Phẩm thứ bảy: Từ (lòng thương yêu, mong cho chúng sinh được an vui)
Lúc ấy, Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) được đại chúng vây quanh, cúng dường (dâng lễ vật để tỏ lòng tôn kính), cung kính, tôn trọng và ngợi khen. Khi ấy, Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) đang ở trong cảnh giới tu hành sâu xa không cùng. Ngài muốn nhổ bỏ nỗi khổ nặng nề của chúng sinh trong tam hữu (ba cõi tồn tại của chúng sinh: cõi Dục là cõi còn ham muốn, cõi Sắc là cõi còn thân hình vi tế, cõi Vô Sắc là cõi không còn thân hình). Ngài muốn gỡ bỏ ngũ cái (năm thứ che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê ngủ, bồn chồn hối hận, hoài nghi) (?), và cởi bỏ thập triền (mười thứ phiền não trói buộc tâm, như không biết xấu hổ, không biết thẹn, ganh ghét, keo kiệt, hối hận, buồn ngủ, xao động, hôn trầm, giận dữ, che giấu lỗi). Ngài muốn cho tất cả chúng sinh đều được giải thoát, an trú nơi vô vi (trạng thái không còn tạo tác, không sinh không diệt, tức Niết-bàn). Ngài liền chỉ bày hai loại phúc điền (ruộng phúc: đối tượng mà ta kính trọng, cúng dường, giúp đỡ thì sinh ra phúc, như gieo hạt vào ruộng thì được lúa). Một là phúc điền hữu tác (ruộng phúc do mình phải ra sức làm việc thiện mới có), hai là phúc điền vô tác (?). Đó là cha mẹ và thầy dạy, chư Phật, Pháp, Tăng (Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy của Phật, Tăng là đoàn thể người xuất gia tu hành), cùng các vị Bồ-tát (người tu hành phát nguyện giác ngộ để cứu độ tất cả chúng sinh). Tất cả chúng sinh tu tập cúng dường thì được phúc, tiến lên có thể thành đạo.
Khi ấy, Thế Tôn bảo Xá-lợi-phất (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) và các đại đệ tử có trí tuệ lớn: "Các ông nên biết, không bao lâu nữa Như Lai sẽ nhập Niết-bàn (trạng thái dứt hết phiền não và sinh tử; ở đây chỉ việc Phật qua đời)." Xá-lợi-phất nghe lời ấy xong, khắp các khớp tay chân đau như kim đâm, lo buồn đau đớn, ngất lịm ngã nhào xuống đất. Người ta lấy nước lạnh vẩy vào mặt, hồi lâu ông mới tỉnh lại. Ông liền đứng dậy chắp tay, đọc kệ (bài văn vần trong kinh Phật) ngợi khen Phật:
Phật ví như cam lộ (thứ nước ngọt của cõi trời, uống vào thì trường sinh; ví với giáo pháp cứu khổ), nghe mãi không biết chán;
Nếu Phật dừng nghỉ (?), thì chẳng còn lợi ích cho tất cả.
Biển sinh tử (vòng chết đi rồi sinh lại không dứt) trong ngũ đạo (năm nẻo luân hồi: trời, người, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), giống như rơi vào bùn nhơ;
Vì bị ái dục quấn chặt, không có trí tuệ nên người đời mê muội.
Đời trước Ngài sống ngay thẳng, lại bố thí một cách công bằng;
Cho nên tướng lông trắng giữa chân mày (một trong các tướng tốt của Phật, phát ra ánh sáng), chiếu sáng không có giới hạn.
Mắt Ngài như vầng trăng mới, thấy suốt các cõi nước trong thập phương (mười phương: đông, tây, nam, bắc, bốn phương góc, trên và dưới; tức khắp mọi nơi);
Có thể khiến mắt tâm người ta mở ra, ai được thấy đều vô cùng vui mừng.
Khi ấy, Xá-lợi-phất nói hàng trăm nghìn bài kệ như thế, ngợi khen Như Lai xong, cúi đầu sát chân Phật lễ, đi vòng quanh Phật hàng trăm nghìn vòng. Rồi ông nói với đại chúng gồm chư thiên (các vị thần ở cõi trời), loài rồng, quỷ thần, loài người và phi nhân (các loài không phải người, như quỷ thần, thần tiên…): "Các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật giáo gọi người tin theo đạo)! Thế gian rồi sẽ trống rỗng, lạ thay, lạ thay! Thế gian rồi sẽ trống rỗng, khổ thay, khổ thay! Con mắt của thế gian sắp tắt, đau đớn thay, đau đớn thay! Cây cầu Chính pháp quý báu nay sắp gãy nát, cây đạo vô thượng (cây giác ngộ cao nhất, ví với Phật) nay sắp bị quật đổ, lá tràng phan (lá cờ hình ống dựng trước điện, tượng trưng cho chiến thắng) quý báu thù thắng nay sắp nghiêng đổ, mặt trời Phật vô thượng sắp lặn vào núi Đại Niết-bàn." Tất cả đại chúng nghe lời ấy xong, lòng kinh hãi, lông tóc dựng đứng, vô cùng sợ hãi. Mặt trời mất ánh sáng, các núi sụp lở, mặt đất rung chuyển dữ dội. Khi ấy, Xá-lợi-phất ở giữa đại chúng nói kệ rằng:
Tôi thấy tướng thân của Phật, ví như núi vàng tía;
Rồi tướng tốt và mọi đức ấy sẽ mất, chỉ còn danh hiệu ở lại.
Hãy siêng năng tinh tấn (cố gắng không ngừng trên đường tu), để thoát ra khỏi tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc);
Chọn làm các nghiệp lành, Niết-bàn là an vui nhất.
Xá-lợi-phất nói kệ ấy để an ủi đại chúng xong, liền hiện thần lực lớn, thân bay lên không trung, hóa thành con voi báu nghìn đầu. Thân các con voi quấn chặt vào nhau, nghìn đầu quay ra ngoài. Mỗi con voi đều có bảy ngà, trên mỗi ngà có bảy ao tắm, mỗi ao tắm có bảy hoa sen, trên đài hoa có bảy vị hóa Phật (Phật do thần lực biến hiện ra), mỗi vị hóa Phật đều có thị giả (người hầu cận) là Xá-lợi-phất. Mỗi vị Xá-lợi-phất phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng (ví số lượng nhiều không đếm được, như số hạt cát sông Hằng ở Ấn Độ) trong mười phương, gọi những người có duyên (người có mối liên hệ từ trước, đủ điều kiện để được giáo hóa) từ xa đến. Người có duyên đã tụ họp, Xá-lợi-phất lại hiện thân lớn đầy khắp không trung; đang lớn lại hiện nhỏ; đi vào đất như đi vào nước; đi ra không cần khe hở, đi vào không cần lỗ hổng; có lúc dưới thân phun lửa, trên thân phun nước; vọt lên, lặn xuống giữa hư không; có lúc hóa ra trăm thân, nghìn thân, cho đến vô số thân. Hiện các phép thần biến xong, ông từ không trung xuống đến giữa đại chúng, rộng thuyết pháp, chỉ dạy, khiến họ được lợi ích và vui mừng, làm cho vô lượng trăm nghìn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu giác ngộ cao nhất, giác ngộ chân chính và trọn vẹn của Phật). Lại có vô lượng trăm nghìn chúng sinh đắc đạo Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên trong bốn quả vị giải thoát, người đã bước vào dòng thánh) cho đến quả A-la-hán (quả vị cao nhất, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh). Lại có vô lượng trăm nghìn người phát tâm Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ) và Bích-chi-phật (người tự mình quán xét nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy). Xá-lợi-phất làm vô lượng lợi ích như thế xong, nói với đại chúng: "Nay tôi làm sao nỡ lòng nhìn thấy Như Lai nhập bát Niết-bàn (Niết-bàn hoàn toàn, tức Phật qua đời)." Nói xong, ông bay lên không trung, từ trong thân phát ra lửa tự đốt thân mình mà nhập Niết-bàn. Lúc ấy đại chúng thương nhớ Xá-lợi-phất, mắt không rời một chút, lòng đầy luyến tiếc, cất tiếng khóc lớn, bụi đất bám đầy thân. Mặt trời mất ánh sáng, trời đất rung chuyển dữ dội. Đại chúng thu nhặt xá-lợi (phần xương cốt còn lại sau khi thiêu thân của bậc thánh) dựng tháp cúng dường. Bấy giờ có vô lượng trăm nghìn người vây quanh tháp, vì nhớ thương Xá-lợi-phất mà lòng sinh khổ não, đi lại cuồng loạn, mất cả chính niệm (sự tỉnh táo, nhớ rõ điều đúng đắn trong tâm).
Khi ấy, Như Lai dùng sức từ bi hóa ra một Xá-lợi-phất ở giữa đại chúng. Đại chúng thấy Xá-lợi-phất thì vui mừng, lo khổ liền tan. Nhờ lòng vui mừng ấy, tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Bấy giờ A-nan (người em họ và thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi), nhờ thần lực của Như Lai, xét thấy lòng mọi người đều có điều ngờ, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay quỳ thẳng mà bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà Xá-lợi-phất lại diệt độ (qua đời, dứt sinh tử) trước Như Lai, khiến đại chúng lo khổ đến thế?" Phật bảo A-nan và đại chúng: "Xá-lợi-phất không phải chỉ hôm nay mới diệt độ trước Như Lai. Ở đời quá khứ, ông ấy cũng không nỡ nhìn thấy Ta, nên diệt độ trước." A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, ở đời quá khứ, việc Xá-lợi-phất diệt độ trước là như thế nào?" Phật nói: "Hãy lắng nghe cho kỹ."
"Về thuở quá khứ cách đây a-tăng-kỳ kiếp (khoảng thời gian dài không thể đếm được; kiếp là đơn vị thời gian cực dài), có một nước tên là Ba-la-nại. Vua nước Ba-la-nại tên là Đại Quang Minh. Vua Đại Quang Minh cai quản sáu mươi nước nhỏ và tám trăm làng xóm. Vua luôn có lòng thương người, bố thí cho tất cả, không làm trái ý ai. Khi ấy có một vua nước nhỏ ở biên giới, lúc nào cũng mang lòng hung ác ngỗ nghịch. Vào những ngày trai (ngày giữ giới, ăn chay, làm việc thiện theo lịch hằng tháng), vua Đại Quang Minh dùng năm trăm con voi lớn chở châu báu, tiền của, quần áo, chăn màn, đồ ăn uống, đặt ở giữa chợ lớn và ngoài bốn cửa thành để bố thí cho tất cả. Bấy giờ cả những kẻ thù ở nước đối địch nghe nói vua Đại Quang Minh bố thí cho tất cả, không trái ý ai, nên ai cần áo quần, đồ ăn uống, vàng bạc, châu báu thì cứ tùy ý tự lấy mà đi."
"Khi ấy, vua nước nhỏ ở biên giới nghe tiếng đức bố thí của vua Đại Quang Minh thì sinh lòng ganh ghét, liền họp các bề tôi lại hỏi: 'Ai có thể sang nước Ba-la-nại xin cái đầu của vua Đại Quang Minh?' Các bề tôi không ai dám đi. Vua lại ra lệnh: 'Ai có thể sang nước Ba-la-nại xin được đầu của vua Đại Quang Minh, ta sẽ thưởng nghìn cân vàng.' Trong số đó có một người Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, tế lễ cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) nói: 'Tôi có thể đi xin. Chỉ cần cấp cho tôi lương thực đi đường. Nước này cách Ba-la-nại hơn sáu nghìn dặm.' Vua liền cấp lương thực, sai ông ta sang nước Ba-la-nại. Khi người Bà-la-môn đến biên giới nước Ba-la-nại, mặt đất chấn động sáu cách (sáu kiểu rung chuyển của mặt đất khi có việc lớn xảy ra), làm cho chim muông kinh sợ chạy tán loạn bốn phía. Ánh mặt trời bị che khuất, mặt trăng mất ánh sáng, năm vì sao lớn (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) cùng các chòm sao đi sai đường lối thường ngày, cầu vồng đỏ, đen, trắng ngày đêm cứ hiện ra, sao băng rơi xuống. Trong nước ấy, những dòng suối, ao tắm, hoa quả tươi tốt mà người ta vẫn ưa thích đều khô héo cả. Người Bà-la-môn đến thành Ba-la-nại, đứng ngoài cửa. Thần giữ cửa bảo người giữ cửa: 'Tên Bà-la-môn rất ác này từ phương xa đến, muốn xin đầu vua Đại Quang Minh, ngươi chớ cho vào.' Người Bà-la-môn đứng ngoài cửa, dừng lại suốt bảy ngày không vào được, bèn nói với người giữ cửa: 'Tôi từ xa đến, muốn gặp đại vương.' Người giữ cửa liền vào tâu vua: 'Có một người Bà-la-môn từ phương xa đến, nay đang ở ngoài cửa.' Vua nghe vậy liền ra đón, như con gặp cha, bước tới làm lễ, hỏi: 'Ông từ đâu đến? Lặn lội đường xa có mệt mỏi không?' Người Bà-la-môn nói: 'Tôi ở phương khác nghe công đức của vua bố thí không trái ý ai, tiếng tăm vang xa, trên thấu trời xanh, dưới thấu suối vàng (cõi âm), gần xa đều ca ngợi, quả thật không phải lời dối. Vì vậy tôi từ xa đến, vượt qua núi sông, nay muốn xin một thứ.' Vua nói: 'Nay ta có tên là người bố thí tất cả, ông cần xin gì thì đừng ngại ngùng.' Người Bà-la-môn nói: 'Có thật như vậy không? Tôi không cần vật gì khác, nay muốn làm lễ tế lớn nên xin cái đầu của vua.' Vua nghe xong, suy nghĩ sâu xa: 'Từ vô thủy (thời không có khởi đầu) trong vòng sinh tử đến nay, ta đã uổng phí thân này mà chưa từng vì Chính pháp; uổng công chịu sinh tử, làm nhọc tinh thần ta. Nay thân này ta rất muốn đem ra để cầu bồ-đề (giác ngộ), nguyện cứu chúng sinh. Nay nếu không cho thì trái với lòng nguyện ban đầu của ta. Nếu không đem thân này ra bố thí thì nhờ đâu mà thành được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề?' Vua nói: 'Rất tốt. Hãy để ta có chút thời gian sắp xếp, giao phó ngôi nước cho phu nhân và thái tử. Qua bảy ngày sẽ đưa cho ông.'"
"Khi ấy, đại vương vào trong cung báo với các phu nhân: 'Mọi ân ái trong thiên hạ rồi đều phải chia lìa. Người sinh ra thì có chết, việc thành thì có hỏng, vạn vật sinh ra vào mùa xuân thì đến thu đông tự khô héo.' Phu nhân và thái tử nghe vậy, như người bị nghẹn, nuốt không trôi mà nhổ cũng không ra, nói: 'Đại vương, nay vì cớ gì mà nói những lời như thế?' Vua nói: 'Có người Bà-la-môn từ phương xa đến, muốn xin đầu ta, ta đã hứa cho rồi.' Phu nhân và thái tử nghe xong, gieo mình xuống đất, cất tiếng khóc lớn, tự bứt tóc, xé rách quần áo mà nói: 'Đại vương, trong thiên hạ không gì quý bằng thân mình, sao hôm nay điều khó bỏ lại bỏ được, đem cho người khác?' Bấy giờ năm trăm vị đại thần nói với người Bà-la-môn: 'Ông lấy cái đầu hôi thối đầy máu mủ này để làm gì?' Người Bà-la-môn nói: 'Tôi tự xin cái đầu (?), hỏi tôi làm gì?' Đại thần nói: 'Ông vào nước ta, ta phải hỏi ông, ông phải trả lời ta.' Người Bà-la-môn định nói thật nhưng trong lòng sợ hãi, e các đại thần giết mình. Năm trăm vị đại thần nói với người Bà-la-môn: 'Ông đừng sợ, nay chúng tôi bảo đảm cho ông không có gì phải sợ. Vì đại vương, chúng tôi hỏi: ông là người Bà-la-môn nghèo, cần gì gấp đến cái đầu đầy máu mủ ấy? Năm trăm người chúng tôi, mỗi người làm một cái đầu bằng bảy thứ báu, cùng đổi cho ông, lại cho thêm những gì ông cần, khiến ông bảy đời không thiếu thốn gì.' Người Bà-la-môn nói: 'Tôi không cần.' Các đại thần không được như ý, lòng khổ não, cất tiếng khóc thương, tâu đại vương: 'Đại vương, nay sao người nỡ bỏ đất nước, nhân dân, phu nhân, thái tử này, vì một người Bà-la-môn mà mãi mãi bỏ rơi chúng tôi?' Vua nói: 'Nay vì các ngươi và tất cả chúng sinh mà ta bỏ thân bố thí.' Bấy giờ vị đại thần thứ nhất nghe vua nói như vậy, biết chắc vua quyết bỏ thân cho người Bà-la-môn, liền tự nghĩ: 'Nay làm sao ta nỡ nhìn thấy đại vương bỏ thân mạng này?' Nghĩ vậy rồi, ông liền vào phòng vắng, lấy dao tự kết liễu mạng sống."
"Khi ấy đại vương vào vườn sau, gọi người Bà-la-môn đến: 'Nay ông từ xa đến xin đầu ta. Vì lòng thương xót ông nên ta không trái ý ông. Nguyện cho đời sau ta được cái đầu trí tuệ để ban cho các người.' Nói xong, vua đứng dậy chắp tay, lạy về mười phương mà nói: 'Xin chư Phật mười phương thương xót, xin các vị Bồ-tát dùng uy thần che chở giúp đỡ, khiến cho việc này của con chắc chắn được thành tựu.' Rồi vua nói với người Bà-la-môn: 'Ông cứ tùy ý lấy đi.' Người Bà-la-môn nói: 'Vua có sức mạnh của lực sĩ, đến lúc đau đớn, lỡ ra hối hận đổi ý, không chịu nổi đau, có khi lại hại tôi. Nếu vua thật lòng như vậy, sao không lấy tóc tự buộc vào cành cây?' Vua nghe vậy, lòng sinh thương xót: 'Người Bà-la-môn này nhút nhát lại yếu ớt, nếu không chặt nổi đầu ta thì mất lợi lớn.' Vua liền làm theo lời ông ta, lấy tóc tự buộc vào cây, bảo người Bà-la-môn: 'Ông chặt đầu ta rồi đặt lại vào tay ta, ta sẽ dùng tay trao cho ông.' Người Bà-la-môn tự tay cầm dao bước đến bên cây. Khi ấy thần cây liền lấy tay đập vào đầu người Bà-la-môn, khiến ông ta ngất lịm ngã xuống đất."
"Bấy giờ vua Đại Quang Minh nói với thần cây: 'Ngươi không giúp ta, trái lại còn gây trở ngại cho việc thiện.' Thần cây nghe vậy, lòng khổ não, liền kêu lên: 'Lạ thay, khổ thay!' Giữa hư không không có mây mà mưa ra máu, trời đất rung chuyển dữ dội, mặt trời mất ánh sáng. Người Bà-la-môn liền chặt đầu vua, mang về nước mình. Khi ấy năm trăm thái tử cùng các quan liền thu nhặt phần xương thân còn lại của vua Đại Quang Minh, dựng tháp cúng dường."
Phật bảo A-nan: "Vị đại thần thứ nhất thuở ấy, nghe vua Đại Quang Minh đem đầu bố thí, lòng không chịu nổi mà tự bỏ mạng, chính là Xá-lợi-phất ngày nay. Vua Đại Quang Minh thuở ấy chính là thân Ta, Thích-ca Như Lai, ngày nay. Bồ-tát tu tập khổ hạnh (lối tu chịu đựng gian khổ) như thế, nguyện vì chúng sinh, nhớ ơn chư Phật, cho nên vượt lên mà thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Vì vậy Xá-lợi-phất nghe Như Lai sắp nhập Niết-bàn, mắt không nỡ nhìn, nên diệt độ trước, chẳng khác gì thuở xưa. Ở đời quá khứ, ông cũng không nỡ nhìn Ta bỏ thân mạng. Ta ở vườn sau này, dưới gốc cây này, đã bỏ đầu của vị chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính nghĩa) để bố thí đủ một nghìn lần, huống chi là các phần khác của thân thể, tay chân."
Khi Phật nói nhân duyên khổ hạnh ấy, có vô lượng trăm nghìn chúng sinh đều phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Lại có vô lượng trăm nghìn người đắc đạo Tu-đà-hoàn cho đến quả A-la-hán. Lại có vô lượng trăm nghìn người phát tâm Thanh văn, Bích-chi-phật. Tất cả đại chúng, chư thiên, rồng, quỷ thần, người và phi nhân nghe Phật thuyết pháp, vui mừng mà đi.
Lại nữa, ở nước Ma-già-đà có năm trăm tên giặc, thường chặn đường cướp bóc, làm hại oan người vô tội, khiến đường cái quan bị tắc nghẽn.
Khi ấy vua nước Ma-già-đà liền dấy tứ binh (bốn đạo quân: voi, ngựa, xe, bộ binh) đến bắt, đem bỏ vào chỗ hiểm trở trong núi sâu. Vua cho bắt từng tên giặc, khoét hai mắt, cắt tai, xẻo mũi. Năm trăm tên giặc thân thể đau đớn, mạng sống chỉ còn trong hơi thở. Trong năm trăm người ấy có một người là đệ tử Phật, bảo mọi người: "Chúng ta nay mạng sống chẳng còn bao lâu, sao không hết lòng quy y Phật?"
Bấy giờ năm trăm người liền cùng cất tiếng kêu lên: "Nam mô (xin kính lạy, xin quy y) Phật Thích-ca Mâu-ni!" Khi ấy Như Lai đang ở núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá, nơi Phật thường thuyết pháp), dùng sức từ bi, từ núi Kiền-đà (?) liền nổi gió lớn, thổi lay rừng cây, bốc lên bụi gỗ chiên-đàn (loại gỗ thơm quý) đầy khắp không trung. Gió thổi đến chỗ bọn giặc trong núi sâu kia, bụi thơm phủ vào mắt và các vết thương trên thân bọn giặc, khiến chúng lành lặn như cũ.
Khi ấy bọn giặc có lại hai mắt, vết thương trên thân lành lặn, máu biến thành sữa. Họ cùng nói lên: "Chúng ta nay nhờ ơn sâu của Phật mà thân thể an vui. Muốn báo ơn Phật thì phải mau phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề." Nói xong, tất cả đại chúng cùng đồng thanh nói: "Chúng sinh nào chưa được an, ta sẽ làm cho được an; chúng sinh nào chưa được giải thoát, ta sẽ giải thoát cho; ai chưa được độ (đưa qua bờ khổ), ta sẽ độ cho; ai chưa đắc đạo, ta sẽ khiến được Niết-bàn."
Lại nữa, sức thần thông, phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt chúng sinh) và lòng từ bi của Như Lai không thể nghĩ bàn. Khi Phật ở nước Xá-vệ, trong núi Quật (?) có năm trăm người ở, chặn đường cướp bóc, làm nhiều việc phi pháp. Bấy giờ Như Lai dùng sức phương tiện hóa ra một người cưỡi voi lớn nổi tiếng, mình mặc áo giáp, mang cung tên, tay cầm giáo mác. Con voi người ấy cưỡi đều được trang sức bằng bảy thứ báu; người ấy cũng dùng bảy thứ báu tự trang điểm, các chuỗi ngọc, vòng ngọc, đồ trang sức đều phát ra ánh sáng. Người ấy một mình đi vào đường hiểm, đến núi Quật. Năm trăm tên giặc trong núi từ xa trông thấy người ấy, bảo nhau: "Chúng ta làm giặc nhiều năm, chưa từng thấy ai như thế này." Khi ấy tên đầu đảng hỏi mọi người: "Các ngươi thấy gì?" Họ đáp: "Thấy có một người cưỡi voi lớn nổi tiếng, quần áo, chuỗi ngọc và yên cương của voi đều toàn bằng bảy thứ báu, phóng ánh sáng lớn chiếu động trời đất, theo đường mà đến, lại chỉ có một mình. Nếu chúng ta bắt được người này thì của cải, áo cơm bảy đời không thiếu." Tên đầu đảng nghe vậy thì vui mừng, bí mật truyền lệnh: "Cẩn thận, chớ chém chớ bắn, từ từ bắt sống." Chúng liền vây trước vây sau, cùng lúc xông ra. Năm trăm người đồng thanh hò hét. Khi ấy người hóa hiện vì lòng từ bi mà thương xót họ, liền giương cung bắn tên. Năm trăm người mỗi người trúng một mũi tên, vết thương đau đớn không chịu nổi, đều ngã nhào xuống đất, lăn lộn khóc lớn, cùng đứng dậy nhổ tên. Mũi tên chắc chắn, sức họ không nhổ nổi. Năm trăm người liền sợ hãi: "Chúng ta nay chắc chắn phải chết. Vì sao vậy? Vì người này khó chống cự, từ trước đến nay chưa từng có." Họ liền đồng thanh nói kệ hỏi rằng:
Ông là người như thế nào? Hay là sức của thần chú?
Hay là rồng, là quỷ thần? Một mũi tên bắn năm trăm người.
Đau đớn khó nói hết, chúng tôi xin đem thân quy y;
Xin rút mũi tên độc cho chúng tôi, chúng tôi xin vâng theo, không dám trái.
Khi ấy người hóa hiện nói kệ đáp rằng:
Vết chém không gì hơn điều ác, mũi tên bắn không gì hơn cơn giận;
Mũi tên mạnh ấy không ai nhổ được, chỉ nhờ nghe nhiều giáo pháp mà trừ.
Người hóa hiện nói kệ ấy xong, liền hiện lại thân Phật, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp mười phương. Tất cả chúng sinh gặp ánh sáng ấy, người mù được thấy, người còng lưng được duỗi thẳng, người què quặt được lành tay chân, người mê theo tà đạo được thấy lời chân thật. Nói tóm lại, mọi điều không vừa ý đều được như nguyện.
Khi ấy Như Lai chỉ dạy cho năm trăm người, khiến họ được lợi ích và vui mừng, nói các pháp. Năm trăm người nghe pháp vui mừng, vết thương trên thân lành lặn, máu trở thành sữa, liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, rồi cùng đồng thanh nói kệ rằng:
Chúng tôi đã phát tâm, rộng làm lợi cho các chúng sinh;
Phải luôn cung kính, theo chư Phật mà học.
Nhớ sức từ bi của Phật, đã nhổ khổ cho thân tâm được an;
Phải nhớ ơn Phật, ơn Bồ-tát và bạn lành,
Ơn thầy dạy và cha mẹ, cùng các loài chúng sinh.
Với kẻ oán người thân, lòng đều bình đẳng, ân đức không phân hai.
Lúc ấy trên không trung, các vị trời cõi Dục (cõi còn ham muốn, gồm loài người và sáu tầng trời thấp) như Kiều-thi-ca (tên khác của Đế Thích, vua cõi trời Đao Lợi) v.v. rải mưa các loại hoa trời, trổi nhạc trời cúng dường Như Lai, cùng đồng thanh nói kệ rằng:
Chúng tôi nhờ phúc đời trước, ánh sáng rất rực rỡ trang nghiêm;
Có nhiều đồ cúng dường quý đẹp, làm lợi ích cho tất cả.
Thế Tôn rất khó gặp, Pháp mầu cũng khó nghe;
Nhờ đời trước trồng nhiều gốc đức, nay gặp bậc thần thánh trong dòng họ Thích.
Chúng tôi nhớ ơn Phật, cũng sẽ phát tâm cầu đạo.
Nay tôi được gặp Phật, bao nhiêu điều lành của tam nghiệp (ba loại hành động: thân làm, miệng nói, ý nghĩ),
Vì các chúng sinh, xin hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về đạo vô thượng.
Chư thiên nói kệ ấy xong, đi vòng quanh Phật trăm nghìn vòng, cúi đầu lễ Phật rồi bay lên không trung mà đi.
Lại nữa, sức phương tiện và căn lành từ bi của Như Lai không thể nghĩ bàn. Khi ấy ở nước Tỳ-xá-ly có một người Bà-la-môn bám chặt vào tà kiến (cách nhìn sai lệch), tham đắm ngã mạn (thói kiêu căng cho mình là hơn người). Xá-lợi-phất và Đại Mục-kiền-liên (vị đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất) đến nhà ông ta thuyết pháp an ủi, nhưng ông không tin nhận, cứ bám vào thuyết sai lầm. Nhà ông rất giàu, của báu vô số, nhưng không có con. Ông nghĩ: "Một mai ta chết đi thì của cải sẽ bị sung vào công." Nghĩ vậy, ông tế lễ các thần núi và thần cây. Qua chín mươi ngày, vợ ông thấy có thai, đủ tháng sinh con trai. Đứa trẻ khôi ngô, đủ các tướng tốt của người, cha mẹ yêu thương, mọi người kính trọng. Đến năm mười hai tuổi, cậu cùng bạn bè ra ngoài dạo chơi, giữa đường gặp con voi say chạy loạn giẫm đạp, liền chết. Cha mẹ hay tin, cất tiếng khóc lớn, gieo mình xuống đất, sinh tâm điên dại, bụi đất bám đầy người, tự bứt tóc mà nói: "Sao số mạng bạc bẽo thế, sinh ra rồi lại mất đứa con quý của ta!" Họ chạy đến chỗ con, ôm lấy xác, cất tiếng khóc thảm thiết, ngất đi rồi lại tỉnh. Lòng phát điên dại, trần truồng mà đi, rồi gặp Như Lai. Như Lai dùng sức căn lành từ bi hóa ra đứa con của họ.
Khi ấy cha mẹ liền chạy tới ôm lấy, vui mừng vô hạn, cơn điên dại liền tan, trở lại tâm trí như cũ. Như Lai liền vì họ thuyết pháp. Nhờ nghe pháp, họ liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Lại nữa, sức căn lành từ bi của Như Lai không thể nghĩ bàn. Khi ấy vua Lưu Ly dấy bốn đạo quân đánh nước Xá-duy, bắt được những người dòng họ Thích (dòng họ của Phật), đào hố chôn họ, hố sâu đến ngang nách để họ không cựa quậy được. Qua bảy ngày, Như Lai dùng sức căn lành từ bi biến chỗ đất ấy thành ao tắm. Nước ao đủ tám công đức (tám đặc tính tốt của nước: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống vào không hại, nuôi thân), có hoa thơm đẹp như hoa ba-đầu-ma (sen đỏ), hoa phân-đà-lợi (sen trắng), các màu xanh, vàng, đỏ, trắng, lớn như bánh xe, mọc đầy trong ao. Các loài chim khác nhau cùng hòa tiếng hót thương. Những người họ Thích thấy việc ấy, lòng vui mừng, liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Khi họ đã phát tâm bồ-đề rồi, vua Lưu Ly liền cho năm trăm con voi đen uống rượu, khiến chúng say điên chạy cuồng, chân mang giáp sắt, vòi buộc gươm sắc, rồi nổi trống dữ, thả bầy voi giẫm lên những người họ Thích. Các khớp xương, da thịt trên thân họ nát vụn, vương vãi khắp mặt đất. Nhờ sức từ bi của Như Lai, thân tâm họ được an vui. Vì thân tâm an vui nên phát tâm bồ-đề. Vì phát tâm bồ-đề nên đối với các chúng sinh được lòng bình đẳng. Vì lòng bình đẳng nên không sinh giận dữ. Vì lòng không giận dữ nên khi chết được sinh lên cõi trời. Sinh lên cõi trời rồi, họ dùng thiên nhãn (con mắt của cõi trời, thấy được mọi nơi xa gần và việc đời trước) nhìn lại nhân duyên cũ, rồi bảo nhau: "Chúng ta nhờ ơn từ bi của Phật mà được sinh lên cõi trời. Cung điện bảy báu, áo quý đồ đẹp, ánh sáng trên thân, âm nhạc vi diệu, mọi thứ vui thú đều là do thần lực của Như Lai. Vì vậy chúng ta hãy phát lòng đại bi, làm lợi ích cho chúng sinh. Bất cứ nơi nào giáo pháp của Phật được lưu truyền, dù là thành ấp, làng xóm, núi rừng, dưới gốc cây, cung điện hay nhà cửa, nếu có người đọc tụng, chép kinh, giảng giải nghĩa kinh, thì theo nơi lưu truyền ấy, chúng ta cung cấp đầy đủ theo ý họ, khiến họ không thiếu thốn. Nếu có binh đao, dịch bệnh, đói kém, chúng ta phải ngày đêm che chở, lòng không rời bỏ." Chư thiên phát nguyện ấy xong, thân mạng, sắc diện, sức lực, ánh sáng rực rỡ gấp bội hơn thường ngày, vui mừng hớn hở bay lên không trung mà đi.
Lại nữa, sức phương tiện và căn lành từ bi của Như Lai không thể nghĩ bàn. Khi ấy vua Lưu Ly đánh nước Xá-duy, giết hại người dòng họ Thích xong, chọn các thiếu nữ họ Thích, lấy những người xinh đẹp, tài năng hơn người, có vô số tài nghệ (?), được năm trăm người, cho vây quanh trước sau, tấu nhạc ca múa mà trở về nước. Rồi vua cùng phu nhân, cung nữ lên chính điện, ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa trên hai đùi), nói với mọi người: "Nay ta sung sướng, hài lòng vô cùng." Các thiếu nữ họ Thích hỏi vua Lưu Ly: "Nay vì sao ông sung sướng?" Vua đáp: "Ta đã thắng được kẻ thù." Các thiếu nữ họ Thích nói: "Ông không thắng đâu. Giả sử tất cả bốn đạo quân của nước ông cũng không địch nổi một người dòng Thích chúng tôi. Nhưng dòng Thích chúng tôi là đệ tử Phật, không tranh giành với ai, nên mới để ông thắng. Nếu nói về việc ông khởi lòng ác: trước sau ông đã ba bốn lần dấy binh đánh nước Xá-duy mà lần nào cũng phải rút lui. Lần đầu ông kéo đến, dòng Thích chúng tôi đã nói: 'Vua Lưu Ly này không biết ơn nghĩa, trái lại sinh lòng ác nghịch. Nếu chúng ta giao chiến với hắn thì người hiền kẻ ngu không phân biệt, trắng đen không rõ ràng. Nay chúng ta chỉ nên làm cho hắn sợ mà rút lui.' Họ liền lập lời thề: 'Hôm nay mọi người cùng bắn, nhưng đừng để tên làm bị thương ai.' Họ liền dấy bốn đạo quân ra đón đánh vua Lưu Ly, cách xa bốn mươi dặm giương cung bắn, mũi tên nối tiếp mũi tên, đuôi tên chạm đuôi tên. Vua Lưu Ly thấy vậy, sợ hãi rút quân về. Qua chín mươi ngày, ông lại dấy bốn đạo quân đánh dòng Thích. Những người họ Thích cùng bàn: 'Tên ác Lưu Ly không biết xấu hổ, lại kéo đến muốn hãm hại chúng ta.' Họ lại lập lời thề: 'Hôm nay mọi người cùng bắn vào áo giáp, đừng để làm bị thương người.' Những người họ Thích cùng bắn, làm cho áo giáp và binh khí của mọi người đều đứt nát, quân lính phải đứng trần truồng. Vua Lưu Ly sợ hãi, liền họp các bề tôi bàn rằng: 'Chúng ta nay e khó toàn mạng.' Trong đó có vị đại thần thứ nhất tâu: 'Những người họ Thích này đều là đệ tử Phật, giữ giới không giết hại, tu tập từ bi. Nếu không như vậy thì mạng sống chúng ta đã mất từ lâu rồi.' Vua nói: 'Nếu quả như vậy thì có thể tiến lên nữa.'"
"Khi ấy những người họ Thích khoanh tay đứng yên (?), quân ngựa của Lưu Ly tiến sát đến nơi. Trong dòng Thích có một người Bà-la-môn bảo những người họ Thích: 'Nay tai họa đã đến, sao còn ngồi yên?' Những người họ Thích đáp: 'Chúng tôi nay không tranh giành với ai. Nếu tranh với họ thì không phải là đệ tử Phật.' Người Bà-la-môn bực với lời ấy, nhảy ra trước những người họ Thích, đánh với Lưu Ly, một mũi tên bắn chết bảy người, chẳng bao lâu số bị thương, bị giết ngày càng nhiều. Bốn đạo quân của Lưu Ly liền rút lui. Những người họ Thích lại nghĩ: 'Chúng ta nay không nên cùng phe với kẻ ác này.' Họ liền họp dòng Thích lại, cùng nhau đuổi người Bà-la-môn ấy đi. Đuổi đi xong, bốn đạo quân của Lưu Ly phá được nước Xá-duy. Chính vì nhân duyên ấy mà ông mới thắng."
Vua Lưu Ly liền sinh xấu hổ, gọi chiên-đà-la (người thuộc tầng lớp thấp kém nhất trong xã hội Ấn Độ xưa, thường làm đao phủ) đến cắt tai, xẻo mũi, chặt tay chân các cô. Chặt tay chân xong, cho xe chở đem vứt ở bãi tha ma. Các thiếu nữ họ Thích lăn lộn, không còn tay chân, kêu gào thảm thiết, đau đớn cùng cực quấn lấy thân, mạng sống còn chẳng bao lâu. Các cô người thì gọi cha mẹ, anh em, chị em; người thì kêu trời gọi đất, khổ sở vô cùng. Chỉ có cô gái họ Thích lớn nhất bảo các cô kia: "Các chị em nên biết, tôi từng nghe Phật dạy: nếu có người nào trong lúc nguy cấp phát lên một niệm, hết lòng niệm Phật và quy y, thì liền được yên ổn, ai nấy đều được như nguyện." Bấy giờ năm trăm thiếu nữ họ Thích đồng thanh, hết lòng niệm Phật: "Nam mô Thích-ca Mâu-ni Đa-đà-a-già-độ (Như Lai), A-la-ha (Ứng Cúng, bậc đáng được cúng dường), Tam-miệu-tam-phật-đà (Chính Biến Tri, bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn)!" Rồi lại kêu lên: "Khổ thay, khổ thay! Đau thay, đau thay! Than ôi, Bà-già-bà (Thế Tôn), Tu-già-đà (Thiện Thệ, bậc đã khéo đi đến chỗ giải thoát)!" Khi các cô kêu như vậy, giữa hư không, nhờ sức căn lành từ bi của Như Lai, nổi lên mây đại bi, đổ mưa đại bi xuống thân các cô gái. Được mưa thấm xong, thân thể tay chân mọc lại như cũ. Các cô vui mừng cùng kêu lên: "Như Lai là người cha hiền từ, là Thế Tôn vô thượng, là thuốc mầu của thế gian, là con mắt của thế gian, trong ba cõi có thể nhổ khổ, ban vui. Vì sao vậy? Vì chúng ta nay đã thoát khỏi khổ nạn. Chúng ta nay phải nhớ ơn Phật, phải nghĩ cách báo ơn."
Các cô suy nghĩ: "Phải lấy việc gì để báo ơn Phật? Thân Như Lai là thân kim cang (cứng chắc không gì phá hoại được), thân thường trụ (tồn tại mãi không mất), thân không đói khát, thân sắc tướng vi diệu, đầy đủ trăm nghìn thiền định (trạng thái tâm lắng đọng, chuyên chú sâu), căn, lực, giác, đạo (các phẩm tu tập dẫn đến giác ngộ: năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chính đạo) không thể nghĩ bàn, ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ theo thân (những nét tướng đặc biệt trên thân Phật), đầy đủ hai thứ trang nghiêm (phúc đức và trí tuệ), an trú nơi Đại Niết-bàn. Ngài nhìn chúng sinh như nhau, như nhìn La-hầu-la (con trai ruột của Phật), nhìn kẻ oán người thân như nhau, cũng không mong báo đáp. Chúng ta nay muốn báo ơn Phật thì nên cùng nhau xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu), tu tập giữ gìn giới cấm (các điều răn cấm của người tu), giữ gìn Chính pháp." Nghĩ vậy rồi, các cô liền xin y bát (áo cà-sa và bình bát đựng thức ăn của người xuất gia), đến tinh xá (nơi ở tu hành) của tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới) ở Vương Viên để xin xuất gia. Bấy giờ có nhóm sáu tỳ-kheo-ni (nhóm sáu vị ni thường làm trái giới luật) thấy các thiếu nữ họ Thích tuổi còn nhỏ, sắc đẹp đoan trang, nghĩ: "Nay sao họ lại có thể bỏ những thứ khó bỏ này mà cùng xuất gia? Chúng ta nên nói cho họ về những thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn: tiền của, sắc đẹp, danh tiếng, ăn uống, ngủ nghỉ; hay năm thú vui của năm giác quan) ở thế gian, đợi qua hết tuổi xuân rồi hẵng xuất gia, chẳng phải sướng sao? Nếu họ hoàn tục, ắt sẽ đem y bát dâng cho chúng ta." Nghĩ vậy rồi, trước mặt các thiếu nữ họ Thích, họ nói những điều trên. Các cô nghe xong, lòng khổ não: "Nơi yên ổn này sao lại có điều đáng sợ lớn như vậy? Như món ăn ngon đồ uống quý mà lại trộn thuốc độc. Lời các tỳ-kheo-ni này nói cũng như thế. Ngũ dục ở thế gian có nhiều tai hại, chúng tôi đã biết rõ, sao các vị lại khen ngợi cái hay của nó, khuyên chúng tôi trở về nhà sống trong ngũ dục?" Nói xong, các cô cất tiếng khóc lớn, trở ra khỏi tăng phòng (phòng ở của người tu). Khi ấy có vị tỳ-kheo-ni tên là Hoa Sắc, liền hỏi các cô: "Vì sao các cô khóc?" Các cô đáp: "Vì không được như nguyện." Tỳ-kheo-ni hỏi: "Các cô nguyện điều gì?" Đáp: "Chúng con muốn xuất gia mà không được cho phép." Tỳ-kheo-ni Hoa Sắc nói: "Các cô muốn xuất gia thì tôi có thể độ cho các cô." Các cô nghe xong vui mừng, liền theo bà, được bà độ làm đệ tử. Các thiếu nữ họ Thích đã được cho phép, buồn vui lẫn lộn mà nói: "Thưa hòa thượng (thầy truyền giới, thầy chính dạy dỗ người xuất gia), chúng con ở nhà chịu nhiều nỗi khổ: thân tộc chết chóc, bị cắt tai xẻo mũi, chặt tay chân, tai họa thật quá nặng nề."
Khi ấy vị hòa thượng bảo các đệ tử: "Nỗi khổ của các con đáng kể gì? Lúc tôi còn ở nhà, đã gánh chịu bao nhiêu khổ sở, nhiều chuyện lắm." Các thiếu nữ họ Thích quỳ thẳng thưa thầy: "Xin thầy kể lại nhân duyên những nỗi khổ khi còn ở nhà."
Bấy giờ tỳ-kheo-ni Hoa Sắc liền nhập tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ), dùng sức thần thông phóng ánh sáng lớn chiếu khắp cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống, theo vũ trụ quan Phật giáo), mời gọi trời, rồng, quỷ thần, người và phi nhân có duyên đến, rồi ở giữa đại chúng tự kể rằng: "Lúc tôi còn ở nhà, tôi là người nước Xá-vệ. Cha mẹ gả tôi cho một người phương bắc. Phong tục nước ấy, khi người vợ có thai sắp sinh thì về nhà cha mẹ. Cứ như vậy mấy năm liền tôi sinh con. Sau đó tôi lại có thai, đến ngày sắp sinh, vợ chồng cùng cưỡi xe ngựa về nhà cha mẹ. Giữa đường có một con sông nước lũ dâng cao, đường đi hoang vắng, nhiều nạn trộm cướp. Đến bờ sông rồi không qua được, phải ngủ lại bên bờ. Vào đầu đêm, bụng tôi bỗng đau, liền ngồi dậy, chẳng bao lâu thì sinh được một bé trai. Trong đám cỏ bên bờ có một con rắn độc lớn, ngửi thấy mùi máu mới, liền bò đến chỗ tôi. Chưa đến chỗ tôi, chồng tôi và đứa đầy tớ đang ngủ giữa đường, rắn đến chỗ đứa đầy tớ, cắn chết nó, rồi đến chỗ chồng tôi; chồng ngủ say không biết, nó cũng cắn chết chồng tôi. Tôi kêu lên: 'Rắn đến! Rắn đến!' Gọi chồng mà chồng không đáp, chồng và đầy tớ đã chết rồi. Con rắn độc ấy cũng cắn chết cả trâu ngựa. Đến khi mặt trời mọc, thân thể chồng tôi sưng phồng thối rữa, các khớp xương rời rạc vương vãi trên đất. Tôi buồn đau sợ hãi, ngất lịm ngã nhào xuống đất, cất tiếng khóc lớn, tay đấm ngực, tự bứt tóc, bụi đất bám đầy người, rồi lại ngất đi, gieo cả thân mình lên đống xương. Buồn khổ như vậy suốt mấy ngày, một mình ở bên bờ sông. Nước sông dần rút xuống, tôi cõng đứa con nhỏ, tay dắt nó (?), còn đứa mới sinh thì bọc vào váy, ngậm vào miệng, rồi bước xuống nước. Vừa đến giữa sông, ngoảnh lại nhìn đứa con lớn thì thấy một con hổ dữ đang chạy đuổi theo. Tôi mở miệng kêu lên thì miệng làm rơi mất cái váy, đứa trẻ sơ sinh chìm xuống nước, tôi lấy tay mò tìm mà rốt cuộc không thấy. Đứa trên lưng thì tuột tay rơi xuống nước, cũng chìm mất luôn. Đứa ở trên bờ thì bị hổ ăn. Thấy vậy, tim gan tôi như xé nát, miệng thổ ra máu nóng, cất tiếng khóc lớn: 'Lạ thay, lạ thay! Hôm nay một lúc mà tôi gặp tai họa thảm khốc như thế này!' Tôi lên được bờ thì ngất lịm ngã xuống đất. Chẳng bao lâu có một đoàn người buôn lớn đi đến. Trong đoàn có một vị trưởng giả (người giàu có, có địa vị), là người quen cũ của cha mẹ tôi. Tôi liền đến hỏi tin tức cha mẹ. Vị trưởng giả đáp: 'Nhà cha mẹ cô đêm qua bị cháy, cháy sạch cả, cha mẹ cô cũng chết rồi.' Tôi nghe xong ngất lịm ngã xuống đất, hồi lâu mới tỉnh. Chẳng bao lâu, có năm trăm tên giặc kéo đến cướp phá đoàn người buôn. Tên đầu đảng bắt tôi đi, làm vợ hắn, theo lệ thường sai tôi giữ cửa: nếu có việc nguy cấp, bị người ta đuổi bắt thì phải mở cửa thật nhanh. Về sau có một lần, chồng tôi cùng bọn giặc đi cướp bóc."
"Khi ấy chủ của cải bị cướp (?), nhà vua và dân làng hợp sức đuổi theo, hắn liền chạy về nhà. Lúc ấy người vợ đang ở trong nhà sinh con. Người chồng ở ngoài cửa gọi đi gọi lại mấy lần mà bên trong không có ai mở cửa."
"Khi ấy tên đầu đảng nghĩ: 'Người đàn bà này muốn hại ta.' Nghĩ vậy rồi, hắn trèo tường vào, hỏi vợ: 'Vì sao không mở cửa?' Người vợ đáp: 'Vì đang sinh con nên không kịp.' Tên đầu đảng thấy vậy, cơn giận hơi dịu, bảo vợ: 'Người có thai thì sẽ có con. Ngươi vì sinh con mà suýt hại ta. Cần gì đứa con này, mau đi giết nó đi!' Người vợ lòng thương xót không nỡ giết."
"Tên đầu đảng liền rút dao chặt đứt tay chân đứa trẻ, bảo vợ: 'Ngươi hãy ăn nó đi. Nếu không ăn, ta sẽ chặt đầu ngươi.' Người vợ vì sợ hãi nên đành ăn. Ăn xong thì cơn giận của hắn mới nguôi. Về sau người chồng tiếp tục đi cướp, bị nhà vua bắt được, liền trị tội. Theo phép trị giặc, phải giết hắn và chôn sống cả vợ hắn. Lúc ấy trên thân tôi đeo chuỗi ngọc đẹp. Có người tham chuỗi ngọc, vào lúc khuya liền đào mộ, lấy chuỗi ngọc của tôi và đem tôi đi. Ít lâu sau, viên quan tuần tra của nhà vua rình bắt được hắn, theo luật xử như tội giặc. Phép trị tội giặc là giết hắn và chôn sống cả người vợ. Lần này chôn không chặt, đến khuya có nhiều hổ sói bới mộ, ăn xác chết. Nhờ vậy tôi liền thoát ra được. Ra được rồi, tôi hoảng loạn mê muội, không biết đông tây, cứ thế chạy mãi. Trên đường gặp nhiều người, tôi liền hỏi: 'Xin mọi người biết cho, nay tôi khổ não, ở đâu có thể quên được lo buồn, trừ được tai họa?' Khi ấy có các vị trưởng lão Bà-la-môn thương xót, nói với tôi: 'Từng nghe trong giáo pháp của Phật Thích-ca Mâu-ni có nhiều sự yên ổn, không có các điều suy tổn khổ não.' Tôi nghe xong vui mừng, đến chỗ tỳ-kheo-ni Đại Ái Đạo Kiều-đàm-di (dì ruột và mẹ nuôi của Phật, vị ni đầu tiên) xin xuất gia, tu tập theo thứ lớp, liền đắc đạo quả (kết quả của sự tu đạo, tức các quả vị thánh), đủ tam minh (ba trí sáng suốt: biết các đời trước, thấy sự sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não), lục thông (sáu năng lực thần thông: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tự tại, dứt sạch phiền não), đủ bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp tâm thoát khỏi mọi ràng buộc). Do nhân duyên ấy, các con nên biết, lúc tôi ở nhà đã chịu khổ cực như thế, và cũng nhờ nhân duyên ấy mà tự mình đắc đạo." Các thiếu nữ họ Thích nghe xong, lòng rất vui mừng, được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch, tức bắt đầu thấy rõ chân lý, chứng quả đầu tiên). Những người nghe trong hội ai nấy đều phát nguyện, vui mừng mà đi.
Bấy giờ dì của Phật là tỳ-kheo-ni Kiều-đàm-di nói với tất cả tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-ni (người nữ tập sự hai năm trước khi thọ đủ giới tỳ-kheo-ni), sa-di-ni (người nữ mới xuất gia, giữ mười giới), ưu-bà-di (người nữ tu tại gia, quy y và giữ giới) và tất cả người nữ rằng: "Giáo pháp của Phật có lợi lớn. Mọi công đức và ba thứ quả báo (quả được sinh làm người, sinh lên cõi trời, và chứng Niết-bàn) chỉ trong biển giáo pháp của Như Lai mới có đầy đủ, tất cả chúng sinh đều có phần. Thế nhưng đối với tất cả người nữ chúng ta, Như Lai lại không cho phép. Vì tất cả người nữ có nhiều nghi hoặc, bám chấp khó bỏ. Vì bám chấp nên các kết nghiệp (phiền não và hành động trói buộc chúng sinh trong luân hồi) quấn buộc vô lượng, si mê và ái luyến che lấp tâm. Vì tâm bị che lấp nặng nề, chìm trong nước ái mà không tự thoát ra được; vì chỉ có trí tuệ thuộc hạng thứ hai (?); vì lười biếng, kiêu mạn, trễ nải; nên ngay đời này không thể trang nghiêm bồ-đề, đạt được ba mươi hai tướng tốt; trong vòng sinh tử lại mất quả thù thắng của chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp), là bậc dùng mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không si mê) để thu phục chúng sinh; cũng mất ngôi Phạm vương (vua cõi trời Phạm Thiên) cao nhất, là bậc có thể đứng ra thỉnh cầu, khuyến khích việc dựng lập Chính pháp, khiến tất cả chúng sinh được lợi ích an vui. Vì vậy Như Lai không cho người nữ được làm đệ tử. Thiên ma Ba-tuần (vua ma ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại, chuyên phá hoại người tu) cùng các thứ tà kiến, tất cả ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo), suốt đêm dài ác độc tà vạy, bám vào thuyết sai lầm, tàn phá Chính pháp, hủy báng Phật, Pháp, Tăng. Vì vậy Như Lai không cho người nữ vào đạo Phật. Tôi vì tất cả người nữ mà ba lần thỉnh cầu Như Lai cho được theo đạo Phật. Thỉnh đến ba lần như vậy mà Ngài cũng không cho phép. Khi ấy tôi không được như nguyện, lòng buồn bã tiếc nuối, lo sầu khổ não, liền ra khỏi tinh xá Kỳ Hoàn (tinh xá nổi tiếng ở nước Xá-vệ, nơi Phật thường ở), nước mắt đầy mi."
"Bấy giờ A-nan liền hỏi tôi: 'Thưa mẫu nhân (bà mẹ, cách gọi kính trọng Kiều-đàm-di), vì sao bà buồn rầu như thế?' Tôi liền trả lời thị giả A-nan: 'Tôi muốn xuất gia tu theo giáo pháp của Phật, ba lần thỉnh Như Lai mà Như Lai không cho. Vì nhân duyên ấy mà tôi buồn rầu.' A-nan liền nói với tôi: 'Bà đừng buồn. Tôi sẽ thỉnh cầu Như Lai cho bà được vào đạo Phật.'" Kiều-đàm-di nghe vậy, lòng rất vui mừng. Khi ấy A-nan vào bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn thỉnh cầu Phật một điều nguyện." Phật nói: "Cho phép ông nói." A-nan bạch Phật: "Bà Kiều-đàm-di đã cho bú mớm nuôi nấng sắc thân của Như Lai, đến nay Ngài thành Phật là nhờ bà mà nên. Bà có ơn lớn đối với Như Lai. Như Lai còn cho tất cả chúng sinh vào đạo Phật, huống chi là bà mà lại không cho phép?"
Phật bảo A-nan: "Đúng như ông nói. Như Lai không phải không biết bà có ơn nặng như vậy đối với Như Lai, nhưng không muốn cho người nữ vào đạo Phật. Nếu Như Lai cho người nữ vào đạo Phật thì Chính pháp sẽ dần suy yếu, dần tiêu mất sau năm trăm năm. Vì vậy Như Lai không vui lòng cho người nữ vào đạo Phật." Bấy giờ A-nan cúi đầu lễ sát chân Phật, quỳ thẳng chắp tay, lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, A-nan tự nghĩ: chư Phật quá khứ đều đủ tứ bộ chúng (bốn nhóm đệ tử: tỳ-kheo là nam xuất gia, tỳ-kheo-ni là nữ xuất gia, ưu-bà-tắc là nam tu tại gia, ưu-bà-di là nữ tu tại gia), lẽ nào riêng Thích-ca Như Lai chúng ta lại không đủ sao?" Phật bảo A-nan: "Nếu Kiều-đàm-di yêu thích giáo pháp của Phật, phát lòng tinh tấn lớn, trong sạch tu tập Bát kính pháp (tám điều người nữ xuất gia phải kính trọng, tuân theo đối với tăng đoàn nam) thì cho phép vào đạo Phật." A-nan liền cúi đầu lễ Phật, đi vòng bên phải ba vòng rồi ra ngoài, nói với bà: "A-nan đã khuyên thỉnh Như Lai, được phép cho bà vâng giữ giáo pháp của Phật." Kiều-đàm-di nghe vậy, lòng rất vui mừng, nói với A-nan: "Lành thay A-nan, ông đã ân cần khuyên thỉnh Như Lai, khiến tôi được toại nguyện." A-nan liền truyền đầy đủ lời dạy ân cần của Như Lai. Bà nghe xong, buồn vui lẫn lộn: "Thân tôi là thân vô thường (không bền, luôn đổi thay), nay mới đổi được thân quý báu. Mạng sống của tôi nay từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ) đổi dời tiêu mất, thay đổi không nhất định, bắt đầu từ hôm nay mới đổi được mạng sống quý báu. Thân, mạng, của cải mà tôi có nay đều do nhiều duyên hợp lại, không có chủ thật sự, nay mới đổi được của cải quý báu." Nghĩ đến lợi ích công đức như vậy, bà đối với A-nan sinh lòng cung kính và muốn cúng dường sâu sắc, thưa rằng: "Thưa đại đức (bậc có đức lớn, cách gọi kính trọng người tu) A-nan, xin ông chớ lo. Lời dạy kín đáo của Như Lai, tôi sẽ vâng làm trọn vẹn. Dù có mất cả thân mạng, quyết không lùi bỏ. Xin Như Lai tuyên nói Bát kính pháp vi diệu, tôi sẽ không bao giờ vi phạm."
Bấy giờ bà Kiều-đàm-di dùng lòng đại bi un đúc tâm mình, vì tất cả người nữ đời sau, lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu trong đời ác về sau có người nữ hiền lành tin ưa, yêu kính giáo pháp của Phật, xin Ngài cho phép họ được theo lệ này." Phật nói: "Lành thay! Nếu có người nữ giữ gìn giáo pháp của Phật, dần dần tu học giới, bố thí, nghe nhiều và các pháp lành; dù ở nhà hay xuất gia, từ tam quy (ba sự quy y: quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng), ngũ giới (năm giới: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu) cho đến cụ túc giới (giới đầy đủ của người xuất gia chính thức), cùng các pháp độ thoát và các pháp hỗ trợ cho sự tu đạo, đều cho phép tùy ý tu tập, cũng được ba thứ quả báo: làm người, sinh lên cõi trời và Nê-hoàn (tức Niết-bàn)." Kiều-đàm-di nghe nói vậy, lòng vui mừng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, quả báo ấy chính là ơn của Phật." Phật nói: "Đừng nói như thế. Như Lai không bao giờ có ơn với chúng sinh, Như Lai không bao giờ tính rằng mình có ơn với chúng sinh. Tính rằng mình có ơn thì phá mất lòng bình đẳng của Như Lai. Kiều-đàm-di, nên biết: nếu Như Lai đối với chúng sinh mà tính kẻ có ơn người không ơn thì không còn bình đẳng. Vì sao vậy? Nếu có chúng sinh làm hại Phật, Như Lai không giận; nếu có chúng sinh lấy nước gỗ chiên-đàn thoa lên thân Như Lai, Như Lai cũng không mừng. Như Lai đối với khắp chúng sinh, nhìn kẻ oán người thân như nhau. Ơn ấy chính là của A-nan, không phải của Như Lai. Nhờ A-nan mà các người nữ được vào đạo Phật. Kiều-đàm-di, trong đời mạt thế (thời kỳ cuối, khi Chính pháp suy tàn) về sau, nếu có tỳ-kheo-ni và tất cả người nữ hiền lành, phải luôn hết lòng nhớ ơn A-nan, xưng niệm danh hiệu, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, không để gián đoạn. Nếu không thể luôn luôn như vậy, thì trong sáu thời ngày đêm (ngày đêm chia làm sáu thời: sáng sớm, giữa ngày, chiều, đầu đêm, giữa đêm, cuối đêm) phải giữ lòng không quên (?)." Khi ấy Kiều-đàm-di nói với các tỳ-kheo-ni và tất cả người nữ hiền lành rằng: "Chúng ta phải hết lòng quy y đại sư A-nan. Nếu có người nữ nào muốn cầu quả báo yên ổn tốt lành, thì nên thường vào ngày mồng tám tháng hai và ngày mồng tám tháng tám, mặc áo sạch sẽ, hết lòng thọ trì Bát giới trai pháp (tám giới giữ trong một ngày một đêm, gồm năm giới cùng không nằm giường cao rộng, không trang điểm ca múa, không ăn quá giờ ngọ), sáu thời ngày đêm phát lòng tinh tấn lớn. A-nan sẽ dùng sức uy thần lớn, ứng theo tiếng gọi mà che chở giúp đỡ, như nguyện liền được." Đại chúng trong hội nghe pháp vui mừng, đi vòng bên phải rồi ra về.
Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ năm.
Kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, quyển thứ sáu.
Mất tên người dịch, được ghi vào mục lục kinh đời Hậu Hán.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video