Thiên 75 — Truyện số 75: Tỳ-kheo thiền định nơi gò mả

 (75)

 Thuở xưa có một vị tỳ-kheo, ăn xong thì tắm rửa, súc miệng, rồi vào núi sâu, ngồi dưới gốc cây giữa chốn gò mả. Vị ấy chắp tay cúi đầu, một lòng dứt bặt niệm tưởng, trong ý trong tâm trừ sạch năm cái (năm thứ che lấp tâm). Năm cái đã diệt, tâm vị ấy sáng tỏ, tối tăm lui đi, sáng suốt còn lại.

 Vị ấy ngoảnh nhìn và thương xót trời, người cùng các loài bay, loài bò, loài ngọ nguậy; xót thương vì chúng ngu mê, ôm giữ năm cái ấy, ngăn tuyệt tâm sáng suốt và lành thiện. Trừ được năm cái thì các điều thiện liền mạnh mẽ. Ví như người nghèo vay nợ để làm ăn sinh sống, được lời thì trả cho chủ nợ, của còn thừa đem sửa sang nhà cửa, ngày ngày có lợi thu vào, lòng người ấy vui mừng.

 Lại như kẻ nô bộc được tha làm lương dân; người bệnh khốn khổ được khỏi; chín họ ngày càng hưng thịnh; kẻ mắc tội nặng trong lao ngục gặp ân xá được ra. Lại như người mang của báu vượt biển, trải qua hiểm nguy, về đến nhà gặp lại người thân, niềm vui không sao lường được.

 Lòng ôm năm cái cũng như năm nỗi khổ ấy. Tỳ-kheo thấy rõ chân đế, xa lìa năm cái, cũng như những người phàm kia thoát khỏi năm nỗi lo trên. Cái lui thì sáng tiến, mọi điều ác đều diệt, chí đạo mạnh mẽ, liền đạt được nhất thiền.

 Từ nhất thiền đến nhị thiền có ba hạnh: một là siêng năng gắng sức, hai là thường xuyên niệm tưởng, ba là tư duy. Từ ba việc ấy mà thành tựu được tứ thiền. Do nhất thiền mà đến nhị thiền, do nhị thiền mà đến tam thiền, do tam thiền mà đến tứ thiền. Tứ thiền hơn tam thiền, tam thiền hơn nhị thiền, nhị thiền hơn nhất thiền.

 Ở thiền thứ nhất, mười điều ác lui, năm điều thiện tiến. Thế nào là mười điều ác? Mắt ưa sắc, tai ưa tiếng, mũi ưa hương, miệng ưa vị, thân ưa xúc chạm êm ái, cộng với năm cái nói trên, gọi là mười điều ác. Thế nào là năm điều thiện? Một là suy xét, hai là niệm tưởng, ba là ưa thích, bốn là an vui, năm là nhất tâm. Năm điều thiện ấy ở bên trong.

 Ở thiền thứ hai thì không suy xét, không niệm tưởng, chế ngự tâm mà quán chiếu bên trong; thiện hạnh ở bên trong, không còn theo tai, mắt, mũi, miệng mà ra vào; hai hạnh thiện và ác không còn can dự đến nhau; tâm ở bên trong chỉ có niềm hoan hỷ mà thôi.

 Hạnh của tam thiền là trừ bỏ hoan hỷ, tâm chuộng sự thanh tịnh, lặng lẽ tịch mịch. Chúng Hựu, Các Phật và Ứng Nghi đều nói: “Những ai có thể diệt dục, làm thanh tịnh tâm mình, thì thân trước sau đều an ổn.” Ở thiền thứ tư, tâm vui mừng đã lìa bỏ, đạt được tịch định.

 Nhất thiền thì tai bị tiếng làm loạn; nhị thiền thì tâm bị niệm tưởng làm loạn; tam thiền thì tâm bị hoan hỷ làm loạn; tứ thiền thì tâm bị hơi thở làm loạn. Ở nhất thiền, tiếng nơi tai dứt thì tiến đến nhị thiền; ở nhị thiền, niệm tưởng diệt thì tiến đến tam thiền; ở tam thiền, hoan hỷ diệt thì tiến đến tứ thiền; ở tứ thiền, hơi thở diệt thì đạt được không định. Thiền ba-la-mật nhất tâm của Bồ-tát là như thế.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video