Giải thích về năm âm, thiên thứ chín
Sách truyện nói: Phát ra thành năm âm. Thái Ung (học giả thời Đông Hán) nói: Cái thông với tai là năm âm, tức cung, thương, giốc, chủy, vũ (năm bậc âm của thang nhạc cổ Trung Hoa, gần giống đồ, rê, mi, son, la).
Cung: Ban Cố (sử gia thời Hán) nói: Cung nghĩa là giữa; ở trung ương mà thông suốt bốn phương, xướng lên mở đầu sự sinh, làm giềng mối cho bốn âm còn lại. Sách "Luật lịch chí" (thiên ghi về âm luật và lịch pháp trong sách sử) nói: Cung thuộc Thổ (đất, một trong ngũ hành, tức năm loại khí cơ bản Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ) vì nó đục nhất (trầm nhất), là hình tượng của vua. Khí cuối mùa hạ hòa thuận thì tiếng cung điều hòa; tiếng cung loạn thì hoang tán, vua kiêu căng. Sách "Nhạc chí" nói: Cung là vua; chữ "cung" nghĩa là bản thân. Đạo trung hòa thì đi đến đâu cũng thông suốt.
Thương: Ban Cố nói: Thương nghĩa là sáng rõ và có chừng mực (chú gốc: chữ "độ" đọc theo phiên thiết "hỏa–danh" (?), tức ghi âm bằng phụ âm chữ đầu và vần chữ sau). Sách "Luật lịch chí" nói: Thương thuộc Kim vì độ đục chỉ sau cung, là hình tượng của bề tôi. Khí mùa thu hòa thuận thì tiếng thương điều hòa; tiếng thương loạn thì nghiêng lệch (nguyên văn chép chữ "thành" (?)), quan chức hư hỏng (nguyên văn chép chữ "cung" (?)). Sách "Nhạc chí" nói: Chữ "thương" nghĩa là mạnh, tức tính của Kim cứng mạnh.
Giốc: Ban Cố nói: Giốc nghĩa là chạm, là đứng lên; là lúc vật chạm (đất) mà mọc ra mang theo gai nhọn (?). Sách "Luật lịch chí" nói: Giốc thuộc Mộc vì độ trong đục ở mức giữa, sau thương, là hình tượng của dân. Khí mùa xuân hòa thuận thì tiếng giốc điều hòa; tiếng giốc loạn thì lo âu (nguyên văn chép chữ "vưu" (?)), người dân buồn khổ. Sách "Nhạc chí" nói: Giốc là dân; chữ "giốc" nghĩa là chạm, tượng cho dương khí chạm vào vật mà vật sinh ra.
Chủy: Ban Cố nói: Chủy nghĩa là "chỉ" (nguyên văn chép chữ "xả" (?)), tức vật thịnh lớn, phúc lộc dồi dào. Sách "Luật lịch chí" nói: Chủy thuộc Hỏa, là hình tượng của công việc. Khí mùa hạ hòa thuận thì tiếng chủy điều hòa; tiếng chủy loạn thì buồn thảm, công việc bị tổn hại. Sách "Nhạc chí" nói: Chủy là việc; chữ "chủy" nghĩa là dừng, nói muôn vật thịnh rồi thì dừng.
Vũ: Ban Cố nói: Vũ nghĩa là mái che, muôn vật tụ lại cất giấu dưới mái che. Sách "Luật lịch chí" nói: Vũ thuộc Thủy vì nó trong nhất (cao nhất), là hình tượng của vật. Khí mùa đông hòa thuận thì tiếng vũ điều hòa; tiếng vũ loạn thì nguy, của cải cạn kiệt. Sách "Nhạc chí" nói: Vũ là vật; chữ "vũ" nghĩa là duỗi ra, nói dương khí trở lại với muôn vật, sinh sôi mà duỗi ra mọc lên.
Âm thanh thì giữa ở cung, chạm ở giốc, thần diệu ở chủy, sáng rõ ở thương, che phủ ở vũ. Cho nên bốn âm kia lấy cung làm giềng mối. Phối với ngũ hành thì giốc là Mộc, về ngũ thường (năm đức thường hằng của Nho giáo) là nhân (lòng thương người), về ngũ sự (năm việc của con người theo thiên "Hồng phạm": dáng vẻ, lời nói, nhìn, nghe, suy nghĩ) là dáng vẻ. Thương là Kim, về ngũ thường là nghĩa (lẽ phải), về ngũ sự là "thanh" (?) (có lẽ là "lời nói"). Chủy là Hỏa, về ngũ thường là lễ (phép tắc lễ độ), về ngũ sự là nhìn. Vũ là Thủy, về ngũ thường là trí (sự sáng suốt), về ngũ sự là nghe. Cung là Thổ, về ngũ thường là tín (giữ chữ tín), về ngũ sự là suy nghĩ. Lấy vua, tôi, dân, việc, vật mà nói thì cung là vua, thương là tôi, giốc là dân, chủy là việc, vũ là vật. Năm âm xướng họa có sự tương ứng với nhau, cho nên cung là vua, mà vua là gốc của tôi, dân, việc, vật. Vì thế nghe tiếng cung khiến người ta ôn hòa, hiền lành mà rộng lượng. Nghe tiếng thương khiến người ta (nguyên văn chép chữ "đại" (?)) ngay thẳng, liêm khiết mà chuộng nghĩa. Nghe tiếng giốc khiến người ta biết thương xót mà nhân ái. Nghe tiếng chủy khiến người ta vui với việc nuôi dưỡng mà thích bố thí. Nghe tiếng vũ khiến người ta cung kính, cẩn trọng mà chuộng lễ tiết.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video