(76)
Bồ-tát lập chí cầu đạo, phàm nhờ mấy việc mà có thể khiến trong lòng thanh tịnh, tâm chuyên nhất được thiền. Hoặc thấy người già đầu bạc răng rụng, hình thể biến đổi; thấy vậy ý tỉnh ngộ, nói: "Về sau ta tất cũng như thế." Rồi nhất tâm được thiền. Hoặc thấy người bệnh thân tâm khốn khổ đau đớn như bị gậy roi đánh đập; buồn bã tỉnh ngộ, nói: "Về sau ta tất cũng như thế." Rồi nhất tâm được thiền.
Hoặc thấy chúng sinh thọ mạng chấm dứt, hơi thở dứt, hơi ấm mất, thần thức dời đi, thân thể lạnh ngắt. Cửu tộc bỏ đi, đem để xa ngoài đồng. Trong vòng mười ngày, xác sình trương, thối rữa, hôi hám, hoặc bị cáo, chó và các loài chim ăn. Da thịt sinh giòi, giòi lại ăn thân. Mủ, máu, ác lộ tràn trề chảy xuống đất. Xương cốt rã rời, từng đốt mỗi nơi một chỗ: mu bàn chân, ống chân, đùi, xương cùng, sống lưng, sườn, cánh tay, đầu, răng, sọ, mỗi thứ phân lìa. Đạo nhân nghĩ rằng: "Phàm có sinh thì có chết. Người và vật đều như huyễn. Có hợp ắt có ly. Thần thức đi thì thân thể tan. Ta há riêng mình được khỏi, chẳng như kia sao?" Thấy thế bùi ngùi, nhất tâm được thiền.
Hoặc thấy người chết đã lâu, thân xương tiêu mất, hòa cùng đất bùn thành bụi; tự suy nghĩ sâu xa: "Thân ta rồi cũng như thế." Rồi nhất tâm được thiền. Hoặc nghe nói về sự độc hại của nước sôi lửa đỏ nơi địa ngục Thái Sơn, nỗi đau bị xé nát tàn khốc; sự nhọc nhằn đói khát nhiều năm của ngạ quỷ; nỗi khổ bị giết, lột, cắt, xẻ của súc sinh. Nghĩ đến thì kinh hãi, nhất tâm được thiền. Hoặc thấy người cùng khốn chết rét, chết đói; hoặc thấy kẻ làm điều sai trái bị phép vua giết. Đạo nhân nghĩ: "Người này gặp họa là do không có chí đạo. Ta không tinh tấn ắt cũng sẽ như họ." Rồi chuyên nhất tâm mình mà được thiền. Suy nghĩ sâu xa, quán sát bên trong: dưới thì bị phân và nước tiểu bức bách, trên thì bị nóng lạnh uy hiếp. Thấy thân đáng ghê tởm, nhất tâm được thiền.
Hoặc thấy năm mất mùa, ngũ cốc không tốt, dân cùng khốn nổi loạn, đánh giết lẫn nhau, thây chết ngổn ngang. Thấy thế bùi ngùi: "Ta không tu đạo ắt cũng sẽ như vậy." Rồi chuyên nhất tâm được thiền. Thấy thịnh rồi có suy, vinh hoa của cải khó giữ; trẻ mạnh rồi có già bệnh, thọ mạng như ánh chớp. Nhớ đến thì kinh hãi, chuyên nhất tâm được thiền. Niệm Phật cao vời, tướng hảo khó ai sánh bằng, đều do thanh tịnh mà thành bậc Chúng Hựu. Nghĩ đến thì vui mừng, chuyên nhất tâm được thiền. Niệm nghĩa sâu của kinh, hạnh cao của sa-môn, chuyên nhất tâm được thiền. Nghĩ đến việc thân làm điều thiện, trước sau tích đức, chuyên nhất tâm được thiền. Nghĩ những điều kẻ ngu mong cầu trái với chánh pháp sáng suốt của Phật, nhọc nhằn mà thêm tội; còn chư thiên khi ở đời giữ giới, phụng trai, nên tự được lên trời, vinh hiển và sống lâu vô lượng. Rồi chuyên nhất tâm được thiền. Nhận kinh sâu của Phật, suy đi nghĩ lại, vì mọi người mà dạy dỗ dẫn dắt, trong lòng vui mừng, chuyên nhất tâm được thiền. Nhớ nghĩ chúng sinh có thành thì ắt hoại, hoại thì đều khổ đau. Nghĩ thế bùi ngùi, chuyên nhất tâm được thiền.
Tính của chúng sinh không thể tự giữ mình trước sự biến đổi từ lúc bắt đầu đến (?). Đạo nhân tự lo sợ mạng hết thình lình ập đến, hoặc phải đọa vào đường ác. Nhìn vinh hoa khoái lạc thế gian, thật hay giả đều như mộng, chí trọng sự tỉnh ngộ, chuyên nhất tâm được thiền. Các thức ăn vào miệng trộn lẫn với nước mũi, nước bọt; ngoài thì đẹp, trong thì thối, hóa thành phân và nước tiểu. Nhớ đến thấy đáng ghê tởm, chuyên nhất tâm được thiền.
Con ở trong bụng mẹ, ban đầu như cháo đông, dần dần lớn lên, qua ba mươi tám lần bảy ngày thì thân thể đều thành. Lúc sắp sinh rất khó khăn, nguy nhiều yên ít. Sinh ra rồi thì các bệnh cùng kéo đến. Hoặc một năm, hoặc mười năm, hoặc năm mươi năm cho đến trăm năm, ai cũng phải già chết, không ai khỏi nạn này. Nghĩ mình cũng vậy, chuyên nhất tâm được thiền. Có còn thì có diệt, tìm thì không thấy chỗ nào; tam giới đều không, nên chí không tham mộ. Thương nghĩ chúng sinh không được thấy kinh Phật, bị tà dục che lấp, không biết lẽ vô thường; thề nguyện cứu vớt, chuyên nhất tâm được thiền.
Chí thành hạnh cao, mang tứ đẳng tâm thương xót nuôi nấng chúng sinh, như mẹ hiền thương xót che chở con thơ. Con theo bạn bè vui chơi, mẹ đem lòng thương đi tìm, thấy con bị bùn đất làm dơ, đói khát kêu khóc. Thấy con như thế, mẹ rơi lệ thương xót bồng về, tắm rửa, cho áo mặc, cho ăn. Con thân khỏe lòng vui, mẹ hiền mừng rỡ, thương yêu ôm ấp quấn quýt, không rời như trước. Đạo nhân từ bi thương yêu che chở chúng sinh còn hơn mẹ hiền kia. Ngài dạy người trong thiên hạ cùng các loài bay, loài bò, loài ngọ nguậy phụng thờ Phật, xem kinh, gần gũi chúng sa-môn, nhận giữ giới Phật, ôm vào lòng mà thực hành, xa lìa ba điều ác: tâm nghĩ thiện, miệng nói thiện, thân làm thiện. Ngăn dứt (?) ba điều ác, mãi hưng khởi ba điều thiện, lâu dài không để họ phải trải qua những chốn cùng khổ hiểm nguy như địa ngục Thái Sơn, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, mà an trí họ vào phúc đường vô cực. Rồi lại theo mà răn dạy, sợ họ ở trong phúc mà sinh kiêu căng phóng túng, buông thả tâm ác, trở lại tam đồ. Ngài cũng chỉ rõ (?) cái họa của vinh lộc, lấy sự biến đổi vô thường, khổ, không mà răn họ, khuyên họ nhận lấy vô vi, như tấm lòng ôm ấp che chở của mẹ hiền kia vậy.
Nghĩ mười sáu việc, chuyên nhất tâm được thiền. Thế nào là mười sáu? Hơi thở dài hay ngắn, liền tự biết. Hơi thở làm động thân, liền tự biết. Hơi thở nhỏ nhẹ hay thô rõ, liền tự biết. Hơi thở dễ chịu hay không dễ chịu, liền tự biết. Hơi thở dừng hay đi, liền tự biết. Hơi thở vui hay buồn, liền tự biết. Tự nghĩ vạn vật vô thường, hơi thở tự biết. Vạn vật đã qua không thể đuổi theo được, hơi thở tự biết. Trong lòng không nghĩ gì, bỏ hết mọi điều suy tư, hơi thở tự biết. Buông bỏ thân mạng hay không buông bỏ thân mạng, hơi thở tự biết.
Đạo nhân suy nghĩ sâu xa: có cái này thì được cái này, không có cái này thì không được cái này. Phàm có sinh ắt có nạn già chết; hồn linh không diệt thì lại thọ thân khác. Không sinh thì không già, không già thì không chết. Niệm điều đó, chuyên nhất tâm được thiền. Đạo nhân lấy mắt quán sự sinh tử của thế gian, thấy chỉ do mười hai nhân duyên. Niệm điều này, chuyên nhất tâm được thiền.
Đạo nhân dùng năm việc tự quán hình thể. Một là tự quán diện mạo thường biến đổi. Hai là khổ vui thường dời đổi. Ba là chí ý thường xoay chuyển. Bốn là hình thể thường khác đi. Năm là thiện ác thường thay đổi. Đó gọi là năm việc. Chúng luôn biến đổi như dòng nước chảy, trước sau nối nhau. Niệm điều này, chuyên nhất tâm được thiền.
Đạo nhân niệm thiền nên thế nào? Mắt thấy người chết, từ đầu đến chân, suy xét kỹ, nhìn cho chín, giữ hình tưởng ghi vào tâm. Khi đi, ngồi, nằm, dậy, ăn uống và làm muôn việc, đều thường niệm, ghi vào tâm để làm vững chí mình. Được thiền rồi thì tự tại theo điều mình niệm. Ví như người nấu mấy hộc gạo thành cơm, muốn biết chín chưa, chỉ lấy một hạt bóp nghiền (?) mà xem; một hạt chín thì biết các hạt khác đều chín. Chí đạo cũng như thế. Tâm chạy quanh như nước chảy. Đạo nhân chỉ niệm một việc thì tâm dừng, ý tịnh, đạo chân thật Ứng Nghi và diệt độ đều có thể đạt được.
Ở thiền thứ nhất, muốn được Ứng Nghi thì có thể được không? Đáp: trong đó có người được, có người không được. Hạnh nào thì được, hạnh nào thì không được? Trong nhất thiền, nếu còn có niệm, có ái thì đạo không thành. Trời đất vô thường, hư không khó giữ; dứt sạch cấu uế bên trong, không còn niệm tham ái, chí tịnh như thế thì có thể đạt ứng chân. Từ nhị thiền, tam thiền cho đến tứ thiền, giữ tâm cũng nên như ở nhất thiền. Chí ở nhất thiền mà chưa được Ứng Nghi thì khi mạng chung có thể lên tầng trời thứ bảy, thọ một kiếp. Ở nhị thiền mà mạng chung thì lên tầng trời thứ mười một, thọ hai kiếp. Ở tam thiền mà mạng chung thì lên tầng trời thứ mười lăm, thọ tám kiếp. Ở tứ thiền mà mạng chung thì lên tầng trời thứ mười chín, thọ mười sáu kiếp.
Đạo nhân tự quán bên trong thân, thấy ác lộ đều là bất tịnh: tóc, da, sọ, da thịt, mắt, ghèn (?), nước mũi, nước bọt, gân mạch, thịt, tủy, gan, phổi, ruột, dạ dày, tim, mật, tỳ, thận, phân, nước tiểu, mủ, máu. Các thứ dơ bẩn cùng hợp lại mới thành người, giống như lấy túi đựng ngũ cốc. Người có mắt dốc túi ra, phân biệt mà xem, thấy các thứ mỗi thứ mỗi khác. Người sáng suốt quán bên trong thân mình cũng như thế: tứ đại và các loại đều tự có tên riêng, rốt cuộc đều chẳng có người. Lấy cái nhìn vô dục mà quán thì thấy gốc vốn là không. Rồi chuyên nhất tâm được thiền.
Đạo nhân quán sâu, phân biệt tứ đại trong thân: đất, nước, lửa, gió. Tóc, lông, xương, răng, da, thịt, ngũ tạng, ấy là đất. Nước mắt, nước mũi, nước bọt, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, tủy, não, nước tiểu, ấy là nước. Hơi ấm nóng trong thân chủ việc tiêu hóa thức ăn, ấy là lửa. Hơi thở ra vào, ấy là gió. Ví như người đồ tể giết súc vật, mổ xẻ chia làm bốn phần, biết rõ từng chi tiết. Đạo nhân quán bên trong, phân biệt tứ đại: đây là đất, kia là nước, lửa và gió cũng đều như vậy, rốt cuộc đều chẳng có người. Niệm thế thì chí lặng yên, chuyên nhất tâm được thiền. Đạo nhân tự biết hơi thở dài hay ngắn; chậm, nhanh, lớn, nhỏ đều phân biệt biết rõ, như người gọt vật tự biết chỗ sâu chỗ cạn. Niệm hơi thở như thế, chuyên nhất tâm được thiền. Thiền độ vô cực của Bồ-tát, nhất tâm là như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video