(Mười)
Thuở xưa, Bồ-tát làm vua một nước lớn, tên là Trường Thọ; thái tử tên là Trường Sinh. Vua ấy nhân từ thương xót, luôn ôm lòng bi, thương xót chúng sinh, thề nguyện cứu độ, tinh tấn không mỏi. Đao gậy không dùng đến, bề tôi và dân không oán hận, mưa gió thuận thời tiết, của báu và lúa gạo dồi dào.
Có vua nhỏ nước láng giềng giữ thói bạo ngược, lấy tham lam tàn ác làm phép tắc, nước hoang dân nghèo. Vua ấy bảo quần thần rằng: "Ta nghe nước của vua Trường Thọ giàu có, cách đây không xa. Vua ấy giữ lòng nhân, không giết hại, không phòng bị binh giáp. Ta muốn đoạt nước ấy, liệu có lấy được không?" Quần thần đáp: "Được." Vua bèn dấy quân đến biên giới nước lớn.
Các bề tôi phiên bình vội dâng biểu tâu rõ tình hình, chỉ mong nhà vua phòng bị trước. Vua Trường Thọ liền họp quần thần bàn rằng: "Vua kia đến đây chỉ vì tham nước ta dân đông, của báu nhiều. Nếu giao chiến với họ ắt sẽ hại mạng dân. Lợi cho mình mà làm tàn hại dân, tham lam mà bất nhân, ta không làm vậy." Quần thần đều thưa: "Bọn thần vốn quen mưu lược quân sự và binh pháp, xin tự đi dẹp chúng, không phiền thánh ý phải lo nghĩ." Vua nói: "Thắng thì bên kia chết, yếu thì bên ta mất. Binh lính bên kia hay dân bên ta đều do trời sinh dưỡng, ai cũng quý thân tiếc mạng, có ai không như vậy? Giữ trọn cho mình mà hại dân, bậc hiền không làm."
Quần thần lui ra, nói: "Đây là bậc vua nhân đức như trời, không thể để mất." Rồi họ tự kiểm điểm, chỉ huy nhau đem quân chống giặc. Vua Trường Thọ biết chuyện, bảo thái tử rằng: "Kẻ kia tham nước ta, ôm lòng độc mà đến. Quần thần vì thân một mình ta mà sắp làm tàn hại mạng dân. Nay ta bỏ nước, mong giữ trọn được dân của trời. Lẽ ấy có nên chăng?" Thái tử đáp: "Vâng." Cha con vượt thành ra đi, liền đổi tên họ, ẩn trong núi rừng cỏ nội.
Thế là vua tham bèn vào chiếm nước ấy. Quần thần và lê dân mất vua cũ, như con hiếu mất cha mẹ, đau thương tịch dũng, không nhà nào không như thế. Vua tham treo thưởng, ai bắt được vua Trường Thọ thì thưởng nghìn cân vàng và mười triệu tiền.
Vua Trường Thọ ra ngồi dưới gốc cây bên đường, chuyên tâm suy ngẫm, thương xót chúng sinh khổ nhọc trong sinh tử, không thấy được lẽ vô thường, khổ, không, vô ngã, bị dục làm mê hoặc nên chịu khổ vô số.
Có một phạm chí ở nước xa, nghe vua ưa bố thí, cứu mạng chúng sinh, nên từ xa tìm đến nương nhờ trong cảnh cùng quẫn, nghỉ dưới gốc cây. Hai người cùng hỏi han nhau, mỗi người kể rõ đầu đuôi. Phạm chí kinh hãi nói: "Thiên vương vì duyên cớ gì mà đến nỗi này?" Rồi chảy nước mắt tự kể: "Tôi tuổi già chẳng còn bao lâu, nên đến xin ăn, mong giữ được mạng sống còn lại. Đại vương đã mất nước, mạng tôi cũng cùng rồi." Liền vì thế mà khóc than đau đớn.
Vua nói: "Ông đến nương nhờ trong cảnh cùng quẫn, lại đúng lúc ta mất nước, không có gì để giúp ông, chẳng đau lòng sao?" Vua lau nước mắt mà nói: "Ta nghe vua mới treo thưởng tìm ta rất hậu. Ông lấy đầu ta thì có thể được trọng thưởng." Phạm chí đáp: "Không phải vậy. Từ xa tôi đã kính phục thiên vương nhân từ cứu giúp chúng sinh, ơn thấm ngang trời đất, nên mới bỏ quê nhà, mong được nhờ cậy để tự cứu mình. Nay ngài bảo chém đầu, tôi không dám vâng mệnh."
Vua nói: "Thân này là đồ mục nát, há dám giữ gìn? Đã có sinh thì có chết, ai thường còn mãi được? Nếu ông không lấy, rốt cuộc nó cũng thành tro đất mà thôi." Phạm chí nói: "Thiên vương ban ân nhân đức như trời, nhất định muốn bỏ mạng để cứu kẻ hèn kém này, thì chỉ xin ngài buông tay tự do mà cùng tôi đi theo (?)." Vua liền đi theo ông.
Đến cổng thành, người giữ cửa trói vua lại rồi tâu lên (?). Người trong nước thấy vua, kêu khóc vang động cả nước. Phạm chí được thưởng. Vua tham ra lệnh đem vua Trường Thọ ra ngã tư đường thiêu sống.
Quần thần tâu rằng: "Vua cũ của bọn thần sắp phải chết, xin được dâng chút thức ăn mọn để tiễn hồn người chết." Vua tham nói: "Được." Trăm quan và lê dân đau thương chật đường, tịch dũng lăn lộn, không ai không kêu trời.
Thái tử Trường Sinh cũng giả làm người bán củi, đứng trước mặt cha. Cha thấy con, ngửa mặt lên trời nói: "Trái lời cha dặn lại, ôm lòng hung ác, chứa chất mối thù sâu nặng, gây họa liên miên muôn đời, thì chẳng phải con hiếu. Ơn thấm của lòng từ rộng lớn tứ đẳng của chư Phật, đức bao trùm trời đất. Ta theo đạo ấy, bỏ thân để cứu chúng sinh, còn sợ chưa đạt được hạnh vi diệu của đạo hiếu, huống chi kẻ làm điều tàn ác để báo thù! Không bỏ lời ta thì có thể gọi là hiếu vậy."
Con không nỡ nhìn cha chết, bèn trở vào núi sâu. Vua đã mệnh chung. Thái tử kêu khóc thảm thiết, máu chảy ra miệng, nói: "Vua cha ta tuy có lời răn dạy tận nhân lúc lâm chung, nhưng ta nhất định trái lời, phải giết kẻ độc ác như chim trẫm kia."
Rồi thái tử ra làm thuê, trồng rau cho một vị đại thần. Vị đại thần tình cờ đi dạo vườn, thấy rau rất tốt, hỏi duyên cớ. Người coi vườn đáp: "Tôi thuê ở chợ được một người, rất giỏi trồng vườn." Vị đại thần gặp và hỏi: "Ngươi biết làm những gì?" Đáp: "Các nghề khéo của trăm thợ, tôi đều đứng đầu."
Vị đại thần xin cho người ấy làm món ăn thượng hạng dâng vua, ngon hơn cả của thái quan. Vua hỏi: "Món này ai làm?" Vị đại thần tâu rõ sự tình. Vua liền lấy người ấy về, cho làm chức coi bếp; việc gì cũng làm vừa ý. Vua cất nhắc làm cận thần, bảo rằng: "Con của vua Trường Thọ là kẻ thù lớn của ta. Nay ta lấy ngươi làm phiên bình." Thái tử liền đáp: "Vâng."
Vua hỏi: "Ngươi ưa săn bắn chăng?" Đáp: "Thần ưa săn bắn." Vua liền ra đi săn, phi ngựa đuổi thú, lạc mất mọi người, chỉ còn cùng Trường Sinh ở trong núi ba ngày, đến nỗi đói khát mệt mỏi. Vua cởi kiếm trao cho Trường Sinh, gối lên đầu gối chàng mà ngủ.
Trường Sinh nói: "Nay ta bắt được ngươi rồi chứ?" Rồi rút kiếm định chém, chợt nhớ lời cha dặn, nói: "Trái lời cha dạy là bất hiếu." Bèn tra kiếm vào mà thôi. Vua tỉnh dậy nói: "Vừa rồi ta mộng thấy Trường Sinh định chém đầu ta, điềm ấy là sao?" Đáp: "Trong núi có quỷ dữ hay gây nóng bức quấy nhiễu (?). Thần tự hầu cận bảo vệ, có gì phải sợ." Vua lại nằm ngủ. Như thế đến ba lần. Cuối cùng chàng ném kiếm đi, nói: "Ta vì người cha nhân đức mà tha mạng cho ngươi." Vua tỉnh dậy nói: "Ta mộng thấy Trường Sinh tha mạng cho ta."
Thái tử nói: "Trường Sinh chính là tôi đây. Nhớ cha, đuổi theo trả thù cho đến hôm nay. Cha tôi lúc sắp mất miệng để lại lời răn nhân đức, bảo tôi noi theo đạo nhẫn nhục của chư Phật: ác đến thì lấy thiện đáp lại. Nhưng tôi mang tính ngu muội cực độ, muốn đem hai thứ độc đổ vào nhau. Ba lần nghĩ đến lời cha răn, ba lần buông kiếm. Mong đại vương mau giết tôi để trừ mối họa lớn. Thân chết, thần thức chuyển đi, ý ác sẽ không sinh nữa."
Vua hối lỗi nói: "Ta làm điều bạo ngược, không phân biệt phải trái. Tiên vương của ngài hạnh cao thuần vẹn, mất nước mà không mất hạnh, có thể gọi là bậc thượng thánh vậy. Ngài giữ được hạnh của cha mẹ trọn vẹn, có thể gọi là hiếu vậy. Ta như sói lang tàn hại sinh mạng chỉ cốt no thân. Nay mạng ta nằm trong tay ngài, ngài tha mà không giết, về sau ta há lại phụ lòng sao? Nay muốn về nước, theo đường nào?" Đáp: "Việc lạc đường này là do tôi làm ra."
Rồi chàng đưa vua ra khỏi rừng, hội với quần liêu. Vua hỏi: "Các khanh có biết Trường Sinh không?" Mọi người đều đáp: "Không biết." Vua nói: "Đây chính là Trường Sinh. Nay trả lại nước cho ngài, ta trở về chốn cũ. Từ nay chúng ta là anh em, họa phúc cùng chung." Ngày lập thái tử, khắp cõi buồn vui lẫn lộn, không ai không chúc thọ. Vua tham trở về nước mình, hai bên thay nhau cống hiến, rồi đạt đến cảnh thái bình thịnh trị.
Phật bảo các sa-môn: "Vua Trường Thọ thuở ấy chính là thân ta; thái tử là A-nan; vua tham là Điều Đạt. Điều Đạt đời đời ôm ý độc hướng về ta, ta đều cứu giúp. A-nan với Điều Đạt vốn không có oán thù, nên không hại nhau. Ta đời đời nhẫn được điều không thể nhẫn, chế ngự ý, lập hạnh, nên nay thành Phật, là bậc tôn quý trong tam giới."
Bồ-tát thực hành độ vô cực từ huệ, bố thí như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video