Thiên 3 — Quyển 3: Quan Âm, Thiên Vương, Địa Tạng, Thập điện Diêm quân, Nhị Lang, thần sông hồ núi biển

 SƯU THẦN KÝ — QUYỂN BA (xem chú 1)

 Mục lục

 Quán Thế Âm — Thiên Vương — Địa Tạng Vương

 Kim Cương — Mười vị Đại Minh Vương — Mười điện Diêm Quân

 Mười tám vị La Hán — Bảo Chí Công — Lư Lục Tổ

 Đạt Ma — Phổ Am — Tứ Châu Đại Thánh

 Phó Đại Sĩ — Nhị Lang Thần — Tiêu Công

 Yến Công — Tông Tam Xá Nhân — Dương Tứ Tướng Quân

 Thủy Phủ — Thần Du Dịch dọc sông — Động Đình Quân

 Tương Quân — Bà cụ Thái Mỗ ở Sào Hồ — Thần hồ Cung Đình

 Thần biển, thần thủy triều, thần nước, thần sóng (?), thần suối: đều chép kèm — Thần núi Lư Sơn

 Thần núi Tô Lĩnh — Thần núi Tân La — Thần núi Xạ Mộc

 QUÁN THẾ ÂM (vị Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu khổ của chúng sinh trong đời mà đến cứu giúp; Bồ Tát là bậc đã giác ngộ nhưng nguyện ở lại cứu độ mọi loài) — sinh ngày mười chín tháng hai.

 Xưa có một ông vua hiệu là Diệu Trang Vương, có ba người con gái: con cả là Diệu Âm, con thứ là Diệu Lục, con út là Diệu Thiện. Diệu Thiện chính là vị Bồ Tát này. Vua bắt nàng kén chồng ở rể, nàng không chịu. Vua đuổi nàng ra vườn hoa phía sau, rồi cho ở chùa Bạch Tước. Các ni (nữ tu sĩ đạo Phật) ở đó bắt nàng khổ sở gánh trà, chở nước, nhưng có quỷ thần đến làm thay.

 Vua giận, sai đốt chùa. Sư sãi trong chùa đều chết cháy, riêng Bồ Tát vẫn bình yên như cũ. Vua sai chém, đao gãy làm ba lần. Vua sai lấy dải lụa trắng thắt cổ. Bỗng sương mù đen che kín trời, một con hổ trắng cõng nàng chạy đến rừng Thi Đa. Có đồng tử áo xanh đứng hầu.

 Rồi nàng đi qua địa phủ (cõi âm, nơi giam giữ và xét xử hồn người chết), qua cầu Nại Hà (cây cầu ở cõi âm mà hồn người chết phải đi qua), cứu giúp những kẻ chịu khổ nạn, sau đó hồn trở về xác, lại đến rừng Thi Đa. Thái Bạch Tinh Quân (vị thần sao Kim trong Đạo giáo) hóa thành một ông già, chỉ đường cho nàng đến núi Hương Sơn tu hành.

 Về sau Trang Vương mắc bệnh nặng, nàng khoét mắt, chặt tay mình để làm thuốc cứu vua; vua đến lễ tạ nàng. Lúc ấy nàng thành đạo, giữa không trung hiện ra hình tướng kỳ diệu của Thiên Thủ Thiên Nhãn Linh Cảm Quán Thế Âm Bồ Tát (Quán Thế Âm nghìn tay nghìn mắt, linh ứng). Từ đó núi Hương Sơn mãi là nơi Bồ Tát hiển hiện dấu thiêng.

 THIÊN VƯƠNG (các vị vua trời trấn giữ bốn phương, hộ vệ đạo Phật)

 Theo sách "Thích thị nguyên lưu" (sách chép nguồn gốc đạo Phật), có Thiên Vương Tỳ Lưu Lặc Xoa, có Thiên Vương Tỳ Lưu Bác Xoa, có Thiên Vương Đề Đầu Lại Tra, có Thiên Vương Tỳ Sa Môn.

 Xưa Đường Thái Tông theo Đường Cao Tổ dấy nghĩa binh (quân nổi dậy vì chính nghĩa), có vị thần giáng xuống trước mặt, tự xưng là Thiên Vương Tỳ Sa Môn, nguyện góp sức dẹp loạn. Tướng dưới tay thần có kẻ đầu như đầu lợn (?), mũi như vòi voi, nên đánh đâu được đấy. Đến khi Thái Tông lên ngôi, ra chiếu cho mọi công phủ (các nha môn, công sở) trong thiên hạ đều thờ thần.

 Đầu niên hiệu Thiên Thánh (đời Tống Nhân Tông), vua ra chiếu cho các quận lập đền thờ, lại xây chùa Phật, đều lấy chữ "Thiên Vương" làm tên biển. Đó là lý do đền Thiên Vương được xây khắp nơi.

 ĐỊA TẠNG VƯƠNG (vị Bồ Tát nguyện cứu độ chúng sinh ở cõi âm, thề chưa cứu hết địa ngục thì chưa thành Phật) — sinh ngày ba mươi tháng bảy.

 Ngài coi giữ cõi âm, là giáo chủ của mười điện địa ngục (?); các Diêm Quân (vua cõi âm, xét xử tội phúc người chết) đều dẫn nhau đến chầu, chúc mừng làm lễ (?).

 Tương truyền ở thành Vương Xá (kinh đô nước Ma Kiệt Đà ở Ấn Độ xưa) có La Bặc, pháp danh (tên đặt khi đi tu) là Mục Kiền Liên. Ông từng thờ Như Lai (một tôn hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) làm thầy, cứu mẹ ra khỏi đám ngạ quỷ (quỷ đói, một loài chịu khổ đói khát vì tội đời trước), lập ra hội Vu Lan (lễ cúng dường chư tăng vào rằm tháng bảy để cứu cha mẹ đã khuất). Khi mất, ông thành Địa Tạng Vương. Người ta lấy ngày ba mươi tháng bảy làm ngày sinh của ngài, người đời lễ bái.

 Có người nói: nay vị Địa Tạng ở núi Cửu Hoa, huyện Thanh Dương, chính là ngài. Theo truyện, ấy là một vị sư người nước Tân La (một nước ở bán đảo Triều Tiên xưa), thời Đường vượt biển sang ở núi Cửu Hoa. Năm chín mươi chín tuổi, ông bỗng gọi đồ chúng đến từ biệt, chỉ nghe núi kêu, đá rơi; chốc lát ông ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi, tư thế thiền) trong hòm mà mất.

 Đến ba năm sau, mở hòm định đưa vào tháp (công trình xây nhiều tầng để chôn giữ xương cốt, xá lợi của các bậc tu hành), thấy sắc mặt ông như người sống; nhấc lên thì các khớp xương lay động, kêu như xích vàng. Vì thế gọi là Kim Địa Tạng (Địa Tạng vàng). Do đó biết lời truyền kia là sai.

 KIM CƯƠNG (vị thần hộ pháp tay cầm chày kim cương, bảo vệ Phật và đạo Phật)

 Kim Cương chính là Mật Tích (tên vị lực sĩ hộ pháp luôn theo hầu bên Phật). Theo kinh "Tam muội" (tam muội: trạng thái tâm định lặng hoàn toàn khi tu thiền), khi Như Lai đến nước Na Kiền Ha La để hàng phục năm con la sát (?) (quỷ dữ ăn thịt người), thần Kim Cương tay cầm chày lớn, đầu chày phun lửa, thiêu đốt các con rồng ác; long vương kinh sợ chạy vào nấp trong bóng Phật.

 Thần lại từng vung thanh kiếm lớn sắc bén nhắm vào trán quỷ vương, quỷ vương kinh sợ ôm con nhỏ quỳ dài dâng lên Phật. Thần lại từng thưa với Phật, xin Phật để tâm ban chút thức ăn để giáo hóa đám quỷ thần (?).

 Đến khi Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) diệt độ (qua đời, dứt hẳn vòng sinh tử), Kim Cương đau buồn, sầu não, nói rằng: "Như Lai bỏ con mà vào cõi tịch diệt (cõi vắng lặng, dứt hết phiền não, tức Niết Bàn). Từ hôm nay con không còn chốn về, không còn chỗ nương, không ai che chở, không ai bảo hộ. Mọi phiền não tai họa một lúc dồn đến; mũi tên độc của sầu muộn đâm sâu vào lòng con. Chày kim cương này còn dùng để bảo vệ ai nữa?" Rồi liền vứt chày đi: "Từ nay về sau, con còn biết hầu hạ ai?" Thần nói đủ mọi lời, quyến luyến Như Lai. Đó là nguồn gốc sự hiển hóa của Kim Cương.

 MƯỜI VỊ ĐẠI MINH VƯƠNG (Minh Vương: các vị thần hộ pháp trong Mật tông, hiện hình giận dữ để hàng phục ma quỷ và tà ác)

 Một là Diễm Biến Đắc Ca Phẫn Nộ Đại Minh Vương (phẫn nộ: hiện tướng giận dữ). Hai là Vô Năng Thắng Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Ba là Bát Nột Phong Đắc Ca Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Bốn là Vĩ Cận Nan Đắc Ca Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Năm là Bất Động Tôn Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Sáu là Tra Căn Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Bảy là Nễ La Nan Khiết Phẫn Nộ Minh Vương. Tám là Đại Lực Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Chín là Tống Bà Đại Phẫn Nộ Minh Vương. Mười là Chuyển Nhật La Bá Đa La Đại Phẫn Nộ Minh Vương.

 Mười vị Đại Phẫn Nộ Minh Vương này, mỗi vị có ba mặt, mỗi mặt có ba mắt, trên đầu đều đội tượng Phật, lấy da hổ làm áo, lấy đầu lâu làm mũ, búi tóc dựng đứng.

 MƯỜI ĐIỆN DIÊM QUÂN

 Diêm Quân điện thứ nhất: Tần Quảng Vương, họ Tiêu. Diêm Quân điện thứ hai: Sở Giang Vương, họ Tào. Diêm Quân điện thứ ba: Tống Đế Vương, họ Liêm. Diêm Quân điện thứ tư: Ngũ Quan Vương, họ Hoàng. Diêm Quân điện thứ năm: Diêm La Vương, họ Hàn. Diêm Quân điện thứ sáu: Biến Thành Vương, họ Thạch. Diêm Quân điện thứ bảy: Thái Sơn Vương, họ Tất. Diêm Quân điện thứ tám: Bình Đẳng Vương, họ Tử (?). Diêm Quân điện thứ chín: Đô Thị Vương, họ Tiết. Diêm Quân điện thứ mười: Chuyển Luân Vương, họ Tiết.

 MƯỜI TÁM VỊ A LA HÁN (A La Hán: bậc tu hành đã diệt hết phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử)

 Thứ nhất: Tôn giả (danh xưng tôn kính dành cho bậc tu hành cao) Tân Độ La Bạt La Đọa Xà. Thứ hai: Tôn giả Ca Nặc Ca Bạt Ta. Thứ ba: Tôn giả Ca Nặc Bạt Ly Đọa Xà. Thứ tư: Tôn giả Tô Tần Đà. Thứ năm: Tôn giả Nặc Cự La. Thứ sáu: Tôn giả Bạt Đà La. Thứ bảy: Tôn giả Ca Lý Ca. Thứ tám: Tôn giả Phạt Xà Phất Đa La. Thứ chín: Tôn giả Thú Bác Ca. Thứ mười: Tôn giả Bán Thác Ca. Thứ mười một: Tôn giả La Cổ La (?). Thứ mười hai: Tôn giả Na Già Mâu Na La (?). Thứ mười ba: Tôn giả Nhân Kiệt Đà. Thứ mười bốn: Tôn giả Phạt Na Bà Tư (?). Thứ mười lăm: Tôn giả A Thị Đa. Thứ mười sáu: Tôn giả Chú Trà Bán Thác. Thứ mười bảy: Tôn giả Khánh Hữu. Thứ mười tám: Tôn giả Tân Đầu Lư.

 THIỀN SƯ BẢO CHÍ (thiền sư: vị sư tu theo phép thiền, tức tĩnh tâm quán xét để giác ngộ)

 Thiền sư Bảo Chí, trong niên hiệu Nguyên Gia đời Tống (?) (nhà Lưu Tống thời Nam Bắc triều), hiện hình trong tổ chim ưng trên một cây cổ thụ ở trấn Đông Dương. Một người họ Chu nghe trong tổ có tiếng trẻ khóc, bèn đem về nuôi. Nhân đó lấy họ Chu làm họ, và bỏ nhà làm chùa. Ông từ nhỏ đã xuất gia, nương ở chùa Đạo Lâm núi Chung Sơn.

 Ông thường cầm một cây tích trượng (gậy của nhà sư, đầu có vòng thiếc kêu leng keng), trên treo dao, thước, gương, phất trần và những thứ tương tự; có khi treo một hai thước lụa. Nhiều ngày không ăn mà mặt không có vẻ đói. Có lúc ông ca hát ngâm vịnh, lời phần nhiều là sấm ký (lời đoán trước việc sẽ xảy ra). Từ quan lại đến dân thường đều cùng tôn thờ ông.

 Trong niên hiệu Kiến Nguyên đời Tề, Vũ Đế cho rằng sư mê hoặc dân chúng, bắt giam vào ngục Kiến Khang. Sáng hôm sau, người ta thấy sư đi vào chợ; xét lại trong ngục thì sư vẫn ở đó như cũ. Quan doãn (quan đứng đầu kinh đô) Kiến Khang đem việc tâu lên vua, vua mời sư vào ở hậu đường trong cung.

 Sư ở vườn Hoa Lâm, bỗng một hôm đội chồng lên đầu ba cái mũ vải, chẳng biết lấy ở đâu ra. Chẳng bao lâu, Dự Chương Vương và thái tử Văn Huệ lần lượt qua đời, nhà Tề cũng do đó mà suy (?). Từ đó vua cấm sư ra vào.

 Lương Cao Tổ lên ngôi, xuống chiếu rằng: "Chí Công thân ở chốn bụi trần mà tinh thần dạo nơi cõi u tịch; nước không làm ướt, lửa không đốt cháy được, rắn hổ không xâm hại, dọa nạt được. Nói về lý Phật thì ông vượt trên bậc Thanh Văn (bậc tu hành giác ngộ nhờ nghe lời Phật dạy); bàn về ẩn dật thì ông cao hơn cả các vị tiên ẩn. Sao lại lấy tình thường của kẻ tục mà bó buộc ông một cách vô ích, ngu muội đến thế! Từ nay không được cấm ông nữa."

 Có một hôm sư cùng vua ăn, sư ăn gỏi cá. Vua nói: "Trẫm không biết đến mùi vị thịt cá đã hơn hai mươi năm (?), sư sao lại làm thế?" Sư bèn nhổ ra những con cá nhỏ, vảy đuôi vẫn còn nguyên. Nay ở Kiến Khang vẫn còn loại cá gọi là "cá gỏi sót" chính là thế.

 Hoàng hậu họ Hy băng, mấy tháng liền vua thường thương nhớ, ngày thì buồn bã không vui, đêm thì trằn trọc không ngủ. Vua ở trong tẩm điện (cung ngủ của vua), nghe ngoài có tiếng sột soạt, nhìn ra thấy một con mãng xà cuộn trên vách điện, trợn mắt há miệng hướng về phía vua. Vua kinh hãi, không có chỗ nào trốn, bất đắc dĩ đành vùng ngồi dậy, bảo rắn rằng: "Cung điện của trẫm canh gác nghiêm ngặt, không phải chỗ loài rắn sinh ra; ngươi ắt là yêu quái, muốn hại trẫm chăng?"

 Rắn nói tiếng người, thưa với vua: "Con mãng này chính là họ Hy ngày trước. Thiếp lúc còn sống ghen ghét các phi tần trong sáu cung, tính tình độc ác; mỗi khi giận lên thì như lửa bốc, như tên bắn, làm hỏng đồ vật, hại chết người. Vì tội ấy mà bị đọa làm mãng xà. Không có đồ ăn để lấp miệng, không có hang hốc để che thân, đói khát khốn quẫn, sức không chịu nổi. Lại có sâu bọ trong vảy rúc cắn da thịt, đau đớn dữ dội như bị dùi, dao đâm cắt.

 Con mãng này không phải rắn thường, cũng biết biến hóa mà đến được đây, không vì cung vua sâu kín mà bị ngăn trở. Cảm vì ngày trước vua thương yêu sâu nặng, nên thiếp mang hình hài xấu xí này đến bày tỏ với vua, xin vua làm một việc công đức (việc thiện theo đạo Phật, có thể đem phúc báo cho người khác) để được cứu vớt." Vua nghe xong, nghẹn ngào cảm động; rồi tìm con mãng thì không thấy nữa.

 Hôm sau vua họp đông đủ các vị sa môn (?) (người xuất gia tu hành) ở sân điện, nói rõ duyên cớ, hỏi việc thiện nào là cao nhất để chuộc tội cho bà. Sư đáp: "Phải lễ Phật, sám hối (thành tâm nhận lỗi, cầu xin rửa sạch tội lỗi) với tấm lòng chí thành thì mới được." Vua cho lời ấy là phải, bèn tìm khắp kinh Phật, chép lấy danh hiệu các vị Phật, lại tự mình dốc hết tâm trí, vung bút soạn văn sám hối, cả thảy thành mười quyển. Đều nhặt lấy lời Phật, bỏ đi những câu thừa, làm thành nghi lễ sám hối.

 Lại một hôm, vua nghe trong cung có mùi hương lạ thơm ngát, hồi lâu càng thơm hơn, ban đầu không biết từ đâu tới. Vua ngẩng lên nhìn, thấy một vị thiên nhân (người cõi trời) dung mạo đoan trang xinh đẹp, nói với vua: "Đây là thân sau của con mãng. Nhờ công đức của vua, thiếp đã được sinh lên cõi trời Đao Lợi (tầng trời thứ hai trong cõi dục theo đạo Phật, nơi vua trời Đế Thích ở). Nay hiện chân thân để làm chứng rõ ràng." Rồi ân cần cảm tạ, nói xong thì đi. Việc này chép trong bài tựa của bộ "Lương Hoàng sám" (sách sám hối do Lương Vũ Đế soạn).

 Mùa đông năm Thiên Giám thứ mười ba đời Lương, sư sắp mất, bỗng bảo các tăng dời tượng thần Kim Cương trong chùa ra để bên ngoài, rồi nói kín với người khác: "Bồ Tát sắp đi rồi." Chưa đầy mười ngày, sư không bệnh mà mất, toàn thân tỏa hương mà hóa, sống ở đời chín mươi bảy năm.

 Vua bỏ hai mươi vạn tiền đổi lấy gò Độc Long trước chùa Định Lâm để táng sư. Công chúa Vĩnh Định lấy tiền riêng của mình xây một ngôi phù đồ (tháp Phật) bảy tầng trên đó. Vua sai Lục Thùy soạn bài minh (bài văn khắc ghi công đức), ban ngọc pha lê (?) để trang sức bên ngoài tháp.

 Năm Bảo Đại thứ bảy đời Nam Đường, sư được gia thêm hiệu Diệu Giác, tháp được đặt tên là Ứng Thế. Năm Thái Bình Hưng Quốc thứ bảy đời Tống Thái Tông, người dân Thư Châu là Kha Ngạc gặp một vị sư già đi về núi Vạn Tuế, sư già chỉ dưới gốc thông cổ bảo đào, được một tấm đá khắc chữ triện (lối chữ cổ), chính là bài "Bảo Công ký", nói về vận nước lâu dài. Vì thế vua sai sứ đến tạ ơn, ban thụy (tên hiệu đặt sau khi mất để tôn vinh) là Bảo Công Diệu Giác. Đầu niên hiệu Trị Bình, đổi thụy là Đạo Lâm Chân Giác Đại Sư.

 Theo sách "Kiến Khang thực lục" (?), chùa Khai Thiện có giữ đôi giày của Chí Công; đầu niên hiệu Thần Long đời Đường, Trịnh Khắc Tuấn lấy mang về. Ao rửa bát (?) nay vẫn còn, chính là cái ao vuông ở nền chùa Pháp Vân, cách tháp hai dặm về phía tây.

 LƯ LỤC TỔ (Tổ thứ sáu của Thiền tông Trung Hoa; "Tổ" là bậc thầy đứng đầu truyền thừa một dòng đạo)

 Lư Lục Tổ tên là Năng, người Tân Châu, Quảng Đông. Ông học Phật dưới triều Đường Tuyên Tông, thấy nước khe Tào Khê có mùi thơm, bèn chọn đất ấy làm đạo tràng (nơi tu hành, giảng đạo). Ông đến xin chủ đất, chỉ nói: "Chỉ cần một khoảnh đất bằng chiếc cà sa (áo khoác ngoài của nhà sư) là đủ." Chủ đất bằng lòng, ông bèn trải cà sa ra, rộng tám mươi dặm vuông tròn. Nay đạo tràng Lục Tổ ở núi Nam Hoa chính là chỗ ấy.

 Nhục thân (thân xác không mục nát sau khi mất) của ông vẫn còn, khói hương hun mặt đen như sơn. Năm Bính Tý niên hiệu Chí Nguyên, quân Hán (?) lấy dao sắc khoét bụng, thấy tim gan như người sống, từ đó không dám xâm phạm.

 Y bát (áo cà sa và bình bát, vật truyền đạo của thầy cho trò) đều còn giữ cả: có chiếc cà sa vua Tuyên Tông ban, dệt hình non nước màu nhạt; có chiếc bát từ Tây Thiên (Ấn Độ, quê hương đạo Phật), không phải đồng sắt cũng không phải gỗ đá; có đôi giày từ Tây Thiên, không phải da cũng không phải gỗ; có mười sáu, mười bảy tờ kinh Pháp Hoa; có chiếc răng Phật, đựng trong hộp bạc (?).

 Xưa có một con nghiệt long (rồng ác) chiếm cứ đầm sâu, làm hại dân. Lục Tổ nói: "Chỉ sợ mày không biến nhỏ được thôi." Con rồng quả nhiên biến nhỏ lại, ông liền lấy bát đựng nó. Rồng ở trong chùa khô chết mà quy phục.

 ĐẠT MA — sinh ngày mồng năm tháng mười.

 Tổ thứ hai mươi tám là Đạt Ma, từ nước Thiên Trúc (Ấn Độ xưa) vượt biển sang gặp vua Lương, nhưng không hợp ý nhau, bèn lặng lẽ lên chùa Thiếu Lâm núi Tung Sơn, ngồi quay mặt vào vách chín năm, rồi ngồi ngay ngắn mà mất, được táng ở núi Hùng Nhĩ.

 Tống Vân nước Ngụy đi sứ Tây Vực (vùng các nước phía tây Trung Hoa) trở về, qua núi Thông Lĩnh, thấy sư tay cầm một chiếc giày, phơi phới đi. Vân hỏi, sư đáp: "Đi về Tây Thiên." Sư lại bảo Vân: "Vua của ngươi đã lìa đời rồi." Vân nghe mà ngơ ngác, từ biệt sư trở về phía đông. Đến khi về tâu việc đi sứ thì Minh Đế đã băng. Đến khi Hiếu Trang lên ngôi, Vân tâu đủ mọi việc, vua sai mở mộ, chỉ thấy một cỗ quan tài rỗng, còn lại một chiếc giày da.

 THIỀN SƯ PHỔ AM — sinh ngày hai mươi bảy tháng mười một.

 Thiền sư Phổ Am tên là Ấn Túc, con nhà họ Dư ở huyện Nghi Xuân, châu Viên. Ông sinh vào giờ Thìn (khoảng 7 đến 9 giờ sáng) ngày hai mươi bảy tháng mười một năm Chính Hòa thứ năm đời Tống Huy Tông. Năm sáu tuổi, ông mơ thấy một vị sư điểm vào ngực mình và nói: "Ngày sau con nên tự xét lòng mình." Tỉnh dậy, ông kể ý ấy với mẹ; mẹ xem thì thấy giữa ngực có một chấm đỏ óng ánh, giống hạt anh đào lớn ở đời.

 Cha mẹ nhân đó cho ông theo hòa thượng (vị sư đã tu lâu, có đức độ, làm thầy) Hiền ở viện Thọ Long xuất gia. Năm hai mươi bảy tuổi ông cạo tóc, năm sau thụ giới (chính thức nhận giới luật để trở thành tăng). Sư dung mạo khôi ngô khác thường, trí tuệ sắc sảo. Thầy Hiền coi trọng, khuyên ông tụng kinh. Sư nói: "Con từng nghe ý chỉ sâu xa của Phật và các Tổ là cốt ở chỗ giác ngộ trong lòng; đếm chữ dò dòng chẳng ích gì."

 Bèn từ biệt thầy, đi khắp vùng Hồ Tương, đến yết kiến Mục Am Trung công. Ông hỏi: "Muôn pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều quy về một, vậy cái một quy về đâu?" Trung công dựng phất trần (cây phẩy bụi của nhà sư) lên, sư liền tỏ ngộ. Sau ông trở về viện cũ nơi mình học đạo.

 Năm Quý Dậu, chùa Từ Hóa bên cạnh được mọi người mời ông về làm trụ trì (vị sư đứng đầu, quản lý một ngôi chùa). Chùa không có của thường trụ (tài sản chung của chùa để nuôi tăng chúng). Sư mặc áo giấy rách (?), sáng ăn cháo, chiều ăn cơm; ngoài giờ thiền định (ngồi thiền, giữ tâm lặng yên) chỉ đọc kinh và luận Hoa Nghiêm. Một hôm ông đại ngộ, mồ hôi chảy khắp người, mừng rỡ nói: "Nay ta tự thân đã khế hợp được cảnh giới Hoa Nghiêm." Rồi làm bài tụng (bài kệ, thơ ngắn nói về đạo lý nhà Phật) rằng:

 Nắm lại chẳng thành nắm, gạt ra chẳng tách rời; cần gì tìm đến Nam Nhạc, lại đến Thiên Thai (những núi danh tiếng của nhà Phật).

 Cửa sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không ai đến được, khiến ông sư Hồ (tức Đạt Ma, người từ phương tây sang) phải cất công sang đây.

 Một hôm, có vị sư tên Đạo Tồn đội tuyết mà đến. Sư vừa trông thấy đã mừng nói: "Đây là người bạn không mời mà đến của ta." Hai người bèn cùng nhau ngồi lặng, hỏi đáp qua lại. Sư bèn dựng am ẩn cư ở Nam Lĩnh, đặt hiệu là Phổ Am.

 Sau đó ông quyên góp xây dựng lại điện Phật chùa Từ Hóa. Người mến đạo, theo nếp ông rất đông; sư tùy từng người mà giảng giải, hoặc viết bài tụng cho. Có người bệnh tật, ông bẻ cỏ làm thuốc cho. Có nơi bị dịch độc, người không dám qua lại với nhau, sư cho bài tụng, thảy đều khỏi hẳn. Đến như cầu tạnh mưa, trừ yêu quái, phá các đền thờ thần tà, linh ứng không chỉ một lần.

 Do đó công việc xây dựng rộn ràng: người giàu góp của, người nghèo góp sức, người khéo góp tay nghề; chùa chiền đổi mới. Trong khoảng mấy nghìn dặm, người ta mở đường xây cầu, vui vẻ làm việc thiện, đều là nhờ sư giáo hóa. Bỗng một hôm, ông đòi bút viết bài tụng lên vách phía tây của phương trượng (phòng ở của vị trụ trì) rằng:

 Chợt mưa chợt tạnh, tượng báu sáng ngời; đông tây nam bắc, mây rối dày sâu.

 Mất hạt ngọc quý, vô số người gặp kiếp nạn; ta hiện hình huyễn, tùy cơ biến hóa, vì các người mà làm cho trong sạch.

 Viết tụng xong, sư bảo đồ chúng: "Chư Phật không ra đời, cũng không có niết bàn (cảnh giới dứt hết khổ đau, thoát khỏi sinh tử). Ai vào được nhà ta, ắt khế hợp được ý chỉ sâu xa. Hãy khéo tự giữ gìn, chớ để thoái lui, mất mát." Rồi ông đòi tắm, thay áo, ngồi kiết già mà tịch (mất, theo cách nói nhà Phật). Khi ấy là ngày hai mươi mốt tháng bảy năm Càn Đạo thứ năm. Vua ra sắc phong ông là Phổ Am Tịch Cảm Diệu Tế Chân Giác Chiêu Huống (?) Thiền Sư.

 TỨ CHÂU ĐẠI THÁNH

 Đại sư Tăng Già ở Tứ Châu, thời Đường Cao Tông đến Trường An, Lạc Dương đi giáo hóa, đi khắp vùng Ngô, Sở; tay cầm cành dương liễu, lẫn trong hàng tăng sĩ. Có người hỏi sư họ gì, sư đáp: "Ta họ Hà." Lại hỏi sư là người nước nào, sư đáp: "Ta người nước Hà." (Chữ "hà" vừa nghĩa là "gì", vừa là họ, tên nước — sư đáp chơi chữ.)

 Rồi sư muốn dựng già lam (chùa) ở bên sông Tứ; nhân có người dân trong châu họ Hạ Bạt bỏ nhà mình ở ra cúng. Sư nói: "Chỗ này vốn là chùa Phật." Sư sai đào đất, quả nhiên được một tấm bia cổ, ghi rằng chùa Hương Tích là do Lý Long Kiến đời Tề (?) dựng nên. Lại đào được một pho tượng vàng, mọi người cho là Nhiên Đăng Như Lai (vị Phật đời quá khứ, người đã thụ ký cho Phật Thích Ca). Sư nói: "Đó là Phổ Quang Vương Phật." Nhân đó lấy làm tên biển chùa.

 Năm Cảnh Long thứ hai, Đường Trung Tông sai sứ đón đại sư về kinh, đích thân rước vào cung, hết sức trọng đãi, cho ở chùa Đại Tiến Phúc. Ngày mồng ba tháng ba, đại sư thị diệt (bậc tu hành thị hiện cái chết). Vua ra sắc cho sơn phủ thân ông ngay tại chùa Tiến Phúc và dựng tháp; bỗng mùi hôi bốc đầy thành. Vua khấn rằng sẽ đưa sư về Lâm Hoài, khấn xong thì hương lạ bốc lên ngào ngạt. Vua hỏi Vạn Hồi: "Đại sư Tăng Già là người thế nào?" Đáp: "Là hóa thân của Quán Âm." Trong niên hiệu Càn Phù, sư được ban thụy là Chứng Thánh Đại Sư.

 PHÓ ĐẠI SĨ (đại sĩ: tiếng tôn xưng bậc Bồ Tát, hoặc người tu hành tại gia có đức lớn)

 Phó Đại Sĩ tên là Hấp, người huyện Nghĩa Ô, Vụ Châu. Từ nhỏ thông minh, thông hiểu sách vở của tam giáo (ba đạo: Nho, Phật, Lão), tự đặt hiệu là Thiện Tuệ Đại Sĩ. Năm Phổ Thông thứ nhất đời Lương, ông gặp vị sư người Thiên Trúc là Tung đầu đà (đầu đà: người tu khổ hạnh) nói với ông: "Ngươi là hóa thân của Di Lặc (vị Phật tương lai sẽ ra đời sau Phật Thích Ca)." Rồi bảo ông soi bóng mình xuống nước, ông thấy vòng hào quang tròn và lọng báu trên đầu, liền tỏ ngộ nhân duyên đời trước.

 Ông hỏi chỗ tu đạo, vị đầu đà chỉ hai cây đào (?) dưới núi Tùng mà nói: "Chỗ này được." Đại Sĩ dựng am ở đó; năm Đại Thông thứ ba lập chùa; chỗ giữa hai cây ấy nay là chùa Song Lâm. Chùa có kinh Pháp Hoa, cùng cày sắt, bình, bát, chuỗi tràng hạt thủy tinh, mũ đồng hình bảy vị Phật do Lương Vũ Đế ban, đến nay vẫn còn.

 Ban đầu Đại Sĩ học đạo, thuộc hàng người tu mà không cạo tóc; đời cho ông là bậc biết trước, hiểu trước, nên được miễn mũ áo của người tu đạo Phật.

 Bấy giờ có núi Dư Hổ Nham cách Nghĩa Ô hai mươi lăm dặm về phía nam, lại nghe nói trên đỉnh núi Vân Hoàng có nhiều thú dữ vồ hại dân. Đại Sĩ ăn chay xong thường mang cơm thừa cho chúng ăn, từ đó hổ và thú dữ đều ẩn nấp, chịu phục.

 Ông lại hóa đá thành màu xanh tía, trong suốt đáng yêu, có thể mài làm tràng hạt. Có người họ Đào thường cấp dưỡng cho Đại Sĩ; Đại Sĩ nhân đó chỉ vào đá khấn rằng: "Đá này xanh tía, có thể mài làm tràng hạt." Lại dặn rằng: "Chỉ nhà ngươi (?) truyền nhau làm được." Đến nay chỉ một nhà ấy làm được; nhà khác bắt chước thì đá liền vỡ nát.

 Về sau Trung Hiến Vương đến Vụ Châu mở tháp của Đại Sĩ, lấy xương đưa đến núi Long Sơn (?), nhưng nhấc lên không động, bèn ngay tại đó xây chùa Long Hoa, lấy xương đắp thành tượng Đại Sĩ đặt trong tháp.

 Sách "Nhất thống chí" chép: mộ Phó Đại Sĩ ở núi Vân Hoàng. Đầu niên hiệu Khai Vận nhà Tấn, Tiền Nguyên Tá nước Ngô Việt sai sứ lấy di cốt của ông về táng ở Tiền Đường. Hôm mở mộ, có hai con hổ chồm trên tường mà gầm; đêm ấy mưa to, sấm chớp làm chấn động cả hang núi. Khi đưa đi thì hổ theo đến tận nơi, tới sông Hà Chu bị nước chặn mới quay về.

 NHỊ LANG THẦN Ở QUÁN KHẨU — sinh ngày hai mươi sáu tháng sáu.

 Nhị Lang Thần họ Triệu, tên Dục, theo đạo sĩ Lý Giác ẩn ở núi Thanh Thành. Tùy Dạng Đế biết ông hiền tài, mời ra làm thái thú (quan đứng đầu một quận) Gia Châu. Bên trái quận có hai sông Lãnh, Nguyên (?), trong đó có một con giao long (loài rồng ở dưới nước, hay gây lụt) già làm hại; mùa xuân mùa hạ nước lên, cuốn trôi, hại dân.

 Dục giận lắm, đặc biệt sắp sẵn thuyền bè, dẫn tráng sĩ cùng dân chúng hai bên bờ sông đánh trống reo hò. Dục cầm dao lặn xuống nước; một lúc sau nước sông đỏ lên, vách đá gầm vang như sấm. Dục tay phải cầm dao, tay trái xách đầu giao long, rẽ sóng nhảy lên. Bấy giờ có bảy người giúp Dục xuống nước, tức là Thất Thánh (bảy vị thánh).

 Cuối đời Tùy thiên hạ loạn lạc, ông bỏ quan đi ở ẩn, không biết về đâu. Về sau nước sông tràn ngập, người đất Thục thấy Dục hiện ra trong sương mù xanh, cảm đức ông, lập miếu ở cửa sông Quán để thờ. Đường Thái Tông phong ông là Thần Dũng (?) Đại Tướng Quân; Đường Minh Hoàng gia phong là Xích Thành Vương; Tống Chân Tông phong là Thanh Nguyên Diệu Đạo Chân Quân (chân quân: danh hiệu tôn xưng bậc tiên, thần trong Đạo giáo).

 TIÊU CÔNG

 Ông họ Tiêu, tên húy (tên thật, kiêng không gọi thẳng) là Bá Hiên, lông mày rậm, tóc quăn (?), râu đẹp, mặt như thiếu niên. Ông là người cương trực, giữ mình đứng đắn, không cười nói tùy tiện; ưa điều thiện, ghét điều ác, làng xóm đều nhờ ông phân xử cho công bằng.

 Ông mất trong niên hiệu Hàm Thuần đời Tống, rồi thành thần, nhập vào đồng tử (đứa trẻ làm người trung gian cho thần nhập để truyền lời) báo trước họa phúc, trúng như nẫy nỏ bật. Dân làng rủ nhau lập miếu cho ông ở bãi Thái Dương huyện Tân Cam, ban phúc cho cả một vùng.

 Đời Nguyên, vì con ông là Tường Thúc chết cũng có linh, nên thờ chung trong miếu. Đầu niên hiệu Hồng Vũ triều ta (triều Minh), vua từng sai quan đến tuyên chỉ và tế. Năm Vĩnh Lạc thứ mười bảy, cháu ông là Thiên Nhậm mất, nhiều lần hiển linh, cũng được thờ ở đây. Vua xuống chiếu phong ông là Thủy Phủ Linh Thông Quảng Tế Hiển Ứng Anh Hựu Hầu (hầu: tước hầu, tước vị lớn chỉ sau tước công; thủy phủ: phủ thần cai quản sông nước), uy linh lừng lẫy ở chỗ Cửu Giang đổ vào sông.

 YẾN CÔNG

 Ông họ Yến, tên Tuất Tử, người trấn Thanh Giang, phủ Lâm Giang. Lông mày rậm, râu xồm (?), mặt đen như sơn. Cả đời ông ghét điều ác như sợ thò tay vào nước sôi. Ai có chút điều không tốt, người ta liền bảo: "Yến công há lại không biết sao?" Người đời kính sợ ông đến thế.

 Đầu đời Nguyên, ông được tuyển vào làm quan nhờ có tài, giữ chức đường trưởng cục Văn Cẩm. Vì bệnh xin về, vừa lên thuyền thì đột ngột qua đời. Người theo hầu khâm liệm đầy đủ đúng lễ. Chưa về đến nhà, người làng đã thấy ông cưỡi ngựa, có người dẫn đường, đi giữa đồng không, áo mũ vẫn như cũ, ai nấy đều kính cẩn chào hỏi. Hơn một tháng sau tin ông chết mới về, mọi người vừa sợ vừa kinh ngạc; so lại thì ngày thấy ông chính là ngày ông chết. Mở quan tài ra xem thì chẳng có gì cả; ấy là thi giải (lối thành tiên bỏ lại xác hoặc vật thay xác mà đi).

 Các bô lão biết ông đã thành thần, lập miếu thờ; ông hiển linh trên sông hồ. Triều ta xuống chiếu phong ông là Bình Lãng Hầu (vị hầu dẹp yên sóng).

 BA THỦY PHỦ TRÊN SÔNG DƯƠNG TỬ

 Theo "Ngũ Đại sử", họ Dương chiếm cứ vùng sông, phong núi Mã Đương làm Thượng Thủy Phủ, miếu ở phía nam núi; phong Thái Thạch làm Trung Thủy Phủ, miếu ở dưới núi Thái Thạch, phong tước vương, đời Tống thêm hiệu Hiển Linh Thuận Thánh Trung Tá Bình Giang Vương; phong Kim Sơn làm Hạ Thủy Phủ, miếu ở trong chùa Kim Sơn.

 Ba miếu ấy triều ta đều gọi là thần Thủy Phủ; trên mặt nước, giữa lòng sông, hễ gọi là ứng. Người đi thuyền qua đây ắt sắm lễ vật, lụa để cầu đảo. Nay quan sở tại hằng năm theo mùa đến tế.

 THẦN DU DỊCH DỌC SÔNG (du dịch: tuần tra qua lại)

 Trần Nghiêu Tư đậu thuyền ở ghềnh Tam Sơn, có một ông già đến nói: "Giờ ngọ (khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều) ngày mai có gió lớn, thuyền đi ắt lật, nên tránh đi." Hôm sau trời trong muôn dặm, không một gợn mây; người lái thuyền xin cởi dây đi, ông nói: "Đợi thêm đã."

 Những thuyền cùng đi đều rời bờ một lượt; bỗng mây đen nổi lên ở phía tây bắc, gió lớn ập đến, cây gãy, cát bay, sóng dữ cao như núi, thuyền đi cùng phần nhiều chìm đắm. Ông kinh hãi than thở, lại thấy ông già hôm trước đến nói: "Tôi là thần tuần tra trên sông. Vì ông ngày sau sẽ làm tể tướng (quan đứng đầu triều đình), nên tôi đến báo."

 Ông hỏi: "Lấy gì để đền ơn?" Ông già đáp: "Tôi không cầu đền đáp. Bậc quý nhân đi đến đâu, long thần (các thần rồng, thần sông nước) theo lễ phải hộ vệ. Chỉ mong được một bộ kinh Kim Quang Minh (một bộ kinh Phật lớn), nhờ sức của kinh mà có thể được thăng chức." Ông nhận lời; về đến kinh đô, ông sai người đem ba bộ kinh Kim Quang Minh đến ghềnh Tam Sơn thả xuống nước. Ông già lại nói: "Tôi vốn xin một bộ, ông lại cho ba bộ, nên tôi được thăng liền mấy bậc." Rồi lạy tạ mà đi.

 ĐỘNG ĐÌNH QUÂN

 Động Đình Quân là thần hồ Động Đình, có miếu ở Long Đôi. Theo truyện, có chàng thư sinh họ Liễu tên Nghị, thời Đường Trung Tông thi trượt trở về, đến Kính Dương thấy một người đàn bà chăn dê. Nàng nói với chàng: "Thiếp là con gái út của Động Đình Quân, gả cho con thứ của thần sông Kính, bị bọn tỳ nữ gièm pha, bị ruồng bỏ đến nỗi này. Dám phiền chàng gửi giúp một lá thư về nhà."

 Chàng từ chối vì không biết đường đi. Nàng nói: "Phía bắc hồ Động Đình có một cây quýt lớn, gõ vào cây ba lần ắt có người ra đáp." Chàng làm theo lời, có một võ sĩ rẽ nước dẫn chàng vào, đến điện Linh Hư, chàng dâng thư lên. Động Đình Quân khóc nói: "Đó là tội của lão phu, khiến con gái nhỏ yếu đuối phải chịu khổ hại."

 Chốc lát có một con rồng đỏ bay đi; giây lát sau mây hồng (?) vây quanh một người trở về, chính là người con gái đã gửi thư. Thần đãi tiệc chàng ở cung Bích Vân. Em của thần hiệu là Tiền Đường Quân, nói với chàng: "Người vợ bị ruồng bỏ ở Kính Dương muốn nhờ nghĩa cao của chàng mà kết làm thân." Chàng không dám nhận, từ biệt ra về. Sau chàng lấy vợ họ Lư, chính là long nữ (con gái rồng), rồi cùng nhau về Động Đình.

 TƯƠNG QUÂN

 Theo sách "Sơn hải kinh", ở núi Động Đình có hai con gái của vua ở. Ấy là vua Thuấn đi tuần thú (vua đi xem xét các vùng đất trong nước) phương nam rồi băng, táng ở đồng Thương Ngô; hai bà phi theo không kịp, chết đuối ở khoảng sông Nguyên, sông Tương. Người ta lập miếu thờ, đời gọi là Tương Quân. Ở cửa hồ và núi Quân Sơn đều có miếu.

 Xưa Tần Thủy Hoàng đi chơi phương nam, xuôi sông thì gặp gió lớn, nhân hỏi Tương Quân là thần gì. Quan bác sĩ (chức quan học giả, chuyên giải đáp điển cố cho vua) đáp: "Là con gái vua Nghiêu, vợ vua Thuấn." Thủy Hoàng giận, sai chặt hết cây cho núi trơ ra màu đất đỏ, chính là núi này. Hàn Dũ đời Đường có bài văn bia.

 Thơ Lý Bạch: "Con vua đi về Tiêu Tương chẳng trở lại, chỉ còn cỏ thu giữa vùng Động Đình. Nhẹ quét mặt hồ trong, mở ra tấm gương ngọc; nét vẽ màu son xanh hiện ra là núi Quân." Thơ Lưu Vũ Tích:

 Ánh hồ cùng nước thu hòa lẫn vào nhau; mặt đầm không gió, như tấm gương vừa mài.

 Xa trông núi Động Đình một vùng xanh biếc, như một con ốc xanh giữa mâm bạc trắng.

 BÀ CỤ THÁI MỖ Ở SÀO HỒ

 Theo sách "Thanh tỏa cao nghị", đất Sào xưa có một ngày nước sông dâng lên dữ dội, rồi lại rút về dòng cũ. Trong ngòi có một con cá lớn nặng vạn cân, ba ngày mới chết. Cả quận đều ăn thịt cá, riêng một bà cụ ưa làm điều thiện không ăn. Bỗng có một ông già đến bảo bà: "Đó là con ta, không may gặp họa này. Bà không ăn thịt nó, ta sẽ báo đáp hậu hĩnh. Khi nào mắt con rùa đá ở cửa đông đỏ lên thì thành sẽ sụt."

 Bà cụ ngày nào cũng đến xem. Có đứa trẻ trêu bà, lấy son bôi vào mắt rùa. Bà thấy vậy vội chạy lên núi; thành liền sụt xuống thành hồ, tức là Sào Hồ. Người đời sau lập miếu trên núi Cô (?) trong hồ để thờ bà cụ Thái Mỗ. Người đi thuyền không ai là không cúng tế. Thơ La Ẩn có câu: "Thử hỏi chuyện thành chìm xuống nước năm ấy, đã qua Tần, Hán mấy nghìn năm rồi."

 THẦN HỒ CUNG ĐÌNH

 Thần không có tên họ, hiển linh trên hồ Cung Đình ở phía đông phủ Nam Khang. Thần đến thì mây mù u ám che lấp mặt trời, tiếng nước ầm ào như thủy triều cuồn cuộn. Thần có thể chia gió, khiến một bên thổi về nam, một bên thổi về bắc, thuyền đi xuôi đi ngược đều không thuận buồm; lại có thể rẽ sóng như người cầm sừng tê linh (sừng tê giác thiêng, tương truyền rẽ được nước) mà đi vào biển.

 Quan coi quận kính trọng thần, lại đề phòng thần làm trở ngại thuyền bè, nên lập đền trên hồ Cung Đình, hằng năm theo mùa cúng tế. Có cầu ắt có ứng, người đi đường gần xa đều nhờ cậy. Tần Quán đời Tống ngủ trọ ở hiên Tích Trúc bên hồ, mơ thấy thần hồ tặng thơ rằng:

 Chẳng biết ngủ trên nước ở bến chia gió, sao bằng giấc thu nơi hiên Tích Trúc?

 Nghe nói văn chương ông hay nhất thiên hạ, núi Lư Sơn ngay trước mặt há lại không có lời nào?

 CÁC VỊ TIÊN Ở HỒ CỬU LÝ

 Họ Hà, không rõ thuộc đời nào, chín anh em tu đạo trong núi ở phía đông bắc huyện Tiên Du, nên núi có tên là Cửu Tiên (chín tiên). Họ lại ở bên hồ luyện đan (luyện thuốc tiên để trường sinh); đan luyện xong, mỗi người cưỡi một con cá chép đỏ mà đi, nên hồ có tên là Cửu Lý (chín cá chép). Miếu ở trên hồ, rất linh nghiệm.

 Mỗi năm có kỳ đại tỷ (kỳ thi lớn tuyển nhân tài, ba năm một lần), sĩ tử trong quận đến đây cầu mộng (ngủ lại ở đền để thần báo điềm qua giấc mơ), tin như tin bói cỏ thi, mai rùa (?). Hoàng Mạnh Lương triều ta cảm việc ấy, làm một bài thơ luật để ghi lại rằng:

 "Người đã lên tiên, cá chép hóa rồng; ai dựng cung tiên trên mặt hồ này? Đá còn lưu bếp luyện đan (?) giữa dòng róc rách; mây khóa lầu ngọc giữa chốn mịt mờ. Chim xanh (sứ giả của tiên) đi về vẫn dưới trăng đêm; đào biếc nở tàn tự theo gió xuân. Chuyến đi này không phải vì giấc mộng Hàm Đan (?) (điển giấc mộng giàu sang chỉ trong chốc lát); ta định đến cầu Dĩ gặp Hoàng Thạch Công (?) (điển Trương Lương gặp ông già trao sách binh pháp, ý nói mong gặp bậc thầy kỳ lạ)."

 THẦN BIỂN

 Thần biển chính là Hải Nhược (tên vị thần biển trong sách cổ). Tương truyền Tần Thủy Hoàng làm cầu đá, muốn vượt biển xem mặt trời mọc, thần biển xua đá đến giúp. Thủy Hoàng xin được gặp mặt thần, thần nói: "Chớ vẽ hình ta." Thủy Hoàng nhận lời. Đến khi gặp, những người khéo tay bên cạnh vua đã vẽ lại hết hình dáng thần. Thần giận nói: "Vua đã phụ lời ước, hãy đi mau!" Nay miếu ở huyện Văn Đăng.

 Thần thủy triều tức là Ngũ Tử Tư (trung thần nước Ngô thời Xuân Thu, bị giết và ném xác xuống sông); người ta thấy ông ngồi xe trắng, ngựa trắng, cưỡi sóng triều mà ra.

 Thần nước: chỉ Ngu Cường và Hà Bá (thần sông).

 Thần sóng: chỉ Xuyên Hậu.

 KHUÔNG PHỤ TIÊN SINH Ở LƯ SƠN

 Tiên sinh họ Khuông, tên Tục, tự (tên chữ, tên gọi thêm khi trưởng thành) là Quân Bình, người Nam Sở, hiệu là Khuông Phụ tiên sinh. Sinh ra đã thần linh, từ nhỏ đã có chí sống ngoài vòng trần tục. Thời Chu Vũ Vương, ông thờ Lão Đam (tức Lão Tử) làm thầy, được phép trường sinh, dựng lều cỏ ẩn cư bên khe Hổ Khê ở núi Nam Chướng. Trong nhà không có gì, chỉ đặt một chiếc giường và mấy thiên sách thẻ tre mà thôi. Vũ Vương nhiều lần mời ra làm quan, ông không chịu. Ông gặp một thiếu niên truyền cho phép tiên, liền đắc đạo.

 Hán Vũ Đế đi tuần thú phương nam, lên tế núi Thiên Trụ, từng làm lễ vọng tế (lễ tế từ xa núi sông, theo thứ bậc cao thấp) núi này. Tiếp đó vua bắn giao long ở sông Tầm Dương, lại phong tiên sinh làm Nam Cực Đại Minh Công, và sai lập đền ở chỗ ẩn cư cũ bên Hổ Khê. Quận thủ (quan đứng đầu quận) Hoàn Y dời đền tiên sinh ra cửa núi. Phàm gặp lụt, hạn, dịch bệnh, cầu đảo đều linh ứng.

 THẦN NÚI TÔ LĨNH

 Miếu ở núi Lộc Môn, phía đông nam phủ Tương Dương. Theo sách, Hán Quang Vũ đến Lê Khâu, mơ thấy một vị thần mặc áo lụa trắng, xiêm bằng lông chim, khăn trắng, đai đen đến yết kiến. Vua hỏi: "Ngươi là thần gì?" Thần đáp: "Thần là thần núi Tô Lĩnh." Rồi tâu thêm mấy việc, nói xong thì đi.

 Bấy giờ Tập Úc giữ chức thị trung (quan hầu cận bên vua) đi theo; hôm sau vua kể lại với Úc, thì Úc cũng mơ y như thế, không sai một mảy may. Về sau Quang Vũ phong Úc làm Tương Dương Hầu, sai lập đền thờ thần núi Tô, khắc hai con hươu đá đặt hai bên thần đạo (con đường dẫn vào đền). Dân chúng gọi là miếu Lộc Môn (cửa hươu), linh dị rõ rệt. Thơ Mạnh Hạo Nhiên đời Đường:

 Dần đến núi Lộc Môn, núi sáng, màu xanh nhạt nhòa.

 Xưa nghe Bàng Đức Công (một ẩn sĩ đời Hán), vào núi hái thuốc rồi không trở về.

 Dấu vết ẩn cư nay vẫn còn, phong thái cao khiết đã xa vời.

 THẦN NÚI TÂN LA

 Miếu ở Đinh Châu thuộc Phúc Kiến. Đinh Châu vốn là huyện Tân La đời Tấn, đến đời Đường mới có tên Đinh. Theo sách "Hoàn vũ ký", cuối niên hiệu Khai Nguyên, huyện lệnh (quan đứng đầu huyện) Tân La là Tôn Phụng Tiên ban ngày đang ngồi ở chỗ làm việc, thấy một vị thần nói: "Ta là thần núi Tân La, nay muốn xin phủ chủ một con bò để ăn." Phụng Tiên xin lấy dê, lợn thay cho bò. Thần giận, thế là dịch bệnh nổi lên dữ dội, Phụng Tiên cũng mắc bệnh mà chết. Người sau có thơ rằng:

 Vách núi Tân La trăm thước cao vời vợi, thần ma nương nhau mở ra động trời.

 Chén đá lõm (?) cùng bày, trước cả dê lợn; chẳng tiếc mây trôi đưa vào giấc mộng.

 THẦN NÚI XẠ MỘC

 Huyện Dương Xuân thuộc phủ Triệu Khánh có núi Xạ Mộc. Núi có mây linh: mây phủ trên núi thì ắt mưa, mây tan thì trời tạnh. Phía nam núi có đền gọi là đền núi Xạ Mộc. Nhà Hán phong thần núi là Trữ Hưu Hầu, linh hiển bậc nhất. Thần được hương khói cả một vùng; lụt, hạn, dịch bệnh, hễ cầu là ứng.

 Tương truyền xưa ở Giang Nam có người họ Lý không có con, một đêm mơ thấy thần đầu thai làm con nối dõi, nhân đặt tên con là Phù. Sau Phù thi đỗ, làm quan đến chức tri châu (quan đứng đầu một châu) Xuân Châu. Lúc lên đường, Phù từ biệt mẹ rằng: "Con đi chuyến này ắt không trở về." Đến nơi nhận chức, ông đến dưới đền núi Xạ Mộc bái yết, nhìn cửa và hành lang đền thấy như đã từng thấy trước kia; chẳng bao lâu thì mất.

 Từ khi Phù ra đời thì miếu bỏ vắng hương khói (?); đến khi Phù mất thì miếu lại linh. Do đó biết Phù sinh ra chính là thần đền hiện thân ở đời. Theo sách, Xuân Châu đời Đường chính là huyện Dương Xuân ngày nay.

 HẾT QUYỂN BA SÁCH SƯU THẦN KÝ

 Chú 1: Hai chữ "quyển ba" bản gốc không có, nay theo thể lệ của sách mà bổ vào.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video