Thiên 10 — Kéo dài tuổi thọ, đẩy lui bệnh tật — quyển hạ

 Diên niên khước bệnh tiên (phần ghi chép về cách kéo dài tuổi thọ, đẩy lùi bệnh tật) — Quyển hạ

 Bài bàn của Cao tử về ba điều cần biết để kéo dài tuổi thọ

 Bàn về việc phải biết kiêng giữ trong sắc dục

 Bài "Tam tri luận" (Bàn về ba điều cần biết) của Cao tử (tức Cao Liêm, tác giả sách này) viết: Người đời ai chẳng muốn kề cận người đẹp, say sưa rượu chè (?), mê gái mắt sáng răng trắng, đắm mình trong chăn gối êm ái? Nào biết niềm khoái lạc làm lòng ta vui thì tai họa cũng theo đó nối gót mà đến. Cho nên Trang tử nói: "Điều đáng sợ nhất của con người là chuyện chăn gối mà không biết kiêng giữ; đó là lỗi vậy."

 Vì thế phép dưỡng sinh trước hết là tiết chế dục vọng. Dục vọng còn phải tiết chế, huống chi chiều theo dục vọng mà không biết cách làm cho sức mình mạnh lên, sao khỏi tổn hại? Thận là mệnh môn (theo y học cổ, là cửa của sinh mệnh, nơi chứa gốc của nguyên khí), thuộc nước, ứng với quẻ Khảm (quẻ tượng trưng cho nước trong bát quái). Nếu nước nóng lửa lạnh, tức nước lửa đảo lộn, thì ngọn lửa ở linh đài (tức tim, nơi chứa tinh thần) cũng theo đó mà tắt. Nếu nước khô cạn trước thì hành Mộc không có gì để sinh ra, gan sẽ bệnh. Nước bệnh thì lửa không có gì kiềm chế, tim sẽ khốn đốn. Lửa bốc lên thì hành Thổ khô, tỳ (lá lách, theo y học cổ là cơ quan chủ việc tiêu hóa) sẽ suy hỏng. Tỳ hỏng thì hành Kim của phổi không có gì nuôi. Ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, theo y học cổ ứng với năm tạng: phổi, gan, thận, tim, tỳ, cái này sinh ra hoặc kiềm chế cái kia) đều bị tổn thương, cái gốc lớn mất đi, thì muốn sống lâu sao được?

 Than ôi! Nguyên khí (khí gốc bẩm sinh, nền tảng của sự sống) có hạn, lòng ham muốn của con người thì vô cùng. Ý dục một khi nổi lên thì hừng hực như lửa cháy. Người ta nếu ngay lúc ý dục vừa nhú mà nghiến răng nhai sắt (tức quyết chí cứng rắn), cưỡng ép dập tắt từ khi nó chưa thành, thì hãy nghĩ: chốn dâm dật là hang ổ của hổ báo, là con đường xuống âm phủ. Lao thân vào nanh vuốt mà cam chịu bị nhai cắn, thì chẳng nói người khôn không làm, ngay kẻ ngu cũng biết sợ. Cho nên lúc dục vọng nổi lên, lòng nóng rực, nên nghĩ như có núi băng trước mặt, như sắp chìm xuống vực sâu. Liền nghĩ sang chuyện khác, làm việc khác để ngăn lòng mình, hoặc đi lại, lo công việc để tránh chỗ hiểm; may ra nhẫn được, giữ được lòng thì dục vọng cũng tránh được. Đây là nói cho người thông hiểu.

 Ngày thường nên nghiên cứu kỹ lẽ dưỡng sinh, phép giữ tâm yên tĩnh, cầm kiếm trí tuệ chặt đứt duyên trần (những mối ràng buộc với đời tục), mở pháp nhãn (từ nhà Phật: con mắt thấu suốt chân lý) mà nhìn thấu ảo ảnh. Đừng để cái chết cướp mất sự sống của ta: hãy trong sạch, yên tĩnh, đạm bạc, gạt bỏ hết thú vui thế tục. Đừng để sự sống lại vội lao vào chỗ chết: hãy giữ tính yên định, giữ lòng thành, cốt quay về đường chính. Khiến cho đạo tiên không phụ ta, ta không phụ thân mình, sống lâu năm dài, chẳng phải chuyện hoang đường.

 Nhưng những điều tôi bàn, ai mà chẳng bảo là "cơm đã nhai rồi" (ý nói lời cũ nhàm). Tôi cũng biết là chuyện quen thuộc, nhưng người ta biết là cơm nhai rồi mà không biết cơm vẫn cần phải ăn; biết lời này là quen, sao quen lời này mà không làm theo? Bởi vậy mới bệnh nặng trăm ngày, nằm liệt giường cả năm, tuổi xuân tàn úa, sớm vùi dưới suối vàng. Đều do chán lời thường mà mong đất bằng cũng thành tiên, coi nhẹ điều gần gũi mà chuộng bàn chuyện cao xa; đối với thân tâm của anh, rốt cuộc có ích gì? Chỉ là tự lừa mình, rốt cuộc chẳng thành được gì. Tôi đâu muốn ai cũng biết lời tôi có căn cứ? Chỉ là tự mình tin vậy thôi. Nhân đó chép lời hay trong các kinh sách, để giúp người ta tỉnh ngộ, biết kiêng giữ sắc dục, mà được hưởng cái thọ "thiên nguyên" (bậc thọ thứ nhất trong ba bậc thọ: thiên nguyên, địa nguyên, nhân nguyên; bậc này đạt được nhờ không hao tổn tinh khí).

 Hoàng Đế (vị vua thời truyền thuyết, được coi là ông tổ của y học Trung Hoa) nói: "Một âm một dương gọi là Đạo; thiên lệch về âm hay thiên lệch về dương gọi là bệnh. Âm dương không hòa thì như có mùa xuân mà không có mùa thu, có mùa đông mà không có mùa hạ. Nhân đó mà điều hòa chúng, ấy là phép tắc của thánh nhân. Thánh nhân không dứt bỏ đạo hòa hợp (chuyện ân ái vợ chồng), nhưng quý ở chỗ giữ kín (không để tinh tiết ra bừa bãi), để giữ lấy thiên chân (bản chất chân thật trời phú cho)."

 Tố Nữ (vị nữ thần, tương truyền đã dạy Hoàng Đế phép phòng the) nói: "Người đến sáu mươi tuổi nên giữ kín tinh (chất tinh túy nuôi sự sống; ở đây chỉ tinh dịch), đừng để xuất ra. Nhưng nếu khí lực còn mạnh thì không nên cố nhịn; nhịn lâu không xuất sẽ sinh bệnh ung nhọt."

 Lão Quân (tức Lão tử, được Đạo giáo tôn là Thái Thượng Lão Quân) nói: "Tình dục phát ra từ ngũ nội (năm tạng bên trong) mà hồn yên phách lặng (hồn: phần tinh thần thuộc dương; phách: phần tinh thần thuộc âm, gắn với thể xác) thì sống; tình dục phát ra từ lồng ngực mà tinh tán thần mê thì chết."

 Toàn Nguyên Khởi (danh y thời Nam triều, người đầu tiên chú giải sách y "Tố Vấn") nói: "Ham sắc không chừng mực thì tinh hao, tham lam ghen ghét không dứt thì tinh tán. Thánh nhân quý tinh, dè dặt việc xuất tinh, nên tủy đầy, xương chắc."

 Sách "Tiên kinh" nói: "Đừng làm thân mình mệt nhọc, đừng làm lay động tinh của mình, đưa lòng về chỗ vắng lặng thì có thể sống lâu." Lại nói: "Đạo lấy tinh làm của báu; giữ của báu nên kín đáo. Trao cho người thì sinh ra người, giữ lại cho mình thì nuôi sống mình. Dùng để kết thành thai nhi còn chưa nên, huống chi bỏ phí uổng? Mất mát chẳng cần nhiều, đã già yếu và hết mạng rồi." Vì vậy tinh của gan không bền thì mắt hoa, không sáng; tinh của phổi không giao hòa thì cơ thịt gầy mòn; tinh của thận không bền thì thần khí (sức sống tinh thần) giảm sút; tinh của tỳ không bền thì răng tóc suy, bạc; bệnh tật theo đó sinh ra, cái chết theo đó mà tới.

 Sách xưa nói: "Uống đan thạch (thuốc của đạo sĩ luyện từ khoáng chất, tính rất nóng) để thỏa dục thì thận thủy (phần nước của thận) khô kiệt, tâm hỏa (lửa của tim) như đốt, năm tạng khô nứt, đại họa đến ngay. Đừng say lớn mà ăn nằm, đừng thắp đèn mà ăn nằm, đừng đi xa mệt mỏi mà ăn nằm, đừng nín tiểu mà ăn nằm, đừng đang mang nhọt độc hay bệnh tật chưa khỏi mà ăn nằm."

 Tôn Chân nhân (tức Tôn Tư Mạo, danh y đời Đường; "chân nhân" là danh hiệu Đạo giáo chỉ bậc tu hành đắc đạo) nói: "Lúc rét lớn, nóng lớn, gió lớn, mưa lớn, sương mù dày, sấm lớn, lúc nhật thực nguyệt thực, dưới trời sao, trước thần Phật; càng phải kiêng ngày Nguyên đán, ngày Tam nguyên (ba ngày rằm lớn: rằm tháng giêng, rằm tháng bảy, rằm tháng mười), ngày Ngũ lạp (năm ngày lễ lạp của Đạo giáo: mùng 1 tháng giêng, mùng 5 tháng năm, mùng 7 tháng bảy, mùng 1 tháng mười, mùng 8 tháng chạp), ngày sóc vọng mỗi tháng (mùng một và ngày rằm), ngày Canh Thân (theo Đạo giáo là ngày ba con sâu trong người lên trời tâu tội lỗi của người), ngày bản mệnh (ngày có can chi trùng với năm sinh), hai ngày Xuân phân và Thu phân, hai ngày xã (ngày tế thần đất vào mùa xuân và mùa thu), chín ngày độc tháng năm (mùng 5, 6, 7, 15, 16, 17, 25, 26, 27 tháng năm), ngày hai mươi tám mỗi tháng là ngày nhân thần ở chỗ kín (nhân thần: vị thần theo từng ngày trú ở một bộ phận trong thân người; ngày này trú ở bộ phận sinh dục), tháng tư và tháng mười là lúc khí thuần âm làm chủ — đều không được phạm. Nếu phạm thì tổn hại thần, chẳng những cha mẹ bị tổn thương mà con sinh ra cũng bất nhân bất hiếu. Hãy răn giữ, hãy răn giữ!"

 Cao tử nói: Người ít ham muốn thì không cần đợi răn kiêng theo ngày giờ mà tự nhiên không ham; người nhiều ham muốn thì dù có lấy ngày giờ ràng buộc, cũng không có ngày nào không ham. Nếu theo đúng hết năm trăm điều giới của Thái Thượng (tức Lão Quân), kẻ phạm phải bị giảm toán, trừ năm (tức bị trừ bớt tuổi thọ; "toán" là một đơn vị tính tuổi thọ), thì người đời đều chết yểu cả rồi. Cho nên đặt giáo điều quá nghiêm thì người ta lại không tin. Nhưng ý của việc đặt giáo điều là răn người tiết dục, mượn ngày giờ để làm cho người ta sợ mà thôi. Trong rất nhiều điều răn, tôi chỉ lấy mấy điều trên, vì đó là những điều tuyệt đối không được phạm. Người khéo dưỡng sinh nên biết sợ mà đừng phạm vào mấy điều này.

 Cao tử nói: Biết kiêng giữ sắc dục thì có mười hiệu quả kéo dài tuổi thọ:

 Âm dương hòa hợp tốt đẹp, ăn nằm có chừng mực, có thể sống lâu.

 Ăn nằm có phương pháp, gặp cảnh khêu gợi biết quên đi, có thể sống lâu.

 Đừng đắm mê gái trẻ đẹp, đừng sa vào những cậu trai xinh, có thể sống lâu.

 Gái lẳng lơ diễm lệ chớ tham, gái phấn son chốn chợ búa chớ gần, có thể sống lâu.

 Quý tinh như vàng, quý thân như báu, có thể sống lâu.

 Siêng uống thuốc, bồi bổ hạ nguyên (phần nguyên khí ở phần dưới cơ thể, chủ yếu là thận), có thể sống lâu.

 Sắc đẹp bên ngoài chớ tham, lòng mình chớ loạn, có thể sống lâu.

 Đừng nghĩ ngợi bậy bạ, đừng để mộng giao hợp làm hại thân, có thể sống lâu.

 Lúc trẻ không ham vui, lúc già biết kiêng giữ, có thể sống lâu.

 Tránh sắc như tránh kẻ thù, gặp dục biết ngăn cấm, có thể sống lâu.

 Bàn về việc phải biết những gì làm tổn hại thân và tâm

 Cao tử nói: Thân ta nhờ có đủ tam bảo (ba thứ báu: tinh, khí, thần). Đủ thì thân sống, mất thì thân chết. Cho nên đạo tu dưỡng là giữ trọn ba thứ ấy thì có thể sống lâu. Người ta trong một ngày, việc trong một nhà, ứng phó không bao giờ hết, thân thể lao nhọc trăm điều vụng về, ăn ở không biết tiết chế điều hòa, muôn mối cảm xúc không chịu buông bỏ, lại tùy ý hành động, ra sức xao động, không biết rằng tinh của ngũ tạng lục phủ (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận; sáu phủ: mật, dạ dày, ruột non, ruột già, bàng quang, tam tiêu) là thứ phải quý tiếc để nuôi thân; những tổn thương do lục dục thất tình (sáu thứ ham muốn do sáu giác quan sinh ra; bảy thứ tình cảm: mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, kinh) là thứ phải tránh xa để thân được yên. Cậy tuổi trẻ sức mạnh, mặc ý làm mà chẳng cho là mệt, nào biết nguyên nhân của suy tàn, cái chết đến nhanh, đều do đó mà ra? Đến khi tóc khô thân gầy, nằm co như tằm ngủ, cuộn tròn như nhím, mới muốn tìm thuốc kim thạch (thuốc chế từ khoáng chất) để cứu đời mình, thuốc cỏ cây để sống lại mạng mình, có lẽ nào như thế được? Vì vậy trong sinh hoạt hằng ngày, mừng giận buồn vui, đi đứng ngồi nằm, nhìn nghe cười nói, đều phải răn giữ cẩn thận, thì thân không bị tổn hại, nguyên khí ngày càng đầy, tinh thần ngày càng đủ, tuổi thọ sánh ngang Bành Khanh (tức Bành Tổ, tương truyền sống tám trăm tuổi), bằng với Tung Kiều (tức Vương Tử Kiều, vị tiên tu ở núi Tung Sơn) — dám bảo là viển vông tự lừa mình sao? Nên cùng những người đồng chí hướng giữ đạo này. Nhân đó chép lời hay trong các kinh sách, để giúp người ta tỉnh ngộ về những tổn hại của thân tâm, mà được hưởng cái thọ "địa nguyên" (bậc thọ thứ hai, đạt được nhờ sinh hoạt ăn ở điều độ).

 Sách "Tố Vấn Huyền Châu" nói: "Ăn ở không điều độ, dùng sức quá mức thì mạch lạc (mạch máu và các đường kinh lạc dẫn khí huyết trong thân) bị tổn thương. Tổn thương phần dương thì chảy máu cam, tổn thương phần âm thì ra máu ở đường dưới (đi ngoài hoặc tiểu ra máu)."

 Trang tử nói: "Có người sợ bóng mình, ghét dấu chân mình, bèn chạy để tránh. Nhấc chân càng nhiều thì dấu chân càng nhiều, chạy càng nhanh mà bóng vẫn không rời. Tự cho là mình còn chậm, cứ chạy nhanh không nghỉ, đến kiệt sức mà chết. Không biết rằng vào chỗ râm thì bóng mất, ngồi yên thì dấu chân dừng. Ngu cũng quá lắm!"

 Sách xưa nói: "Phàm người ta đối với việc bên ngoài, dũng ở chỗ dám làm thì chết, dũng ở chỗ không dám làm thì sống. Vì dám làm liều thì hại thân, không dám làm liều thì giữ được thân. Đi lâu hại gân, làm mệt gan; đứng lâu hại xương, làm tổn thận. Cho nên đi đừng chạy nhanh, đứng đừng đến mỏi. Sương mù dày không nên đi xa, nên uống một chén rượu rồi hãy ra đường. Ngồi lâu hại thịt, nằm lâu hại khí. Ngồi đừng quay lưng về phía mặt trời, đừng ngồi chỗ gió lùa. Khi nằm nên ngậm miệng, để chân nguyên (khí gốc chân thật của thân) không mất ra, tà khí (khí độc từ bên ngoài gây bệnh) không vào được."

 Sách "Hoài Nam tử" (sách do Lưu An, tức Hoài Nam vương đời Hán, cho soạn) nói: "Mừng quá thì làm sa sút dương khí, cho nên mừng đừng đến tột độ; tột độ thì hại phách, phách bị hại thì phát cuồng, khiến ý chí không còn mà da dẻ khô sém. Phẫn nộ thì khí nghịch (khí đi ngược lên), giận quá thì phá hại phần âm; buồn đau động đến bên trong thì hại hồn, hồn bị hại thì điên cuồng càn rỡ, bộ phận sinh dục co rút, gân cốt co quắp."

 Canh Tang (tức Canh Tang Sở, học trò của Lão tử) nói: "Giữ trọn thân mình, ôm giữ sự sống của mình, đừng để mình lo nghĩ bôn ba." Bởi vậy bên ngoài không làm nhọc thân vì công việc, bên trong không có cái lo của suy tưởng, thì thân thể không hư hại, tinh thần không tản mát, có thể sống lâu.

 Sách "Linh Khu kinh" (một phần của bộ "Hoàng Đế nội kinh", sách y học kinh điển) nói: "Bên trong bị tổn thương vì lo sợ thì khí nghịch lên trên, lục du (sáu nhóm huyệt du, nơi khí của tạng phủ dồn về) không thông, huyết đông lại không tan, tân dịch (các chất lỏng trong cơ thể) rỉ ra, hoảng hốt không yên, tay chân không chịu nổi. Sợ hãi không giải thì tinh bị tổn thương, xương đau nhức, co giật, năm tạng mất chỗ giữ gìn. Kinh hãi thì tim không có chỗ nương, thần không có chỗ về. Cho nên đến chỗ nguy, xông vào chỗ hiểm thì hồn bay; đùa với chim dữ, thú sổng thì thần sợ hãi."

 Lão tử nói: "Biết đủ thì không nhục, biết dừng thì không nguy." Lòng có điều ghét thì đừng ghét sâu, nên giữ lòng bình đẳng; lòng có điều yêu thì đừng yêu đắm đuối, đừng để thiên lệch mà phải sửa cho ngay. Không thế thì hại tính, tổn thần.

 Lão tử nói: "Năm màu làm người ta mù mắt, năm âm làm người ta điếc tai." Thần của tim lộ ra ở mắt, nhìn lâu thì hại tim. Tinh của thận lộ ra ở tai, nghe lâu thì hại thận.

 Sách xưa nói: "Nghi ngờ mãi không thôi thì tim không làm chủ được, chính khí (sức chống bệnh của cơ thể) không vận hành, tà khí bên ngoài xâm phạm vào, mất ngủ, người mê mê lặng lặng, dần thành bệnh hư lao (bệnh suy kiệt lâu ngày)."

 Sách xưa nói: "Nói cười nên lấy việc quý tiếc tinh khí làm gốc; cười nhiều thì thận bị chuyển động, đau lưng. Đang đi đường thì đừng nói, hại khí. Nói nhiều thì nên dừng lại rồi mới nói tiếp. Cho nên Lão Quân nói: 'Lấp chỗ hở, đóng cửa lại (tức giữ miệng và các giác quan), suốt đời không nhọc; mở chỗ hở, thêm việc ra, suốt đời không cứu được.'"

 Chân nhân nói: "Hãy tập thói quen không nhổ nước bọt xuống đất; có nước bọt thì ngậm lại mà nuốt, khiến tinh khí thường được giữ lại, mặt mũi tươi sáng. Cho nên nói: 'Nhổ xa không bằng nhổ gần, nhổ gần không bằng không nhổ.' Lại nói: 'Tân dịch (ở đây chỉ nước bọt) là báu vật của thân ta; báu vật tụ lại thì thành phú ông, báu vật tan đi thì thành kẻ nghèo.'"

 Sách "Nhàn Lãm" nói: "Đau mắt thì rất kiêng tắm gội, kẻo bị mù mắt. Ăn no mà gội đầu, dùng nước lạnh cùng nước vo gạo nóng gội đầu, lấy nước lạnh rửa chân, đều làm người ta đau đầu. Nước đun để qua đêm mà tắm thì sinh hắc lào, rửa mặt thì mặt không tươi, nổi mụn lở (?)."

 Chân nhân nói: "Tóc nên chải nhiều, tay nên xoa mặt, răng nên gõ nhiều lần, nước bọt nên thường nuốt, khí nên thường luyện. Năm điều ấy là phép tu Côn Lôn (Đạo gia gọi đầu người là núi Côn Lôn; đây là phép giữ gìn vùng đầu)."

 Sách xưa nói: "Đại tiện, tiểu tiện đừng cố nín; nín tiểu thành bệnh lâm (tiểu buốt, tiểu rắt), nín đại tiện thành trĩ. Khi táo hay khi lỏng cũng đừng để quá mức; những điều ấy đều hại khí, hại sự sống, gây họa rất nhanh."

 Sách xưa nói: "Lụa là làm từ tơ con tằm, chế tạo nhờ sức người, đừng khinh suất cắt may cho đẹp đẽ mà làm giảm phúc thọ. Mùa xuân băng chưa tan thì nên mặc dưới dày trên mỏng, để nuôi dương khí, thu giữ âm khí. Lúc nóng lớn nên cởi áo đẫm mồ hôi, đừng để gió thổi phải. Áo mùa đông thì cởi vội mặc vội; áo bông không được mặc thêm đột ngột, hơi ấm lên lại nên tạm cởi bớt. Người phương Bắc có câu: 'Muốn được an vui, đừng cởi đừng mặc.' Người phương Nam có câu: 'Muốn được an vui, năng cởi năng mặc.'"

 Cao tử nói: Biết những điều làm tổn hại thân tâm thì có hai mươi hiệu quả kéo dài tuổi thọ:

 Bốn mùa thuận theo mà giữ gìn, sớm tối chăm nom thân thể, có thể sống lâu.

 Biết kính tam quang (ba thứ ánh sáng: mặt trời, mặt trăng, các vì sao), biết sợ sấm mưa, có thể sống lâu.

 Hiếu với cha mẹ, hòa với anh em không chút cách biệt, tự giữ mình trong lễ nghĩa, có thể sống lâu.

 Khiêm tốn nhún nhường, thiệt mình lợi người, có thể sống lâu.

 Việc đến thì thuận theo mà ứng phó, việc qua thì lòng lại yên, có thể sống lâu.

 Quên cả người lẫn ta, đừng tranh giành nơi quyền thế nóng bỏng, có thể sống lâu.

 Miệng đừng nói bậy, ý đừng nghĩ bậy, có thể sống lâu.

 Đừng làm việc vô ích, thường dè chừng việc có hại, có thể sống lâu.

 Đi đứng liệu sức, đừng để thân mệt nhọc, có thể sống lâu.

 Ngồi nằm thuận theo thời, đừng để thân lười biếng, có thể sống lâu.

 Buồn đau mừng vui, đừng để quá mức, có thể sống lâu.

 Yêu ghét được mất, cân nhắc bằng lẽ phải, có thể sống lâu.

 Ấm lạnh vừa với thân, đừng chuộng xa hoa đẹp đẽ, có thể sống lâu.

 Động tĩnh có nền nếp, nói năng có chừng mực, có thể sống lâu.

 Hít thở cho tinh khí điều hòa, giữ thần yên ổn nơi phòng the, có thể sống lâu.

 Lặng lẽ tu tập theo Liên tông (tức Tịnh độ tông của Phật giáo, chuyên niệm Phật cầu về cõi Phật), kính lễ lời dạy trong kinh lá bối (kinh Phật, xưa chép trên lá cây bối), có thể sống lâu.

 Thơ sách làm vui lòng, núi rừng cho hứng thú thanh nhàn, có thể sống lâu.

 Con cháu hiếu thảo phụng dưỡng, đầy tớ thuận theo, có thể sống lâu.

 Thân tâm an nhàn, tứ đại (theo nhà Phật, bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió cấu thành thân thể; ở đây chỉ thân thể) thư thả, có thể sống lâu.

 Tích công đức lành, thường giữ âm đức (việc thiện làm thầm lặng không ai biết), có thể sống lâu.

 Bàn về việc phải biết những gì trong ăn uống gây tổn hại

 Cao tử nói: Ăn uống là để nuôi sống, nhưng tham ăn không kiêng thì thứ nuôi ta cũng có thể hại ta; huống chi những thứ không bổ ích gì cho sự sống mà lại tham món lạ để sướng miệng, thường ẩn chứa tai họa không nhỏ. Tôi nghĩ một món rau, một món cá, một món thịt, một bát cơm, đối với kẻ sĩ đã là đầy đủ; tuy không đủ cho những bữa tiệc ca hát nâng chén, bầu vàng chiếu bạc. Chỉ cần bày đủ năm vạc (lễ ăn của bậc đại phu, bày thức ăn trong năm cái vạc) và tám món quý, thì sự cung phụng như bếp nhà trời đã thịnh lắm rồi, cần gì phải tìm của lạ ở phương xa để sướng miệng no bụng?

 Theo ý tôi, chén ngọc rượu quý với bầu nước hũ sành cũng say như nhau; bàn chân gà, tay gấu với cơm gạo xấu, rau lê đồ cũng no như nhau. Say no đã như nhau, sao xa hoa với tằn tiện lại khác biệt? Người ta không thể không biết phải quý tiếc phúc phận. Huống chi sách "Vật lý luận" nói: "Cốc khí (khí do ngũ cốc, thức ăn sinh ra) lấn át nguyên khí thì người béo mà không thọ." Phép nuôi dưỡng bản tính là khiến cốc khí ít đi thì bệnh không sinh. Cốc khí còn như thế, huống chi ăn no thỏa thích ngũ vị (năm vị: chua, đắng, ngọt, cay, mặn) để làm hại năm tạng?

 Tôi xét rằng chim thú ăn ngũ cốc thì hợp với người, đó là những món thông thường ở đời. Còn của quý phương xa, thú rừng ở hang sâu, e rằng chúng ăn nhiều thứ độc; nhất thời được chuộng là quý, nhưng hợp hay kỵ với tạng phủ con người thì chưa biết được. Sướng miệng no bụng thì quý gì ở những thứ đó? Cho nên bậc thánh phương Tây (tức Đức Phật) dạy ta giữ giới không sát sinh, ăn chay; há thật là đạo khác sao? Người không sát sinh thì tính hiền từ mà ý thiện nảy sinh; ăn chay thì lòng trong sạch mà ruột dạ dày khỏe mạnh; không giận không tham, đều do đó mà ra. Ngay lời răn chê áo xấu cơm xấu của Tuyên Ni (tức Khổng tử) và câu "ăn không cầu no", há chẳng phải cùng một đạo sao? Tôi chép lời hay trong các kinh sách để giúp người ta tỉnh ngộ, biết kiêng trong ăn uống, mà được hưởng cái thọ "nhân nguyên" (bậc thọ thứ ba, đạt được nhờ ăn uống có chừng mực).

 Sách "Nội kinh" nói: "Cẩn thận điều hòa năm vị thì xương ngay gân mềm, khí huyết lưu thông, tấu lý (thớ da thịt và lỗ chân lông) kín chắc, sống trọn tuổi trời. Chua nhiều hại tỳ, thịt nhăn rúm mà môi trề ra (?); mặn nhiều hại tim, huyết đọng lại mà sắc mặt biến đổi; ngọt nhiều hại thận, xương bệnh mà răng hỏng; đắng nhiều hại phổi, da khô mà lông rụng; cay nhiều hại gan, gân co rút mà móng khô."

 Phàm ăn, trước nên ăn món nóng, kế đến ăn món ấm, sau mới ăn món nguội. Ăn món nóng, món ấm xong, nếu không có món nguội thì uống một hai ngụm nước lạnh, rất tốt. Nếu thường nhớ được điều này thì đó là phép cốt yếu để nuôi dưỡng bản tính. Phàm ăn, trước nên khẽ hít khí, nuốt một hai ngụm rồi mới ăn, thì không bệnh. Chân nhân nói: ăn nóng hại xương, ăn lạnh hại tạng. Nóng đừng đến bỏng môi, lạnh đừng đến buốt răng. Ăn xong đi dạo thong thả thì sống lâu. No rồi đừng nói to. Uống nhiều thì huyết mạch bế tắc, say lớn thì thần tán loạn.

 Mùa xuân nên ăn vị cay, mùa hè nên ăn vị chua, mùa thu nên ăn vị đắng, mùa đông nên ăn vị mặn. Những điều ấy đều giúp năm tạng, bổ khí huyết, tránh các bệnh. Ăn chua, mặn, ngọt, đắng không được quá mức. Mùa xuân không ăn gan, mùa hè không ăn tim, mùa thu không ăn phổi, mùa đông không ăn thận, tứ quý (mười tám ngày cuối mỗi mùa, thuộc hành Thổ) không ăn lá lách (của thú vật); nếu không ăn năm tạng ấy theo mùa thì càng thuận lẽ trời. Chim én không được ăn, vì én xuống nước hóa thành giao long. Con vật bị rắn nuốt cũng không nên giết (để ăn) (?). Ăn no xong nằm ngay thì sinh bệnh, đau lưng.

 Uống rượu không nên nhiều, nhiều thì nôn, nôn là không tốt. Say nằm không được để gió thổi, cũng không được quạt, đều hại người. Mật ong trắng đừng ăn chung với quả mận, hại năm tạng. Say rồi không được cố ăn, sinh ung thư (ung nhọt độc), lở loét. Say no mà giao hợp, nhẹ thì làm mặt nám đen, ho; nặng thì không may đứt mạch của tạng, mất mạng.

 Phàm ăn nên thường ăn đồ ấm nóng, dễ tiêu, hơn là quen ăn đồ lạnh.

 Phàm ăn thì chín hơn sống, ít hơn nhiều. Ăn no mà phi ngựa thì sinh chứng tâm si (đầu óc ngây dại). Uống nước đừng nuốt vội, sinh bệnh về khí và chứng thủy tích (nước đọng thành khối trong bụng). Người ăn sữa đặc thì đừng ăn giấm, sẽ biến thành đờm lẫn máu và tiểu ra máu. Ăn đồ nóng ra mồ hôi thì đừng rửa mặt, làm mất sắc mặt, mặt như có sâu bò. Ăn đồ nóng xong đừng súc miệng bằng nước giấm chua, làm hôi miệng và chảy máu răng. Hơi mồ hôi ngựa và lông đuôi ngựa rơi vào thức ăn cũng có thể hại người. Thịt gà, thịt thỏ, thịt chó không được ăn chung. Thịt khô bị nước nhỏ giọt từ mái tranh mục ngấm qua đêm, gọi là "uất bô" (thịt khô ẩm mốc), ăn vào hại người.

 Tôn Chân nhân nói: "Đói lâu thì không được ăn no ngay, ăn no sẽ thành bệnh tích (khối đọng trong bụng). Ăn no mà đêm nằm không đắp chăn, nhiều người chết vì hoắc loạn (bệnh thổ tả cấp tính). Bệnh thời khí (bệnh dịch theo mùa) mới khỏi thì đừng ăn cá sống, sẽ thành kiết lỵ không dứt. Ăn cá sống thì đừng ăn sữa đặc, sẽ biến thành giun sán. Ăn thịt thỏ thì đừng ăn gừng khô, sẽ thành hoắc loạn. Người ăn thịt không nên lấy miếng trên cùng béo nhất, vì đó ắt là miếng mọi người đều đã đưa mắt nhìn vào trước rồi mới ăn; người ăn sẽ bị kết khí (khí uất kết lại trong người) và chú lệ (bệnh lây nhiễm dai dẳng). Phàm ăn món gì cũng vậy."

 "Tham Tán thư" (tức sách "Tam nguyên diên thọ tham tán thư") nói: "Bụng đói đừng ăn quả sống, làm nóng phần trên cơ hoành, sinh cốt chưng (sốt âm ỉ như từ trong xương nóng ra), mọc ung nhọt. Lấy đồ đồng đậy thức ăn, hơi nước đọng nhỏ vào thức ăn, ăn vào sinh mụn lở, nhọt trong thịt. Bị lạnh chưa giải mà ăn đồ nóng cũng sinh chứng thích phong (đau nhói như kim châm do phong tà) (?). Uống rượu, hơi nóng chưa tan thì đừng rửa mặt bằng nước lạnh, làm mặt nổi mụn. Đang ăn uống thì đừng gội đầu, gội đầu sinh chứng đầu phong (đau đầu do phong tà). Kiều mạch ăn với thịt lợn, không quá ba bữa sinh bệnh nhiệt phong. Thịt khô đừng để trong vò gạo nếp, ăn vào bị bí khí. Thịt khô nướng trên lửa không động, rời lửa mới động đậy, xé ra thấy thớ gân đan vào nhau, ăn vào hại người hoặc chết người. Trong lá lách dê có cục thịt như hạt châu, gọi là 'dương huyền cân', ăn vào mắc chứng điên giản (động kinh). Các món ăn ướt mà soi không thấy bóng hình, ăn vào thành bệnh chú (bệnh dai dẳng), trướng bụng. Sau khi mắc bệnh cấp không nên uống rượu, phần trên cơ hoành sẽ hóa nóng."

 Sách "Thực kỵ" nói: "Phàm bệnh mới khỏi thì không được ăn táo tươi, thịt dê, rau sống, sẽ hại sắc mặt, suốt đời không hồi phục, nhiều khi đến chết, phần trên cơ hoành nóng hầm hập. Phàm ăn bánh có mỡ còn nóng thì không nên uống giấm lạnh, nước tương chua (nước gạo lên men chua), dễ mất tiếng như bị nghẹn (?). Hành trắng sống ăn với mật ong hại người, rất phải kiêng. Thịt khô gặp nước mà tự động đậy, ăn chết người. Thịt phơi làm khô mà không chịu khô thì đừng ăn. Gan dê đừng ăn với hạt tiêu, hại tim. Dưa leo (?) ăn với thịt dê thì phát sốt."

 Sách "Diên Mệnh Lục" nói: "Uống để nuôi dương, ăn để nuôi âm. Ăn nên thường ít, nhưng cũng đừng để bụng đói rỗng. Không đói mà cố ăn thì tỳ mệt, không khát mà cố uống thì dạ dày trướng. Mùa đông buổi sáng đừng để bụng rỗng, mùa hè ban đêm đừng ăn no. Ăn no đừng nằm ngửa, sinh chứng khí bĩ (khí đầy tức trong bụng). Ăn xong đừng đi ngủ ngay, sinh trăm bệnh.

 Phàm ăn: màu xấu đừng ăn, mùi xấu đừng ăn, nấu không đúng cách không ăn, không đúng mùa không ăn, con vật cầm tinh trùng tuổi cha mẹ và mình thì đừng ăn. Thức ăn để ngoài sương đêm đừng ăn. Đồ cất không kín đừng ăn. Thứ màu sắc khác thường đừng ăn. Tam yếm (ba loài Đạo giáo kiêng ăn: trên trời là chim nhạn, dưới đất là chó, dưới nước là cá chuối) đừng ăn. Cá không có ruột, không có mật đừng ăn. Thứ hình dạng kỳ lạ đừng ăn. Nấm có lông, mặt dưới không có vân đừng ăn. Hạt tiêu không nứt miệng đừng ăn. Món ăn có lấm tấm bột trắng nhỏ và bột đen nhỏ đừng ăn. Đồ nướng, đồ rang khi còn nóng hổi đừng ăn. Đồ cất giữ đã bốc mùi đừng ăn. Đồ bị đậy bằng đồ đồng đừng ăn. Giấm sống mới làm đừng ăn. Óc chim thú đừng ăn. Lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, trâu bò, dê, gà, chó, lợn) tự chết đừng ăn. Quả có hai nhân đừng ăn. Miếng thịt tự động đậy đừng ăn. Tim gà đừng ăn. Móng chân còn dính lông đừng ăn. Phàm loài chim có sáu ngón, ba chân, bốn cựa đừng ăn. Phàm trứng có vết hình chữ "bát" (hai nét xiên như hình chữ V ngược) đừng ăn.

 Các loài vật sống, hoặc theo nguyệt lệnh (bảng ghi những việc nên làm, nên kiêng theo từng tháng) phải kiêng, hoặc tương phản với năm tạng, hoặc nên ăn hoặc phải kiêng, thì nên để sách "Thực giám bản thảo" bên chỗ ngồi để tra cứu thức ăn hằng ngày, không cần ghi vụn vặt ở đây. Uống rượu ăn thịt gọi là 'si chi' (mỡ ngu) (?), lo âu cuồng loạn thất thường. Dùng thuốc tốt, ăn ngũ cốc no đủ vui vẻ, gọi là trung sĩ (người bậc giữa), vẫn còn lo bệnh tật khổ sở. Lấy khí làm thức ăn (luyện thở thay cho ăn), giữ tinh giữ thần, gọi là thượng sĩ (người bậc trên), sống lâu ngang với trời."

 Cao tử nói: Biết kiêng kỵ trong ăn uống thì có mười tám hiệu quả kéo dài tuổi thọ:

 Cơm rau canh rau, vui vẻ ăn một bữa no, có thể sống lâu.

 Tùy thời tùy duyên, không khởi lòng mưu tính, có thể sống lâu.

 Đừng ưa giết mổ, gây oan kết với sinh linh, có thể sống lâu.

 Thấy nấu sống cắt sống thì lòng xót thương không nỡ, có thể sống lâu.

 Nghe tiếng kêu biết con vật đau khổ, thấy giết mổ nghĩ đến nỗi đau của nó, có thể sống lâu.

 Món chim món thú đừng cầu kỳ tìm từ nơi xa, có thể sống lâu.

 Đừng ăn trâu cày, đừng ăn ba loài vật có nghĩa (?), có thể sống lâu.

 Đừng chuộng mắm thịt sống, đừng ăn no thịt khô để lâu ngày, có thể sống lâu.

 Đừng mê đắm rượu men đến loạn bản tính trời cho, có thể sống lâu.

 Sợ động đến dao thớt, xót cảnh nướng đốt trong nồi vạc, có thể sống lâu.

 Hạt tiêu thơm và năm vị, đừng để làm độc hại ngũ quan (năm giác quan), có thể sống lâu.

 Đồ chim ngậm qua, chuột ăn vụng, đừng ăn phần thừa ấy, có thể sống lâu.

 Con vật giết vì mình đừng ăn, con vật nhà mình giết đừng ăn, có thể sống lâu.

 Nghe tiếng nó bị giết đừng ăn, thấy nó bị giết đừng ăn, có thể sống lâu.

 Đừng vì miếng ăn mà khéo bày lưới bẫy, có thể sống lâu.

 Đừng vì món ăn mất ngon mà đánh mắng người nấu, có thể sống lâu.

 Một bát cháo, một món rau, quý tiếc nơi nó từ đâu mà có, có thể sống lâu.

 Một hạt một hột, không nỡ để vương vãi, có thể sống lâu.

 Diệu đạo Tối thượng nhất thừa (con đường huyền diệu cao nhất trong các pháp tu)

 Diệu đạo chí chân vô thượng tối thượng nhất thừa: lấy thái hư (khoảng trống mênh mông của vũ trụ) làm đỉnh (cái vạc luyện đan), lấy thái cực (cội nguồn nguyên sơ của vũ trụ trước khi chia âm dương) làm lò, lấy thanh tịnh làm nền của đan (đan: viên thuốc trường sinh; trong phép luyện đan bên trong thân thể, chỉ kết tinh của tinh, khí, thần), lấy vô vi (không làm điều gượng ép, thuận theo tự nhiên) làm mẹ của đan, lấy tính mệnh (tính: phần tinh thần, bản tính; mệnh: phần sinh mệnh, thể xác và khí) làm duyên hống (chì và thủy ngân, hai chất chính trong thuật luyện đan, ở đây ví hai mặt âm dương trong người), lấy định tuệ (định: tâm yên lặng chuyên nhất; tuệ: trí sáng suốt) làm thủy hỏa (nước và lửa trong lò luyện). Ngăn dục, nén giận là "thủy hỏa giao" (nước lửa giao hòa); tình và tính hợp làm một là "kim mộc tịnh" (Kim và Mộc hợp nhau); rửa lòng gột ý nghĩ là "mộc dục" (tắm gội: giai đoạn ngừng lửa để điều hòa trong luyện đan); giữ lòng thành, định ý là "cố tế" (trát kín miệng lò cho khí khỏi thoát ra). Giới, định, tuệ (giữ giới luật, định tâm, trí tuệ) là "tam yếu" (ba điều cốt yếu); trung (giữ ở chính giữa, không thiên lệch) là "huyền quan" (cửa ải huyền diệu then chốt trong tu luyện); minh tâm (làm sáng lòng) là ứng nghiệm (?); kiến tính (thấy được bản tính chân thật) là ngưng kết. Tam nguyên (ba gốc: tinh, khí, thần) hòa làm một là "thánh thai" (bào thai thánh, ví kết quả tu luyện thành hình bên trong thân); tính và mệnh hợp thành một khối là đan thành; ngoài thân này lại có một thân là "thoát thai" (ra khỏi thai); đập vỡ hư không là xong việc. Đó là chỗ huyền diệu của Tối thượng nhất thừa, bậc chí sĩ mới thực hành được; công đầy đức thịnh, vượt thẳng tới viên đốn (giác ngộ trọn vẹn ngay tức thì), hình và thần đều diệu, hợp với Đạo mà thành chân.

 Hình vẽ phép đạo dẫn Bát đoạn cẩm (đạo dẫn: phép vận động co duỗi thân thể kết hợp hít thở để khí huyết lưu thông; Bát đoạn cẩm: "tấm gấm tám đoạn", bài tập gồm tám động tác)

 (Xem hình)

 Nhắm mắt lặng lòng ngồi (Chú: lặng lòng, ngồi xếp bằng), ác cố (nắm chặt tay, ngón cái gập vào trong lòng bàn tay) lặng nghĩ đến thần. Gõ răng ba mươi sáu cái, hai tay ôm lấy Côn Lôn (tức đầu) (Chú: đan hai tay vòng ra sau gáy, thở chín hơi, không để tai nghe thấy tiếng thở; từ đây về sau, hơi thở ra vào đều không được để tai nghe thấy). Trái phải đánh trống trời, nghe hai mươi bốn lần (Chú: dời hai lòng bàn tay bịt hai tai, đặt ngón trỏ đè lên ngón giữa, búng vào sau đầu, mỗi bên hai mươi bốn lần). Khẽ lắc lay cột trời (tức cổ) (Chú: lắc đầu ngoảnh nhìn sang trái phải, vai và cánh tay xoay theo hai mươi bốn lần; trước đó phải nắm chặt tay). Rồng đỏ khuấy nước bọt (Chú: rồng đỏ là cái lưỡi; lấy lưỡi khuấy quanh răng và hai bên má, đợi nước bọt sinh ra thì nuốt). Súc nước bọt ba mươi sáu lần (Chú: có bản ghi là phồng má súc miệng), nước thần (tức nước bọt) đầy miệng đều đặn.

 Một ngụm chia ba lần nuốt (Chú: nước bọt đã súc chia làm ba ngụm, nuốt kêu ừng ực), rồng đi thì hổ tự chạy theo (Chú: nước bọt là rồng, khí là hổ). Nín thở xoa tay cho nóng (Chú: hít khí trong lành bằng mũi rồi nín lại; một lát, xoa tay thật nhanh cho thật nóng, rồi thong thả thở ra bằng mũi), xoa vùng tinh môn sau lưng (Chú: tinh môn là vùng thận hai bên thắt lưng; áp lòng bàn tay xoa xong thì thu tay lại nắm chặt). Hết một hơi thở ấy (Chú: lại nín thở), tưởng lửa đốt vùng rốn (Chú: nín hơi cả miệng mũi, tưởng tượng dùng lửa của tim đốt xuống đan điền — vùng dưới rốn, nơi tụ khí — thấy thật nóng thì làm phép sau). Trái phải quay ròng rọc (Chú: cúi đầu, lắc hai vai ba mươi sáu lần, tưởng lửa từ đan điền thấu qua song quan — hai cửa ải dọc sống lưng — vào não hộ — huyệt sau gáy. Mũi hít tinh khí, nín một lát). Hai chân duỗi thẳng ra (Chú: duỗi thẳng hai chân).

 Đan tay, hai tay đẩy lên không (Chú: đan hai tay vào nhau, đẩy lên khoảng không ba lần hoặc chín lần), cúi đầu vin chân nhiều lần (Chú: dùng hai tay vươn về phía trước vin tới lòng bàn chân mười hai lần, rồi thu chân về ngồi ngay ngắn). Để chờ nước dâng ngược lên (Chú: chờ nước bọt trong miệng sinh ra; nếu chưa sinh thì lại khuấy nhanh để lấy nước như cách trên), lại súc lại nuốt nước bọt. Như thế ba lượt xong, nước thần nuốt chín lần (Chú: nghĩa là lại súc ba mươi sáu lần, như trên mỗi ngụm chia ba lần nuốt, cộng lại là chín). Nuốt xuống kêu ừng ực, trăm mạch tự điều hòa. Hà xa (cỗ xe trên sông: chỉ sự vận chuyển khí theo vòng tuần hoàn trong thân) chuyên chở xong (Chú: lắc vai và thân hai mươi bốn lần, lại quay ròng rọc hai mươi bốn lần), phát lửa đốt khắp thân (Chú: tưởng lửa ở đan điền từ dưới lên đốt khắp thân thể; khi tưởng thì miệng mũi đều nín thở một lát).

 Tà ma không dám đến gần, giấc ngủ không bị mê muội. Nóng lạnh không thể xâm vào, tai họa bệnh tật không làm khốn được. Làm sau giờ Tý trước giờ Ngọ (khoảng từ nửa đêm đến trước giữa trưa), sự tạo hóa hợp với càn khôn (trời đất). Tuần hoàn xoay vần theo thứ tự, bát quái (tám quẻ, tượng trưng cho sự biến hóa của trời đất) là nhân duyên tốt.

 Lời bí quyết: Phép này bắt đầu vào ngày Giáp Tý, giờ Tý nửa đêm (khoảng 23 giờ đến 1 giờ sáng). Khi làm, miệng không được thở ra, chỉ khẽ thở khí trong ra bằng mũi. Mỗi ngày sau giờ Tý và trước giờ Ngọ, mỗi lúc làm một lần, hoặc ngày đêm làm tổng cộng ba lần, lâu ngày tự biết. Trừ bỏ được bệnh tật, dần thấy thân nhẹ nhàng; nếu siêng năng chịu khó không lười thì đạo tiên chẳng còn xa.

 Cao tử nói: Trên đây gọi là phép Bát đoạn cẩm, do các bậc thánh xưa truyền lại, cho nên vẽ thành tám hình. Hai chữ "ác cố", người ta phần nhiều không xét kỹ; há chỉ là nhắm mắt thấy mắt mình, lặng lòng thấy lòng mình thôi sao? Khi ngồi xếp bằng, nên co gót chân trái tì vào chỗ mạch đập phía dưới gốc dương vật, để tinh khiếu (lỗ thoát tinh) không rỉ tiết, là vậy đó. Luyện công cần gì câu nệ giờ Tý giờ Ngọ; chỉ cần trong một ngày có lúc thân nhàn lòng tĩnh là có thể bắt tay vào làm, nhiều ít tùy sức. Nếu nhất định phải đúng hai giờ ấy, gặp lúc bận rộn thì làm sao? Người vào đạo không thể không biết điều này.

 Hình vẽ phép ngủ nằm nghiêng trái phải của Trần Hi Di (tức Trần Đoàn, đạo sĩ thời Ngũ Đại đầu đời Tống, nổi tiếng với phép luyện công trong giấc ngủ)

 (Xem hình)

 Lục tự quyết (bí quyết thở theo sáu chữ, mỗi chữ là một cách thở ra phát âm khác nhau ứng với một tạng) trừ bệnh kéo dài tuổi thọ (Chú: phép này thở ra bằng miệng, hít vào bằng mũi)

 Tổng quyết (bí quyết chung)

 Đây là yếu quyết bí mật của công phu thực hành sáu chữ. Không có nó thì sáu loại khí không đi tới đúng kinh (đường dẫn khí) của tạng mình; lấy nó để dẫn đường, giống như vị thuốc dẫn kinh (vị thuốc đưa dược lực vào đúng đường kinh) vậy, không thể không biết.

 Gan khi thở chữ "hư" thì trợn tròn mắt; phổi biết thở chữ "tứ" thì hai tay giơ lên.

 Tim thở chữ "ha" thì đan tay đặt trên đỉnh đầu; thận thở chữ "xuy" thì ôm hai đầu gối cho ngang bằng.

 Tỳ bệnh, khi thở chữ "hô" phải chúm môi; tam tiêu (ba vùng trong thân: thượng tiêu ở ngực, trung tiêu ở bụng trên, hạ tiêu ở bụng dưới, nơi khí và nước vận hành) bị khách nhiệt (hơi nóng tà từ ngoài xâm vào) thì nằm thở chữ "hi" sẽ yên.

 Bí quyết thở chữ "xuy" cho khí của thận

 Thận chủ về bệnh nước, cai quản cửa sinh mệnh; có bệnh thì gầy yếu, khí sắc u ám.

 Nhíu mày, ù tai, lại đen gầy; thở chữ "xuy" thì tà khí lập tức chạy trốn.

 Bí quyết thở chữ "ha" cho khí của tim

 Trong lòng bứt rứt nóng nảy thì gấp nên thở chữ "ha"; phép này thông với thần, không gì hơn được.

 Trong họng, miệng lở loét cùng nóng đau, làm theo phép này thì ngay trong ngày liền yên ổn.

 Bí quyết thở chữ "hư" cho khí của gan

 Gan chủ đường rồng (?), ngôi vị gọi là tâm (?); khi bệnh đến thì lại thấy thích ăn chua cay.

 Trong mắt có sắc đỏ, lại hay chảy nước mắt; thở chữ "hư" thì bệnh lập tức hết, linh nghiệm như thần.

 Bí quyết thở chữ "tứ" cho khí của phổi

 Khạc nhổ nhiều, sinh đờm dãi (?), ngực đầy tức bứt rứt, thượng tiêu có đờm.

 Nếu có bệnh phổi thì gấp nên thở chữ "tứ"; dùng phép này thì trước mắt tự yên.

 Bí quyết thở chữ "hô" cho khí của tỳ

 Tỳ thuộc hành Thổ, gọi là Thái thương (kho lớn, vì tỳ vị chứa và tiêu hóa thức ăn); bệnh đờm mà làm phép này còn hơn phương thuốc.

 Tiêu chảy, kiết lỵ, sôi bụng cùng nôn ra nước, gấp dùng chữ "hô" để điều hòa thì khỏi thành họa.

 Bí quyết thở chữ "hi" cho tam tiêu

 Tam tiêu có bệnh thì gấp nên thở chữ "hi"; lời các bậc thánh xưa để lại là phép chữa bậc nhất.

 Nếu muốn khơi thông, trừ chỗ ứ tắc, không nhờ phép này thì biết làm sao?

 Bài ca bí quyết trừ bệnh theo bốn mùa

 Mùa xuân thở chữ "hư" làm sáng mắt, hành Mộc giúp gan; mùa hè thở chữ "ha" thì lửa của tim tự yên.

 Mùa thu thở chữ "tứ" để thu liễm, hành Kim là phổi được nhuận; thận thở chữ "xuy" cốt để nước của thận (ứng với quẻ Khảm) được yên.

 Tam tiêu thở chữ "hi" để trừ nóng bứt rứt; bốn mùa thường thở chữ "hô" để tỳ tiêu hóa thức ăn.

 Rất kiêng phát ra tiếng để miệng tai nghe thấy; công hiệu còn hơn cả thuốc "bảo thần đan" (thuốc giữ gìn tinh thần).

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng tim

 Đến lúc tập thì ngồi ngay ngắn, hai tay nắm lại, dùng sức đấm vào khoảng không, trái phải luân phiên, mỗi bên sáu lần; lại lấy một tay ấn lên cổ tay kia, tay kia đẩy lên không như nâng tảng đá nặng. Lại đan hai tay vào nhau, lấy chân đạp vào giữa hai tay, mỗi bên năm sáu lần. Phép này trừ được các bệnh do phong tà (tà khí gió độc gây bệnh) ở vùng tim ngực. Nín hơi mà làm một lúc lâu, rồi nhắm mắt, nuốt nước bọt ba lần, gõ răng ba lần thì thôi.

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng gan

 Đến lúc tập thì ngồi ngay ngắn, hai tay chồng lên nhau ấn xuống dưới đùi, thong thả vặn mình, trái phải mỗi bên ba đến năm lần. Lại đan hai tay kéo ra, lật qua lật lại hướng vào ngực ba đến năm lần. Phép này trừ được các khối tích tụ, phong tà, độc khí ở gan. Phần còn lại làm như trên.

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng mật

 Đến lúc tập thì ngồi bằng, chập hai lòng bàn chân vào nhau, ngẩng đầu, hai tay kéo cổ chân lên mà lay động, làm ba đến năm lần. Hai tay chống đất, nâng mình lên, gắng sức ưỡn lưng ba đến năm lần. Phép này trừ được phong độc, tà khí ở mật. Phần còn lại làm như trên rồi thôi. Các phép dưới cũng vậy.

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng tỳ

 Đến lúc tập thì ngồi thoải mái, duỗi một chân, co một chân, hai tay vòng ra sau kéo ngược lại, mỗi bên ba đến năm lần. Lại quỳ ngồi, hai tay chống đất, quay đầu dùng sức trừng mắt nhìn như hổ, mỗi bên ba đến năm lần. Phép này trừ được tích tụ, phong tà ở tỳ, khiến ăn ngon miệng.

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng phổi

 Đến lúc tập thì ngồi ngay ngắn, hai tay chống đất, co mình cong lưng, nhấc lên ba lần; trừ được phong tà và chứng mệt nhọc tích lâu ở phổi. Lại nắm tay quặt ngược ra sau đấm lên lưng, trái phải mỗi bên ba đến năm lần. Phép này trừ phong độc vùng ngực. Nín hơi mà làm một lúc lâu, nhắm mắt nuốt nước bọt, gõ răng ba lần thì thôi.

 Phép ngồi luyện tập nuôi dưỡng thận

 Đến lúc tập thì ngồi ngay ngắn, hai tay từ hai bên tai vuốt kéo xuống sườn ba đến năm lần; có thể kéo cánh tay giương lên không như bắn tên, trái phải như nhau, vặn mình ba đến năm lần. Lại đưa chân ra trước ra sau, mỗi bên mười mấy lần. Phép này trừ được tích tụ, phong tà ở vùng lưng, thận, bàng quang. Phần còn lại làm như phép trên.

 Phàm muốn tu dưỡng thì phải ở phòng yên tĩnh, đốt hương, thuận theo ấm mát cho thích hợp, rõ lúc nào khô lúc nào ẩm. Mỗi đêm sau nửa đêm, vào lúc sinh khí (lúc dương khí bắt đầu sinh ra), hoặc canh năm thức dậy, trước hãy thở chữ "ha" đẩy khí đục trong bụng ra, hoặc chín lần thì thôi, hoặc năm sáu lần thì thôi; định lòng nhắm mắt, gõ răng mười sáu lượt để gom tâm thần lại. Sau đó lấy lưng ngón tay cái lau khóe mắt trong và ngoài chín lượt, kèm ấn hai bên sống mũi bảy lượt. Lấy hai bàn tay xoa vào nhau cho thật nóng, nín hơi cả miệng mũi, rồi xoa mặt, không kể số lượt; đó là phép khởi cư (sinh hoạt hằng ngày) của chân nhân. Kế đó lấy lưỡi chống lên vòm miệng trên, súc nước bọt trong ngoài miệng cho đầy miệng, chia làm ba lần nuốt xuống, cho vào dạ dày mà giữ lại, để thần của dạ dày tiếp nhận. Làm như vậy ba lượt, nuốt chín lần, mong tưới nhuần năm tạng, làm mặt mũi tươi sáng; rất có hiệu nghiệm, không được coi nhẹ.

 Ý tôi về phép sáu chữ: tạng nào có bệnh thì dùng chữ ứng với tạng ấy mà chữa, không cần làm hết cả sáu, e làm hại tạng không có bệnh; nên châm chước mà làm. Nhưng riêng phép chữ "ha", người có tạng tim nóng, mùa thu mùa đông ngủ dậy nên thở chữ "ha" ra ba đến năm hơi để trừ khí ứ trệ ở năm tạng; phép này thì không thể bỏ.

 Tâm thư chín chương (sách bàn về tâm, gồm chín chương)

 (Đây là đạo huyền diệu chân thật tột bậc; người nào nghiền ngẫm, suy nghĩ kỹ thì có thể bước lên bậc tiên, huống chi chỉ nói chuyện kéo dài tuổi thọ, đẩy lùi bệnh tật? Ba phần chép dưới đây đều là những lời huyền diệu tột bậc của Tử Phủ Nam Cung (cung điện của tiên giới, chỉ giới tu tiên Đạo giáo).)

 Triệu Cổ Thiềm nói: "Đạo của tam giáo (ba tôn giáo: Nho, Phật, Đạo) cùng chung một tâm địa (nền tảng là cái tâm); pháp môn (cửa đi vào đạo) có ba: người học Nho là học cái tâm này thôi; người tu tiên là tu cái tâm này thôi; người tham thiền (tu thiền định, suy xét để giác ngộ theo nhà Phật) là tham cứu cái tâm này thôi. Bỏ tâm này mà tìm chỗ khác thì gọi là lối tắt đường vòng, khổ mình nhọc thân mà rốt cuộc chẳng thành gì. Người học nếu theo sách này, nghiền ngẫm nhiều lần thì lẽ đạo tự sáng ra. Lẽ đã sáng thì nên tiếp theo bằng việc gắng sức thực hành. Thực hành không mỏi thì cõi của các thánh hiền tam giáo có thể tiến tới mà không còn nghi ngờ. Nhưng sách này há chỉ viết cho người mới học thôi sao?"

 Chương thứ nhất: Nguyên tâm (truy về cội nguồn của tâm)

 Tám vạn bốn nghìn pháp môn (ý nói vô số cách tu) đều quy về một tấc vuông (tức cõi lòng, cái tâm). Vì thế đầu tiên nêu ý truy về cội nguồn của tâm.

 Tâm có trước trời đất mà tồn tại riêng một mình, trải qua mọi biến đổi mà không hư nát, về trước không có khởi đầu, về sau không có kết thúc. Rộng suốt, tròn đầy, thông khắp, linh sáng, trống lặng mà trong, đó gọi là "thể" (bản thể, cái gốc tự thân). Không vội mà nhanh, không đi mà đến, đó gọi là "dụng" (công dụng, sự vận hành). Tạo ra vạn vật không theo khuôn phép nhất định, biến hóa linh diệu khôn lường, đó gọi là "thần". Là chỗ khởi đầu của ngũ thường (năm đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín) và trăm nết hạnh, là chỗ quy kết của muôn vật muôn việc, đó gọi là "đạo".

 Lúc con người chưa sinh ra, thể và dụng hòa lẫn, muôn khác biệt quy về một, tuy không thể gọi tên tả hình, nhưng tâm chẳng phải là không có. Sau khi đã sinh ra thì như trăng giữa trời, theo nước mà hiện bóng, mỗi người đều nhận được, không thiếu không thừa; bậc thánh trí chẳng được thêm, kẻ phàm ngu chẳng bị bớt; tâm chẳng phải đến lúc ấy mới có. Tâm lúc tĩnh là tính, lúc động là tình, động mà không dừng là dục. Tính, tình, dục ba thứ cùng ra từ một chỗ mà khác tên. Tính vốn thiện, nhưng tình dục vừa nhú thì có điều ác.

 Tình động, dục nhú, trí bị cám dỗ, theo vật mà biến đổi; theo vật biến đổi mãi không thôi thì tâm còn lại chẳng được bao nhiêu. Chìm đắm trong nhiễm duyên (những mối duyên làm vẩn đục tâm), bị tập khí (thói quen tích lũy lâu ngày) lôi kéo; nhiễm và tập đã sâu thì mờ mất bản chân (bản chất chân thật). Bậc thánh trí khéo quay về nên là thánh trí; kẻ phàm ngu quên quay về nên là phàm ngu. Chỗ phân biệt thánh trí với phàm ngu chỉ là quay về hay không quay về mà thôi. Quay về thì vốn là tốt; không quay về là quên mất; buồn thay!

 Chương thứ hai: Cứu cánh (xét đến tận cùng)

 Đã biết đạo là tâm thì nên xét cho đến tận cùng. Vì thế tiếp theo là chương Cứu cánh.

 Đạo chính là tâm, là cái thường dùng thường làm hằng ngày. Ở mắt gọi là nhìn, ở tai gọi là nghe, ở mũi gọi là ngửi, ở miệng gọi là nói, ở tay gọi là nâng, ở chân gọi là bước. Đói thì nghĩ đến ăn, khát thì nghĩ đến uống; mùa đông thì nghĩ đến áo lông, mùa hè thì nghĩ đến áo vải sắn. Đi đứng ngồi nằm, khổ vui, nghịch thuận, chẳng đâu không phải là chỗ đạo nương náu, chỉ vì mờ mất bản tính nên không biết mà thôi. Mấy điều ấy là những việc lớn thường dùng thường làm hằng ngày, nên xét đến tận cùng mà tự mình thể nghiệm xem rốt cuộc nó là gì. Nếu biết được vì sao như thế thì đã hiểu được quá nửa đạo rồi.

 Chương thứ ba: Thực chứng (chứng nghiệm thật sự)

 Xét đến tận cùng lẽ ấy thì lấy giác ngộ làm đích. Vì thế tiếp theo là chương Thực chứng.

 Học quý ở chỗ chứng nghiệm thật, đạo quý ở chỗ giác ngộ thật. Học mà không chứng nghiệm thật thì chỉ là chữ nghĩa ở đầu miệng, ngoài tai; đạo mà không giác ngộ thật thì chỉ là hiểu bằng tình cảm, tri thức và ý niệm. Muốn chứng nghiệm thật, giác ngộ thật thì nên kiên định lòng tin, giữ vững chí hướng sẵn có; đã kiên định lại vững vàng thì không có gì khó. Bởi đạo lớn là hư vô, không thể gọi tên tả hình, không có âm thanh sắc màu tiếp xúc với tai mắt để mà thấy nghe được; không có phép tắc trao cho người học để mà tiến tới được; quý ở chỗ tự mình chứng nghiệm, tự mình giác ngộ mà thôi. Không kiên định lòng tin, không vững vàng chí hướng mà có thể ngồi yên đó tiến tới đạo này, thì chưa từng có vậy.

 Cái gọi là chứng nghiệm thật, giác ngộ thật, không phải ngồi trơ như cây khô, lòng nguội như tro để chờ giác ngộ, mà là ngay trong những việc thường dùng thường làm hằng ngày, thường xuyên tự thể nghiệm, thường xuyên tự nhắc nhở thức tỉnh, sức đến công sâu thì tự nhiên có chỗ đạt được. Cái diệu của sự tự đạt được thì như được viên ngọc bích quý, như trở về nhà lớn, như vừa tỉnh giấc mộng dài, như lớp băng đóng lâu đã tan, niềm vui ấy không thể nói hay ví được. Nhà Nho nói "tìm chỗ vui của Trọng Ni (tức Khổng tử) và Nhan tử (tức Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng tử)" là vui điều này; Thiền tông nói "thiền duyệt pháp hỉ" (niềm vui do thiền định và do thấm nhuần giáo pháp) là vui điều này; Đạo giáo nói "lúc ấy mừng tột độ khó nói nên lời" là mừng điều này. Học đạo, tham thiền mà không được cái thật, lại tự cho là đã chứng nghiệm thật, giác ngộ thật, ấy là tự dối mình. Tự dối mình mà được sao?

 Đã chứng nghiệm thật, giác ngộ thật, thấy cho thân thiết, nhận cho đích đáng, khắp thân đều là tay là mắt, toàn thể là kim cương (thứ cứng nhất, không gì phá được), mọi nơi chốn đều biết chỗ quy về, mới đến được địa vị ấy, thì liền đem cái đạo lý chứng nghiệm thật, giác ngộ thật vừa đạt được, dẹp hết vào cõi vô sinh (cõi không sinh không diệt, tức không còn chấp giữ gì nữa). Tuyệt đối không được chấp giữ cho đó là điều kỳ đặc, như thế mới có phần tương ứng với đạo. Cho nên người xưa nói: "Nhận lấy rồi mà vẫn như trước thì còn chưa đủ." Nếu nhận lấy, chấp lấy như trước thì vẫn chỉ ở trong vọng tưởng và tình thức, khó tránh lại bị thức thần (cái ý thức mê lầm mà người ta tưởng là mình) đùa bỡn, kéo vào cõi âm u tối tăm (?), xoay vần trong luân hồi (vòng sinh tử nối nhau không dứt), không lúc nào ngừng nghỉ. Người học hết sức nên cẩn thận.

 Chương thứ tư: Phá huyễn (phá tan ảo ảnh)

 Đã chứng nghiệm thật, giác ngộ thật thì nên nhận ra muôn sự đều là ảo, may ra không bị muôn việc ràng buộc. Vì thế tiếp theo là chương Phá huyễn.

 Hết thảy thế gian đều như ảo hóa, vì có hình nên không thể lâu dài. Cái mong manh của cỏ cây chim thú, cái nhỏ bé của loài bay lượn, loài ngọ nguậy, vốn là lẽ đương nhiên. Đến cái lớn nhất như trời đất, cái cứng nhất như vàng đá, cũng không tránh khỏi thành, trụ, hoại, không (theo nhà Phật, bốn giai đoạn của mọi sự vật: hình thành, tồn tại, hư hoại, tan biến), huống chi con người? Nếu không hiểu rõ thân này là ảo, đem tấm thân năm thước có hạn mà ứng đối với muôn sự vật vô bờ trong trời đất, lại thêm công danh lợi lộc, giàu sang, thanh sắc cùng nhau thiêu đốt bức bách, tinh thần khí huyết âm tiêu dương hao mà không hay biết, thì chẳng lạ gì gương mặt hồng hào như son hóa khô héo, mái tóc đen nhánh thành lấm tấm bạc.

 Một mai bỏ lại hình hài, cùng thối rữa như mọi vật, thì dù thân thiết như vợ con cũng bịt mũi không dám đến gần, liếc mắt không dám nhìn thẳng, chẳng bằng cầm thú. Lúc ấy, chẳng hay những điều bình sinh ưa thích, chuộng mộ, có chống nổi với sống chết chăng? Chính vì không chống nổi nên theo nghiệp (hành vi tạo ra quả báo) mà trôi lăn, xoay vần trong các nẻo (các cõi tái sinh), sinh rồi lại chết, chết rồi lại sinh, sống chết nối nhau, chịu đủ mọi khổ, như vòng tròn xoay mãi, không lúc nào ngừng.

 Vì thế bậc chí nhân (người tu đạt đến bậc tột cùng) biết hết thảy vật đều là ảo, hết thảy vật đều như mộng, hết thảy pháp (mọi sự vật hiện tượng) như hoa đốm trong không trung, như ánh nắng dợn sóng trên đồng (ảo ảnh), hết thảy hữu vi (mọi cái do nhân duyên tạo tác mà có) như bóng trong gương, như trăng dưới nước. Bởi thế xem châu ngọc như đất bụi, xem xe sang mũ quan (tức địa vị quan tước) nhẹ như hạt thù (đơn vị trọng lượng rất nhỏ), coi thanh sắc như phân đất, coi sống chết như bọt nước nổi. Khi ứng đối với vật thì như tấm gương trống, như cán cân thăng bằng: đẹp xấu nặng nhẹ, đến thì ứng, không đến thì không tìm; qua rồi thì để nó tan, tan rồi thì không giữ lại. Xoay chuyển được vật mà không bị vật xoay chuyển; ứng đối được với việc mà không bị việc chi phối.

 Vì khi sinh ra là từ thái hư mà đến, nên cùng với thái hư không vướng mắc gì; đến khi chết lại trở về thái hư. Ôi, bậc thánh nhân kia, rốt cuộc vì sao mà được như thế? Là nhờ nhận ra muôn sự đều ảo, không nhiễm các duyên; người quân tử nhờ đó mà biết được vì sao như thế.

 Chương thứ năm: An phận (yên với phận mình)

 Nhận ra muôn sự đều ảo thì nên biết hết thảy đều có số định sẵn, như vậy sẽ không sinh lòng mong cầu. Vì thế tiếp theo là chương An phận.

 Giàu sang, nghèo hèn, sống lâu, chết yểu là phận; sống chết, họa phúc, vinh nhục là số. Đến cả chuyện nhỏ như một ngụm uống, một miếng ăn cũng đều như vậy. Từ lúc sinh đến lúc chết đã định sẵn, không thể đổi được. Yên phận thì không bị giàu sang, nghèo hèn, thọ yểu ràng buộc; biết số thì không bị sống chết, họa phúc, vinh nhục làm cho sợ hãi. Mà lòng trống không thì không bị ràng buộc, lòng tĩnh lặng thì không sợ hãi; cho nên tĩnh lặng đến tột cùng mà thành trống không, thì có thể vào được đạo chăng? Người ta lo toan cho sự sống, vì có cái thân ảo này nên không thể không làm. Nếu thông đạt thì không làm cũng thông đạt; không thông đạt thì làm nhiều cũng để làm gì? Vậy thì phải làm sao? Đáp: "Vô vi mà không gì không làm, thế là được."

 Chương thứ sáu: Thần khí

 Bàn về tính mà không bàn về khí thì không đầy đủ, bàn về khí mà không bàn về tính thì không sáng tỏ. Vì thế tiếp theo là chương Thần khí.

 Thần chính là tính, chương đầu đã nói kỹ rồi. Nhưng thuyết về tính có hai: có tính thiên địa (bản tính do trời đất phú cho, vốn thuần thiện), có tính khí chất (bản tính hình thành do khí bẩm sinh, có thiện có ác). Trước khi cha mẹ sinh ra mình là tính thiên địa, muôn khác biệt mà cùng một gốc. Sau khi cha mẹ sinh ra là tính khí chất, một gốc mà thành muôn khác biệt. Tính thiên địa thì thiện, tính khí chất thì ác, thiện ác lẫn lộn, là vì bẩm thụ khí "nhị ngũ" (hai khí âm dương và năm hành) có cứng mềm, chậm gấp khác nhau nên mới như thế. Đó chẳng phải lỗi của tính; khéo quay về thì lại là tính thiên địa.

 Thuyết về khí cũng có hai: có khí trời đất, có khí cha mẹ. Khí trời đất là chân khí (khí chân thật); khí cha mẹ là phàm khí (khí tầm thường). Bởi người sinh trong bụng mẹ, nhận tinh của cha, huyết của mẹ mà thành mầm mống, đó gọi là phàm khí. Còn nhờ hòa hợp với "Không động" và "chín khí Đế chân" (?) (tên gọi các khí nguyên sơ của trời đất trong Đạo giáo) mà làm trọn hình thể, đó gọi là chân khí. Từ khí thứ nhất sinh ra bọc thai, khí thứ hai sinh ra thai, khí thứ ba bẩm thụ khí "Trưởng linh minh tiên" mà sinh ra hồn, tính mới bắt đầu đến gửi vào. Vì hình thể chưa đủ nên chưa linh. Đến khí thứ tư sinh ra phách, khí thứ năm sinh ra năm tạng, khí thứ sáu bẩm thụ khí "Cao chân xung hòa" mà sinh ra linh, hình thể mới đầy đủ. Đủ thì động được, động thì bắt đầu sống, bắt đầu sống thì tính linh hiện ra; đến tháng thứ chín khí đủ, tháng thứ mười thai tròn, rồi mới ra đời. Thượng đan điền (vùng giữa đầu) là gốc của tính, hạ đan điền (vùng dưới rốn) là cuống của mệnh.

 Bạch Ngọc Thiềm chân nhân (đạo sĩ đời Nam Tống, một vị tổ của phái Nam tông luyện đan bên trong thân) nói: "Người ở trong bụng mẹ, cuống rốn nối liền với cuống rốn của mẹ, mẹ thở ra thì con cũng thở ra, mẹ hít vào thì con cũng hít vào. Đến khi ra đời, cắt cuống rốn rồi mới tự thở riêng. Còn một điểm phàm khí nhận từ cha mẹ thì ở trong hạ đan điền mà gửi thân ở thận. Hạ đan điền còn gọi là huyền quan, phía trước đối với rốn, phía sau đối với thận, nằm giữa rốn và thận, liền như vòng tròn, rộng một tấc ba phân. Chung quanh có tám khiếu (lỗ thông); hai khiếu trước sau ứng với quẻ Càn, quẻ Khôn (quẻ trời, quẻ đất), trên thông lên nê hoàn (vùng đỉnh đầu, nơi tàng chứa thần), dưới suốt xuống dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân); sáu khiếu ở bên ứng với sáu quẻ Khảm, Ly, Chấn, Tốn, Đoài, Cấn, để thông với sáu phủ. Khí của cả thân đều tụ ở đó, như nước chảy về đông, như nan xe quy về trục. Cho nên hạ đan điền là nền tảng của mệnh.

 "Còn tính thì ở nê hoàn mà gửi thân ở tim. Nê hoàn ở trên đầu người, khoảng giữa minh đường (?) (vùng trên trán), trong lục hợp (?), gọi là đỉnh đầu. Cho nên đời gọi đỉnh đầu là thóp. Thóp tức là tính; khi thóp còn mở thì biết hết chuyện nhân duyên đời trước, khi khép lại thì quên đi; vì thế nê hoàn được gọi là gốc của tính. Biết được gốc của tính và cuống của mệnh thì mới có thể bàn chuyện tu luyện.

 "Khí trời đất cũng có hai: lúc người chưa sinh gọi là tiên thiên (cái có trước khi thành hình), lại gọi là mẫu khí (khí mẹ). Khí ấy rất lớn, rất mạnh, đầy khắp trời đất, lưu chuyển khắp lục hư (sáu phương: trên, dưới và bốn hướng), ngày đêm không ngừng. Người vừa thụ thai liền bẩm thụ khí này, gọi là hậu thiên (cái có sau khi thành hình), lại gọi là tử khí (khí con), cũng gọi là khí sinh phát của mặt trời mặt trăng. Tức là cái gọi là 'Không động' và 'chín khí Đế chân' đã nói ở trên. Thật ra chỉ là một khí thôi. Khí ấy đầy trong khoang thân người; mỗi ngày đến giờ Tý, cán sao Bắc Đẩu chỉ xuống đất, khí tiên thiên theo cán Đẩu từ dưới chín tầng đất phát sinh lên, lưu chuyển khắp sáu phương, tạo hóa muôn vật. Giờ Tý này không phải giờ Tý của người đời; trong mười hai giờ (tức suốt một ngày đêm), thường thu mắt lại, đưa tai nghe vào trong (tức hướng sự chú ý vào bên trong thân), chợt thấy hơi ấm trong thân dâng lên, đó chính là lúc ấy."

 Sách "Đan kinh" nói: "Tinh sinh ra có lúc, lúc đến thì thần biết; trong một trăm khắc (một ngày đêm), rất kiêng mê muội." Khí trời đất đã sinh thì tử khí trong thân người, cùng loại cảm ứng với nhau, cũng từ dũng tuyền dâng lên đan điền, điểm hóa phàm khí để thành sự tạo hóa của thân người. Cho nên nói: "Hình là nhà của thần và khí; thần là chủ của hình và khí. Hình và khí không có thần thì chỉ là một khối vật." Ôi! Thần không có hình và khí thì mờ mịt không có nơi về. Ôi! Nơi gửi thần là tính, nơi gửi khí là mệnh, hai thứ không thể bỏ một.

 Tu tính mà không tu mệnh thì như Tử Dương (tức Trương Bá Đoan, hiệu Tử Dương, tổ phái Nam tông luyện đan đời Tống) nói: tinh thần thuộc âm, nhà ở (tức thân thể) khó bền, khó tránh phải thường dùng phép dời nhà (bỏ thân này sang thân khác). Tu mệnh mà không tu tính thì như nhà Phật nói: luyện khí tinh túy thì thọ được nghìn năm, nhưng nếu không hiểu rõ chính giác tam muội (sự giác ngộ chân chính cùng trạng thái tâm định sâu lắng), hết phước báo thì lại trở lại, rơi vào các nẻo luân hồi. Cho nên các bậc nho xưa nói: "Bàn về tính mà không bàn về khí thì không đầy đủ, bàn về khí mà không bàn về tính thì không sáng tỏ; nên biết tính là chủ, khí là thứ yếu." Sách này vì thế lấy chương Nguyên tâm làm đầu.

 Hòa hợp thần với khí, nhà tu tiên gọi là luyện kim đan. Hình ví như đỉnh khí (vạc và lò luyện đan); khí ví như dược vật (thuốc để luyện); thần ví như hỏa hậu (độ lửa: mức lửa to nhỏ và thời gian giữ lửa). Quên mưu toan, dứt ý niệm, thu mắt lại, đưa tai nghe vào trong, khiến tinh, thần, hồn, phách, ý năm thứ không rò rỉ ra ngoài, đó là làm vững vạc lò. Ngày "tẫn" đêm "huyền" (?) (mượn chữ "huyền tẫn" của Lão tử, chỉ cửa sinh hóa huyền diệu), gom tâm về một chỗ, suốt ngày lặng lẽ như ngu như dại, đó là hái thuốc. Tỉnh táo không mờ, rõ ràng thường biết, thần không chạy ra ngoài, khí tự yên định, đó là điều lửa.

 Cho nên thánh nhân quên hình để nuôi khí, quên khí để nuôi thần, quên thần để nuôi hư, hình và thần đều diệu, hợp với Đạo mà thành chân. Cái gọi là "quên" của họ không phải như cây khô tro nguội, như tường vách gạch ngói, mê muội không biết gì. Nếu cần khẩu quyết thì là: động rồi lại tĩnh, tĩnh rồi lại động. "Ắt có việc làm mà đừng định trước kết quả, lòng đừng quên", không rong ruổi ra ngoài, đó là cái quên của họ Lão. Trong lòng thường linh động thông suốt, không quên mà cũng không vướng bận, đó là cái quên của nhà Phật. Như thế gọi là quên thật. Còn như hư hóa thành thần, thần hóa thành khí, khí hóa thành hình, thì là chết vậy. Đó là người thường.

 Chương thứ bảy: Tu huyễn (mượn thân ảo để tu)

 Thần và khí là thật, hình và khí là ảo. Mượn cái ảo để tu cái thật, cái thật mới bền vững. Vì thế tiếp theo là chương Tu huyễn.
 Người đời học Phật phần nhiều cho rằng thân xác vốn như huyễn hóa (giả tạm, như ảo ảnh hiện ra rồi mất) nên chẳng đoái hoài. Họ lại khinh người học tiên là "hữu vi" (còn cố ý tạo tác, chưa vào được lẽ không và tự nhiên). Họ tự cam chìm đắm mãi trong cõi trống không lặng lẽ, trôi dần thành "ngoan không" (cái không trơ lì, trống rỗng chết cứng, không còn sự sống linh động). Đến khi duyên đời đã hết, họ ngồi mà thoát, đứng mà mất (chết ngay trong lúc ngồi thiền hoặc đứng), rồi cho đó là điều kỳ đặc. Nào biết lẽ ấy chính là điều các bậc thánh xưa chê cười, các vị tổ sư bậc trên không nhận.

 Chẳng hạn chuyện thị giả Đạo Kiền ở Cửu Phong nói với vị thủ tọa (vị tăng đứng đầu đại chúng trong chùa): "Nếu ông hiểu được ý của tiên sư (người thầy đã mất), tôi sẽ nhất nhất theo lễ đối với tiên sư mà đối đãi ông." Hai bên hỏi đáp mấy lượt, đều không khế hợp. Thủ tọa nói: "Ông thắp hương mang lại đây. Ngay chỗ khói lò bốc lên, nếu tôi không thoát đi được (không ngồi mà tịch được) thì là tôi không hiểu ý tiên sư." Thị giả vỗ lưng ông mà nói: "Ngồi mà mất, đứng mà mất thì không phải là không có. Nhưng nếu bàn đến ý của tiên sư thì ông nằm mơ cũng chưa thấy."

 Xưa có một vị tăng nương nhờ một vị trưởng giả để ngồi thiền nhập định (đưa tâm vào trạng thái lắng yên, chuyên nhất). Áo quần, ăn uống, đồ nằm, thuốc men đều do trưởng giả cung cấp, cứ như thế mấy năm. Trưởng giả ngầm sai một người tớ gái đến xem. Cô ta trêu ghẹo xong, vị tăng vẫn trơ ra bất động, quay lại bảo cô: "Cây khô dựa núi lạnh, ba tháng đông chẳng chút hơi ấm." Người tớ gái mang lời ấy về thưa với trưởng giả. Trưởng giả bèn mắng vị tăng: "Nuôi ông mấy năm mà ông vẫn còn cái thấy hiểu như thế này!" Rồi đuổi đi. Đó chính là mắc bệnh chìm vào cái không, vướng vào cái lặng.

 Tổ Đạt-ma xách một chiếc giày trở về phương tây (sau khi ngài mất và đã chôn, có người gặp ngài trên đường, tay xách một chiếc giày đi về tây; mở mộ ra chỉ còn lại một chiếc giày). Thiền sư Phổ Hóa rung chuông bay lên trời (khi ông mất, người ta mở quan tài không thấy xác, chỉ nghe tiếng chuông xa dần trên không). Những việc ấy há phải kẻ chìm vào cái không, vướng vào cái lặng làm được sao?

 Lại như đức Phật Đại Thông Trí Thắng, mười kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi tu để chứng đạo), mà Phật pháp vẫn không hiện ra trước mắt, chưa thành được Phật đạo. Ngài bèn ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác lên hai đùi), thân tâm lặng yên chẳng động, trải khắp mười tiểu kiếp, mới thành được Phật đạo. Cho nên đức Thích-ca khen ngợi "nhân duyên một việc lớn" của chư Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật; "một việc lớn" là việc chư Phật ra đời để mở bày cho chúng sinh cái thấy biết của Phật). Nhân duyên ấy rất sâu, khó hiểu, không thể bừa bãi truyền cho người, chỉ có Phật với Phật mới chứng biết được.

 Các đại đệ tử như Xá-lợi-phất nghe Phật nói, tự trách mình sâu sắc. Họ vốn tự cho rằng đã chứng được pháp không, đã được niềm vui tịch diệt (lặng tắt hết phiền não), nên không còn lập chí cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, không gì hơn của bậc Phật). Đến hôm nay mới biết cái tịch diệt ấy không phải tịch diệt thật. Giả sử họ không được nghe kho bí mật của Nhất thừa tối thượng trong Phật pháp (Nhất thừa: con đường duy nhất đưa thẳng đến thành Phật), thì rốt cuộc cũng chỉ dừng ở pháp không mà thôi.

 Cho nên Khuê Đường nói: "Đức Thế Tôn những năm cuối đời giảng kinh Pháp Hoa, là để mở thêm lần nữa điều bí mật của cửa ải tầng hai. Năm nghìn người rời chỗ ngồi bỏ đi là việc ở trước cửa ải ấy; những người vào được Pháp Hoa là việc ở sau cửa ải ấy." Cư sĩ Như Như nói: "Dù cho kẻ ấy thông suốt lớn, thấu triệt lớn, vẫn chỉ như người vác tấm ván trên vai, chỉ thấy được một bên. Phải để đại pháp sáng tỏ, mới hiểu được cái truyền riêng ngoài giáo." ("Truyền riêng ngoài giáo" là cách nói của Thiền tông, chỉ chỗ tâm truyền tâm, không dựa vào kinh điển chữ nghĩa.) Lẽ mà Khuê Đường và Như Như nói ra, há không có ý sâu sao?

 Bởi vì vào thời mạt vận của Phật pháp, người đời đều lấy thuyết giữ thần, vận khí, kiểu nhổ mạ lên cho mau lớn, mà gọi là "truyền riêng ngoài giáo", dùng lời khéo léo để mê hoặc người học sau. Khối nghi chưa phá, họ bèn cho phép tu tiên là hữu vi mà không làm, cam lòng ở trong vùng chìm vào cái không, vướng vào cái lặng. Họ không biết rằng nhà mình vốn đã có sẵn khẩu quyết tu tiên rõ ràng, chỉ vì nó tầm thường nên người ta không tra xét đến cùng mà thôi.

 Các vị tổ thiền sư từ trước đã lập ra một phép ngồi thiền để dạy đồ chúng, đến nay các tùng lâm (nơi chư tăng tụ tập tu hành, tức các chùa lớn) vẫn làm theo. Có thể nói đó là ngầm hợp với đạo mầu. Nếu không, cớ sao lại bảo người ngồi phải trải đệm thật dày, nới lỏng đai áo, giữ thân ngay, lưng thẳng, môi và răng khép vào nhau, lưỡi chống lên vòm họng trên, mắt hé mở, thường nhìn chót mũi?

 Trải đệm dày là để thân thể không mỏi. Nới đai áo là để khí không bị ngưng lại. Giữ thân ngay, lưng thẳng là để mạch lý (?) thông suốt, khí không bị bít tắc. Môi răng khép lại, lưỡi chống vòm họng là để "trùng lâu" (lầu nhiều tầng, chỉ khí quản và cổ họng) không có cái họa khí ào ạt thoát ra ngoài. Mắt hé mở là để không ngồi trong chốn tối tăm như dưới lớp đất đen, lại cũng để trừ bệnh hôn trầm (mê mờ, buồn ngủ).

 Các tổ sư vì người mà có thể coi là đã chỉ ra phép tu tiên, chẳng qua chỉ như thế. Lời của nhà Phật kín đáo, không bày lộ, để người học lặng lẽ tự lĩnh hội, bỗng nhiên khế hợp, chỉ gẩy nhẹ một cái là chuyển. Cho nên người nối được tuệ của Phật thường nhiều. Lời của nhà Đạo tuy rõ ràng dễ hiểu, nhưng không tránh khỏi việc truyền bằng văn tự, nên trở thành rời rạc, vừa đủ để khơi mối nghi cho người học. Cho nên người liễu ngộ được tính mệnh lại thường ít thấy. (Tính: phần tâm thần, bản tính linh minh; mệnh: phần thân mạng, tức tinh khí của sự sống.) Phật thì gọi là "tuệ mạng" (mạng sống của trí tuệ), tiên thì gọi là "tính mệnh", thật ra chỉ là một, chỉ khác ở chỗ đứng mà nói thôi. Làm sao có được bậc hiểu biết tròn đầy, linh hoạt để cùng bàn đạo tiên đạo Phật đây?

 Chương Tĩnh Thông, thứ tám

 Thứ tự công phu nằm ở chương này: tĩnh thì động, động thì thông, thông thì lâu bền, lâu bền thì biến hóa vô cùng. Vì thế tiếp theo là chương Tĩnh Thông.

 Ngoài trời đất gọi là Thái Hư, lại gọi là Thái Vô, gộp lại gọi là hư vô, lại gọi là hư không, vì nó không có tâm. Cho nên hư thì chứa được, vô thì biến hóa được. Vì thế vật nào giao về vật ấy, việc nào giao về việc ấy, hình nào giao về hình ấy, khí nào giao về khí ấy. Nhờ vậy trời đất tự che chở, tự chở đỡ lẫn nhau; mặt trời mặt trăng tự vận hành; âm dương tự lên xuống; nóng lạnh tự qua lại; bốn mùa tự đổi dời; năm khí (khí của ngũ hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ) tự trải ra theo thứ tự. Loài bay, loài lặn, loài động, loài cây cỏ đều tự thành hình, tự bao chứa. Hư không nào có để lòng vào đâu, cho nên hư không mới dài và lâu được như thế.

 Trời đất là hư không lớn, thân người là hư không nhỏ. Thân người không thể lâu bền như trời đất là vì có tâm, nên không thể hư vô. Nếu làm cho tâm mình hư vô được, thì thần tự trở về, khí tự quay lại, khi ấy mới có thể nói đến phép tu trì. Trước hết phải giữ gìn lời nói, kế đến tiết chế ăn uống, sau nữa là bớt ngủ. Ba điều ấy là then chốt của việc tu tiên tu Phật.

 Vì sao như thế? Lão Tử nói: "Cửa của huyền tẫn là gốc của trời đất; liên miên như còn như mất, dùng mãi mà không mệt." Huyền tẫn là cuống rễ của thần và khí ("huyền" là cái huyền diệu, thuộc trời, thuộc dương; "tẫn" là giống cái, thuộc đất, thuộc âm; nhà luyện đan dùng từ này chỉ chỗ gốc sinh ra thần khí). Miệng và mũi là cửa ngõ của thần khí. Hơi thở ra, hơi thở vào, hít vào thu cho dài, thở ra buông cho chậm, khiến nó liên miên không dứt, trở về gốc, trở lại mệnh (quay về cội nguồn sự sống), để nuôi thần khí. Cho nên trước hết là giữ gìn lời nói.

 Tử Dương (tức Trương Bá Đoan, tác giả sách Ngộ Chân Thiên) nói: "Đạo từ hư vô sinh ra một khí, rồi từ một khí sinh ra âm dương." Khí người ta phát sinh trong sinh hoạt hằng ngày thường dựa vào chỗ trống mà sinh ra; người ta vừa trống bụng liền nghĩ đến ăn uống, đó là để nuôi khí. Khí đã sinh mà không trở về nguồn được thì theo sắc, tiếng, mùi, vị, theo vui, giận, buồn mà hao tán mất. Cho nên kế đến là tiết chế ăn uống.

 Thiền sư Giản Am Đức nói: "Người học đạo như gà ấp trứng, phải giữ cho hơi ấm nối liền. Vừa có chỗ gián đoạn là lỡ mất mạng sống của nó." Người nếu ham ngủ thì thần lìa khỏi khí, khí không có chủ, chạy tán loạn tứ tung; muốn mong nó ngưng kết lại, sao được? Cho nên kế đến là bớt ngủ.

 Sau đó mới lần lượt theo thứ tự mà làm các phương "cố đỉnh" (giữ vững cái lò luyện đan, tức giữ thân và đan điền cho kiên cố), "thái dược" (hái thuốc, tức thu nhiếp tinh khí làm nguyên liệu luyện đan), và các phép ngồi thiền, tu luyện (?). Khi ấy tiên thiên mẫu khí ở ngoài (khí gốc vốn có từ trước khi thân sinh ra, ví như mẹ) giáng xuống, hậu thiên tử khí ở trong (khí sinh ra sau khi có thân, từ hơi thở, ăn uống, ví như con) thăng lên, cùng hội ở trung điền (trung đan điền, vùng giữa thân nơi khí hội tụ). Khí ấy điểm hóa khí phàm; ngày lâu tháng dài, khí phàm luyện hết, chân khí đầy đủ.

 Khí ấy dạt dào sinh ra, không gì ngăn được. Nó từ song quan (hai cửa ải hai bên cột sống ở giữa lưng, tức chỗ giáp tích) đi sâu vào nê hoàn (vùng đỉnh đầu, trong não), giao hợp với thần. Đó gọi là "đuổi hai khí trên hoàng đạo (đường chính giữa, chỉ đường khí đi giữa thân), hội ba tính ở huyền cung (cung huyền diệu trên đỉnh đầu; ba tính chỉ tinh, khí, thần)". Sau khi giao hợp, nó lại hóa thành cam lộ (sương ngọt, chỉ nước bọt đã được luyện), từ huyền ưng (chỗ cuống lưỡi, cổ họng, nơi nước bọt chảy xuống) đi xuống, lại vào trung cung (cung giữa, vùng giữa bụng). Một lên một xuống mà thành cuộc tạo hóa.

 Nhưng cần phải có cái một động một tĩnh này rồi mới ứng hợp nhau. Nếu không thì dược vật (thuốc luyện đan bên trong, tức tinh, khí, thần) hao tán, hỏa hầu (độ lửa, tức cách điều chỉnh ý niệm và hơi thở nhanh chậm, mạnh nhẹ khi luyện) sai lệch, như người ta nói: "sai một mảy tóc cũng không thành đan" (đan: viên thuốc trường sinh; trong nội đan chỉ khối tinh, khí, thần ngưng kết trong thân). Những điều ấy đều phát ra từ tự nhiên, không thể đem thuyết giữ thần vận khí, nhổ mạ cho mau lớn mà nói cùng một lúc được.

 Nói gọn lại: động đến cực thì sinh tĩnh, tĩnh đến cực thì sinh động, một động một tĩnh làm công dụng cho nhau mà thôi, như chỗ mầu nhiệm của trời đất. Khi động thì mở ra, khi tĩnh thì khép lại; không mở thì không khép, không khép thì không mở; mở rồi khép, cho nên tạo hóa vô cùng. Nếu công phu tĩnh định đã đến cực điểm, thì khí nguyên dương (khí dương gốc, sinh lực căn bản của thân) tự sinh ra.

 Đạo Đức Kinh nói: "Đạt đến chỗ hư cực điểm, giữ cái tĩnh cho thật bền, muôn vật cùng nảy sinh, ta nhân đó mà xem chỗ chúng trở về." Kinh Pháp Hoa nói: "Thân tâm lặng chẳng động, để cầu đạo vô thượng." Bậc cổ đức (người có đức thời xưa) nói: "Phải chết lớn một lần, dứt hẳn rồi sống lại." Những lời ấy đã nói hết rồi.

 Khi khí sinh ra thì Càn Khôn rung chuyển, núi non lay động, rồng hổ đua chạy, lửa gió va nhau, qua lại giữa ba cung (thượng, trung, hạ đan điền), tự lên tự xuống. Khí mới bắt đầu thăng là ứng với tiết Đông chí: một hào dương sinh ra dưới sáu hào âm, quẻ ấy là quẻ Phục (hình quẻ). (Địa chi: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, mười hai chi dùng để đánh dấu tháng và giờ; Đông chí ứng với Tý.) Khí dương dần lớn, khí âm dần tiêu, nên đến Sửu thì quẻ là Lâm (hình quẻ). Đến Dần, quẻ là Thái (hình quẻ). Đến Mão, quẻ là Đại Tráng (hình quẻ); tiết thuộc Xuân phân, hành Mộc vượng ở Mão, chân khí hun bốc, đó là "mộc dục" (tắm gội: ở hai chặng Mão và Dậu thì ngừng thêm bớt lửa, chỉ giữ ôn hòa để tẩy rửa). Đến Thìn, quẻ là (hình quẻ) (tức quẻ Quải ?). Đến Tỵ, quẻ là thuần Càn (hình quẻ).

 Sáu hào dương đã đến cực, một hào âm sinh ra dưới sáu hào dương, quẻ ấy là (hình quẻ) (tức quẻ Cấu, ứng với Ngọ ?). Khí âm dần lớn, khí dương dần tiêu, nên đến Mùi thì quẻ là Độn (hình quẻ). Đến Thân, quẻ là Bĩ (hình quẻ). Đến Dậu, quẻ là Quan (hình quẻ); tiết thuộc Thu phân, hành Kim vượng ở Dậu, chân khí hun bốc, đó là mộc dục. Đến Tuất, quẻ là Bác (hình quẻ). Đến Hợi, quẻ là Khôn (hình quẻ). Sáu hào âm đã đến cực thì lại biến thành một hào dương. Một lên một xuống, không lúc nào tạm nghỉ.

 Hai tiết phân và hai tiết chí (Xuân phân, Thu phân, Đông chí, Hạ chí), ngày cuối tháng, ngày đầu tháng, trăng thượng huyền, hạ huyền, trăng rằm, ngũ hành, bốn mùa, hai mươi bốn tiết khí, ba trăm sáu mươi lăm độ trời (vòng trời chia làm 365 độ), đều gom lại trong một khắc (khắc: đơn vị thời gian xưa, một ngày đêm chia làm 100 khắc). Công phu một khắc vì thế có đủ tiết hậu của một năm. Một năm có ba vạn sáu nghìn khắc, khắc nào cũng phải điều hòa Mão Dậu, thì ở ngoài có thể đoạt lấy số ba vạn năm (?). Điều này ngầm khớp với tạo hóa của trời đất, cũng không thể so với kẻ khư khư bám vào hình vẽ, câu nệ vào hình tượng.

 Vào lúc ấy, khí mạch điều hòa, tinh thần sảng khoái, giống hệt như người vừa tắm xong đứng dậy, như đang ngủ say, như vợ chồng vui vầy, như mẹ con quyến luyến. Thần ôm lấy khí, khí ôm lấy thần, ngày chồng tháng chất, đúc thành một khối, âm hết dương thuần, bèn thành chân nhân (người tu đã đắc đạo chân thật). Đến khi thoát thai thần hóa (thần thoát ra khỏi thân như con lìa bụng mẹ), ngoài thân có thân, tụ lại thì thành hình, tan ra thì thành gió, đi lại không ngăn ngại, ẩn hiện khôn lường. Tạo hóa không giữ được, âm dương không trói được, quỷ thần không đoán được, cỏ thi mai rùa (hai thứ xưa dùng để bói) không biết được. Người ấy thong dong nơi "làng chẳng có gì" (chữ của Trang Tử, chỉ cõi hư vô tự tại), cùng một thể với Thái Hư.

 Ba chương trên chuyên bàn về tính mệnh.

 Chương Giới Hạnh, thứ chín

 Hình thể là nhà ở, tâm là người chủ. Nếu giới hạnh (giữ giới luật và làm việc thiện) có chỗ thiếu thì hàng rào đã bị phá. Vì thế tiếp theo là chương Giới Hạnh.

 Muốn xong việc lớn hướng thượng (việc tu thành đạo), trước hết phải giữ giới, sau đó tu công hạnh (làm việc công đức giúp người). Giữ giới là mắt không nhìn bậy, tai không nghe bậy, miệng không nói bậy, thân không động bậy. Lấy sự thấp kém mà tự đặt mình, lấy sự khiêm nhường mà tự giữ mình; người đem điều ác đến, ta lấy điều thiện mà nhận. Tham, giận, si mê, ái luyến, chuyện người với ta, chuyện phải với trái, tất cả đều buông xuống. Đó là đại lược.

 Tu công hạnh là thấy người đói rét thì nghĩ cách cứu giúp; thấy người bệnh tật thì nghĩ cách chữa trị; thấy người giận nhau tranh nhau thì nghĩ cách hòa giải. Phàm việc gì có thể giúp người được thuận tiện thì đều tùy sức mà làm. Sức có chỗ không kịp thì thường khuyên người khác làm. Đó là đại lược.

 Nếu giữ giới mà không tu công hạnh, ấy là hậu với mình, bạc với người, thì có ngoại ma (chướng ngại từ bên ngoài). Tu công hạnh mà không giữ giới, ấy là giỏi làm lợi cho người mà kém làm lợi cho mình, thì có nội ma (chướng ngại từ trong tâm). Nội ma, ngoại ma đều là chướng ngại của đạo. Cho nên người học đạo thời xưa, vừa phát đạo tâm liền giữ giới hạnh; trong mười hai giờ mỗi ngày, chưa từng dùng tâm vào chỗ sai. Sáng luyện chiều mài, không nhớ năm tháng, thành hay không thành cũng không cố đòi cho được. Đến khi công tròn hạnh đầy, thần khí cũng mạnh, tự nhiên cảm được bậc thầy mắt tinh đến điểm hóa; chỉ một lời nửa câu là bước lên cõi trường thọ. Đó không phải là chuyện một sớm một chiều.

 Người học ngày nay không nghĩ thể chất mình phàm tục thô lậu, căn cơ nông cạn kém cỏi, lại không có một tấc công, một mảnh hạnh nào tới được người khác, cũng không có công phu hàm dưỡng; tham, giận, si, ái, chuyện người ta phải trái bừng bừng không kìm được. Thấy người xưa thành đạo dễ như thế, mình thành sao khó như thế, bèn nảy vọng tưởng, mong may mắn được điểm hóa. Họ muốn lấy cái khí hao tán bao năm, cái thần rối loạn bao năm, mà thành tựu trong khoảnh khắc chừng một bữa cơm, để cầu đạo xuất thế, thật là ngu quá lắm! Đúng là cái lẽ chấm đá thành vàng, nấu cát làm cơm (mong điều không thể có). Đến khi không thành, họ lại sinh lòng phỉ báng. Ôi, đáng buồn thay! Tử Dương nói: "Nếu không tích hạnh, tu âm đức (việc thiện làm thầm, không ai hay), thì hễ động là có bầy ma làm duyên chướng ngại." Lời ấy đã nói hết rồi.

 Sách Thiên Ẩn Tử nói: "Thần tiên vốn là người. Cốt ở chỗ tu linh khí của mình, đừng để thế tục nhấn chìm; thuận theo tự nhiên của mình, đừng để tà kiến làm vướng tắc, thì công sẽ thành." Lời ấy ý vị thay!

 Yếu quyết bảy bài luận về chỗ huyền vi của đạo chí cao

 Đan đỉnh, thứ nhất (đan đỉnh: cái lò luyện đan, trong nội đan chỉ chỗ trong thân để kết đan)

 Khâu chân nhân (tức Khâu Xứ Cơ) nói: "Lớn thì bao trùm trời đất, nhỏ thì không chứa nổi một mũi kim. Đó là vật tiên thiên (có trước khi thân sinh ra), là cuống rễ của tính mệnh. Ở giữa rốn và thận (một bản ghi: phía trước), bên trái ruột già, có một huyền cốc (hang huyền diệu) ○. Tính mệnh bắt đầu từ đây, hơi thở từ đây mà ra vào, đây là nơi nhận thai."

 Duyên hống, thứ hai (duyên là chì, hống là thủy ngân; nhà nội đan dùng chì ví khí, dùng thủy ngân ví thần)

 Trong tinh khí có chứa cái linh thì gọi là duyên, đó là một niệm của nguyên thần (thần gốc, cái biết linh minh bẩm sinh). Cảm thông theo hữu tình (cảm xúc, tình ý) thì gọi là hống, đó là cái thần ứng theo ngoại vật.

 Chân duyên chân hống, thứ ba (đến đây duyên và hống là một)

 Khí không lên xuống, hơi thở định lại thì gọi là chân duyên (chì thật). Niệm không sinh diệt, thần ngưng tụ thì gọi là chân hống (thủy ngân thật). Hơi thở còn một mảy chưa định thì hình thể không phải của ta, sẽ tan mà về âm, không phải chân duyên. Niệm còn một mảy tán loạn thì thần không thuần dương, sẽ tan vào đường quỷ, không phải chân hống. Nếu không phải người vốn có linh cốt (căn cốt linh lợi mang từ trước), sao đến được chỗ này?

 Tác dụng thành đan, thứ tư

 Duyên và hống hợp vào nhau mà thành đan. Hai vật duyên và hống cùng sinh ra từ một. (Theo ngũ hành tương sinh:) Kim sinh Thủy, tức chì sinh bạc; Thủy sinh Mộc, tức bạc sinh chu sa; Mộc sinh Hỏa, tức chu sa sinh thủy ngân. Hỏa không tự sinh, thì quy về Mộc; Mộc không tự sinh, thì quy về Thủy; Thủy không tự sinh, thì quy về Kim. Ý chỉ bí mật của việc vận thủy ngân bỏ vào chì là ở chỗ quên tình. Tình quên thì tính trở lại, tính trở lại thì về với hư không. ○ Hơi thở ra vào đều ở chỗ này. Gốc của hơi thở ra, cuống của hơi hít vào, gọi là cửa huyền tẫn. Người ta biết hư tâm định hơi thở, mặc nó tự nhiên, giữ chặt chỗ này, lâu ngày thì thuần thục. Đủ số mười tháng thì thành đan, tức là cái gọi là "anh nhi" (đứa trẻ sơ sinh). Đó chính là chân tính linh minh của ta, thuần dương mà không lìa, chứ không phải thật có một đứa trẻ. Chỉ là một cái linh không tạp niệm, như trẻ thơ không có ý nghĩ gì bên ngoài; ấy là Thái Ất (khí gốc tối sơ của trời đất) chứa chân khí. Sau khi đủ số, linh nghiệm khác thường.

 Hỏa hầu, thứ năm

 Lòng người động thì ban ngày các khiếu của tâm đều mở, thuộc dương, như mở một cửa mà gọi là Càn. Lòng người định thì ban đêm các khiếu của tâm đều khép, thuộc âm, như mở(?) một cửa mà gọi là Khôn. Dương động âm tĩnh, âm tĩnh thì dương sinh. Dương động thì tinh thần thư thái, âm tĩnh thì mê ngủ nằm cứng đờ; đó là thường tình của người đời. Người xưa lấy việc giao hợp thần với khí làm "tiến hỏa" (thêm lửa); trong mười hai giờ chỉ có một giờ ấy. Nghĩa là trong một ngày, dù đi, đứng, ngồi, nằm, cứ tự nhiên mà ngưng thần vào khí huyệt, thì đó là tiến hỏa, đó là giờ Tý. Hễ ngồi định mà dương khí sinh, tức là giờ Tý trong thân. Câu "Đông chí không ở tháng Tý, Hạ chí không ở tháng Ngọ" nói rằng lúc bắt tay vào làm chính là lúc Đông chí một dương sinh, tức là hỏa hầu.

 Như giờ Tý mà định hơi thở, không ra không vào, thần ngưng, không sinh không diệt, đúc thành một khối, chẳng động chẳng tĩnh, chẳng âm chẳng dương. Dùng công phu ấy mà nung luyện khí hư không (?) cho thai được trọn, gom lấy tạo hóa của trời đất. Cũng như lúc Đông chí, muôn vật đều tàn rụng, bề ngoài tưởng như đáng thương, nhưng sức sống quay về gốc mà ươm mầm cho muôn vật; sức sống vô cùng đều chứa ở đó.

 Tạo hóa, thứ sáu

 Quên công dụng của năm giác quan, dứt then máy trong ngoài; trong quên mà không quên, tự nhiên mà thế. Ở chỗ giữa không động, lặng lẽ giữ cho tụ lại. Trong lúc mịt mờ, trong cõi hoảng hốt, đúc thành một khối, chỉ ở giữa rốn và thận. Trong mười hai giờ, dùng công không gián đoạn; công phu mười tháng đoạt được đại số của trời đất. Diệu dụng của tiên xưa là ở "trừu thiêm" (rút bớt và thêm vào, tức điều chỉnh lửa cho vừa). Khi niệm động mà tán ra, đi ra cửa Mão, phép là phải rút về, cho niệm tĩnh, hơi thở định. Khi mê mờ buồn ngủ, đi vào cửa Dậu, phép là phải thêm lên, điều hơi thở cho hăng hái nhanh nhẹn. Thái Cực chân nhân có thơ rằng: "Lúc tán thì đi theo đạo Khôn, đất hư che lấp ánh sáng (thu gom ánh sáng lại). Lúc mê thì nổi gió Tốn (quẻ Tốn tượng gió, chỉ hơi thở), điều hơi thở mặc tự nhiên." Thử hỏi: "Làm sao thấy được thuần dương mà thành đan?" Đáp: "Niệm niệm không còn niệm, đối cảnh tự quên nhau. Không ngủ sao có mộng? Thần linh hay biết khác thường." Người thần đã ngưng thì tưởng và mộng tự tiêu.

 Ý chỉ Khảm Ly, thứ bảy (hai cái linh chỉ là một linh; hồn ra thì phách vào, hồn vào thì phách ra. Hồn là phần tinh thần thuộc dương, phách là phần gắn với thể xác thuộc âm)

 Theo đạo của người, cái đầu là thể của Càn (quẻ thuần dương, tượng trời), cái bụng là thể của Khôn (quẻ thuần âm, tượng đất). Ban ngày đi theo đạo Càn: cái linh ở trong thăng lên làm công dụng của cung Càn, một âm vào giữa hai dương, đó là Ly (quẻ tượng lửa, một hào âm ở giữa hai hào dương). Ban đêm đi theo đạo Khôn: cái linh ở ngoài giáng xuống làm công dụng của cung Khôn, một dương vào giữa hai âm, đó là Khảm (quẻ tượng nước, một hào dương ở giữa hai hào âm). Cho nên thánh nhân đưa thần khí về chỗ không, ○ hợp lại làm một, khiến Khảm Ly giao nhau thành tựu ở trung cung, gọi đó là giao cấu. Thơ rằng: "Khảm Ly cùng Càn Khôn, bốn tượng chia thể dụng. Khảm Ly đã giao cấu, thể Càn Khôn chẳng động. Thể trọn, âm dương thuần, khí Thái Cực mịt mùng. Mậu Kỷ vốn thuộc Thổ (Mậu, Kỷ là can thứ năm, thứ sáu trong mười thiên can, thuộc hành Thổ, ở phương giữa), ngôi Thổ ở giữa tôn. Đến chỗ giữa, giữ ngôi chính, ấy là nơi đạo hư vô gửi gắm. Tính và tình quay về hư, đan thành thì chiếu chỉ phong tiên đến."

 (Hình quẻ) Khôn lấy một [hào] vào(?) cung Càn, sinh ba con gái, Ly ở giữa, số âm là sáu.

 (Hình quẻ) Càn(?) lấy một [hào] vào cung Khôn, sinh ba con trai, Khảm ở giữa, số dương là chín.

 (Hình quẻ) Dương của cung [Khảm](?) thăng lên mà chảy về Mậu. Dương thổ, số năm.

 (Hình quẻ) Âm của cung Ly giáng xuống mà tìm về Kỷ. Âm thổ, số mười.

 Trên đây là hình vẽ Khảm Ly giao cấu, do Hạc Lâm Tử truyền nhận.

 Luận về ba điều cốt yếu của nội đan (nội đan: luyện đan trong thân bằng tinh, khí, thần, khác với ngoại đan luyện thuốc bằng khoáng vật)

 Huyền tẫn

 Sách Ngộ Chân Thiên nói: "Muốn cho cốc thần (thần ở chỗ trống rỗng như hang núi, chỉ nguyên thần) mãi không chết, phải dựa vào huyền tẫn mà dựng nền móng. Chân tinh đã trở về nhà vàng (chỉ đan điền), một viên ngọc sáng mãi chẳng rời." Trong thân có một khiếu (lỗ, chỗ hiểm yếu), tên là huyền tẫn. Nhờ nhận khí mà sinh, thật là phủ của thần (?). Tam nguyên (tinh, khí, thần) tụ ở đó, không còn phân biệt. Tinh, thần, hồn, phách hội ở huyệt này. Đó là gốc để kim đan (đan quý như vàng, bền không hư hoại) quay về, là nơi thần tiên ngưng kết thánh thai (cái thai thánh, chỉ khối đan đã kết thành).

 Người xưa gọi nó là cuống của Thái Cực, cán của tiên thiên, mối buộc của hư vô, nguồn của tạo hóa, rễ của hỗn độn, hang của Thái Hư. Lại gọi là khiếu quy căn (trở về gốc), ải phục mệnh (trở lại mệnh), cửa Mậu Kỷ, nhà Canh Tân, ngõ Giáp Ất, làng Tây Nam, chỗ Chân Nhất, cung Trung Hoàng, phủ Đan Nguyên, đàn Thủ Nhất, lò Yển Nguyệt (trăng nằm ngửa), đỉnh Chu Sa, huyệt Long Hổ, nhà Hoàng Bà, lò chì nồi đất, ao hoa nước thần, nhà thần Đế Ất, Linh đài Giáng cung. Tất cả các tên ấy đều chỉ một chỗ.

 Thế nhưng tìm nó ở trong thân thì nó chẳng phải tim, chẳng phải thận, chẳng phải miệng, chẳng phải mũi, chẳng phải gan, chẳng phải phổi, chẳng phải tỳ, chẳng phải dạ dày, chẳng phải vòng rốn, chẳng phải vĩ lư (chỗ xương cùng cuối cột sống), chẳng phải bàng quang, chẳng phải cốc đạo (hậu môn), chẳng phải một huyệt giữa hai quả thận, chẳng phải chỗ dưới rốn một tấc ba phân, cũng chẳng phải minh đường, nê hoàn, chẳng phải quan nguyên, khí hải (tên các huyệt và vùng trên đầu và dưới bụng). Vậy rốt cuộc là ở đâu?

 Đáp: "Ta được diệu quyết, tên là quy trung (chính giữa vòng tròn), một ý không tán, kết thành thai tiên." Sách Tham Đồng Khế nói: "Chân nhân lặn nơi vực sâu, nổi trôi giữ chốn quy trung." Đó chính là chỗ ấy. Lão Tử nói: "Nói nhiều thì mau cùng, chẳng bằng giữ lấy chỗ giữa." Nó ở ngay dưới Càn, trên Khôn, phía tây Chấn, phía đông Đoài, là nơi Khảm Ly, nước lửa giao hợp. Trong một thân người, đó là chính giữa của trời đất; tám mạch, chín khiếu (tám mạch kỳ kinh và chín lỗ trên thân) nối liền như tơ, ở khoảng trống có một huyệt, treo lơ lửng như hạt kê, không dựa vào hình mà đứng, chỉ thể theo đạo mà sinh. Như có như không, như mất như còn, không trong không ngoài, trong đó có Càn Khôn.

 Kinh Dịch nói: "Màu vàng ở giữa thông suốt lẽ, ở ngôi chính mà giữ thể." Kinh Thư nói: "Phải tinh, phải nhất, giữ vững lấy chỗ trung." Kinh Độ Nhân nói: "Ở giữa điều lý năm khí, hòa hợp trăm thần." Sách Nhập Dược Kính của Thôi công nói: "Xuyên qua vĩ lư, thông lên nê hoàn." Thuần Dương (Lã Động Tân) nói: "Truy cho tới lúc thân mới sinh ra nhận khí ban đầu." Bình Thúc (Trương Bá Đoan) nói: "Khuyên anh truy cho tới chỗ thân sinh ra", tức chỗ nguyên khí từ đó sinh, chân tức (hơi thở thật bên trong, nhẹ như hơi thở của thai nhi) từ đó khởi. Bạch Ngọc Thiềm lại gọi nó là chỗ niệm đầu vừa động. Người tu đan nếu chân tức (một bản: chân khí) không dừng lại thì thần hóa không có nền móng.

 Vả lại khiếu này sinh ra trước khi có thân, nối tiếp với phần sau khi có thân; hai khí tiên thiên và hậu thiên đều là hỗn độn. Mịt mịt mờ mờ, trong đó có tinh, nhưng chẳng phải tinh thường; hoảng hoảng hốt hốt, trong đó có vật, nhưng chẳng phải vật thường. Trời được nó mà trong, đất được nó mà yên, người được nó mà linh.

 Đàm chân nhân nói: "Mở (một bản: khơi) cửa của hạo khí (khí lớn mạnh) là để thu lấy gốc của nó; biết túi của nguyên thần là để giấu ánh sáng của nó. Như con trai giữ ngọc ở trong, như đá chứa ngọc ở trong, cho nên là phòng chứa châu ngọc. Đó đều là chỉ thẳng. Nhưng khiếu này không có bờ bên, cũng không có trong ngoài; nếu lấy hình thể, màu sắc, tướng trạng mà tìm thì lại sai lầm lớn. Cho nên nói: không thể chấp vào vô vi, không thể hiện ra thành tạo tác, không thể câu nệ vào tưởng tượng, không thể dính vào sự giữ gìn.

 Các hình tượng thánh nhân dùng để ví đều thấy trong các đan kinh. Có chỗ nói nó tròn, cao, nổi lên ở giữa, hình như Bồng Hồ (núi tiên Bồng Lai, hình như cái bình), đóng kín chặt chẽ, thần vận hành ở trong. Có chỗ nói hình nó như quả trứng gà, đen trắng nương nhau, dọc ngang một tấc, làm chỗ khởi đầu, trải mười tháng thì thoát ra khỏi bọc. Có chỗ nói nó trắng như bông, nối như vòng, giữa rộng một tấc hai phân, bao chứa tinh túy của cả thân. Những lời ấy vốn đã nói rõ chỗ cốt yếu của huyền quan (cửa ải huyền diệu), bày lộ then máy của tạo hóa. Người học nếu không dò chỗ huyền, không theo chỗ sâu kín của nó, đến lúc dụng công lại giữ nó làm Bồng Hồ, tưởng nó làm quả trứng gà, nghĩ nó thành hình vòng nối, cứ hình trạng như thế mà chấp (một bản: có) là có (một bản: không), giữ cái không mà rơi vào vọng, há chẳng đáng cười lắm sao? Tóm lại, huyền quan nhất khiếu, cửa huyền tẫn, chỉ là chỗ thần tiên tạm chỉ ra then máy tạo hóa mà thôi."

 Ngọc Khê Tử nói: "Tựa như phải mà không phải. Bỏ thân mình ra thì đặt để vào đâu được? Nhưng thể và dụng, sự cân nhắc trong đó vốn không khác nhau, như lấy Càn Khôn làm phép theo trời đất, lấy Khảm Ly phối với mặt trời mặt trăng vậy." Tham Đồng Khế nói: "Hỗn độn giao tiếp nhau, khởi đầu dựng nền gốc; sắp đặt nuôi ngân ngạc (bờ vỏ bao bọc, chỉ nền che chở cho đan), ngưng thần mà thành thân." Như thế thì thần khí có chỗ cất chứa, hồn phách không đến nỗi tan loạn; hồi quang phản chiếu (xoay ánh sáng của mắt và tâm soi vào trong) thì trở về, dù vội vàng cũng không lìa, thường ở nơi đây. Thơ rằng: "Sắp đặt ngân ngạc thể hư vô, liền nắm nguyên thần ở bên trong. Hơi thở đi lại không gián đoạn, thánh thai thành tựu hợp thuở đầu." Ý chỉ về huyền tẫn đã đầy đủ ở đây.

 Lại bàn thêm: Hạnh Lâm (Thạch Hạnh Lâm) nói: "Một khiếu huyền quan trống rỗng, là đầu đường chính của ba ải (ba cửa ải sau lưng: vĩ lư, giáp tích, ngọc chẩm). Chợt nhẹ nhàng vận động, nước thần tự chảy khắp." Lại nói: "Chỗ dưới tim trên thận, giữa phía tây gan và bên trái phổi, chẳng phải ruột chẳng phải phủ dạ dày, một khí tự lưu thông." Nay nói huyền quan nhất khiếu, cửa huyền tẫn, ở ngay chính giữa tạo hóa của trời đất trong thân người, vốn khớp với lời ấy. Nhưng tôi thường xét kỹ thuyết ấy, đại lược mới sáng ra, vẫn chưa phải là chỉ thẳng.

 Đạo bí mật trong thiên hạ lưu truyền ở nhân gian, Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân) vốn từ bi, chắc không nỡ giữ chặt. Tôi dám tiết lộ thiên cơ, chỉ ra đại ý xác thực của huyền quan nhất khiếu, liều phạm cấm mà trao cho, để những người có cốt tướng hợp với tiên, vừa thấy là bừng hiểu, tâm lĩnh thần hội, kín đáo mà làm, câu câu ứng nghiệm. Sách này ở đâu thì có thần vật hộ trì. Nếu nghiệp nặng phúc mỏng, không có duyên với đạo, thì tự nhiên không gặp được quyết này. Dù có thấy được mà coi thường không kính, thì cũng chẳng qua như văn chương với kẻ mù, chuông trống với kẻ điếc mà thôi. Huyền rồi lại huyền, kẻ ấy làm sao biết được?

 Sách Mật Ngữ nói: "Cái chất chừng một tấc mà hòa cả tam tài (trời, đất, người). Ở trên rốn chừng ba ngón tay, phảng phất ở bên trong, gọi là huyền quan. Không thể giữ bằng hữu tâm (có cố ý), không thể tìm bằng vô tâm. Giữ bằng hữu tâm thì rốt cuộc không có được; tìm bằng vô tâm thì càng thấy không có. Vậy phải làm sao? Là dùng chí không phân tán, mới ngưng được thần. Chỉ cần lắng lòng, dứt lo nghĩ, điều hơi thở cho đều, lặng lẽ mà thường soi, đừng để mê mờ tán loạn, đợi khí yên hòa thì ngưng thần nhập định ở chỗ này.

 "Trong định quan sát cảnh bên trong, vừa ý đến là điềm liền nảy, liền thấy một hơi thở từ quy trung khởi lên, liên miên nối tiếp, cuồn cuộn bốc lên. Giữ nó bằng lòng thành, nghe nó bằng tâm, sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) yên định, thai tức (hơi thở như thai nhi trong bụng mẹ, nhẹ gần như ngừng) ngưng đọng, không nín không đếm, mặc nó tự nhiên. Tĩnh đến cực thì thở ra, như cá ao mùa xuân; động đến cực thì quay lại, như trăm loài sâu nằm ẩn; mịt mùng mở khép, diệu dụng vô cùng. Như thế một lúc, liền phải quên khí mà hợp với thần, trở về hỗn độn, đạt đến chỗ hư cực điểm, giữ cái tĩnh thật bền, tâm không động niệm, không đi không lại, không ra không vào, trong lặng mà thường còn. Đó gọi là 'hơi thở của chân nhân đến tận gót chân' (lời Trang Tử). Gót chân là nói hơi thở rất sâu; thần khí giao cảm, đây là dấu hiệu.

 "Trên kia nói chỗ nguyên khí từ đó sinh, chân tức từ đó khởi: chỗ ý này đến thì thấy được tạo hóa; chỗ hơi thở này khởi thì thấy được huyền quan. Chẳng cao chẳng thấp, chẳng trái chẳng phải, chẳng trước chẳng sau, chẳng lệch chẳng nghiêng. Chính giữa trời đất trong thân người là ngay chỗ này. Thái thủ (hái lấy) ở đây, giao cấu ở đây, nấu luyện ở đây, mộc dục ở đây, ôn dưỡng (nuôi ấm) ở đây, kết thai ở đây, thoát thân cũng ở đây. Nay nếu không nói phá ra rõ ràng, người học ắt đoán mò, không thái quá thì cũng bất cập."

 Tử Dương nói: "Dù anh thông minh hơn Nhan, Mẫn (Nhan Hồi, Mẫn Tử Khiên, hai học trò giỏi của Khổng Tử), không gặp chân sư chớ cố đoán. Dù có đan kinh mà không có khẩu quyết (lời truyền miệng của thầy), bảo anh kết linh thai ở chỗ nào?" Nhưng khiếu này dương thì mở rộng, âm thì co lại, vốn không có hình cố định, ý đến là mở. Mở khép có lúc. Trăm ngày lập nền, nuôi thành khí mẫu (khí mẹ, gốc của khí), "nhà trống sinh ánh trắng" (lời Trang Tử: lòng rỗng lặng thì sáng ra), tự nhiên sẽ thấy nó. Hoàng Đế ba tháng nhìn vào bên trong, chính là đạo này. Còn từ dưới rốn, khoảng giữa ruột và dạ dày, thì gọi là địa ngục Phong Đô, nha môn Cửu U (cõi âm ngục chín tầng u tối theo Đạo giáo), là chỗ âm kết tụ, chân dương không ở. Cho nên các phép luyện độ của phái Linh Bảo (nghi lễ siêu độ vong hồn) tưởng chỗ ấy là ải u minh, há phải là chỗ để tu luyện sao? Người học hãy thử nghĩ xem.

 Dược vật

 Bài ca xưa nói: "Thử hỏi vì sao có thân ta? Chẳng rời tinh, khí và nguyên thần. Nay ta nói phá lẽ sinh thân, một hạt huyền châu (ngọc huyền diệu) là ruột thịt." Thần, khí, tinh là ba phẩm thuốc thượng hạng. Luyện tinh thành khí, luyện khí hóa thần, luyện thần hợp đạo, đó là con đường cốt yếu của "thất phản cửu hoàn" (bảy lần trở lại, chín lần quay về; bảy là số của Hỏa, chín là số của Kim, chỉ việc đưa tinh khí trở về gốc mà luyện thành đan).

 Chì đỏ thủy ngân đen, nhựa gỗ tinh vàng, chu sa thủy ngân, vàng trắng thiếc đen, ông Vàng cô gái đẹp, gái Ly trai Khảm, rùa xanh rắn đỏ, rồng lửa hổ nước, tuyết trắng mầm vàng, lê giao táo lửa, quạ vàng thỏ ngọc (mặt trời mặt trăng), ngựa Càn bò Khôn, tinh mặt trời hoa mặt trăng, hồn trời phách đất, chì làng nước, thủy ngân đỉnh vàng, vàng trong nước, gỗ trong lửa, dương trong âm, âm trong dương, trắng trong đen, mái trong trống; tên khác nhau, hình tượng nhiều, đều là ví dụ cả.

 Vậy rốt cuộc thế nào gọi là dược vật? Đáp: "Chỗ cốt yếu của việc tu đan là ở huyền tẫn. Muốn lập huyền tẫn, trước phải làm vững gốc rễ." Cái gốc của gốc rễ chính là nguyên tinh. Tinh do nguyên khí hóa ra, cho nên tinh với khí là một. Đem nguyên thần đặt vào đó, thì ba thứ tụ làm một. Đạo nhân ở trạm Hạnh Lâm nói: "Muôn vật sinh ra đều chết, nguyên thần chết lại sinh. Đem thần đặt trong khí, đạo đan tự nhiên thành." Tiên sinh Thi Kiên Ngô nói: "Khí là thuốc thêm tuổi, tâm là thần sai khiến khí. Nếu biết cái chủ của việc vận khí, ấy là người đắc tiên." Nếu tinh hư thì khí cạn, khí cạn thì thần đi mất. Kinh Dịch nói: "Tinh khí làm thành vật, hồn bay đi làm thành biến." Muốn trở lại mệnh, quay về gốc, chẳng khó lắm sao?

 Ngọc Khê Tử nói: "Lấy nguyên khí khi nguyên tinh chưa hóa mà điểm hóa thần chí cao, thì thần có ánh sáng, biến hóa khôn lường, gọi là thần tiên." Những lời ấy đều nói rõ dược vật ở trong thân, không mượn vật bên ngoài mà làm. Nhưng sinh thuốc có nguồn sông, hái thuốc có thời tiết, chế thuốc có phép tắc, đưa thuốc vào có tạo hóa, luyện thuốc có công lửa.

 Xưa tôi nghe thầy nói: "Ở làng Tây Nam, tên đất là Hoàng Đình (sân vàng, vùng giữa bụng trên rốn), trong hoảng hốt có vật, trong mịt mờ có tinh; rõ ràng một vị 'vàng trong nước', cứ tìm kỹ ở ao hoa (chỉ miệng, nơi có nước bọt). Đó là nguồn sông sinh thuốc. Rủ rèm (khép hờ mí mắt), lấp Đoài (Đoài là miệng, tức ngậm miệng), ngăn dục, điều hơi thở, rời hình bỏ trí, gần đến chỗ tọa vong (ngồi mà quên hết); khuyên anh suốt ngày lặng như người ngu, luyện thành một viên ngọc như ý. Đó là thời tiết hái thuốc. Có trước trời đất, là cỏ linh không rễ, một ý chế biến, sinh thành báu vật; đại đạo không rời tấc vuông (chỉ tim), công phu tỉ mỉ phải giữ làm. Đó là phép tắc chế thuốc. Trong tâm không tâm, trong niệm không niệm, dồn ý vào quy trung, một khí trở về tổ; hơi thở liên miên không gián đoạn, đi đi ngồi ngồi càng rõ ràng. Đó là tạo hóa đưa thuốc vào. Dược liệu trong sạch, lấy ý kín làm gốc, trong mười hai giờ, khí luyện lửa nấu; đỉnh vàng thường cho nước còn ấm, lò ngọc đừng để lửa nguội lạnh. Đó là công lửa luyện thuốc."

 Đại để huyền tẫn là nguồn của âm dương, nhà của thần khí. Thần khí là thuốc của tính mệnh, gốc của thai tức. Thai tức là tổ của hơi thở, là đạo cắm sâu rễ, giữ chắc cuống. Thai là phủ chứa thần, tức (hơi thở) là nguồn hóa ra thai. Thai nhờ hơi thở mà sinh, hơi thở nhờ thai mà dừng. Thai không được hơi thở thì thai không thành, hơi thở không được thai thì thần không có chủ.

 Xét lúc người chưa sinh, mênh mông là Thái Hư. Cha mẹ giao tinh, điềm mới hiện ra; một điểm vừa ngưng, đó là một niệm, thuần là tính mệnh hỗn độn. Ba tháng thì huyền tẫn lập thành. Huyền tẫn đã lập, buộc vào như cuống dưa. Trẻ ở trong thai ngầm nhận khí của mẹ: mẹ thở ra cũng thở ra, mẹ hít vào cũng hít vào. Mọi sự động đậy, trong ngoài cảm ứng nhau, nào có biết gì, hiểu gì, rõ gì? Khí trời hòa vào, khí đất hòa vào, khí người hòa vào, chỉ có một hơi thở mà thôi.

 Đến kỳ thì sinh ra, trời lật đất nghiêng, người kinh hãi, bọc thai vỡ, như người đi trên đỉnh núi lớn mà trượt chân; đầu chúc xuống, chân đạp ra, lọt ra ngoài, kêu lớn một tiếng, hơi thở thai ấy liền mất. Cho nên theo tính theo tình, không thể bó buộc được nữa. Huống chi sữa tưới vào lòng, đồ khéo làm vui mắt, yêu thương lôi kéo tình, dục vọng biến đổi tính; cái thiên chân (bản tính trời cho) trọn vẹn tan tác theo vật, đâu đâu cũng thế. Hơi thở trong thai không còn giữ lại được nữa.

 Thần tiên dạy người tu luyện, nhất định muốn trở về gốc, trở lại thuở ban đầu: sinh lại năm tạng, dựng lại hình hài, từ không có chất mà sinh ra chất, kết thành thánh thai. Quyết rằng: "Chuyên khí đến chỗ mềm mại, có thể như trẻ sơ sinh. Trừ cấu bẩn, dứt niệm, tĩnh tâm giữ một. Ý nghĩ bên ngoài không vào, ý nghĩ bên trong không ra. Suốt ngày hỗn độn, như ở trong bụng mẹ."

 Thần định để gặp khí, khí hòa để hợp với thần; thần nương khí mà ngưng, khí luyện thần mà dừng. Ở nơi lặng lẽ nghỉ ngơi hoàn toàn, nơi "làng chẳng có gì" hoảng hốt, lòng nguội như tro, mịt mờ, dồn ý vào một khiếu, như gà ấp trứng, như cá ở vực sâu; thở ra đến gốc, hít vào đến cuống, liên miên như còn, lại giữ được một hơi thở trong thai. Giữ mà không có chỗ giữ, hơi thở tự dừng. Được hơi thở dừng này, tan biến như không. Lìa tâm khỏi tâm, không có chỗ để giữ để dồn, trong cõi mịt mờ chỉ thấy giữa hư không có cái linh làm chủ tạo hóa. Thời tiết nếu đến, lẽ mầu tự hiện. Thuốc đã sinh thì lửa liền ra.

 Cho nên lúc hái thuốc gọi là Khảm Ly hợp; lúc lửa ra gọi là Càn Khôn giao. Khi Khảm Ly hợp, muôn tượng gom vào trong đan đỉnh; việc ấy thuộc giai đoạn lập nền, thấy được trong khoảng trăm ngày. Khi Càn Khôn giao, một điểm giáng xuống Hoàng Đình; cũng thuộc việc lập nền, thấy được sau trăm ngày. Lúc ấy thân tâm hòa quyện, ngang với hư không; cũng không biết thần là khí, không biết khí là thần, không biết trời đất ra sao, không biết ta là vật gì. Như lúc Thái Hư chưa phân, như lúc tam tài chưa lộ, như khối hỗn luân ngưng kết chưa bị đục khoét, như động tĩnh âm dương chưa thành. Bỗng nhiên một điểm linh quang sáng rỡ như cảnh hư không sinh ánh trắng.

 Kỳ diệu như thế, không phải do tưởng tượng, không phải do làm ra, tự nhiên mà thế, ta cũng không biết vì sao mà thế. Kinh nói: "Một vật chứa năm màu, mãi làm lộc (một bản: thuốc) của tiên nhân." Đó là kim dịch đại hoàn đan (đan lớn quay về, luyện bằng "nước vàng"). Há có thể đem chu sa thường, thủy ngân thường, năm thứ kim loại, tám thứ khoáng thạch (nguyên liệu của ngoại đan) mà nói cùng một lúc được sao? Lẽ quay về gốc đã đến chỗ tột cùng, nói hết rồi. Nếu không ngộ không tin, bỏ huyền tẫn mà lập nền, ngoài thần khí mà tìm dược vật, không kết thai tức tự nhiên mà làm hỏa hầu bừa bãi, bỏ gốc chạy theo ngọn, đuổi theo cái vọng mà mê cái chân, thì trời không soi xét cho, ta cũng chẳng biết làm sao được nữa.

 Hỏa hầu

 Bài ca xưa nói: "Thánh nhân truyền thuốc không truyền lửa, xưa nay hỏa hầu ít người hay." Nói "không truyền" không phải là giấu mà không truyền. Bởi lúc hái thì gọi là thuốc, trong thuốc có lửa; lúc luyện thì gọi là lửa, trong lửa có thuốc. Biết thuốc mà thu lửa thì trong định thấy đan thành, tự có chỗ không đợi truyền mà biết. Thơ rằng: "Dược vật là âm trong dương, hỏa hầu là dương trong âm. Hiểu được lẽ âm dương, lửa với thuốc xét cùng một chỗ." Đó là nghĩa ấy.

 Người đời sau bị đan kinh làm mê, không thể ngộ ngay. Nghe nói có hai mươi bốn tiết khí, bảy mươi hai hầu (mỗi tiết khí chia ba hầu, mỗi hầu năm ngày), hai mươi tám tú (hai mươi tám chòm sao), phân dã sáu mươi bốn quẻ (sự chia ứng quẻ với vùng trời đất), mặt trời mặt trăng hợp bích (gặp nhau), thủy triều lên xuống, tam muội trường sinh (tam muội: trạng thái chánh định), dương văn âm vũ (lửa văn là lửa nhỏ nhẹ, lửa vũ là lửa mạnh) v.v..., liền muốn xét cho cùng cái gì là lửa, cái gì là hầu. Lòng nghi một khi sinh, đủ thứ hình tướng nổi lên; dù được dược vật thật cũng ngơ ngác không dám nấu luyện. Nào biết lửa thật vốn không có hầu, thuốc lớn không tính bằng cân.

 Ngọc Thiềm nói: "Lửa vốn là quẻ Ly ở phương nam, Ly thuộc tim. Tim là thần, thần tức là lửa, khí tức là thuốc. Thần không loạn, khí quy về thần; lấy lửa luyện thuốc mà thành đan, tức là lấy thần điều khiển khí mà thành đạo." Lời ấy rõ ràng, thẳng thắn như thế, mà người vốn không có tiên cốt đọc lên coi là lời suông, ngay trước mặt mà để lỡ, thật đáng than thở.

 Nhưng chỗ cốt yếu của khẩu quyết hỏa hầu càng phải tìm trong chân tức. Bởi hơi thở khởi từ tâm, tâm tĩnh thì hơi thở điều hòa; hơi thở nào cũng về gốc, đó là mẹ của kim đan. Ngọc Đế Tâm Ấn Kinh nói "gió quay về hòa hợp, trăm ngày công linh nghiệm" chính là điều này. Nhập Dược Kính nói "nổi gió Tốn, vận lửa Khôn, vào phòng vàng, thành báu chí tôn" chính là điều này. Ông Hải Thiềm (Lưu Hải Thiềm) nói "mở khép then chốt tạo hóa Càn Khôn, rèn luyện một lò mặt trời mặt trăng thật" chính là điều này. Đan Dương Tử (Mã Ngọc) nói "lửa thần đêm nấu tủy chì thủy ngân, rồng già nuốt hết hồn Chúc Dung (thần lửa)" chính là điều này.

 Vì sao vậy? Chân nhân lặn nơi vực sâu, nổi trôi giữ chốn quy trung, ắt phải lấy thần điều khiển khí, lấy khí định hơi thở. Cái bễ thổi lửa (chỉ hơi thở) mở khép, âm dương lên xuống, hơi thở ra vào, đều mặc tự nhiên. Chuyên khí đến chỗ mềm mại, ngậm ánh sáng lặng lẽ, đi đứng ngồi nằm đều liên miên như còn. Như đàn bà mang thai, như rồng con nuôi ngọc, dần hái dần luyện, dần ngưng dần kết, công phu thuần thục (?), đúc thành một khối.

 Trong khoảng động tĩnh lại càng nên điều tiết: niệm không được khởi, niệm khởi thì lửa bốc; ý không được tán, ý tán thì lửa nguội. Chỉ cần làm cho không thái quá, không bất cập, giữ buông vừa phải, thần khí ôm nhau, một ý hòa dịu, bao bọc hỗn độn, đó gọi là lửa. Mọi thứ nối tiếp nhau, đan đỉnh thường ấm, không gián đoạn một hơi thở, không sai một mảy tóc. Luyện như thế thì một khắc có chu thiên (một vòng tuần hoàn như vòng trời, chỉ một vòng vận chuyển của khí) của một khắc; luyện như thế trăm ngày gọi là lập nền; luyện như thế mười tháng gọi là thai tiên. Cho đến nguyên hải (biển nguyên khí, tức hạ đan điền) sinh dương, trong nước lửa bốc, trời đất tuần hoàn, tạo hóa xoay vần, đều không lìa một hơi thở.

 Huống chi những điều gọi là mộc dục, ôn dưỡng, tiến thoái, trừu thiêm, trong đó đều ngầm hợp thiên cơ, lặng khớp tạo hóa, vốn không cho sức ta xen vào. Không có phép Tý Ngọ Mão Dậu, không có tiết cuối tháng, đầu tháng, thượng huyền, hạ huyền, rằm, không có sự phân Đông chí Hạ chí, không có sự phân biệt âm hỏa dương phù (lửa âm, lửa dương). Nếu nói về thời, thì mười hai giờ trong một ngày, ý đến đâu đều làm được. Nếu nói về chỗ mầu, thì công phu một khắc tự có tiết hậu một năm; công phu một năm có thể đoạt khí số ba vạn sáu nghìn năm của trời đất.

 Phải biết: "Thong thả giữ lò thuốc mà xem hỏa hầu, chỉ cần yên thần và hơi thở mặc tự nhiên", đó là lời xác thực của Bình Thúc. "Ngày đêm Truân Mông (hai quẻ sau Càn Khôn, Tham Đồng Khế dùng để chỉ lửa sáng và lửa tối) theo phép tự nhiên, cần gì chăm chăm xem hỏa hầu", đó là lời luận chắc chắn của Cao Tượng Tiên. Ôi! Ý chỉ "thánh nhân truyền thuốc không truyền lửa" đã hết ở đây rồi. Nếu bảo thuốc là thuốc, lửa là lửa riêng, thì ta không biết vậy.

 Thần không có phương sở, khí không có hình thể. Cái gọi là huyền quan nhất khiếu, chẳng qua là phép khiến thần nhận biết khí, khiến khí trở về gốc, hồi quang phản chiếu, thu gom niệm đầu mà thôi. Ngọc Khê Tử nói "lấy chính tâm thành ý làm cây cột giữa lòng" chính là thế. Cái gọi là dược vật, hỏa hầu cũng đều là ví dụ. Bởi chỗ cốt yếu của đại đạo là tự nhiên mà thế, không mượn sự tạo tác; phàm cái gì thuộc về tâm nghĩ ý làm đều không phải. Chỉ cần biết trong thân người tự có cái làm chủ tạo hóa. Thử nói xem, rốt cuộc lấy cái gì làm chủ? Nếu biết được điều này, lấy tĩnh làm gốc, lấy định làm then máy, trong khoảnh khắc xoay chuyển, thiên cơ tự động; không quy trung mà tự quy trung, không thai tức mà tự thai tức, thuốc không cầu sinh mà tự sinh, lửa không cầu ra mà tự ra. Không gì không phải là diệu dụng tự nhiên, há đợi ta tưởng tượng, giữ gìn, tự làm mệt hình, tâm biết, ý làm, rồi mới là đạo sao? Rốt ráo đến đây thì có thể quên lời rồi. Người mắt sáng cho là thế nào? Kính cẩn ghi thêm ở cuối thiên.

 Ca quyết đạo dẫn trừ bệnh (đạo dẫn: phép co duỗi, xoa bóp thân thể kết hợp với hơi thở để dưỡng sinh)

 Nước bọt dâng như triều, trừ họa về sau

 Lúc trời rạng sáng ngủ dậy, liền ngồi ngay ngắn, ngưng thần dứt lo nghĩ, lưỡi liếm vòm họng trên, ngậm miệng điều hơi thở. Nước bọt tự sinh, dần dần đầy miệng, chia làm ba lần, dùng ý đưa xuống. Làm lâu thì lửa tà của năm tạng không bốc, khí huyết tứ chi lưu thông, các bệnh không sinh, mãi trừ họa về sau, già mà không suy.

 Quyết rằng:

 Nước bọt thường sinh ở đầu lưỡi, thường ngày súc nuốt xuống đan điền (vùng dưới rốn chừng ba ngón tay, nơi chứa và nuôi khí). Bên trong khoan khoái, không ngưng trệ, trăm ngày công linh, có thể giữ mãi dung nhan.

 Dấy lửa được yên lâu dài

 Vào hai giờ Tý (khoảng 23 đến 1 giờ đêm) và Ngọ (khoảng 11 đến 13 giờ trưa), tưởng chân hỏa từ huyệt Dũng Tuyền (ở lòng bàn chân) khởi lên, trước từ chân trái đi lên Ngọc Chẩm (vùng sau gáy), qua nê hoàn, giáng vào đan điền, ba lượt. Sau đó từ chân phải cũng đi ba lượt. Lại từ vĩ lư khởi lên, đi thêm ba lượt. Lâu ngày thuần thục thì trăm mạch lưu thông, năm tạng không ngưng trệ, tứ chi khỏe mạnh, trăm xương được điều hòa.

 Quyết rằng:

 Lửa dương phải biết sinh từ dưới, phù âm (khí âm ứng theo) giáng xuống rơi vào Hoàng Đình. Lưu chuyển không ngừng, tinh thần vững chắc, đó là phép đại luyện hình của chân nhân.

 Mộng tinh thì niêm chặt rương vàng

 Dục động thì lửa bốc, lửa bốc thì thần mỏi, thần mỏi thì tinh trơn mà mộng tinh. Lúc sắp ngủ, điều hơi thở và tâm thần, lấy tay trái xoa rốn hai lần bảy (mười bốn) lượt, tay phải cũng thế; lại lấy hai tay xoa hai bên sườn, lắc lư bảy lần, nuốt khí đưa vào đan điền, nắm chặt tay (co ngón cái vào lòng bàn tay rồi nắm bốn ngón lại), hồi lâu mới thôi. Co chân nằm nghiêng thì mãi không còn xuất tinh.

 Quyết rằng:

 Tinh trơn thần mỏi do lửa dục đánh, trong mộng xuất tinh làm hại sự sống. Xoa bóp có quyết, anh nên nhớ; dứt dục, trừ tham mới là bậc thượng.

 Thân suy thì giữ cửa ngọc

 Trăm điều lo nghĩ cảm ở trong, muôn việc làm mệt thân hình, cho nên suy. Muốn trở già thành trẻ, không phải kim đan thì không được. Nhưng kim đan há dễ được sao? Người khéo giữ gìn sức sống thì khi đi, đứng, ngồi, nằm, một ý không tán, giữ chặt đan điền, lặng lẽ vận thần khí xuyên qua ba ải, tự nhiên sinh tinh sinh khí, thì thân có thể mạnh, già có thể bền.

 Quyết rằng:

 Đẩy lùi già, nâng đỡ suy có phương riêng, chẳng cần ngoài thân tìm âm dương. Cửa ngọc giữ cẩn thận, thường lặng sâu, khí đủ thần toàn, thọ lại khỏe.

 Phình bụng thổi hơi "ha" để tiêu khối tích tụ

 Có người tích tụ vì ăn uống, có người tích tụ vì khí; lâu thì tỳ vị bị tổn thương, thuốc men khó chữa. Chi bằng tiết chế ăn uống, kiêng giận dữ, không để có tích tụ là hay nhất. Người bệnh nên giữ thân (?), nín thở, phình động ngực bụng, đợi khí đầy thì thong thả thở ra bằng tiếng "ha". Làm như thế năm bảy lần, thấy thông suốt nhẹ nhõm thì thôi.

 Quyết rằng:

 Khí trệ tỳ hư, ăn không tiêu, trong ngực đầy tức rất khó điều. Thong thả thổi "ha", phình bụng, ngầm thông suốt; bệnh lui thân yên, chớ làm lâu cho mệt.

 Ôm giữ bộ phận dưới để chữa thương hàn (bệnh cảm do gió lạnh xâm nhập)

 Nguyên khí suy yếu, thớ da lỗ chân lông không kín, thì bị gió lạnh làm cảm. Người bệnh ngồi ngay, xếp chân, lấy hai tay ôm chặt ngoại thận (hai hòn dái), ngậm miệng nín thở, tưởng chân khí từ vĩ lư thăng lên qua giáp tích (đoạn cột sống giữa lưng), xuyên lên nê hoàn, đuổi tà khí đi; cúi đầu gập mình như dáng lạy, không kể số lần, ra mồ hôi là được, bệnh liền khỏi.

 Quyết rằng:

 Ngồi kiết già ngay ngắn trên bồ đoàn (đệm cói để ngồi thiền), tay nắm bìu dái, ý phải chuyên. Vận khí cúi đầu ba năm lượt, bệnh lạnh tức thì yên ngay.

 Gõ răng thì răng không bệnh

 Răng có bệnh là do lửa của tỳ vị hun bốc lên. Mỗi sáng sớm ngủ dậy, gõ răng ba mươi sáu lần, lấy lưỡi khuấy trên lợi răng, không kể số lần, nước bọt đầy miệng mới nuốt xuống; mỗi lần làm ba lượt thì thôi. Và mỗi khi đi tiểu, ngậm miệng cắn chặt răng, tiểu xong mới mở ra, thì mãi không có bệnh răng.

 Quyết rằng:

 Nóng cực sinh gió, răng không yên; sáng sớm gõ răng, súc miệng thì tự tỉnh táo. Nếu biết vận dụng thường không gián đoạn, còn hứa năm sau già rồi răng lại chắc như đinh (?).

 Đưa mắt nhìn lên thì tóc mai không bạc

 Lo nghĩ quá độ thì thần hao khí hư, huyết hỏng mà tóc bạc. Cần vào giờ Tý, giờ Ngọ nắm chặt tay, ngồi ngay, ngưng thần dứt niệm, khiến ánh mắt hai mắt nhìn lên nê hoàn, tưởng đuổi thu hai khí từ vĩ lư thăng lên rồi giáng xuống, trở về nguyên hải, mỗi lần làm chín lượt. Lâu thì thần toàn, khí huyết đầy đủ, tóc có thể đen trở lại.

 Quyết rằng:

 Thần khí hòa dịu, tinh tự toàn; giữ cái không, giữ cái có, nuôi thai tiên. Trong lòng lo nghĩ đều tiêu diệt hết, muốn học thần tiên cũng chẳng khó.

 Vận khí trừ màng mắt

 Bị tổn vì nóng, tổn vì khí, gan hư thận hư thì mắt mờ sinh màng; lâu ngày không chữa ắt sẽ mù. Mỗi ngày ngủ dậy, ngồi xếp bằng, ngưng hơi thở, ngậm miệng, khép hờ mí mắt, đảo tròn hai mắt mười bốn lần, nhắm chặt một lúc rồi bỗng mở to ra. Làm lâu không bỏ thì nội chướng (bệnh trong mắt, như đục nhân mắt) và màng mộng ngoài tự tan. Rất kiêng sắc dục, và viết chữ nhỏ.

 Quyết rằng:

 Vui giận hại thần, mắt không sáng; khép hờ mí mắt, ngậm miệng, nuôi nguyên tinh. Tinh sinh khí hóa, thần trở lại, ma âm trong năm tạng tự kinh sợ.

 Bịt tai trừ chóng mặt

 Gió tà vào não, hư hỏa bốc lên, thì đầu mắt choáng váng, đau nửa đầu hoặc cả đầu; lâu thì trúng phong không nói được, liệt nửa người, cũng do đó mà ra. Chữa thì phải ngồi tĩnh, vươn thân, nín thở, lấy hai tay bịt tai, gập đầu năm bảy lần, tưởng nguyên thần đi ngược lên nê hoàn để đuổi tà, tự nhiên gió tà tan đi.

 Quyết rằng:

 Nhìn nghe không thấy không nghe, ý ở trong lòng; thần từ tủy hải (biển tủy, tức não) đuổi tà khí. Lại thêm tinh khí không hao hụt, có thể học người ở cõi Bồng Lai (núi tiên).

 Nâng tay đạp chân thì xương nhẹ nhàng

 Tứ chi cũng cần được vận động nhẹ, ví như bản lề cửa thường xoay thì không bao giờ mục. Phép bắt chước gấu leo chim duỗi, thổ nạp (thở ra khí cũ, hít vào khí mới), đạo dẫn, đều là thuật dưỡng sinh. Ngày thường hai tay nâng lên như nâng tảng đá lớn, hai chân đạp tới như bước trên đất bằng, tưởng thần khí, theo bốn mùa mà thở các tiếng "hư", "ha" hai lần bảy lượt, thì thân nhẹ thể khỏe, chịu được nóng lạnh.

 Quyết rằng:

 Tinh khí hòa dịu, năm tạng yên; tứ chi trọn vẹn, xương cứng chắc. Tuy chưa được một thìa đao khuê (thìa nhỏ đong thuốc, chỉ chút thuốc tiên) để uống, tạm ở nhân gian làm địa tiên (tiên sống lâu ở cõi đất).

 Xoa và thoa thì mặt tự đẹp

 Sắc mặt tiều tụy là do suy nghĩ quá độ, lao lực không giữ gìn. Mỗi sáng ngồi tĩnh, nhắm mắt, ngưng thần giữ dưỡng, thần khí đầy đủ, từ trong tỏa ra ngoài; lấy hai tay xoa cho nóng, vuốt mặt bảy lần, lại lấy nước bọt đã súc thoa lên mặt, xoa vuốt mấy lần. Làm nửa tháng thì da dẻ bóng mượt, dung nhan tươi tắn, hơn hẳn bình thường.

 Quyết rằng:

 Ít dục, lòng trống, khí huyết đầy; tự nhiên năm tạng được hòa bình. Mặt suy nhờ đó thêm tươi sáng, chẳng ham năm bậc tước vinh hiển ở nhân gian.

 Nín thở xoa bóp thông khí ngưng trệ

 Khí trệ thì đau, huyết trệ thì sưng; cái họa của ngưng trệ không thể không cẩn thận. Chữa thì phải lắng lòng nín thở, lấy tay trái xoa chỗ trệ bảy lần bảy (bốn mươi chín) lượt, tay phải cũng thế, rồi lấy nước bọt thoa lên. Siêng làm bảy ngày thì khí huyết thông suốt, mãi không có họa ngưng trệ. Cái mà nhà tu dưỡng gọi là "tắm khô" chính là nghĩa này.

 Quyết rằng:

 Vinh vệ (vinh khí chạy trong mạch để nuôi dưỡng, vệ khí chạy ngoài mạch để bảo vệ thân) lưu hành không tạm nghỉ, vừa chút ngưng trệ đã đáng lo. Ai biết nín thở thông suốt được, ngoài ra cần gì tìm cầu nơi khác.

 Ngưng tụ ôm giữ để làm vững đan điền

 "Nguyên thần vừa ra liền thu về; thần về trong thân, khí tự trở lại. Như thế sáng sáng chiều chiều, tự nhiên xích tử (đứa con đỏ, chỉ thai tiên) sinh ra chân thai." Đó là công của sự ngưng tụ ôm giữ. Ngày thường ngồi tĩnh, tưởng nguyên thần vào đan điền, tùy ý mà thở; mười ngày thì đan điền vững chắc, trăm ngày thì sự sáng suốt linh minh dần thông, không được lúc làm lúc bỏ.

 Quyết rằng:

 Đan điền vững chắc, khí về gốc; khí tụ thần ngưng, đạo hợp chân. Sống lâu ắt phải bắt đầu từ đây, chớ để uổng phí thời gian quý.

 Ăn nhạt bổ được nhiều

 Năm vị đối với năm tạng đều có chỗ thích hợp riêng; nếu ăn không tiết chế ắt sẽ tổn hại, chi bằng ăn nhạt, giữ tiết độ là hơn. Nhưng nhạt ở đây không phải bỏ hẳn năm vị, chỉ là muốn năm vị được thanh đạm mà thôi. Tiên ông có nói: "Bỏ muối không phải là đạo, ăn uống không còn mùi vị." Có thể thấy không phải tuyệt hẳn năm vị. Nhạt là nói đối với đậm, như thịt béo cơm ngon quá độ thì ngược lại; ăn chay chính là nhạt.

 Quyết rằng:

 Vị đậm hại người mà không ai hay, biết vui với đạm bạc là thầy ta. Ba nghìn công hạnh bắt đầu từ đây, trời soi việc làm và chỗ ẩn của người, quả thật là có.

 Vô tâm thì được đại hoàn

 Đạo đại hoàn (đạo quay về lớn, tức thành đan, thành đạo) là đạo thánh. Vô tâm là thường trong thường lặng. Người ta nếu thường trong lặng thì trời đất đều quy về; vậy đạo thánh có gì không truyền được, đại hoàn có gì không đạt được? Thanh Tĩnh Kinh đã nói đủ rồi. Người tu chân nếu thể nghiệm mà làm theo, muốn đến cõi thanh chân linh diệu cũng dễ như trở bàn tay.

 Quyết rằng:

 Có làm có tạo, bảo là điều chí yếu; không tiếng không mùi, lời mới thật lạ. Nửa đêm trung thu thông tin tức, trăng sáng giữa trời là nền của tạo hóa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video