Thiên 10 — Giải về năm tính (ngũ thường)

 Giải thích về năm tính, thiên thứ mười

 Sách truyện nói: Năm tính là tính của ngũ thường (năm đức thường hằng của Nho giáo), tức nhân (lòng thương người), nghĩa (lẽ phải), lễ (phép tắc lễ độ), trí (sự sáng suốt), tín (giữ chữ tín).

 Nhân: Sách "Thi vĩ" (sách vĩ thư, loại sách bí truyền thời Hán, phụ vào Kinh Thi) nói: Thần Mộc chủ về nhân (Mộc là cây, một trong ngũ hành, tức năm loại khí cơ bản Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ). Nói lá cây che bóng mát được, quả cây ăn được, vì thế là nhân. Sách "Hoàng Đế" (sách y học cổ "Hoàng Đế nội kinh") nói: Mộc chủ về gan. Sách "Tố vấn" (một phần của "Hoàng Đế nội kinh") nói: Gan là nơi hồn ở (hồn: phần tinh thần thiên về ý thức, nhận biết, theo y học cổ).

 Nghĩa: Sách "Thi vĩ" nói: Thần Kim chủ về nghĩa. Nói gươm đao cứng rắn, chặt đứt dứt khoát, vì thế là nghĩa. Sách "Hoàng Đế" nói: Kim chủ về phổi. Sách "Tố vấn" nói: Phổi là nơi phách ở (phách: phần tinh thần gắn với thân xác, chủ cảm giác và bản năng, theo y học cổ).

 Lễ: Sách "Thi vĩ" nói: Thần Hỏa chủ về lễ. Nói ngọn nến cháy không rối loạn, vì thế là lễ. Sách "Hoàng Đế" nói: Hỏa chủ về tim. Sách "Tố vấn" (nguyên văn chép nhầm là "Tố hướng") nói: Tim là nơi thần ở (thần: tinh thần, ý thức chung của con người, theo y học cổ).

 Trí: Sách "Thi vĩ" nói: Thần Thủy chủ về trí. Nói nước vuông hay tròn tùy theo đồ đựng, vì thế là trí. Sách "Hoàng Đế" nói: Thủy chủ về thận. Sách "Tố vấn" (nguyên văn chép nhầm là "Tố đồng") nói: Thận là nơi tinh ở (tinh: chất tinh túy, gốc của sinh lực, theo y học cổ).

 Tín: Sách "Thi vĩ" nói: Thần Thổ chủ về tín. Nói đất sinh sôi nuôi dưỡng được muôn vật, vì thế là tín. Sách "Hoàng Đế" nói: Thổ chủ về tỳ (lá lách, theo y học cổ là tạng chủ việc tiêu hóa). Sách "Tố vấn" nói: Tỳ là nơi ý ở (ý: sự suy nghĩ, ý niệm).

 Năm hành mỗi hành giữ đúng tính của mình mà lại gần gũi nhau. Khổng Tử nói: Tính người ta gần nhau.

 Tính của nước là đầy thì không gì không soi được, thấm thì không đâu không thông, vuông tròn ứng biến. Đó là tín mà gần với trí.

 Tính của lửa là rất sáng mà không rối loạn, ai xâm phạm thì bị thiêu đốt. Đó là lễ mà gần với nghĩa.

 Tính của cây chủ về nhân, mùa thu rụng lá, mùa xuân tươi tốt, bị tuyết phủ mà vẫn xanh tốt. Đó là nhân mà gần với tín.

 Tính của kim loại là trừng trị kẻ gây oán (?) mà đưa về lẽ phải. Đó là nghĩa mà gần với lễ.

 Tính của đất chủ về dày dặn mà vị ngọt, không vật gì không chở được. Đó là trí mà gần với nhân. Phàm dùng đến thần nào thì đều chủ về việc của thần ấy.

 Ví như ngày Giáp Tý tháng giêng, giờ Dần, xem một việc: phát dụng (chọn ra "dụng thần", tức vị thần đầu tiên làm chủ cho quẻ trong phép Lục Nhâm — phép bói xoay bàn thức gồm thiên bàn tượng trời đặt trên địa bàn tượng đất) được Thắng Quang (tên gọi chi Ngọ trên thiên bàn, là thần thuộc Hỏa) nằm trên Dậu (ở địa bàn) (chữ "nhất" sau đó không rõ nghĩa) (?); trên khắc dưới (thần ở thiên bàn khắc chế chi ở địa bàn bên dưới: Hỏa khắc Kim), nên lấy làm dụng. Nếu xem tính người thì người ấy giữ lễ mà không loạn. Nếu xem bệnh người thì bệnh ở tim. Các trường hợp khác đều theo lệ này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video