(49)
Thuở xưa có một nước tên là Ma Thiên La, vua tên là Nan. Vua học thông thần minh, không chỗ u kín nào là không thấy. Vua giác ngộ rằng đời là vô thường, nói: "Thân ta rồi sẽ mục nát, thành phân đất của đời, thì nước nào mà giữ được?" Vua bèn bỏ vinh hoa, bỏ khoái lạc, mặc pháp phục của đại sĩ, mỗi ngày một bát cơm là đủ, thọ trì giới sa-môn, lấy núi rừng làm chỗ ở, trải ba mươi năm.
Bên một gốc cây có cái hố, sâu ba mươi trượng. Bấy giờ có người thợ săn rong ruổi đuổi hươu, sa xuống hố. Khi ấy lại có một con quạ và một con rắn, cũng hoảng sợ mà cùng rơi xuống. Thân thể đều bị thương tổn, cả ba đều khốn quẫn, ngửa mặt lên trời kêu khóc, tiếng nghe côi cút cùng khổ. Đạo sĩ thương xót, soi đuốc thấy họ, nước mắt chảy ròng xuống cổ. Đạo sĩ đến bên miệng hố bảo rằng: "Các ngươi chớ lo, ta sẽ cứu các ngươi khỏi nạn lớn." Liền bện một sợi dây dài thả xuống để họ leo lên. Ba loài, kẻ ngậm, kẻ nắm, bèn được toàn mạng.
Cả ba đều dập đầu tạ ơn rằng: "Mạng chúng tôi mong manh như ngọn nến chao trước gió. Lòng nhân từ ân huệ của đạo sĩ rộng lớn vô lượng, khiến chúng tôi được thấy lại trời và mặt trời. Nguyện trọn thân này cung cấp mọi thứ ngài thiếu thốn; lấy cái nhỏ mà báo ơn lớn, muôn phần chẳng đền được một."
Đạo sĩ nói: "Ta vốn là quốc vương, nước lớn dân đông, cung điện, châu báu, thể nữ đứng đầu các nước, muốn gì liền được đáp ứng, cầu gì mà chẳng được. Nhưng ta coi nước là hang oán thù; coi sắc, thanh, hương, vị, y phục hoa lệ và tà niệm là sáu lưỡi gươm chém thân ta, sáu mũi tên bắn vào mình ta. Do sáu điều tà ấy mà luân chuyển chịu khổ; tam đồ khốc liệt khó nhẫn khó kham. Ta rất chán ghét những điều ấy, nên bỏ nước làm sa-môn, nguyện được đạo pháp của Như Lai, bậc Vô Sở Trước, Chính Chân Đạo, Tối Chính Giác, Đạo Pháp Ngự, Thiên Nhân Sư, để khai hóa chúng sinh, khiến họ trở về bản nguyên, há chỉ riêng ba người các ngươi mà thôi sao? Các ngươi hãy về chỗ ở cũ, gặp người thân của mình, khiến họ giữ ba tự quy, chớ trái lời Phật dạy."
Người thợ săn nói: "Tôi ở đời đã nhiều năm, dù từng thấy các nho sĩ tích đức làm lành, nhưng nào có ai như đệ tử Phật, xót người như mình, cứu giúp chúng sinh, ẩn mình mà không phô danh tiếng? Nếu đạo sĩ có dịp, xin ghé nhà tôi để tôi được chút cúng dường." Quạ nói: "Tôi tên là Bát. Đạo sĩ có nạn, xin gọi tên tôi, tôi sẽ bay đến ngay." Rắn nói: "Tôi tên là Trường. Nếu đạo sĩ có hoạn nạn, xin gọi tên tôi, tôi ắt đến báo ơn." Nói xong, mỗi kẻ lui về.
Ngày khác, đạo sĩ đến nhà người thợ săn. Người thợ săn từ xa trông thấy ngài đến, bảo vợ rằng: "Kẻ xúi quẩy kia đến kia. Ta bảo ngươi làm cơm thì cứ thong thả mà bày; hắn quá giữa trưa là không ăn nữa." Người vợ thấy đạo sĩ thì sa sầm nét mặt, giả vờ giữ lại để bày cơm, rồi nói chuyện suông cho quá giữa trưa. Đạo sĩ bèn lui về.
Về núi, ngài thấy con quạ, gọi tên: "Bát!" Quạ hỏi: "Ngài từ đâu về?" Đáp: "Từ nhà người thợ săn về." Quạ hỏi: "Đã ăn chưa?" Đáp: "Họ bày cơm chưa xong thì đã quá giữa trưa; giờ ấy không nên ăn, nên ta lui về." Quạ nói: "Quỷ hung ác khó lấy lòng từ mà cứu độ. Trái nhân bội ơn là điều hung nghịch lớn nhất. Tôi không có thức ăn uống gì để cúng dường, xin ngài để tâm ngồi đây, tôi đi chốc lát sẽ về."
Quạ bay đến nước Bàn Già, vào hậu cung của vua, thấy phu nhân của vua đang nằm ngủ, trong đồ trang sức trên đầu có viên ngọc minh nguyệt. Quạ ngậm lấy bay về dâng đạo sĩ. Phu nhân thức ngủ đều tìm mà không thấy, liền tâu lên vua. Vua ra lệnh cho thần dân: "Ai tìm được ngọc thì thưởng vàng bạc mỗi thứ nghìn cân, trâu ngựa mỗi thứ nghìn con; ai có được mà không nộp thì tội nặng, diệt cả họ."
Đạo sĩ đem ngọc tặng người thợ săn. Người thợ săn trói ngài lại mà đem tâu vua. Vua hỏi: "Ngươi từ đâu có được báu vật này?" Đạo sĩ suy nghĩ sâu xa: nếu nói đúng sự thật thì quạ cả nước đều bị giết chết; nếu nói là ăn trộm được thì đó chẳng phải việc của đệ tử Phật. Ngài lặng thinh chịu tra khảo, bị đánh hàng nghìn roi, mà không oán vua, không thù người kia, phát lời thệ nguyện từ bi rộng lớn rằng: "Nguyện cho ta thành Phật, độ chúng sinh khỏi mọi khổ não."
Vua nói: "Đem đạo sĩ chôn xuống đất, chỉ chừa cái đầu, ngày mai sẽ giết." Đạo sĩ bèn gọi rắn: "Trường!" Rắn nói: "Trong thiên hạ không ai biết tên ta, chỉ có đạo sĩ thôi. Ngài cất tiếng gọi ta, ắt có duyên cớ." Rắn vội đi, thấy đạo sĩ như thế, dập đầu hỏi: "Vì sao đến nỗi này?" Đạo sĩ kể đủ đầu đuôi sự việc. Rắn rơi nước mắt nói: "Đạo sĩ nhân đức như trời đất mà còn gặp tai họa, huống chi kẻ vô đạo thì ai sẽ phù hộ? Trời nhân từ không oán hận (?). Vua này chỉ có một thái tử, không có trữ phó nào khác. Tôi sẽ vào cung cắn chết thái tử; ngài lấy thuốc thần của tôi xoa vào thì liền khỏi."
Đêm ấy rắn vào cung cắn thái tử, thái tử liền tắt thở. Quàn xác ba ngày, vua ra lệnh: "Ai làm cho thái tử sống lại được thì chia nước cùng cai trị." Người ta chở thi hài vào núi để hỏa táng, đường đi ngang qua bên đạo sĩ. Đạo sĩ nói: "Thái tử bị bệnh gì mà đến nỗi mất mạng? Hãy khoan chôn cất, ta có thể làm cho sống lại." Những người theo hầu nghe nói, vội chạy về tâu vua. Vua trong lòng vừa buồn vừa mừng, lại càng thêm thương xót, nói: "Ta tha tội cho ngươi, chia nước cho ngươi làm vua."
Đạo sĩ lấy thuốc xoa lên thân, thái tử bỗng ngồi dậy nói: "Duyên cớ gì ta lại ở chỗ này?" Những người theo hầu kể đủ nguyên do. Thái tử trở về cung, lớn nhỏ đều vui mừng nhảy múa. Vua chia nước ban cho đạo sĩ, ngài không nhận chút nào. Vua tỉnh ngộ nói: "Chia nước mà không nhận, há lại đi trộm sao?" Vua hỏi: "Ngài là người nước nào? Vì thấy điều gì mà làm sa-môn? Do đâu mà có viên ngọc? Đức hạnh cao như thế, sao bỗng mắc phải hoạn nạn này, là do duyên cớ gì?" Đạo sĩ kể lại đầu đuôi. Vua vì thế mà thương xót, nước mắt chảy đầy mặt.
Vua bảo người thợ săn: "Ngươi có công với nước, hãy gọi hết chín đời thân thuộc đến đây, ta muốn ban thưởng hậu." Họ hàng không kể lớn nhỏ đều đến cửa cung. Vua nói: "Bất nhân bội ơn là đầu sỏ của điều ác." Rồi giết sạch bọn họ.
Đạo sĩ vào núi học đạo, tinh tấn không mỏi mệt, mạng chung sinh lên cõi trời. Phật bảo các tỳ-kheo: "Đạo sĩ thuở ấy chính là thân ta. Con quạ là Thu Lộ Tử. Con rắn là A-nan. Người thợ săn là Điều Đạt. Người vợ hắn là cô gái ôm chậu (?)." Bồ-tát lòng nhân rộng lớn, độ vô cực, thực hành nhẫn nhục là như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video