Thiên 6 — Địa thứ sáu: Hiện Tiền địa

 Địa Hiện Tiền, bậc thứ sáu (địa: một trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát; "hiện tiền" là hiện ra trước mắt, vì ở bậc này trí tuệ Bát-nhã hiện ra rõ ràng).

 Các Bồ-tát (người tu theo con đường giác ngộ của Phật, nguyện cứu độ mọi chúng sinh) nghe nói về hành tướng của địa trên,

 ở giữa hư không mưa xuống đủ thứ châu báu kỳ diệu,

 phóng ánh sáng trong sạch, cúng dường đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật),

 tất cả đều khen: "Lành thay, lành thay Kim Cang Tạng!" (vị Bồ-tát đang giảng kinh này).

 Bấy giờ có vô lượng ức chư thiên đều vui mừng,

 ở trên hư không mưa xuống bột hương báu,

 ánh sáng đan xen nhau, vi diệu rất đáng ưa thích.

 Các thứ hương, hoa, chuỗi ngọc, phướn, lọng mưa xuống trên Phật.

 Vua cõi trời Tha Hóa Tự Tại (tầng trời thứ sáu, cao nhất của cõi Dục, tức cõi của những chúng sinh còn ham muốn) cùng các quyến thuộc

 mưa xuống các vật báu kỳ diệu, lả tả như mây sa xuống,

 ca tụng cúng dường Phật, khen ngợi Kim Cang Tạng,

 đều khen: "Lành thay, lành thay, đã nói điều này thật hay!"

 Nghìn vạn ức thiên nữ ở trên hư không

 tấu các thứ nhạc trời, ca ngợi công đức Phật,

 đều nói như vầy: "Điều Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) nói ra

 vi diệu không lường được, có thể diệt các phiền não (những trạng thái tâm gây khổ não như tham lam, giận dữ, si mê).

 Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) bản tính là không (không có thực thể riêng), không có chút tướng nào, dù nhỏ như đầu sợi lông.

 Đã là không thì không có phân biệt, giống như hư không,

 không có tướng đi hay ở, cũng không có hý luận (lời bàn luận phân biệt suông, vô ích).

 Xưa nay vốn luôn trong sạch, như như (đúng như thật tướng vốn có, không đổi khác), không phân biệt.

 Nếu người nào thông suốt tính chất của tất cả các pháp,

 đối với "có" và "không", tâm không dao động,

 chỉ đem lòng đại bi để độ các chúng sinh,

 thì gọi là Phật tử (con của Phật), sinh ra từ pháp nơi miệng Phật.

 Thường bố thí, làm lợi ích các chúng sinh;

 xưa nay tuy vốn khéo trong sạch, vẫn giữ giới với tâm vững chắc;

 tuy biết pháp không thể bị tổn hại, vẫn thực hành nhẫn nhục;

 tuy biết tính của pháp vốn lìa mọi tướng, vẫn thực hành tinh tấn;

 tuy đã diệt phiền não từ trước, vẫn nhập các thiền định;

 tuy đã hiểu pháp là không từ trước, vẫn chọn lựa xét các pháp;

 trí tịch diệt (trí thấu suốt sự vắng lặng, dứt hết phiền não) tuy nhiều, vẫn cầu lợi ích cho thế gian.

 Người có thể diệt các điều ác, gọi đó là bậc đại nhân."

 Các thiên nữ như vậy, với trăm nghìn thứ giọng hay,

 khen ngợi ca tụng xong, đều lặng thinh chiêm ngưỡng Phật.

 Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt (vị Bồ-tát đại diện đại chúng thưa hỏi) thưa thỉnh Kim Cang Tạng rằng:

 "Phải có hình tướng nào thì mới thành tựu được địa thứ sáu?"

 Bồ-tát Kim Cang Tạng nói: "Này các Phật tử! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn, có địa vị cao) đã đầy đủ pháp tu hành của địa thứ năm, muốn vào địa thứ sáu, thì phải nhờ mười pháp bình đẳng mà được vào địa thứ sáu. Mười pháp ấy là gì? Một là vì vô tính (không có tự tính, tức không có bản chất riêng cố định), nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Hai là vì vô tướng (không có hình tướng cố định để nắm bắt), nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Ba là vì vô sinh (không thật có sinh ra), nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Bốn là vì vô diệt (không thật có mất đi), nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Năm là vì xưa nay vốn trong sạch, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Sáu là vì không có hý luận, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Bảy là vì không giữ lấy cũng không buông bỏ, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Tám là vì lìa mọi tướng, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Chín là vì như huyễn (trò ảo thuật), như mộng, như bóng, như tiếng vang, như trăng dưới nước, như hình trong gương, như sóng nắng, như vật biến hóa, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Mười là vì có và không chẳng phải là hai, nên tất cả các pháp đều bình đẳng. Này các Phật tử, các Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ pháp tu hành của địa thứ năm, nhờ mười pháp bình đẳng này mà vào được địa thứ sáu."

 "Này các Phật tử, nếu Bồ-tát Ma-ha-tát có thể quán tính chất của tất cả các pháp như vậy, có thể nhẫn chịu và tùy thuận, thì được địa thứ sáu. Vô sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu vững chắc, an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt) tuy chưa hiện ra trước mắt, nhưng tâm đã sáng suốt sắc bén, thành tựu thuận nhẫn (sự nhẫn chịu tùy thuận theo chân lý, bậc gần với vô sinh pháp nhẫn). Bồ-tát này quán tất cả các pháp có tướng như vậy, lấy đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho mọi chúng sinh) làm đầu, tăng trưởng đầy đủ, lại dùng sự quán chiếu thù thắng hơn để quán tướng sinh diệt của thế gian, nên nghĩ như vầy: Mọi chốn thọ thân sinh ra trong thế gian đều do tham đắm cái ngã (cái tôi). Nếu lìa sự chấp ngã thì không có chỗ sinh ra trong thế gian. Các phàm phu bị ngu si làm mù quáng, tham đắm cái ngã, thường ưa cầu sự hiện hữu, luôn theo ý niệm sai lầm, đi con đường tà vạy hư vọng, tập khởi ba loại hành (việc làm tạo nghiệp): tội hành (việc làm ác, dẫn đến cõi xấu), phúc hành (việc làm thiện, dẫn đến cõi người, cõi trời thuộc cõi Dục), bất động hành (công phu thiền định, dẫn đến sinh lên cõi Sắc và cõi Vô Sắc). Vì các hành ấy mà khởi lên hạt giống của tâm nóng bức; vì có tâm hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc thế gian) và hữu thủ (còn chấp giữ), nên khởi ra thân sinh tử."

 "Nghĩa là: nghiệp (hành động tạo tác) là đất, thức (tâm phân biệt nhận biết) là hạt giống, vô minh (si mê, không thấy rõ chân lý) che lấp, nước ái (lòng tham luyến) làm ẩm ướt, tâm chấp ngã tưới rót, đủ thứ kiến chấp khiến nó tăng trưởng, mọc ra mầm danh sắc (danh: phần tâm; sắc: phần thân — tức thân tâm lúc mới thành hình). Do danh sắc mà sinh ra các căn (giác quan). Các căn hòa hợp nên có xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và tâm) sinh ra. Từ xúc sinh ra thọ (cảm giác vui, khổ, hoặc không vui không khổ). Vì ưa cảm giác vui nên sinh khát ái (lòng khao khát tham luyến). Khát ái tăng trưởng nên có bốn thủ (bốn sự chấp giữ: chấp dục lạc, chấp tà kiến, chấp giới cấm sai lầm, chấp ngã). Do nhân duyên của bốn thủ mà khởi nghiệp. Từ sự hiện hữu khởi ra thân năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), gọi là sinh. Năm ấm suy đổi gọi là già. Suy đổi rồi diệt gọi là chết. Do nhân duyên già chết mà có lo buồn, nóng bức, phiền não, các khổ dồn tụ. Mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử) này không có ai gom lại mà tự nhiên gom lại, không có ai làm tan mà tự nhiên tan. Nhân duyên hợp thì có, nhân duyên tan thì không. Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy, ở trong địa thứ sáu, tùy thuận quán mười hai nhân duyên."

 "Lại nghĩ như vầy: Vì không biết đúng như thật đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) của các đế (chân lý), nên có vô minh che tâm. Quả của nghiệp do vô minh gọi là các hành. Nương các hành mà có thức ban đầu. Cùng sinh với thức có bốn thủ ấm (bốn nhóm thuộc về tâm có chấp thủ: thọ, tưởng, hành, thức) (?). Nương thủ ấm mà có danh sắc. Danh sắc thành tựu thì có lục nhập (sáu chỗ tiếp nhận: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Vì các căn tiếp xúc với trần (đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, vật chạm, và đối tượng của ý) nên có thức. Từ sự hòa hợp ấy sinh ra xúc hữu lậu. Cùng sinh với xúc là thọ. Tham đắm thọ gọi là ái. Ái tăng trưởng gọi là thủ. Từ thủ khởi nghiệp hữu lậu. Có nghiệp thì có quả báo năm ấm, gọi là sinh. Năm ấm chín muồi gọi là già. Năm ấm hoại gọi là chết. Lúc chết biệt ly, người ngu tâm tham đắm nóng bức, gọi là lo buồn. Phát tiếng kêu khóc, thuộc về năm thức (năm thức của năm giác quan) thì gọi là khổ; thuộc về ý thức thì gọi là ưu (lo). Lo và khổ càng nhiều gọi là não. Như vậy chỉ sinh ra cây khổ lớn, khối khổ lớn. Khối khổ mười hai nhân duyên như vậy không có ngã, không có ngã sở (cái của tôi), không có người làm, không có người sai khiến làm."

 "Bồ-tát nghĩ như vầy: Nếu có người làm thì có việc làm; nếu không có người làm thì không có việc làm. Trong đệ nhất nghĩa, không có người làm, cũng không có việc làm. Lại nghĩ như vầy: Tam giới (ba cõi: Dục, Sắc, Vô Sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) đều hư vọng, chỉ do tâm tạo ra. Như Lai nói tất cả các chi phần của mười hai nhân duyên đều nương nơi tâm. Vì sao vậy? Tùy theo sự việc mà sinh tâm tham dục; tâm ấy chính là thức; sự việc là hành; hành lừa dối tâm nên gọi là vô minh; chỗ nương của thức gọi là danh sắc; nhờ các chỗ tiếp nhận mà sinh tâm tham, gọi là lục nhập; ba thứ (căn, trần, thức) hòa hợp thì có xúc; cùng sinh với xúc gọi là thọ; tham đắm điều được cảm thọ gọi là khát ái; khát ái không buông gọi là thủ; vì các thứ ấy hòa hợp nên gọi là hữu (sự hiện hữu); từ hữu này lại có hữu khác tiếp nối, gọi là sinh; sinh biến đổi chín muồi gọi là già; già hoại gọi là chết."

 "Trong đó, vô minh có hai tác dụng: một là mê mờ đối với đối tượng; hai là làm nhân sinh ra các hành. Hành cũng có hai tác dụng: một là sinh quả báo đời vị lai; hai là làm nhân cho thức. Thức cũng có hai tác dụng: một là khiến sự hiện hữu nối tiếp; hai là làm nhân cho danh sắc. Danh sắc cũng có hai tác dụng: một là giúp nhau thành tựu; hai là làm nhân cho lục nhập. Lục nhập cũng có hai tác dụng: một là có thể nhận biết sáu trần; hai là làm nhân cho xúc. Xúc cũng có hai tác dụng: một là có thể tiếp xúc đối tượng; hai là làm nhân cho thọ. Thọ cũng có hai tác dụng: một là cảm biết việc đáng ghét, việc đáng yêu; hai là làm nhân cho ái. Ái cũng có hai tác dụng: một là sinh tâm tham đối với những gì đáng đắm nhiễm; hai là làm nhân cho thủ. Thủ cũng có hai tác dụng: một là làm tăng trưởng phiền não; hai là làm nhân cho hữu. Hữu cũng có hai tác dụng: một là có thể khiến sinh vào các cõi khác; hai là làm nhân cho sinh. Sinh cũng có hai tác dụng: một là có thể khởi ra năm ấm; hai là làm nhân cho già. Già cũng có hai tác dụng: một là khiến các căn chín muồi suy yếu; hai là làm nhân cho chết. Chết cũng có hai tác dụng: một là hoại thân năm ấm; hai là vì không thấy biết nên khiến sự nối tiếp không dứt."

 "Trong đó, 'vô minh duyên các hành' (duyên: làm điều kiện cho) nghĩa là vô minh khiến hành không dứt, vì giúp thành hành. 'Hành duyên thức' là khiến thức không dứt, vì giúp thành thức. 'Thức duyên danh sắc' là khiến danh sắc không dứt, vì giúp thành danh sắc. Cho đến 'sinh duyên già chết, lo buồn khổ não' là khiến sinh không dứt, vì nối tiếp giúp thành. Vì vô minh diệt nên các hành diệt; cho đến già chết, lo buồn khổ não cũng như vậy. Trong đó nếu không có vô minh thì các hành cũng không có; nhân diệt thì quả diệt, các phần khác cũng như vậy. Trong đó, vô minh, ái, thủ — ba phần này là con đường phiền não không dứt; các hành và hữu là con đường nghiệp không dứt; các phần nhân duyên còn lại là con đường khổ không dứt. Vì quá khứ và vị lai nối tiếp không dứt, nên ba con đường này không dứt. Ba con đường này lìa ngã và ngã sở mà vẫn có sinh diệt, như hai cây tre dựa vào nhau mà đứng, không vững mà tựa như vững."

 "Vô minh làm nhân duyên cho các hành là việc của đời quá khứ; thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ là việc hiện tại; ái, thủ, hữu, sinh, già chết là việc của đời vị lai. Như vậy ở đây có ba đời hiện ra. Vô minh diệt nên các hành diệt — gọi là cách nói về sự cắt đứt nối tiếp. Mười hai nhân duyên được nói là ba khổ: vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập gọi là hành khổ (khổ do sự biến chuyển vô thường của các pháp); xúc, thọ gọi là khổ khổ (cái khổ của chính cảm giác đau khổ); ái, thủ, hữu, sinh, chết, lo buồn khổ não gọi là hoại khổ (khổ do điều vui bị hư hoại mất đi). Vô minh diệt nên các hành diệt, cho đến già chết diệt — gọi là cách nói về sự cắt đứt nối tiếp của ba khổ. Do vô minh mà các hành sinh, các phần khác cũng vậy; vô minh diệt thì các hành diệt, vì thể tính của các hành là không, các phần khác cũng vậy. Vô minh làm nhân duyên cho các hành là nói theo sự trói buộc của sinh, các phần khác cũng vậy; vô minh diệt nên các hành diệt là nói theo sự diệt trói buộc, các phần khác cũng vậy. Vô minh làm nhân duyên cho các hành là nói theo phép quán tùy thuận 'không có gì cả'; vô minh diệt thì các hành diệt là nói theo phép quán tùy thuận 'diệt tận', các phần khác cũng vậy."

 "Như vậy, quán pháp mười hai nhân duyên theo mười cách, cả chiều ngược lẫn chiều xuôi, đó là: vì thứ lớp các phần nhân duyên; vì đều được thâu tóm trong thân tâm (?); vì là pháp tự giúp nhau thành tựu; vì không lìa nhau; vì vận hành theo ba con đường; vì phân biệt quá khứ và vị lai; vì ba khổ sai khác nhau; vì từ nhân duyên mà khởi ra; vì sự trói buộc của sinh và diệt; vì phép quán 'không có gì cả' và 'diệt tận'."

 "Bấy giờ Bồ-tát tùy theo mười hai nhân duyên mà quán: không có ngã, không có chúng sinh, không có kẻ thọ mạng, không có người, tính là không, lìa người làm và người sai khiến làm, không có chủ, chỉ thuộc về các nhân duyên, không có gì cả. Khi quán như vậy, Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy các pháp đều không có tự tính) hiện ra trước mắt. Diệt việc này rồi, các phần khác không còn nối tiếp, nên gọi là Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không chấp vào tướng nào) hiện ra trước mắt. Biết hai điều này rồi, không còn ưa thích thọ sinh nữa, chỉ trừ lòng đại bi giáo hóa chúng sinh — đó là Vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu gì ở thế gian) hiện ra trước mắt. Bồ-tát tu hành ba cửa giải thoát này, lìa tướng người và ta, lìa tướng người làm và người nhận chịu, lìa tướng có và không, lòng bi càng tăng. Vì lòng bi sâu nặng nên siêng năng tinh tấn; những pháp trợ bồ-đề (các phép tu giúp đạt giác ngộ) chưa đầy đủ thì muốn làm cho đầy đủ."

 "Bồ-tát nghĩ như vầy: Pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) do hòa hợp nên tăng, lìa tan thì diệt; các duyên đầy đủ nên tăng, không đầy đủ nên diệt. Nay ta biết pháp hữu vi có nhiều lỗi, không nên làm đủ các nhân duyên hòa hợp; nhưng cũng không diệt hẳn pháp hữu vi, vì để giáo hóa chúng sinh. Này các Phật tử, Bồ-tát như vậy biết pháp hữu vi nhiều lỗi, không có tự tính, lìa tướng bền chắc, không sinh không diệt; hòa hợp với đại từ đại bi, không bỏ chúng sinh, liền được ánh sáng Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa đến bờ giải thoát) không chướng ngại hiện ra trước mắt. Được trí tuệ như vậy, đầy đủ tu tập, nắm lấy nhân duyên của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), mà không cùng ở với pháp hữu vi; quán tướng tịch diệt (vắng lặng, dứt hết) của tính pháp hữu vi mà cũng không trụ trong đó, vì muốn đầy đủ các phần của sự giác ngộ cao tột."

 "Bồ-tát an trú trong địa Hiện Tiền được các tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú sâu): tam-muội Khoái không (?), tam-muội Tính không (tính của các pháp vốn không), tam-muội Đệ nhất nghĩa không (cái không theo chân lý tối thượng), tam-muội Đệ nhất không (cái không cao nhất), tam-muội Đại không (cái không rộng lớn), tam-muội Hợp không (sự hòa hợp vốn không), tam-muội Sinh không (sự sinh khởi vốn không), tam-muội Như thật bất phân biệt không (cái không đúng như thật, không phân biệt), tam-muội Nhiếp không (thâu tóm cái không), tam-muội Ly bất ly không (cái không vừa lìa vừa không lìa). Như vậy, một vạn cửa tam-muội về không hiện ra trước mắt; các tam-muội vô tướng, vô nguyện cũng như vậy."

 "Bồ-tát này an trú trong địa Hiện Tiền, tâm chí thành, tâm quyết định, tâm vi diệu, tâm sâu xa, tâm không xoay chuyển, tâm không buông bỏ, tâm rộng lớn, tâm vô biên, tâm ưa trí tuệ, tâm hòa hợp tuệ và phương tiện (cách thức khéo léo) — các tâm như vậy càng thù thắng tăng trưởng, nên tùy thuận A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Tất cả luận sư ngoại đạo (người theo các giáo phái ngoài Phật giáo) không thể làm lay chuyển. Bồ-tát vào được địa trí tuệ, vượt qua Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hóa người khác), quyết định hướng đến trí Phật. Tất cả các ma (những thế lực ngăn trở việc tu hành) và các phiền não không thể chế ngự. Bồ-tát an trú trong ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát, khéo tu tương ứng với các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, chuyên dùng tuệ và phương tiện thực hành các pháp trợ bồ-đề. Bồ-tát này an trú địa Hiện Tiền, trong Bát-nhã ba-la-mật được sự tu hành càng thù thắng, được thuận nhẫn bậc thượng thứ ba, vì thuận theo pháp này, không có trái nghịch."

 "Bồ-tát an trú trong địa Hiện Tiền được thấy vài trăm, vài nghìn Phật, cho đến vài trăm nghìn vạn ức Phật, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi, dâng y phục, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc men; gần gũi chư Phật, ở chỗ chư Phật nghe pháp; nghe pháp xong, vì đúng như thật theo ánh sáng trí tuệ, nên làm đúng như lời dạy, khiến chư Phật vui mừng. Người này càng thù thắng, biết pháp tạng (kho tàng giáo pháp) của chư Phật, cho đến trải vô lượng trăm nghìn vạn ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), các căn lành (việc lành làm gốc sinh ra quả tốt) càng vi diệu sáng sạch. Này các Phật tử, ví như vàng ròng đem lưu ly (một loại đá quý) mài bóng thì ánh sắc càng đẹp. Bồ-tát an trú địa Hiện Tiền này, nhờ tuệ và phương tiện nên căn lành càng thù thắng, sáng sạch, vắng lặng, các địa khác không bì kịp. Này các Phật tử, ví như ánh trăng có thể khiến thân chúng sinh được mát mẻ trong sạch, bốn thứ gió thổi cũng không thể ngăn dứt. Bồ-tát Ma-ha-tát an trú địa Hiện Tiền này, căn lành càng thù thắng, có thể diệt lửa phiền não của vô lượng chúng sinh, bốn loại ác ma (bốn thứ ma: ma phiền não, ma năm ấm tức thân tâm, ma chết, ma cõi trời — đều là những gì ngăn trở sự giải thoát) không thể phá hoại. Này các Phật tử, đó gọi là địa Hiện Tiền của các Bồ-tát Ma-ha-tát."

 "Bồ-tát an trú địa này thường làm vua trời Thiện Hóa Tự Tại (tức trời Hóa Lạc, tầng trời thứ năm của cõi Dục, nơi chư thiên tự biến hóa ra cảnh vui cho mình), trí tuệ mạnh mẽ sắc bén, có thể phá tất cả kẻ tăng thượng mạn (kẻ chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng, sinh kiêu mạn); những câu vặn hỏi của Thanh văn không thể làm Bồ-tát cùng đường. Những việc làm như bố thí, ái ngữ (lời nói dịu dàng thương yêu), lợi ích, đồng sự (cùng làm việc chung với người để dắt dẫn họ) đều không rời niệm Phật, niệm Pháp, niệm các bạn Bồ-tát, cho đến không rời niệm Nhất thiết chủng trí (trí của Phật, biết rõ mọi pháp trong mọi chi tiết). Bồ-tát thường phát nguyện rằng: 'Ta ở giữa tất cả chúng sinh sẽ làm người đứng đầu, làm bậc tôn quý, cho đến làm chỗ nương tựa cho tất cả chúng sinh.' Bồ-tát này nếu muốn siêng năng tinh tấn, thì trong khoảnh khắc được mười vạn ức tam-muội, cho đến có thể thị hiện mười vạn ức Bồ-tát làm quyến thuộc. Nếu dùng sức nguyện thì có thể vượt quá số ấy, không thể đếm tính, dù trải bao nhiêu trăm nghìn vạn ức kiếp." Bấy giờ Bồ-tát Kim Cang Tạng muốn cho nghĩa này rõ ràng, nên nói kệ (bài tụng bằng thơ trong kinh) rằng:

 Các Bồ-tát đã đầy đủ việc tu hành năm địa,

 biết các pháp không có tướng; không tướng thì không sinh không diệt,

 xưa nay luôn trong sạch, không có các hý luận;

 tu tập trí như vậy, được vào địa thứ sáu.

 Các pháp luôn lìa tướng, không giữ lấy cũng không buông bỏ,

 tính không như huyễn, lìa hai bên, không phân biệt.

 Nếu có thể thuận theo ý lý vi diệu như vậy,

 tâm không trái nghịch, thì được vào địa thứ sáu.

 An trú nơi thuận nhẫn sắc bén, vì trí tuệ được sức mạnh,

 quán xét tướng sinh diệt của tất cả thế gian,

 biết rõ các thế gian đều từ bóng tối si mê mà ra.

 Bóng tối si mê nếu diệt, thì không còn các thế gian.

 Quán xét chọn lựa pháp nhân duyên, tùy thuận đệ nhất nghĩa,

 mà không phá hoại duyên và quả báo, việc làm và tên gọi giả lập.

 Đúng như thật thì không có người làm, cũng không có người nhận chịu.

 Quán pháp hữu vi như vậy, như mây, không có việc gì thật.

 Không biết nghĩa chân đế (chân lý chân thật), gọi đó là vô minh.

 Từ đó sinh ra tư (ý muốn tạo tác), việc làm của thân và miệng thì nhận quả báo.

 Từ hành nên có thức, liền sinh ra danh sắc.

 Như vậy sinh ra thế gian, cho đến khối khổ sinh tử.

 Hiểu rõ ba cõi chỉ từ tâm mà có,

 biết mười hai nhân duyên đều ở trong một tâm.

 Như vậy thì sinh tử chỉ từ tâm mà ra;

 tâm nếu được diệt thì sinh tử cũng diệt.

 Vô minh có hai tác dụng: làm cho si mê và làm ra nghiệp;

 cho đến già chết thì phá tan hoại năm ấm.

 Từ phía những việc này mà sinh ra đủ mọi khổ não;

 việc này nếu dứt hết thì khổ não cũng hết.

 Vô minh nếu đầy đủ thì sự nối tiếp không dứt;

 nhân duyên nếu không đủ thì cắt đứt sự nối tiếp.

 Vô minh cùng ái và thủ chính là con đường phiền não;

 hành và hữu là con đường nghiệp, phần còn lại là con đường khổ.

 Từ si mê đến lục nhập, gọi là hành khổ;

 xúc và thọ là khổ khổ, các phần còn lại là hoại khổ.

 Diệt sự nối tiếp của ba khổ thì không còn có ngã.

 Vô minh và các hành là đời quá khứ;

 thức cho đến thọ là hiện tại;

 từ ái mà sinh ra khổ là đời vị lai.

 Vô minh nếu diệt thì không có khổ.

 Si mê từ các duyên sinh ra, rồi sinh ra các trói buộc;

 các duyên nếu diệt thì diệt các trói buộc.

 Từ nhân sinh ra quả, nhân diệt thì quả diệt.

 Quán các pháp như vậy thì tự tính đều là không.

 Tùy thuận theo vô minh thì có thế gian hiện ra;

 nếu đi ngược vô minh thì cắt đứt sự hiện hữu.

 Từ cái này thì có cái kia; cái này không thì cái kia không.

 Mười cách quán như vậy về pháp nhân duyên rất sâu xa:

 quán nhân duyên nối tiếp qua quá khứ, vị lai và hiện tại,

 không lìa một tâm; phân biệt có ba con đường;

 từ phép quán ba thứ khổ và pháp sinh diệt,

 "không có gì cả" và "diệt tận"; có thể thực hành phép quán ngược và xuôi.

 Bồ-tát như vậy đi vào pháp mười hai nhân duyên,

 biết là không, như huyễn, như mộng, cũng như bóng,

 như sóng nắng, cũng như vật biến hóa, hư dối, không có người làm,

 cũng không có người nhận chịu, chỉ lừa dối kẻ ngu.

 Quán nhân duyên như vậy là cái không mà người trí tu tập.

 Không có duyên thì không có tướng; biết hai điều ấy là giả;

 đối với tất cả mọi sự hiện hữu, trong đó không mong cầu gì,

 chỉ vì lòng đại bi thương xót mà độ chúng sinh.

 Các bậc đại sĩ (bậc người lớn, tức Bồ-tát) như vậy tu tập các cửa giải thoát,

 lòng bi yêu thích vô lượng công đức của Phật.

 Biết các pháp hữu vi đều từ hòa hợp mà có,

 liền được một vạn phép định về không; vô tướng, vô nguyện cũng như vậy.

 Trí tuệ càng tăng tiến, vào thuận nhẫn bậc thượng,

 được trí giải thoát vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt) của các Bồ-tát.

 Các căn lành như vậy càng thù thắng, sáng sạch, sắc bén.

 Cúng dường vô lượng Phật, được chư Phật khen ngợi,

 thường ở chỗ chư Phật xuất gia học Phật đạo,

 đến được kho pháp của chư Phật, căn lành càng tăng trưởng.

 Như đem báu lưu ly mài bóng vàng ròng,

 ánh sáng càng trong sạch — ví dụ này cũng như thế.

 Như trong hư không, ánh trăng tròn trong sáng,

 bốn thứ gió thổi không thể làm ngăn dứt;

 ánh sáng trí tuệ của Bồ-tát diệt sức nóng phiền não,

 bốn ma không thể chế ngự — ví dụ này cũng như thế.

 Bồ-tát an trú địa này thường làm vua trời Thiện Hóa,

 các căn đều mạnh mẽ sắc bén, có thể phá kẻ tăng thượng mạn.

 Mọi nghiệp lành làm ra đều tùy thuận trí tuệ;

 những câu vặn hỏi của Thanh văn không thể làm Bồ-tát cùng đường.

 Vị Phật tử này nếu muốn siêng năng tinh tấn như vậy,

 có thể được trăm nghìn ức tam-muội,

 được thấy trăm nghìn ức Phật ở mười phương.

 Như lúc trời xuân quang đãng, ánh mặt trời trong sạch;

 cũng vậy, địa thứ sáu sâu xa vi diệu, khó biết khó thấy,

 Thanh văn không hiểu được; bậc đại sĩ đã nói sơ lược xong.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video