông vũ, chim bay. Tháng năm năm Đại Trung Tường Phù thứ tư, truy tôn hiệu đế là: Kim Thiên Thuận Thánh Đế; hoàng hậu là Túc Minh hoàng hậu. Triều ta gia phong thêm hai chữ "Đại Lợi", các tước phong khác vẫn như cũ.
Bắc Nhạc
Bắc Nhạc là núi Hằng Sơn, ở huyện Khúc Dương, Định Châu, lấy núi Lạc Đồng (?) làm núi phó. Sách Thần Dị Kinh của Đông Phương Sóc chép: thần họ Thần, tên húy là Ngạc. Bắc Nhạc chủ quản các sông Giang, Hà, Hoài, Tế trên thế gian, kiêm cả loài hổ báo, thú chạy, các loài rắn rết, côn trùng. Tháng năm năm Đại Trung Tường Phù thứ tư, truy tôn hiệu đế là: An Thiên Huyền Thánh Đế; hoàng hậu là Tĩnh Minh hoàng hậu. Triều ta gia phong thêm hai chữ "Đại Trinh", các tước phong khác vẫn như cũ.
Trung Nhạc
Trung Nhạc là núi Tung Sơn, ở huyện Đăng Phong, phủ Hà Nam, thuộc Tây Kinh, lấy núi Thiếu Thất làm núi phó. Sách Thần Dị Kinh của Đông Phương Sóc chép: thần họ Đạn, tên húy là Thiện. Trung Nhạc chủ quản đất đai, đầm hồ, sông suối, hang khe, mương rãnh, núi rừng, cây cối trên thế gian. Tháng năm năm Đại Trung Tường Phù thứ tư, truy tôn hiệu đế là: Trung Thiên Sùng Thánh Đế; hoàng hậu là Chính Minh hoàng hậu. Triều ta gia phong thêm hai chữ "Đại Ninh", các tước phong khác vẫn như cũ.
Thần Tứ độc (thần của bốn con sông lớn chảy thẳng ra biển: Trường Giang, Hoàng Hà, sông Hoài, sông Tế)
Thần sông Giang chính là đại phu Khuất Nguyên nước Sở. Đời Đường mới phong tước công có hiệu hai chữ, đời Tống gia lên tước công có hiệu bốn chữ, triều ta gia phong tước vương có hiệu bốn chữ, hiệu là Quảng Nguyên Thuận Tế Vương.
Thần sông Hà chính là Trần Bình đời Hán. Đời Đường mới phong tước công có hiệu hai chữ, đời Tống gia lên tước công có hiệu bốn chữ, triều ta gia phong tước vương có hiệu bốn chữ, hiệu là Linh Nguyên Hoằng Tế Vương.
Thần sông Hoài chính là Bùi Độ đời Đường. Đời Đường mới phong tước công có hiệu hai chữ, đời Tống gia lên tước công có hiệu bốn chữ, triều ta gia phong tước vương có hiệu bốn chữ, hiệu là Trường Nguyên Hậu (?) Tế Vương.
Thần sông Tế chính là đại phu Tác (?) nước Sở. Đời Đường mới phong tước công có hiệu một chữ, đời Tống gia lên tước công có hiệu bốn chữ, triều ta gia phong tước vương có hiệu bốn chữ, hiệu là Thanh Nguyên Hán (?) Tế Vương.
Thần năm phương
Vũ Vương đánh vua Trụ, đóng đô ở Lạc Ấp. Trời mưa tuyết lớn; ngày Giáp Tý, mồng một, có năm vị thần cưỡi xe ngựa dừng ngoài cửa vua, muốn yết kiến Vũ Vương. Vua hỏi: "Các vị thần đều có tên chăng?" Sư Thượng Phụ (tức Khương Thái Công, quân sư của Vũ Vương) đáp: "Thần biển Nam tên là Chúc Dung, thần biển Bắc tên là Huyền Minh, thần biển Đông tên là Câu Mang, thần biển Tây tên là Nhục Thu, Hà Bá (thần sông) tên là Phùng Tu." Vua sai người lo việc thông báo gọi các thần theo tên; các thần đều kinh ngạc mà vào gặp Vũ Vương. Vua hỏi: "Các vị lấy gì chỉ dạy ta?" Các thần đáp: "Trời diệt nhà Ân, lập nhà Chu, chúng tôi kính cẩn đến nhận mệnh, mỗi vị vâng giữ phận sự của mình." Vũ Vương nói: "Các ngươi theo mùa đừng bỏ lễ tế."
Theo sách truyện: con của Cộng Công thị là Long, chủ quản đất, làm thần Hậu Thổ; con của Thiếu Hạo là Trùng, chủ quản mộc, làm thần Câu Mang; con của Chuyên Húc là Lê, chủ quản hỏa, làm thần Chúc Dung; con thứ hai của Thiếu Hạo là Cai, chủ quản kim, làm thần Nhục Thu; con thứ ba của Thiếu Hạo là Hy, chủ quản thủy, làm thần Huyền Minh.
Thái Ất
Là thiên thần (thần trên trời). Theo sách Hán thư: Lưu Hướng hiệu đính sách ở gác Thiên Lộc, có một ông già mặc áo vàng, chống gậy cây lê xanh (?) vào gặp. Hướng đang ngồi trong bóng tối, ông già bèn thổi đầu gậy cho bật lửa, soi cho Hướng đọc sách. Hướng hỏi họ tên, ông đáp: "Ta là tinh của Thái Ất."
Kiên Ngô
Theo sách Sơn Hải Kinh: gò Côn Lôn thật là kinh đô dưới hạ giới của Thiên Đế, do thần Lục Ngô cai quản. Vị thần ấy mặt người, thân hổ, móng hổ, chín đuôi, coi chín bộ của trời và vườn của Thiên Đế theo từng mùa. Đó chính là vị mà Trang Tử nói "Kiên Ngô được đạo mà ở núi Thái Sơn".
Chúc Âm
Thần núi Chung ở ngoài biển tên là Chúc Âm, tức là Chúc Long (rồng đuốc). Vị thần ấy mở mắt thì là ban ngày, nhắm mắt thì là ban đêm, thổi hơi thì thành mùa đông, thở ra thì thành mùa hè; không uống, không ăn, không thở; hơi thở của thần thành gió. Thân dài nghìn dặm, mặt người thân rắn, một chân (?), sắc đỏ, ở nước Vô Khải (?).
Thần sấm — sinh ngày hai mươi bốn tháng sáu âm lịch.
Miếu ở cách phía tây nam Lôi Châu tám dặm. Xưa người trong làng từng làm trống sấm, xe sấm đặt trong miếu. Ai ăn cá chung với thịt lợn (?) thì lập tức bị sét đánh. Sách cũ chép: đầu niên hiệu Thái Kiến (?) nhà Trần, có người trong châu họ Trần đi săn bắt được một quả trứng, chu vi hơn một thước, ôm về nhà. Bỗng một hôm sét đánh, trứng nứt ra, sinh ra một đứa trẻ, trong tay có chữ "Lôi Châu". Sau nuôi lớn, đặt tên là Văn Ngọc, người làng gọi là "giống sấm". Về sau làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) của châu ấy, chết đi hiển linh, người làng lập miếu thờ; mỗi khi trời âm u mưa thì có ánh chớp và tiếng gầm từ trong miếu phát ra. Các đời Tống, Nguyên nhiều lần phong tước vương, miếu hiệu là Hiển Chấn; khoảng niên hiệu Đức Hựu đổi tên là Uy Hóa. Sách Quốc sử bổ chép: Lôi Châu mùa xuân, mùa hè nhiều sấm, mùa thu thì sấm nằm phục trong đất, hình dạng như con lợn (?), người ta bắt về ăn. Lại có núi Ngõa Ốc ở Nhã Châu có hang sấm, ném ngói, đá vào thì lập tức có chớp và sấm nổ.
Thần chớp
Tương truyền Đông Vương Công cùng Ngọc Nữ chơi đầu hồ, ném trượt (?), không trúng, trời vì thế mà bật cười, há miệng ra, ánh sáng lóe ra; ấy chính là tia chớp ngày nay.
Phong Bá (thần gió)
Chính là Phi Liêm. Ứng Thiệu nói: Phi Liêm là chim thần, có thể làm ra gió; mình giống hươu, đầu giống chim sẻ, có sừng, đuôi giống rắn, to bằng con báo.
Vũ Sư (thần mưa)
Chính là Thương Dương. Thương Dương là chim thần, có thể thu nhỏ mình lại (?); hút một hơi thì biển cả cũng cạn khô.
Hết quyển một của sách Sưu thần ký.
(Chú 1) Chữ "quyển một" bản gốc vốn không có, nay căn cứ theo thể lệ của sách mà thêm vào.
(Chú 2) Chữ "Hoàng" (trong "Hoàng Đế") bản gốc vốn viết là chữ "Hoàng" có nghĩa là vua, nay căn cứ theo ý văn mà sửa.
(Chú 3) Chữ "thường" (trong "vô thường") bản gốc vốn viết là chữ "đương", nay căn cứ theo ý văn mà sửa.
(Chú 4) Chữ "Mộc" (trong "Mộc Công") bản gốc vốn viết là chữ "Nhân", nay căn cứ theo ý văn mà sửa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video