Thiên 45 — Truyện số 45: Đứa trẻ bị bỏ ở ngã tư

 (Bài bốn mươi lăm)

 Thuở xưa, Bồ-tát sinh vào một nhà nghèo. Nhà nghèo không nuôi nổi, bèn lấy áo lót bọc lại, ban đêm lúc vắng người lặng lẽ đặt ở ngã tư đường, kèm một nghìn đồng tiền để bên đường. Tục nước ấy coi ngày đó là ngày cát tường. Khắp cả nước, người người họp nhau ngoài đồng; người quân tử, kẻ tiểu nhân, ai theo loại nấy, bày cỗ thịnh soạn vui chơi. Có một phạm chí thấy cuộc vui, khen những người dự hội rằng: "Ôi, trong những người dự hội hôm nay, riêng có kẻ như gạo tẻ trắng tinh không lẫn tạp, hương thơm ngào ngạt. Trai gái sinh ra trong ngày hôm nay đều sang mà lại hiền."

 Trong đám người ngồi có một lý gia, sống cô độc không con nối dõi. Nghe vậy, ông thầm mừng, sai người tỏa đi bốn phía tìm đứa trẻ bị bỏ. Người được sai hỏi khách qua đường: "Có thấy đứa trẻ nào bị bỏ không?" Khách qua đường đáp: "Có một bà góa đã nhặt nó rồi." Người ấy tìm đến, biết được chỗ ở, bèn nói: "Chủ tôi là một tứ tánh giàu có mà không con nối dõi. Bà đem đứa bé dâng lên thì sẽ được nhiều của báu." Bà nói: "Được, ông cứ để tiền lại, tôi sẽ đưa đứa bé, còn của cải thì tôi đòi theo ý muốn." Bà được như ý.

 Lý gia nuôi đứa bé được mấy tháng thì vợ có mang. Ông nói: "Ta vì không con nối dõi nên mới nuôi con họ khác. Nay trời ban phúc cho ta, còn giữ đứa này làm gì (?)." Rồi lấy áo lót bọc đứa bé, ban đêm đem đặt xuống hố. Dê trong nhà ngày ngày đến cho nó bú. Người chăn dê dò xét, thấy đứa bé, liền than: "Thượng đế cớ sao lại đánh rơi con mình nơi đây?" Bèn đem về nuôi, lấy sữa dê cho bú. Tứ tánh hay biết, hỏi: "Sao lại trộm sữa?" Người chăn đáp: "Tôi nhặt được đứa con trời bỏ lại, nên lấy sữa nuôi nó." Tứ tánh buồn bã hối hận, lại đem về nuôi mấy tháng.

 Rồi người vợ sinh con trai, ý ác lại nổi lên. Ông lại như trước, lấy áo lót bọc đứa bé đặt vào vết bánh xe. Đứa bé trong lòng hướng về Phật và Tam bảo, đem lòng từ hướng về cha mẹ nuôi. Sáng sớm có đoàn thương nhân với mấy trăm cỗ xe đi ngang qua đó. Trâu vấp, không chịu đi. Thương nhân xem nguyên do, thấy đứa bé thì kinh ngạc nói: "Con của Thiên Đế, cớ sao lại ở đây?" Họ bế đứa bé đặt vào xe, trâu liền đi như nước chảy. Đi thêm hai mươi dặm, họ dừng nghỉ trâu bên một ngôi đình. Có một bà góa thưa xin thương nhân: "Xin cho tôi đứa bé để giúp tôi lúc già nua nghèo khó." Họ liền cho bà. Bà nuôi chưa được bao lâu thì tứ tánh lại nghe biết. Ông đau xót nói: "Ta bất nhân, làm hại đức trời chăng?" Rồi lại đem nhiều của báu xin đứa bé về nhà, nghẹn ngào tự trách, nuôi hai đứa như nhau.

 Vài năm sau, thấy trí tuệ đứa bé kỳ lạ, biến hóa tung hoành, ý ác lại nổi lên, ông nói: "Đứa này sáng suốt vượt mức, con ta không bằng; về sau ắt con ta sẽ bị nó chế ngự (?)." Bèn lấy áo lót bọc đứa bé đem vào núi, bỏ trong bụi tre, nghĩ rằng dứt ăn ắt nó sẽ chết. Đứa bé khởi niệm từ bi: "Sau này ta thành Phật, ắt sẽ cứu chúng sinh khỏi mọi khổ." Núi ấy gần khe suối. Đứa bé tự gắng sức lay mình, từ bụi tre rơi xuống đất, lăn lộn đến bên bờ nước. Cách bờ nước hai mươi dặm có người khiêng xác chết (?). Vừa lúc ấy (?) có người đi kiếm củi, từ xa trông thấy đứa bé, đến gần nhìn, than rằng: "Thượng đế đánh rơi con mình chăng?" Rồi bế về nuôi.

 Tứ tánh lại nghe biết, hối hận như trước, đem nhiều báu vật quý xin đứa bé về, khóc lóc thương xót. Ông lại cho học chữ nghĩa, toán số, ngửa xem thiên văn, cúi xem địa lý mà bói đoán. Các thuật của mọi đạo, đứa bé xem qua là làm được. Bẩm tính nhân từ hiếu thảo, hễ nói ra là dẫn dắt giáo hóa người. Người trong nước gọi là bậc thánh, nho sĩ kéo đến đông như mây.

 Người cha lại sinh niệm hung ác, tính ác nặng nề. Trước kia nhà ông có một thợ rèn ở cách thành bảy dặm. Muốn mưu giết đứa bé, ông viết thư dặn người thợ rèn: "Từ khi ta nuôi đứa bé này, nó vào nhà ta thì bệnh dịch liên tiếp, của cải hao hụt, gia súc chết. Quan thái bốc bói rằng chính đứa bé gây ra tai họa này. Thư đến thì bắt giữ thật chặt, ném nó vào lửa." Rồi ông dối bảo đứa bé: "Ta tuổi đã xế chiều, lại mắc bệnh nặng. Con đến chỗ thợ rèn tính kỹ tiền của; đó là của cải cho con suốt đời."

 Đứa bé vâng lệnh lên đường. Trong cổng thành, nó thấy em trai đang cùng bọn trẻ chơi bắn hạt hồ đào. Em nói: "Anh đến thật may cho em, anh chơi giúp em gỡ lại (?)." Anh nói: "Cha sai, anh phải đi." Em nói: "Em xin đi thay." Rồi giật lấy thư đến chỗ thợ rèn. Thợ rèn nhận thư, ném người em vào lửa. Lòng cha hồi hộp sợ hãi, sai người đi tìm con. Người được sai gặp người anh, hỏi: "Em cậu đâu?" Người anh kể lại đúng sự tình, rồi về trình bày với cha. Cha cưỡi ngựa trạm đuổi theo con thì con đã thành tro.

 Người cha gieo mình kêu trời, khí uất nghẽn lại bên trong, bèn thành tàn tật. Ông lại sinh niệm độc ác: "Ta đã không còn con nối dõi, chẳng cần đến đứa này nữa (?), nhất định phải giết nó." Ông có một kho hàng cách kinh đô nghìn dặm, bèn sai đứa bé: "Ở đó người ta làm hao tán của cải của ta, con đến kiểm tra. Nay giao thư cho kho hàng, đựng trong túi niêm sáp, con mau đi." Trong thư ngầm dặn: "Đứa bé này đến thì mau lấy đá buộc vào lưng, dìm nó xuống vực sâu."

 Đứa bé nhận lệnh, cúi đầu lạy, cưỡi ngựa nhẹ lên đường. Giữa đường có một phạm chí, vốn từ xa mến phục người cha, hai bên thường thăm hỏi, tặng quà, thư từ qua lại nhiều lần. Phạm chí có một người con gái hiền minh, hiểu sâu việc cát hung, thiên văn và chiêm nghiệm khí hậu. Đứa bé đi đến chỗ phạm chí ở, nói: "Phạm chí thân với cha ta đang ở chính nơi này." Rồi bảo người theo hầu: "Nay ta muốn ghé vào làm lễ thăm hỏi, có được không?" Người theo hầu đáp: "Tốt lắm." Liền ghé vào bái kiến. Phạm chí mừng rỡ nói: "Con của anh ta đến." Bèn mời bốn bên láng giềng; học sĩ, nho sinh, các bậc kỳ lão có đức kéo đến đông như mây, mở tiệc vui chơi. Họ lại đem các điều nghi vấn ra hỏi, ai nấy đều vui thích. Suốt ngày đến tận đêm, mọi người đều mệt mỏi mà ngủ.

 Người con gái lén nhìn chàng trai, thấy bên đai lưng đeo túi đựng bức thư niêm phong, bèn lặng lẽ cởi lấy đem về, xem đọc lời trong đó. Nàng buồn bã than rằng: "Yêu quái gì mà hãm hại người con nhân đức đến nỗi này?" Rồi xé thư, viết thư khác thay vào, lời rằng: "Ta tuổi đã xế bóng, bệnh nặng ngày càng khốn đốn. Vị phạm chí kia là bạn thân của ta. Con gái ông ấy vừa hiền vừa sáng, xưa nay hiếm có, xứng làm vợ cho con ta. Hãy sắm thật đủ châu báu lụa là làm lễ hỏi, cốt sao cho chu đáo, lễ nhỏ thì sính lễ lớn (?). Ngày cưới vợ, cứ theo lệnh này mà làm." Viết thư xong, nàng mở niêm, đặt lại như cũ.

 Sáng hôm sau, chàng trai lên đường; phạm chí và các nho sĩ ai nấy đều tiễn theo, khen ngợi. Người coi kho hàng nhận được thư, vâng lệnh sắm đủ lễ vật, đến nhà phạm chí. Vợ chồng phạm chí bàn nhau: "Phàm nghi lễ hôn nhân, khởi đầu từ việc chọn người có hạnh, hỏi điều lành dữ, bói xem điềm triệu. Nếu bên kia lễ nghi đầy đủ (?) thì ta mới ưng thuận. Nay chàng trai không qua mối lái mà lễ hỏi đã đến ngay, chẳng lẽ bên kia khinh nhờn ta sao?" Lại lui về lúc nhàn nghỉ, bàn rằng: "Trai gái kết đôi, từ xưa vẫn thế. Trai hiền gái trinh, thật cũng khó gặp." Bèn nhận lễ, hội họp họ hàng. Cửu tộc đều khen: "Vinh hiển này sẽ truyền đến đời sau." Lễ cưới vợ xong, người coi kho hàng phi ngựa về báo. Tứ tánh nghe tin, uất kết thành bệnh, rất nặng.

 Chàng trai nghe tin cha bệnh, nghẹn ngào nói: "Mạng người khó giữ, như huyễn chứ chẳng thật." Phạm chí muốn chọn ngày lành mới cho về, nhưng Bồ-tát trong lòng đau xót, không theo lời ông. Vợ chồng vội vã trở về, lên nhà cúi đầu lạy. Người vợ liền lạy hai lạy, rơi lệ, tiến lên ba bước lại lạy, xưng tên mà thưa: "Thiếp là vợ của con trai ngài, tên là mỗ. Cha mẹ đặt tên thiếp là mỗ (?). Thiếp sẽ phụng thờ tông tự, lo việc cơ trửu, giữ trọn lễ nghĩa, làm tròn đạo hiếu. Chỉ mong đại nhân khỏi bệnh, phúc lành kéo đến, giữ mãi tuổi thọ vô cùng, để thiếp được bày tỏ tấm lòng, giữ được đức của nàng dâu hiếu thảo." Tứ tánh uất giận nghẽn lại bên trong mà chết. Bồ-tát lo tang lễ đưa tiễn, lòng từ thương xót, đau buồn mến nhớ. Cả nước đều khen là người hiếu thảo. Tang xong, chàng tu hành, đức hạnh tỏa hương khắp mười phương.

 Phật bảo các tỳ-kheo: "Đồng tử ấy chính là thân ta. Người vợ là Câu Di. Tứ tánh là Điều Đạt." Bồ-tát thực hành hạnh nhẫn nhục của pháp nhẫn độ vô cực là như vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video