Linh bí đan dược tiên (Sổ ghi các phương thuốc viên, thuốc bột linh nghiệm bí truyền) — Quyển hạ
Các phương chữa chứng đàm (theo Đông y, đàm là chất dịch đục, đặc, ứ đọng trong cơ thể gây bệnh, không chỉ là đờm khạc ra từ phổi)
Tử phủ thanh tân hoàn bí truyền (hoàn: thuốc viên) [Phương thần hiệu chữa đàm hỏa (đàm kết với nhiệt trong người), dù thể hư (cơ thể suy yếu) hay thể thực (tà khí gây bệnh đang mạnh).]
Dùng nữ trinh thực (quả cây nữ trinh, vị thuốc bổ âm) 4 lạng (lạng: đơn vị cân xưa, khoảng 37 gam). Ngâm một đêm trong nước sắc hoàng cầm và hoàng liên (hai vị thuốc đắng, mát, dùng để thanh nhiệt). Hôm sau đem đồ (hấp) rồi phơi, làm đúng như vậy 3 lần. Bạch thạch cao (một loại khoáng chất màu trắng, tính mát) 4 lạng, nung qua rồi tán mịn. Lấy lá dâu non 4–5 cân (cân: bằng 16 lạng) sắc lấy nước, lọc lấy một bát nước trong, đem nấu với thạch cao cho cạn. Lại dùng tử tô (lá tía tô) 4 lạng, kinh giới 1 lạng, sắc lấy nước trong, cho vào nấu đến cạn lần nữa, để dành dùng.
Tri mẫu (thân rễ cây tri mẫu, vị thuốc thanh nhiệt, bổ âm) 4 lạng đã làm sạch, thái lát xiên, chia làm 4 phần: một phần trộn sữa người, một phần trộn đồng tiện (nước tiểu trẻ em trai), một phần trộn thanh diêm (muối mỏ màu xanh), ủ qua một đêm; một phần dùng sống. Tất cả đều sao lửa nhỏ.
Hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị đắng, thanh nhiệt) 4 lạng đã làm sạch, chế biến bốn cách như trên.
Bạch thược dược (rễ cây thược dược trắng, vị thuốc dưỡng huyết) 1 lạng, dùng tang bì (vỏ rễ cây dâu) sắc nước rồi nấu thược dược đến cạn, để dành dùng.
Bối mẫu (thân hành cây bối mẫu, thuốc trị ho, tiêu đàm) 2 lạng, nấu cạn với nước gừng pha phèn chua, để dành dùng.
Hạnh nhân (nhân hạt mơ, thuốc trị ho) 2 lạng, bỏ vỏ và đầu nhọn, nấu cạn với nước thanh diêm, để dành dùng.
Thiên môn đông (rễ củ cây thiên môn, thuốc bổ âm, nhuận phổi) 2 lạng, bỏ lõi, thái nhỏ, sao lửa nhỏ cho khô.
Mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn, thuốc nhuận phổi, sinh nước bọt) 2 lạng, bỏ lõi, sấy lửa nhỏ cho khô.
Nhân sâm 1 lạng, thái lát to, trộn rượu ngon ủ một đêm. Lấy bột men rượu trắng sao nóng, cho nhân sâm vào sao nhẹ đến khô, rồi bỏ men đi, để dành dùng.
Phục thần (phần nấm phục linh mọc ôm quanh rễ thông, thuốc an thần) 2 lạng, bỏ vỏ và lõi, trộn sữa người ủ một đêm. Hôm sau sấy khô trên lửa, để dành dùng.
Hoàng kỳ (rễ cây hoàng kỳ, thuốc bổ khí) 1 lạng, thái lát, trộn nước mật ong ủ một đêm, sấy khô.
Đường cầu nhục (thịt quả sơn tra, thuốc tiêu thức ăn) 5 tiền (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), dùng để giải cái tính gây đầy trệ, béo ngấy của nhân sâm và hoàng kỳ.
Đương quy (rễ cây đương quy, thuốc bổ huyết) 1 lạng, rửa bằng rượu, phơi khô, thái lát, trộn rượu ủ một đêm, sao rồi dùng.
Trần bì (vỏ quýt để lâu năm, thuốc lý khí, tiêu đàm) 1 lạng, bỏ phần cùi trắng, sao rồi dùng.
Bách hợp (vảy củ cây bách hợp, thuốc nhuận phổi) 2 lạng, ngâm nước gừng, sấy khô, để dành dùng.
Tất cả gồm 16 vị trên, mỗi vị chế biến tỉ mỉ, cân đúng phân lượng, trộn chung một chỗ, lại sấy thật khô, tán thành bột cực mịn. Lấy nửa cân nước lê, 1 cân mật ong đã luyện (đun cho bớt nước, đặc lại), viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 3 tiền, sáng và tối chiêu bằng nước đun sôi. Thuốc này chế ngự được tướng hỏa (phần "lửa" do thận và gan cai quản; khi bốc lên quá mức thì thành nhiệt gây bệnh), nuôi dưỡng chân âm (phần âm gốc của cơ thể, tức tinh, huyết, dịch), làm nhuận phổi và các tạng phủ; ở trên thì hạ tâm hỏa (nhiệt ở tim), ở dưới thì sinh thận thủy (phần nước, phần âm của thận). Thanh nhiệt, tiêu đàm, khiến hỏa hạ xuống, thủy dâng lên, làm người ta không bệnh tật.
Bàn về cách chữa đàm
Sách kinh nói: "Trăm bệnh đều sinh ra từ đàm. Gốc của đàm là thủy (nước), bắt nguồn từ thận. Đàm chuyển động được là do thấp (khí ẩm ướt trong cơ thể), mà thấp do tỳ (cơ quan tiêu hóa, vận chuyển chất dinh dưỡng và nước theo Đông y) cai quản. Tỳ cai quản thấp nhưng lại luôn ghét thấp. Thấp sinh ra đàm, hàn (khí lạnh) lại sinh ra thấp." Vì vậy người xưa dùng Nhị trần thang (thang: thuốc sắc uống) làm thuốc chung để chữa đàm. Trong đó bán hạ (củ cây bán hạ, thuốc chủ yếu để trừ đàm) vị cay, làm khô thấp, loại ở đất Tề là tốt. Nếu không chế thành khúc (bánh thuốc ủ lên men như men rượu) thì e nó quá khô ráo; nếu chế khúc không đúng cách thì cũng ít hiệu quả. Phàm chữa bệnh đàm, nhất định phải chế khúc, cách làm ghi ở sau. [Tề bán hạ tức loại bán hạ củ to, có chấm rỗ, sản ở Sơn Đông.]
Cách làm bán hạ khúc
Mỗi lần dùng Tề bán hạ, chọn những củ thật to, 1 cân, ngâm nước 2–3 ngày, đến khi thấm tới lõi và sạch hết bụi bẩn là được. Dùng một chén trà nước cốt gừng tươi, cùng 4 lạng phèn chua đã nung, nấu cho tan; đem bán hạ tán thành bột thô, trộn đều với nước ấy, phơi khô, để dành dùng.
Chữa phong đàm (đàm do khí phong gây ra, thường kèm chóng mặt, co giật, méo miệng): dùng trư nha tạo giác (quả bồ kết loại nhỏ như răng lợn) nửa cân, nước 4 bát, sắc còn 2 bát (để trộn với bột bán hạ).
Chữa thấp đàm ở tỳ vị và hỏa đàm (đàm do nhiệt): dùng trúc lịch (nước rỉ ra khi hơ ống tre tươi trên lửa) hoặc kinh lịch (nước rỉ ra khi hơ cành cây kinh trên lửa) để trộn.
Chữa lão đàm (đàm tích lâu năm), giao đàm (đàm dính đặc như keo), uống các thuốc khác không hiệu: dùng 1 bát Hà thiên cao (cao: thuốc nấu đặc sánh), trước tiên trộn với bán hạ rồi phơi khô, sau đó cho trúc lịch vào làm khúc. [Phương Hà thiên cao ghi ở trang sau.]
Tất cả các loại trên đều bọc bằng giấy làm từ lá cây chử (cây dó giấy), làm theo cách ủ men rượu, đặt ở chỗ thoáng gió dưới mái hiên.
Thanh khí địch đàm hoàn
Làm mạnh tỳ vị, tiêu đàm dãi, làm khoan khoái vùng ngực, giúp ăn uống được.
Bán hạ khúc làm theo cách trên, tùy chứng bệnh mà chọn loại, dùng 1 cân.
Ngưu đởm nam tinh (củ cây thiên nam tinh chế với mật bò, thuốc trừ phong đàm) 10 lạng; quất hồng (phần vỏ đỏ ngoài của quả quýt), tra nhục (thịt quả sơn tra), qua lâu nhân (hạt quả qua lâu) đã bỏ dầu, chỉ thực (quả cam chua non phơi khô, thuốc phá khí trệ), la bặc tử (hạt củ cải) sao, phục linh (một loại nấm mọc ở rễ thông, thuốc lợi thấp), bạch truật (thân rễ cây bạch truật, thuốc kiện tỳ), hoàng liên, mỗi thứ 8 lạng; hương phụ (củ cỏ gấu) dùng 2 lạng thanh diêm hòa nước ngâm rồi sao; khô hoàng cầm (loại hoàng cầm rỗng ruột) sao nhẹ; cam thảo; tử tô tử (hạt tía tô) loại thật, mỗi thứ 6 lạng; trầm hương loại tốt 2 lạng; bạch giới tử (hạt cải trắng) 3 lạng.
Tất cả tán bột mịn, dùng trúc lịch làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 1 tiền 5 phân (phân: một phần mười tiền), uống lúc xa bữa ăn hoặc lúc sắp đi ngủ.
Nếu là lão đàm thì thêm thiên môn đông 4 lạng, thanh mông thạch (một loại khoáng chất màu xanh, thuốc trục đàm) 2 lạng nung với tiêu thạch (diêm tiêu). Nếu âm hư hỏa thịnh (phần âm suy kém khiến nhiệt bốc mạnh) thì phải lấy tư âm giáng hỏa (bồi bổ phần âm, hạ nhiệt xuống) làm chính, đồng thời uống kèm thuốc trên.
Phương Hà thiên cao
Phương này theo ý của phép "đảo thương" (phép dùng nước thịt bò nấu đặc để tẩy sạch chất ứ đọng trong dạ dày, ruột) còn truyền lại. Dùng nó để chế bán hạ khúc, hoặc cho vào thuốc viên, có thể khiến lão đàm tự ra theo đường đại tiện, mà không làm tổn nguyên khí (sinh lực gốc của cơ thể), không hại tỳ vị. Phàm chữa lão đàm kết dính, không có thứ này thì không hiệu.
Thịt bò đực lông vàng: chọn con lông vàng thuần, không bệnh, béo mượt, 1–2 tuổi, lấy thịt đùi sạch 12 cân, thái miếng to bằng đầu ngón tay, dùng nước sông chảy xa, nấu trong nồi đồng lớn. Vừa nấu vừa thêm nước sôi, luôn giữ cho nước ngập thịt 5–6 tấc (tấc: khoảng 3 cm), hớt bỏ bọt nổi, nấu đến khi thịt nát như bùn thì bỏ bã. Đem nước thịt lọc qua vải mịn vào nồi đồng nhỏ, đun bằng củi dâu, lửa lúc nhỏ lúc to, khuấy không ngừng tay, đến khi sánh như mạch nha loãng, nhỏ vào nước không tan, màu như hổ phách là được. Cứ 12 cân thịt thì lấy được 1 cân cao, đựng trong hũ sứ; nên chế vào mùa đông.
Bạch ngọc đan (đan: một dạng thuốc chế sẵn, thường là bột hoặc viên)
Chuyên chữa ho có đàm lâu ngày.
Thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu, thuốc thanh nhiệt, sinh nước bọt) 1 cân, ngâm rửa bằng nước trong, cạo bỏ vỏ thô, thái lát, phơi khô, xay thành bột. Rây lấy bột cực mịn, đựng vào túi lụa, rửa trong nước trong để lấy tinh bột, bỏ bã; để lắng trong rồi thay nước, làm như thế 5–7 lần cho hết vị đắng, phơi khô, lấy 12 lạng. Dùng bột đậu xanh thật của Hà Nam, đãi nước 3–5 lần, phơi khô, lấy 4 lạng. Hai thứ cộng lại 1 cân, dùng 1 cân lá bạc hà Tô Châu, cho vào bình, xếp từng lớp xen kẽ, bịt kín miệng bình, cho vào nồi đun cách thủy trong khoảng thời gian cháy hết ba nén hương. Lấy ra để nguội hẳn, mở bình, rây bỏ lá, giữ lại bột để phối thuốc.
Bạch đàn hương (gỗ đàn hương trắng), bạch thạch anh (thạch anh trắng), bạch bằng sa (hàn the, thuốc tiêu đàm, chữa họng) mỗi thứ 5 tiền; bạch đậu khấu (quả đậu khấu trắng, thuốc ấm bụng), huyền minh phấn (muối mang tiêu đã tinh chế, thuốc thanh nhiệt, làm mềm chất kết) mỗi thứ 1 lạng; bạch thạch cao 2 lạng, nung; thị sương (lớp phấn trắng trên quả hồng khô) 3 lạng; đường trắng 8 lạng.
Tất cả tán bột mịn, trộn chung với bột ở trên, cho vào bình. Mỗi lần lấy 2 thìa ngậm cho tan. Tiêu đàm, cầm ho, kích thích ăn uống, bổ âm, hạ nhiệt, giải rượu, làm mát tim, sáng mắt, giải khát, rất thần hiệu.
Pháp chế thanh kim đan
Chữa ho do đàm hỏa, sinh tân (làm sinh nước bọt, dịch trong cơ thể), cầm khát, tiêu thức ăn, thuận khí, điều hòa trung tiêu (vùng bụng giữa, nơi tỳ vị). Dùng trần bì đất Quảng, chọn loại vỏ đỏ, rửa sạch bằng nước vo gạo, bỏ bớt phần cùi trắng, cắt miếng to, phơi khô, 1 cân. Trước hết dùng chỉ xác (quả cam chua già phơi khô, thuốc hành khí) 4 lạng, bỏ ruột cho sạch, ngâm với 6 bát nước một đêm, sắc đặc còn 2 bát, đem trộn với vỏ quýt, ngâm cho thấm một đêm, hôm sau đồ cho chín thấu, phơi khô.
Lần thứ hai: dùng cam thảo 3 lạng, bỏ vỏ, sắc nước như trên rồi ngâm, đồ, phơi khô.
Lần thứ ba: dùng khoản đông hoa (nụ hoa cây khoản đông, thuốc trị ho) đã bỏ sạch cuống, 4 lạng, sắc nước như trên rồi ngâm, đồ, phơi.
Lần thứ tư: dùng cát cánh (rễ cây cát cánh, thuốc trị ho, tiêu đàm, dẫn thuốc lên phổi) đã bỏ sạch đầu cuống, 4 lạng, ngâm nước như trên một đêm, sắc đặc còn 2 bát, bỏ bã, thêm bạch bằng sa, huyền minh phấn, thanh diêm mỗi thứ 4 tiền, cho vào nước thuốc hòa tan, rồi như trên trộn, rưới, ngâm một đêm, đồ cho thấu, phơi khô.
Lần thứ năm: dùng trúc lịch ngâm trộn, đồ và phơi như trên.
Lần thứ sáu: dùng nước lê ngâm trộn, đồ và phơi như trên.
Lần thứ bảy: dùng nước gừng, nước củ cải ngâm trộn, đồ và phơi như trên.
Thêm trầm hương 3 tiền, đàn hương 3 tiền, sơn tra (đã bỏ hạt) 1 lạng, bách dược tiễn (bánh men chế từ ngũ bội tử, cách làm ghi ở sau) 1 tiền, trà búp nhỏ 1 lạng, ô mai nhục (thịt quả mơ hun khói) 1 lạng, bạch bằng sa 5 tiền, ngũ vị (quả ngũ vị tử, thuốc cầm ho, thu liễm) 5 tiền, nhân sâm 1 lạng, thiên hoa phấn 1 lạng, lá bạc hà 1 lạng, bán hạ 1 lạng sao với nước gừng.
Tất cả tán bột mịn, thêm 10 lạng đường trắng, 10 lạng mật ong đã luyện chín, trộn đều. Cho vào cối giã cả nghìn chày, in thành bánh. Lúc sắp ngủ, hoặc khi có đàm hỏa, đờm dãi, ho, thì ngậm rồi nuốt. Thuốc rất giỏi hạ nhiệt, làm trong khí, tiêu đàm, cầm ho, tiêu thức ăn, làm khoan khoái bụng.
Cách làm bách dược tiễn
Ngũ bội tử (tổ sâu trên cây muối, vị chát, thuốc thu liễm) không kể nhiều ít, đập vụn to bằng mảnh hạt đậu, nhặt sạch, trộn đều với bã rượu trắng, để chỗ ấm, đợi lên men xong, đến khi hết chát mà có vị chua là được. Phơi khô, tán bột, để dành dùng.
Thần hóa đan
Mã đâu linh (quả cây mã đâu linh, thuốc trị ho), rau cần nước, toàn phúc hoa (hoa cây toàn phúc, thuốc tiêu đàm, giáng khí), tương biện thái (một loại rau dại) (?) mỗi thứ nửa cân, đều dùng tươi; bạc hà 8 lạng; ngũ bội tử 5 lạng.
Giã sáu vị trên thành bột rồi nặn thành bánh, để 7 ngày cho mọc mốc trắng. Lại hái bốn thứ tươi (mã đâu linh, rau cần, toàn phúc hoa, tương biện thái), giã nát vắt lấy nước, trộn với bánh trên, giã thêm hơn nghìn lần. Làm như thế 49 lần mới dùng; mỗi lần lấy nửa phân đặt lên lưỡi, ngậm miệng cho tan, thần hiệu.
Thái cực sương
Dùng chì đen đập thành lá dày 2–3 phân, làm thành hai nửa hộp hình cầu, hàn lại thành một quả cầu. Ngâm trong nước tiểu của bé trai và bé gái 100 ngày, ngâm lâu hơn cũng không sao. Khi dùng, cắt quả cầu ra, cạo lớp sương trắng bên trong quả cầu chì, mỗi lần dùng 2–3 phân, đàm liền trôi xuống. Nếu muốn thử, rắc lớp sương này lên đàm đã khạc ra, thấy đàm tan thành nước là đúng.
Phương thần hiệu chữa đàm, làm thông khí, tiêu chứng cách thực (ăn vào bị nghẹn ở ngực không xuống được)
Bán hạ Sơn Đông 1 cân, rửa sạch; nam tinh 1 cân, bỏ vỏ; gừng tươi 1 cân; tạo giác (quả bồ kết) 1 cân, thái vụn; bạch phàn (phèn chua) 1 cân.
Năm vị này nấu với nước cho đến khi trong lõi nam tinh không còn chấm trắng là được. Bỏ tạo giác không dùng, đem gừng thái vụn, cùng nam tinh, bán hạ phơi khô hoặc sấy trên lửa; mỗi vị lấy 1 cân sạch, phối với các thuốc sau.
Thanh bì (vỏ quýt xanh non, thuốc phá khí trệ) bỏ ruột; trần bì bỏ cùi trắng; la bặc tử sao, tán riêng; tô tử (hạt tía tô) sao; thần khúc (bánh men thuốc, giúp tiêu hóa) sao; hương phụ tử nấu với nước gừng, bỏ lông; mạch nha (mầm lúa đại mạch) sao; can cát (rễ sắn dây khô); hạnh nhân bỏ vỏ và đầu nhọn, tán riêng; sơn tra — các vị trên mỗi thứ nửa cân.
Đem các vị trên cùng 3 cân thuốc trước tán chung thành bột mịn, ngâm với nước cốt gừng tươi, dùng bánh hấp làm hồ, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 50–60 viên, lúc sắp ngủ chiêu bằng trà hoặc rượu.
Phương chữa ngoan đàm (đàm cứng đầu, khó tiêu) không tan
Dùng thạch thanh (khoáng chất màu lam, như lam đồng) 1 lạng, thạch lục (khoáng chất màu lục, như đá khổng tước) nửa lạng, đều tán cực mịn, rồi thủy phi (nghiền trong nước, gạn lấy phần bột nổi mịn nhất) cả hai thứ, dùng hồ bánh làm viên. Mỗi lần uống 10 viên, chiêu bằng nước ấm; nôn ra đàm một hai bát cũng không sao.
Cách luyện huyền minh phấn chín lần
Luyện xong huyền minh phấn, lại thêm nước lê nấu một lần, nước tiểu bé trai bé gái nấu một lần, cam thảo nấu một lần, hải phấn (bột từ ổ trứng của loài sên biển, thuốc tiêu đàm) nấu một lần, nước ngó sen nấu một lần, bán hạ sống giã lấy nước nấu một lần, cộng với lần luyện đầu, tổng cộng là chín lần luyện. Đây là thuốc thần tiêu đàm.
Phương thần thủy
Dùng chì mới lấy từ mỏ ra, đập thành lá, 10 cân làm thành 20 lá, theo cách thức treo trên miệng chum, phía dưới đặt nồi, dùng rượu ngon và giấm ngon mỗi thứ 10 cân để xông hấp; lấy nước do hơi đọng lại uống 1–2 thìa, chữa đàm thần diệu.
Cách lấy nước
Dùng hai cái chum úp miệng vào nhau, bịt kín: chum trên treo lá chì, chum dưới đựng rượu và giấm. Đốt củi ủ lửa trong khoảng thời gian cháy hết 12 nén hương; ở giữa đặt một cái mâm sứ đỡ lá chì, hứng lấy nước nhỏ xuống từ lá chì mà dùng, đó là cách làm.
Thuốc thổi mũi khi đàm làm nghẹt, sắp tắt thở
Dùng hạt trà to (số lượng không rõ) (?), 7 hạt gạo nếp, tán chung thành bột mịn, lấy chút ít thổi vào mũi, người bệnh nôn ra mấy bát đàm đặc thì tỉnh ngay.
Các phương chữa bệnh về mắt
Nữ trinh cao
Dùng để nhỏ mắt, chữa bờ mi lở loét đỏ, dù lâu năm hay mới mắc, chữa mắt có màng che do phong (ngoại tà gió độc), cực kỳ hay.
Hoàng liên, hoàng cầm, hoàng bá, hoàng kỳ, liên kiều (quả cây liên kiều, thuốc thanh nhiệt giải độc), bạc hà, sơn chi (quả dành dành), sơn đậu căn (rễ cây sơn đậu, thuốc chữa họng, giải độc), mỗi thứ 3 lạng.
Dùng một giỏ lá đông thanh (lá cây nữ trinh), rửa sạch bằng nước trong. Lấy cúc hoa, hoa thiên lý quang (cỏ cúc leo, thuốc sáng mắt), mật mông hoa (hoa cây mật mông, thuốc chữa bệnh mắt), dùng nước sông chảy, cùng sắc chung với các thuốc trên lấy nước đặc, bỏ bã rồi cô tiếp, cho chút mật ong trắng, thành cao để dành phối thuốc.
Lô cam thạch (quặng kẽm cacbonat, thuốc chuyên dùng ngoài cho bệnh mắt) 3 lạng, nung qua, tán bột mịn, thủy phi 5–7 lần. Lấy 1 lạng bột sạch.
Chu sa loại hạt to (thần sa, khoáng chất thủy ngân sunfua màu đỏ), hùng đởm (mật gấu), huyết kiệt (nhựa đỏ của cây huyết kiệt, thuốc tan ứ, lên da non) mỗi thứ 5 ly (ly: một phần mười phân); nhũ hương, một dược (hai loại nhựa cây thơm, thuốc giảm đau, tan ứ) mỗi thứ 1 phân; trân châu (ngọc trai), hổ phách, ngưu hoàng (sỏi mật bò), băng phiến (long não tinh chế, tính mát), xạ hương, mỗi thứ 1 phân; bằng sa 3 phân; thạch giải (cua hóa thạch) 1 tiền, nung với mật; hồ hoàng liên (thân rễ một loại cây vị đắng như hoàng liên) 1 tiền 5 phân; bạch đinh hương (phân chim sẻ đực) 1 phân.
Tất cả tán bột mịn, cho vào cao khuấy đều, đựng vào hũ, bịt miệng. Mỗi lần dùng chân cây trâm bạc khêu một chút thuốc, chấm vào hai khóe mắt, ngày ba lần, thần hiệu.
Thiên kim bí thụ bảo tình hoàn (thuốc viên quý giá ngàn vàng, truyền bí mật, để giữ gìn con mắt)
Chữa phong nhãn (bệnh mắt do phong), dù lâu năm hay mới mắc; sợ ánh sáng; trong mắt có đốm trắng, sinh màng, đau nhức; đốm đen, mắt cua (lòng đen lồi lên như mắt cua), tròng mắt vỡ; mộng thịt kéo lên che tròng, sưng đỏ; lông mi quặp vào trong; bờ mi lở loét, ngứa, rít; bị đánh trúng mắt; trẻ con lên đậu sởi lan vào mắt; ra gió chảy nước mắt nóng hoặc lạnh; máu ứ, máu tràn lên lòng trắng — 72 chứng không chứng nào không chữa được. Thuốc có thể bổ thận, trị can (gan), trừ phong, tan máu ứ, thuận khí, hết mờ mắt, điều hòa sự lên xuống của thủy và hỏa, trừ được nội chướng và ngoại chướng (màng che ở bên trong và bên ngoài con mắt).
Linh dương giác (sừng linh dương) 2 lạng 5 tiền; ô tê (sừng tê giác đen) 2 lạng; bạch châu (ngọc trai trắng) 2 lạng; lộc nhung (sừng non của hươu) 2 lạng, ngâm rượu, sấy; hải cáp (vỏ nghêu biển) 2 lạng, nung; nhân sâm 3 lạng; thiên trúc hoàng (chất kết tinh trong ống tre, thuốc tiêu đàm, trấn kinh) 2 lạng 5 tiền; trần bì 3 lạng; xương bồ (thân rễ cây thủy xương bồ, thuốc thông khiếu) 3 lạng; phục linh 4 lạng, bỏ gân; đương quy 3 lạng; hổ phách 2 lạng; vân mẫu thạch (đá mica) 1 lạng 6 tiền; thạch cao 2 lạng; tần bì (vỏ cây tần, thuốc thanh nhiệt, sáng mắt) 2 lạng; thược dược 4 lạng, ngâm rượu một đêm; trầm hương 1 lạng; biển đậu (hạt đậu ván trắng) 4 lạng; thương truật (thân rễ cây thương truật, thuốc táo thấp) 3 lạng, ngâm rượu rồi sao với men; trà búp nhỏ 4 lạng; cúc hoa 3 lạng; thiên môn đông 2 lạng 5 tiền, bỏ lõi; sinh địa (củ địa hoàng tươi hoặc phơi khô, thuốc mát huyết) 8 lạng; xuyên khung (thân rễ cây khung cùng đất Tứ Xuyên, thuốc hành huyết, chữa đau đầu) 3 lạng; mạch môn đông 5 lạng, bỏ lõi; địa phu tử (hạt cây chổi xể) 2 lạng; thạch hộc (thân cây lan thạch hộc, thuốc bổ âm, sáng mắt) 3 lạng; ba kích (rễ cây ba kích, thuốc bổ thận) 3 lạng, bỏ lõi, sao rượu; thục địa (địa hoàng đồ chín với rượu, thuốc bổ huyết) 8 lạng; tỉnh tuyền thạch (đá ở đáy giếng) 2 lạng; sài hồ (rễ cây sài hồ, thuốc giải nhiệt, sơ can) 2 lạng 5 tiền; xa tiền tử (hạt mã đề) 2 lạng; thố ty tử (hạt dây tơ hồng, thuốc bổ thận, sáng mắt) 3 lạng; nhục thung dung (thân một loài cây ký sinh, thuốc bổ thận) 3 lạng, ngâm rửa bằng rượu; long đởm thảo (rễ cây long đởm, rất đắng, thanh nhiệt gan) 2 lạng; mộc hương (rễ cây mộc hương, thuốc hành khí) 2 lạng rưỡi; tế tân (rễ cây tế tân, thuốc tán hàn, giảm đau) 2 lạng 5 tiền; thảo quyết minh (hạt muồng ngủ, thuốc sáng mắt) 2 lạng; ý dĩ nhân (hạt bo bo) 5 tiền; am lư tử (hạt cây am lư) 2 lạng 5 tiền; ngũ vị tử 3 lạng; hoàng liên 3 lạng; viễn chí (rễ cây viễn chí, thuốc an thần) 2 lạng 5 tiền, bỏ lõi; thương nhĩ tử (quả ké đầu ngựa) 3 lạng; phòng phong (rễ cây phòng phong, thuốc trừ phong) 2 lạng; hoàng kỳ 2 lạng 5 tiền; trạch tả (củ cây trạch tả, thuốc lợi tiểu) 2 lạng; huyền sâm (rễ cây huyền sâm, thuốc mát huyết) 2 lạng; bạch tật lê (quả cây gai ma vương, thuốc sáng mắt) 2 lạng, bỏ gai, sao; ngưu bàng tử (hạt cây ngưu bàng) 2 lạng; sa nhân (hạt cây sa nhân, thuốc ấm bụng, hành khí) 2 lạng; mộc thông (thân dây mộc thông, thuốc lợi tiểu) 2 lạng 5 tiền, sao; hương phụ tử 2 lạng; liên kiều 3 lạng; tiên linh tỳ (dâm dương hoắc, thuốc bổ thận dương) 1 lạng 5 tiền; cốc tinh thảo (hoa cỏ dùi trống, thuốc sáng mắt) 3 lạng; toàn phúc hoa 2 lạng; tri mẫu 2 lạng 5 tiền; uy linh tiên (rễ cây uy linh tiên, thuốc trừ phong thấp) 2 lạng; cát cánh 3 lạng; hoàng cầm 3 lạng, sao rượu; sơn thù du (thịt quả sơn thù, thuốc bổ can thận) 6 lạng; chỉ thực 2 lạng; ma hoàng (thân cây ma hoàng, thuốc làm ra mồ hôi) 1 lạng 5 tiền; toan táo nhân (nhân hạt táo chua, thuốc an thần) 5 tiền; mẫu kinh (cây kinh) 3 lạng; khoản đông hoa 2 lạng 5 tiền, sao; tần tiêu (hạt tiêu đất Tần) 2 lạng; kha tử (quả kha lê, thuốc thu liễm) 2 lạng; mộc tặc (cỏ tháp bút, thuốc trừ màng mắt) 2 lạng, ngâm rượu, sao; bồ hoàng (phấn hoa cây cỏ nến, thuốc cầm máu) 1 lạng 5 tiền; sơn dược (củ mài) 8 lạng; trắc bá diệp (lá trắc bá) 2 lạng 5 tiền, sấy; câu kỷ (quả kỷ tử) 6 lạng, sấy rượu; mật mông hoa 6 lạng; hạ khô thảo (cụm hoa cây hạ khô thảo, thuốc thanh can, sáng mắt) 2 lạng 5 tiền, sao; mạn kinh tử (quả cây mạn kinh, thuốc chữa đau đầu, đau mắt) 2 lạng, sao; đình lịch tử (hạt cây đình lịch, thuốc trừ đàm, lợi tiểu) 2 lạng, sao; thạch quyết minh (vỏ bào ngư, thuốc sáng mắt) 4 lạng, nung; nhuy nhân (nhân hạt cây nhuy, thuốc chữa bệnh mắt) 2 lạng, bỏ dầu; thanh tương tử (hạt cây mào gà trắng, thuốc chữa bệnh mắt) 1 lạng 5 tiền; hoàng bá 8 lạng, sao với muối và rượu; ngưu tất (rễ cây cỏ xước) 2 lạng, ngâm rượu; cam thảo 2 lạng 5 tiền, sao; bách bộ (rễ củ cây bách bộ, thuốc trị ho) 2 lạng 5 tiền, bỏ cuống, sao; sơn đông thanh tử (quả cây đông thanh) 2 lạng; đậu khấu 1 lạng 5 tiền.
Tất cả tán bột, dùng mật luyện làm viên, mỗi viên nặng 1 tiền 5 phân, bên ngoài bọc thần sa (chu sa đất Thần Châu) làm áo. Thuốc tổng cộng 88 vị.
Để trừ màng che mắt thì uống ấm với nước vo gạo. Mắt tối mờ, thanh manh (mắt trông bề ngoài bình thường mà không nhìn thấy) thì chiêu bằng nước sắc đương quy. Khí chướng (mắt sưng đỏ do khí uất) sưng đỏ thì chiêu bằng nước sắc mộc hương. Từ chứng huyết hư (thiếu máu) mắt mờ tối trở xuống, tất cả 72 chứng đều chiêu bằng nước sắc bạc hà. Trẻ con nốt đậu lan vào mắt thì chiêu bằng nước sắc cốc tinh thảo.
Minh mục bổ dưỡng tứ thần hoàn (thuốc viên bốn vị thần hiệu, bổ dưỡng, làm sáng mắt)
Dùng 4 cân câu kỷ đất Cam Châu, chia làm 4 phần, rửa sạch bằng rượu ngon.
1 cân sao cùng 4 lạng xuyên tiêu (hạt tiêu đất Tứ Xuyên, hoa tiêu), bỏ tiêu không dùng.
1 cân sao cùng 4 lạng vừng sống, bỏ vừng không dùng.
1 cân sao cùng 4 lạng tiểu hồi hương (hạt thì là), bỏ hồi hương không dùng.
1 cân sao cùng 4 lạng bạc hà tốt, bỏ bạc hà không dùng.
Sao xong trải xuống đất cho hết hỏa khí (hơi nóng của lửa), thêm sinh địa hoàng, thục địa hoàng, bạch phục linh, bạch truật, cúc hoa mỗi thứ 4 lạng, dùng mật luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 50–60 viên, chiêu bằng rượu không pha tro (rượu nguyên chất) hoặc nước muối đều được.
Phương thuốc sắc gia giảm bí truyền (gia giảm: thêm bớt vị thuốc tùy chứng)
Dùng đương quy, xuyên khung, sài hồ, chỉ xác, khương hoạt (thân rễ cây khương hoạt, thuốc trừ phong thấp phần trên cơ thể), độc hoạt (rễ cây độc hoạt, thuốc trừ phong thấp phần dưới), tiền hồ (rễ cây tiền hồ, thuốc tán phong, tiêu đàm), cát cánh, hoàng liên, cam thảo, cam cúc (cúc hoa ngọt), bạc hà; nước 2 bát sắc uống, thêm 30 sợi đăng tâm (ruột cây bấc đèn, thuốc lợi tiểu, thanh tâm).
Ngoài ra có kèm cách thêm bớt.
Chảy nhiều nước mắt: thêm độc hoạt, bạc hà.
Ngứa trong mắt: thêm phòng phong, kinh giới.
Máu tràn lòng trắng: thêm thanh tương tử, thảo quyết minh.
Có màng: thêm mộc tặc, thuyền thoái (xác ve sầu), thạch quyết minh nung lửa, bạch tật lê.
Bệnh phát vào mùa xuân: thêm long đởm thảo, sinh địa hoàng.
Đau mắt kèm đau đầu: thêm hoàng cầm sao rượu, mạn kinh tử.
Vị hỏa (nhiệt ở dạ dày): thêm thạch cao.
Thần diệu cao
Dùng cam thảo, khương hoạt, tế tân, hoàng liên, bối mẫu, cúc hoa, đương quy, chỉ xác, đại hoàng (thân rễ cây đại hoàng, thuốc tẩy xổ, thanh nhiệt), bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ, thuốc trừ phong, giảm đau), sinh địa, phòng phong, kinh giới, mộc tặc, hoàng cầm, xuyên khung, thương truật, trư linh (một loại nấm, thuốc lợi tiểu), trạch tả, bạch truật, bạc hà, cát cánh, thạch hộc, xích thược dược (rễ thược dược đỏ, thuốc mát huyết, tan ứ), mạn kinh tử, thảo quyết minh, ngưu bàng tử, thanh tương tử, thố ty tử, xa tiền tử, hạ khô thảo, địa cốt bì (vỏ rễ cây câu kỷ, thuốc mát huyết, hạ sốt).
Lấy 4 lạng lô cam thạch loại "óc dê" (loại trắng, xốp như óc dê), đựng vào một túi, cho cùng 32 vị thuốc trên vào nước nấu ba ngày ba đêm. Sau đó vớt ra, bỏ thuốc, đem đá ngâm vào sữa. Lại có cách dùng đồ sứ, trên úp một cái bát, đốt lửa khoảng nửa nén hương, nhưng e cũng không cần; chỉ cần đem đá tán mịn như bột mì là được.
Thuốc nhỏ hỏa nhãn (mắt đỏ, nóng rát do nhiệt)
Lô cam thạch đã luyện xong 1 lạng, thêm hùng đởm 3 phân, băng phiến 2 phân, chu sa 3 phân, chấm vào mắt.
Thuốc nhỏ mắt có vân ế (màng mờ như mây che con ngươi)
Lô cam thạch đã luyện xong 1 lạng, thêm bằng sa 1 tiền, đởm phàn (đá phèn xanh, đồng sunfat) 5 phân, hải phiêu tiêu (mai mực) 1 phân, binh lang (hạt cau) 1 phân, phân chim ưng 2 phân, tán chung, chấm vào mắt.
Thuốc nhỏ mộng thịt (nỗ nhục: mảng thịt mọc từ khóe mắt) kéo lên che tròng
Lô cam thạch đã luyện xong 1 lạng, thêm bằng sa 2 tiền, đởm phàn 5 phân, hải phiêu tiêu 2 phân, trân châu 2 phân, hổ phách 2 phân, phân chim sẻ 2 phân, băng phiến 1 phân, thần sa 2 phân, binh lang 2 phân, chấm vào mắt.
Phương rửa mắt
Một: lấy tro cây dâu hòa với nước nóng, để lắng trong rồi rửa mắt.
Một phương: vào ngày lập đông (tiết khí bắt đầu mùa đông, khoảng đầu tháng 11 dương lịch), hái 120 lá dâu. Mỗi khi đến những ngày ghi dưới đây thì dùng lá dâu sắc nước rửa mắt (?). Nếu năm có tháng nhuận thì năm trước hái thêm 10 lá, theo ngày của tháng tương ứng mà rửa. Ngày rửa mắt phải kiêng thịt cá, rượu, giữ trai giới (ăn chay, giữ mình thanh tịnh), thần diệu.
Ngày mùng 5 tháng giêng; ngày mùng 1 tháng hai; ngày mùng 5 tháng ba;
ngày mùng 8 tháng tư; ngày mùng 5 tháng năm; ngày mùng 7 tháng sáu;
ngày mùng 8 tháng bảy; ngày mùng 8 tháng tám; ngày 30 tháng chín;
ngày mùng 10 tháng mười; ngày mùng 10 tháng mười một; ngày mùng 1 tháng chạp.
Phương nhỏ mắt của Ngụy Đẩu Bồng — Tảo hà tán (tán: thuốc bột; "tảo hà" nghĩa là quét sạch ráng mây, ý trừ màng mắt)
Dùng lô cam thạch 1 lạng, cho vào nồi nấu bạc, đốt lửa, nung đỏ rồi nhúng vào nước tiểu trẻ em 7 lần, nung 7 lần; đựng vào nồi chôn xuống đất 9 ngày cho hết hỏa độc (độc tính do lửa nung để lại).
Thạch yến tử (hóa thạch vỏ sò hình chim én) 3 tiền, nung rồi nhúng giấm 7 lần, chôn như cách trên.
Não sa (nao sa, muối amoni clorua, thuốc phá kết, trừ màng) 1 tiền, chế với sữa.
Bằng sa 2 tiền; phi đan (hoàng đan đã thủy phi, tức oxit chì) 5 tiền; hoàng liên 3 tiền; nhũ hương 3 tiền; một dược 3 tiền; hùng đởm 2 tiền; băng phiến 6 phân; xạ hương 6 phân; trân châu 3 tiền; san hô 3 tiền; huyết kiệt 2 tiền; quy tu (rễ con của đương quy) 3 tiền 5 phân; thạch giải 2 tiền; khinh phấn (thủy ngân clorua, thuốc dùng ngoài, có độc) 2 tiền 5 phân; bạch đinh hương 3 tiền.
Tổng cộng 18 vị. Nếu cần trừ màng thì thêm từ sa (?) 5 phân, hải phiêu tiêu 5 phân.
Lục thánh tán thổi mũi
Xuyên khung, hùng hoàng (khoáng chất asen sunfua màu vàng cam, thuốc giải độc, sát trùng), thạch cao, nhũ hương, một dược mỗi thứ 1 tiền; bồn tiêu (mang tiêu kết tinh trong chậu) 5 tiền.
Tất cả tán bột mịn. Thuốc còn chữa mắt đỏ, chảy nước mắt lạnh, đầu phong (chứng đau đầu do phong, hay tái phát), trong tai đau ngứa, nghẹt mũi tiếng nói nặng, đau răng. Trước tiên ngậm nước trong miệng, dùng ống thổi 1–2 phân thuốc vào mũi, rồi nhổ nước ra, chốc lát là khỏi.
Các phương chữa chứng phong (bệnh do "phong" gây ra, gồm trúng phong, liệt, co giật, đau nhức)
Thanh kim đĩnh (đĩnh: thuốc nặn thành thỏi)
Chữa đàn ông, đàn bà trúng phong (đột ngột ngã ngất, méo miệng, liệt, như đột quỵ) đàm quyết (ngất do đàm chặn đường khí), hàm răng cắn chặt không mở miệng được, khó cho uống thuốc; và chứng song nga (hai bên họng sưng như hai con ngài, tức sưng amidan hai bên), hầu tý (họng sưng tắc) không nói được; trẻ con kinh phong (sốt cao co giật), đàm làm mê man bất tỉnh. Lấy một thỏi thuốc, mài tan với nước giếng lạnh múc lúc sáng sớm, dùng giấy bông thấm nước thuốc nhỏ vào lỗ mũi cho chảy vào họng. Khi đàm kêu khò khè thì móc lấy phong đàm ra, khoảnh khắc là sống lại. Hiệu nghiệm như thần, trăm lần dùng trăm lần trúng.
Huyền hồ sách (củ cây diên hồ sách, thuốc hành khí, giảm đau) 3 tiền; xạ hương 1 phân; thanh đại (bột chàm) 6 ly; nha tạo (bồ kết loại nhỏ) 14 quả, nung lửa.
Tán chung thành bột cực mịn, hòa với nước trong nặn thành thỏi, mỗi thỏi nặng 5 phân, phơi trong bóng râm cho khô, để dành dùng.
Kim đạn tử (viên thuốc như hòn đạn vàng)
Chữa các chứng phong: liệt nửa người bên trái hay bên phải, tay chân tê dại, bán thân bất toại (nửa người không cử động được), miệng mắt méo lệch, gân xương đau nhức do hàn thấp, sán khí làm sa một bên tinh hoàn, v.v.
Thiên ma (củ cây thiên ma, thuốc trừ phong, chữa chóng mặt), thăng ma (thân rễ cây thăng ma, thuốc đưa khí lên, giải độc), thảo ô (củ cây ô đầu mọc hoang, rất độc, thuốc trừ phong hàn, giảm đau), phòng phong, kinh giới, thạch hộc, tế tân, bán hạ, bạch chỉ, khương hoạt, cam thảo, tần giao (rễ cây tần giao, thuốc trừ phong thấp), xuyên khung, thương truật, cương tàm (con tằm chết cứng, thuốc trừ phong, chống co giật), thuyền thoái, toàn yết (con bọ cạp, thuốc trừ phong, chống co giật), phong phòng (tổ ong vò vẽ), ô dược (rễ cây ô dược, thuốc hành khí), đương quy, phong đằng (thân dây phong đằng, thuốc trừ phong thấp), nhũ hương, một dược, chu sa, hùng hoàng, kim ngân hoa (hoa kim ngân, thuốc thanh nhiệt giải độc), lưỡng đầu tiêm (củ một loài cây họ mao lương, thuốc trừ phong thấp), hà thủ ô, thạch xương bồ, mỗi thứ 5 tiền; mộc hương 3 tiền; xạ hương 2 tiền.
Tất cả tán bột mịn, để dành. Lấy ma hoàng bỏ đốt 2 cân, tử bối phù bình (bèo tấm mặt dưới màu tía) 8 lạng, sắc chung với nước cho đặc, bỏ bã, cô lại thành cao, trộn đều với bột làm viên to bằng quả nhãn, bọc vàng lá làm áo. Mỗi lần uống 1 viên, chiêu bằng rượu nấu với hành và gừng.
Phương ngâm rượu thần bí
Chữa liệt nửa người bên trái hay bên phải, bán thân bất toại, miệng mắt méo lệch, mọi chứng phong đau đớn không chịu nổi, chữa như thần.
Hà thủ ô 1 lạng; thạch xương bồ 1 lạng; sinh địa hoàng 7 tiền; thiên ma loại tốt 7 tiền; bạch phụ tử (củ cây bạch phụ, thuốc trừ phong đàm) 5 tiền; bạch phục linh 5 tiền; thương nhĩ tử 1 lạng, sao, tán mịn; ngũ linh chi (phân sóc bay, thuốc tan ứ, giảm đau) 5 tiền, sao; ngưu tất 7 tiền; thiên nam tinh 7 tiền, sao nước gừng; nhị tàm sa (phân tằm lứa thứ hai, thuốc trừ phong thấp) 5 tiền, sao; đương quy 7 tiền; thương truật 5 tiền, ngâm nước vo gạo rồi sao; bán hạ 7 tiền, sao nước gừng; hồng hoa (hoa rum, thuốc hoạt huyết) 5 tiền; bột thảo ô loại củ nhẵn 5 tiền; trần bì 5 tiền, bỏ cùi trắng; phòng phong 5 tiền; hán phòng kỷ (rễ cây phòng kỷ, thuốc trừ phong thấp, lợi tiểu) 5 tiền; thược dược 5 tiền; cam thảo 3 tiền; hoàng bá 5 tiền; mộc qua (quả mộc qua, thuốc thư cân, trừ thấp) 7 tiền; xuyên khung 5 tiền; dây leo bám trên cây dâu 1 lạng.
Các vị trên đem thái vụn, đựng vào túi vải, treo trong vò, đổ 1 đấu (đơn vị đong xưa, khoảng 10 thăng) rượu ngon không pha tro, bịt chặt miệng vò, đun cách thủy trong khoảng thời gian cháy hết 5 nén hương. Uống không kể giờ giấc, uống đến say là tốt.
Kim đao như thánh tán
Chữa đàn ông, đàn bà bị các chứng phong gây liệt, bán thân bất toại, miệng mắt méo lệch, đau lưng gối, tay chân tê dại, nói khó, đi khó; khắp người lở loét, hắc lào, ghẻ, phong hủi; độc xông lên đầu mắt, trong tai kêu như ve; đàm dãi, ngứa da; đau nửa đầu hay đau cả đầu do phong, không kể mới hay cũ; và phá thương phong (uốn ván do vết thương nhiễm gió độc), gót chân co quắp, người uốn ngược; rắn chó cắn; kim sang (vết thương do dao kiếm); lở loét do thấp — đều nên uống.
Thạch hộc 1 lạng; xuyên ô (củ ô đầu trồng ở Tứ Xuyên, có độc, thuốc trừ phong hàn, giảm đau), thảo ô, thương truật mỗi thứ 4 lạng; cam thảo 3 lạng; nhân sâm 5 tiền; kinh giới, hà thủ ô, xuyên khung, bạch chỉ, tế tân, đương quy, phòng phong, ma hoàng, toàn yết, thiên ma, cảo bản (rễ cây cảo bản, thuốc trừ phong, chữa đau đỉnh đầu), mỗi thứ 5 tiền; lưỡng đầu tiêm 2 tiền.
Tất cả tán bột mịn. Mỗi lần uống 5 phân hoặc 1 tiền, lúc sắp ngủ hòa với rượu mà uống. Ngoài ra không được uống thêm rượu, kiêng mọi thức ăn làm phát phong nhiệt. Thấy người tê ngứa là thuốc đã có hiệu.
Truy phong trục thấp ngộ tiên cao (cao dán đuổi phong, trừ thấp, như gặp tiên)
Chữa phong thấp làm đau các khớp xương, hoặc đàm hạch (cục hạch do đàm kết) sưng đau, da tê dại, khô ngứa, mọi bệnh phong, thần hiệu.
Hy thiêm thảo (cây cỏ hy thiêm, thuốc trừ phong thấp), hải phong đằng (dây hải phong, thuốc trừ phong thấp), bán hạ củ to, tỳ ma tử (hạt thầu dầu), ma hoàng, xuyên ô, thảo ô, nam tinh, khương hoạt, quế chi (cành quế non) mỗi thứ 4 lạng; độc hoạt, tế tân, huyền sâm, đương quy, kinh giới, kim ngân hoa mỗi thứ 1 lạng.
Các vị trên dùng 7 cân dầu vừng thật, nước hành, nước gừng tươi mỗi thứ 2 bát rưỡi, hòa chung với dầu, ngâm thuốc một đêm, rồi dùng nồi đồng rán trên lửa lúc nhỏ lúc to. Màu thuốc khó chuyển đen, phải đợi đến khi giọt dầu có màu đen mới bỏ bã. Cứ mỗi cân dầu thuốc cho 9 lạng hoàng đan tốt đã thủy phi, đợi thành cao, lại thêm 1 cân tùng hương (nhựa thông) đã nấu qua nước, 1 cân sáp vàng, đun cho tan, khuấy đều, đợi hơi ấm mới cho vào:
một dược, nhũ hương, mộc hương, khinh phấn, hồ tiêu mỗi thứ 4 lạng; bạch giới tử 1 cân.
Các vị này tán bột mịn, cho vào cao. Nếu đau răng thì không dùng khinh phấn. Mỗi cân cao cho thêm 5 tiền thiềm tô (nhựa tiết ra từ tuyến da con cóc, có độc, thuốc giảm đau, giải độc), phết lên giấy dày hoặc miếng lụa rồi dán, đến khi da ngứa, ra mồ hôi lạnh mới bóc ra.
Hoạt lạc đan (thuốc làm thông các đường kinh lạc, tức các đường dẫn khí huyết trong cơ thể)
Chữa các chứng tý (đau, tê, nặng nề do khí huyết bị phong thấp làm bế tắc) do phong thấp, vai, cánh tay, lưng, gối, gân xương đau nhức, miệng mắt méo lệch, bán thân bất toại, đi lại khó khăn, gân mạch co rút, mọi bệnh phong. Thuốc còn làm mát tim, sáng mắt, khoan khoái ngực, làm thông khí huyết. Người quá 40 tuổi nên uống phòng trước mươi viên, đến già không mắc bệnh phong. Người quá 60 tuổi thì không nên uống.
Bạch hoa xà (rắn cạp nia khô, thuốc trừ phong) 2 lạng, ngâm rượu, sấy; ô tiêu xà (rắn sọc dưa đen khô) 5 tiền, ngâm rượu, sấy; tế tân 2 lạng; toàn yết 10 con, bỏ chót đuôi; ma hoàng 2 lạng, bỏ đốt; xuyên khung 2 lạng; huyết kiệt 7 tiền 5 phân, tán mịn; lưỡng đầu tiêm 2 lạng, rửa rượu; một dược 1 lạng; phòng phong 2 lạng 5 tiền; địa long (giun đất) 5 tiền, bỏ đất; đinh hương 5 tiền; xích thược dược 1 lạng; cát căn (rễ sắn dây) 1 lạng 5 tiền; tê giác (sừng tê) 5 tiền; chu sa 1 lạng, tán mịn; bạch cương tàm 1 lạng, sao; huyền sâm 1 lạng; thảo đậu khấu (hạt cây thảo đậu khấu, thuốc ấm bụng) 2 lạng; ngưu hoàng 1 tiền 5 phân; quan quế (vỏ quế loại tốt) 2 lạng; xương ống chân hổ 1 lạng, tẩm bơ nướng; uy linh tiên 1 lạng 5 tiền; hoắc hương 2 lạng; hắc phụ tử (củ con của cây ô đầu, đã chế, thuốc rất nóng, hồi dương) 1 lạng, bỏ vỏ, nướng; xuyên khương hoạt 2 lạng; bạch chỉ 2 lạng; bại quy bản (yếm rùa cũ) 1 lạng, tẩm bơ nướng; đương quy 1 lạng 5 tiền; thục địa 2 lạng; hà thủ ô 2 lạng; an tức hương (nhựa cây bồ đề, thuốc khai khiếu) 1 lạng; thanh bì 1 lạng; thiên trúc hoàng 1 lạng; xạ hương 5 tiền, tán riêng; nhân sâm 1 lạng; băng phiến 1 tiền 5 phân, tán riêng; nhũ hương 1 lạng, tán riêng; thiên ma 2 lạng; cam thảo 2 lạng, chích (tẩm mật nướng); cốt toái bổ (thân rễ cây tổ phượng, thuốc liền xương) 1 lạng; hoàng liên 1 lạng; bạch đậu nhân (hạt bạch đậu khấu) 1 lạng; ô dược 1 lạng; hương phụ 1 lạng; phục linh 1 lạng; hoàng cầm 2 lạng; tùng hương 5 tiền; bạch truật 1 lạng; đại hoàng 1 lạng; mộc hương 1 lạng; trầm hương 1 lạng.
Tất cả tán bột mịn, dùng mật luyện làm viên to bằng viên đạn ná, bọc vàng lá làm áo. Mỗi lần uống 1 viên, uống với trà hoặc rượu. Bệnh ở phần trên cơ thể thì uống sau bữa ăn; bệnh ở phần dưới thì uống trước bữa ăn. Uống với nước Tứ vật thang (bài thuốc bổ huyết gồm bốn vị) thì càng hay.
Định phong hoàn
Chữa bán thân bất toại, ngày đêm đau đớn rên la không dứt.
Xuyên ô, phụ tử, thảo ô — đều nấu qua với gừng tươi rồi dùng, mỗi thứ 1 lạng 5 tiền; xuyên tiêu 1 lạng.
Tán chung thành bột mịn, dùng hồ nấu bằng rượu làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống 9 viên, không được uống nhiều, ngày uống 3 lần, uống với rượu lúc bụng đói.
Ly long châu (viên ngọc của rồng đen)
Chữa trăm chứng trúng phong.
Bạch hoa xà 5 tiền, tẩm bơ nướng; phiên mộc miết (hạt mã tiền, rất độc, thuốc thông kinh lạc, giảm đau) 1 hạt, tẩm bơ nướng; bán hạ 1 tiền 5 phân; xương ống chân hổ 1 lạng, tẩm bơ nướng; ma hoàng 3 tiền, bỏ đốt; nhũ hương 3 tiền; hàn thủy thạch (một loại khoáng chất tính lạnh) 4 lạng, bọc kín bằng bùn trộn muối, nung đỏ; hài nhi trà (cao nấu từ cây keo cau, thuốc thu liễm, lên da non) 1 tiền 5 phân; một dược 3 tiền.
Dùng hồ rượu làm viên to bằng viên đạn ná, đặt trong hộp chì cho mọc mốc trắng, lấy ra lau sạch mốc. Khi gặp người bệnh, đem một viên đốt trên ngọn đèn cho bốc khói, tán bột, chiêu bằng rượu ngon. Mồ hôi ra như mưa, không được để gặp gió, mồ hôi khô là khỏi.
Diệu ứng cao
Dùng nhục quế (vỏ quế dày), quân khương (gừng khô) (?), xuyên ô, thảo ô, khương hoạt, độc hoạt, nam tinh, đương quy, bạch chỉ, xích thược dược, bạch phụ tử, tử kinh bì (vỏ cây tử kinh, thuốc hoạt huyết, tiêu sưng), thạch xương bồ, mỗi thứ 1 lạng.
Mười bốn vị trên dùng 20 bát nước sắc còn 10 bát, để riêng. Bã đem sắc lại với 10 bát nước còn 3 bát, bỏ bã, đem hai nước cô chung thành cao. Kế đó lấy 2 cân tùng hương trong suốt, giã vụn, rây qua, lại dùng nước gừng, nước hành, nước tỏi, giấm gạo, rượu ngon mỗi thứ 1 bát, khuấy tùng hương trong nồi, khi kéo được thành sợi thì cho cao thuốc vào, cô lửa nhỏ đến khi giống như hổ phách. Lại lấy 2 cân dầu, rán riêng thổ mộc miết (hạt gấc) (?), tỳ ma tử, thịt hạt ba đậu (hạt cây ba đậu, rất độc, thuốc tẩy mạnh) mỗi thứ 3 lạng, rán đến màu đen, để nguội, đem bã nghiền vụn cho vào dầu rán tiếp, đến khi nhỏ vào nước thành hạt tròn thì cho 8 lạng phi đan, rồi đổ cao tùng hương đã cô vào, khuấy đều, rán đến màu đen thì nhấc ra. Đợi hơi nguội, cho nhũ hương, một dược mỗi thứ 4 lạng, bột nha tạo 3 lạng, phiến não (băng phiến) 2 tiền, cất vào đồ sứ, ngâm nước cho hết độc. Khi dán chữa chứng bĩ (khối cứng tích tụ trong bụng), lúc phết cao thêm chút a ngùy (nhựa cây a ngùy, thuốc tiêu tích khối) và xạ hương; các chứng khác thì không dùng.
Thắng kim đan [Lấy từ Đạo tạng (bộ kinh điển của Đạo giáo).]
Dùng chu sa 3 lạng, tán mịn; thư hoàng (khoáng chất asen sunfua màu vàng chanh) 1 lạng 5 tiền; lưu hoàng (lưu huỳnh) 5 tiền.
Hai thứ "hoàng" (thư hoàng, lưu hoàng) tán nhuyễn như bùn, dùng tro củi dâu lọc lấy nước cho vào nồi. Cho hai thứ hoàng vào đun cho tan chảy, cho bột chu sa vào cùng nấu tan, khuấy đều, lại thêm nước tro, vừa thêm vừa nấu ba ngày ba đêm. Khi thuốc trong nồi có tiếng xèo xèo như khóc thì vét lên, cho vào đỉnh sắt (nồi ba chân bằng sắt), dùng lửa lúc nhỏ lúc to hun cho khô hết âm khí (hơi ẩm, phần lạnh ẩm), rồi đậy kín miệng đỉnh như đóng nêm (?), dùng bùn trộn muối trát kín theo đúng phép. Dùng 30 cân than nung, đến khi lửa còn 3–4 cân thì thôi. Đợi nguội mở ra xem, thuốc kết thành một mảng ở đáy, đục lấy ra thấy trắng như bạc, tán nhuyễn như bột. Dùng cam thảo và dư cam tử (quả me rừng) hai vị cùng thuốc nấu trong nồi đất một ngày cho hết hỏa độc, lấy ra tán nhỏ, dùng cơm làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi ngày lúc bụng đói, chiêu bằng nước tiêu để nguội 3 đến 5 viên; chủ trị mọi bệnh phong, bán thân bất toại, miệng không khép lại được, người không trở mình được. Uống hết 5 tiền là khỏi. Kiêng huyết dê.
Các phương chữa chứng hàn (bệnh do cảm phải khí lạnh) [Đây là phương dùng chung; nếu cảm hàn cần làm ra mồ hôi thì dùng, nếu không thì không nên cố chấp dùng.]
Thông chân cứu khổ đan
Phương hay chuyên chữa thương hàn (bệnh ngoại cảm do khí lạnh xâm nhập, có sốt, sợ lạnh, đau mình) dù bệnh ở biểu (phần ngoài cơ thể) hay lý (phần trong), dù hư hay thực, biến đổi thất thường, bằng cách làm ra mồ hôi.
Đương quy, xích thược dược mỗi thứ 2 lạng; cam thảo, ma hoàng mỗi thứ 4 lạng, ma hoàng bỏ đốt. Mùa xuân, mùa hạ thêm thạch cao 5 tiền, nung; mùa thu, mùa đông thêm quan quế 5 tiền.
Tất cả tán thành bột cực mịn, ngâm trong rượu nóng 3 ngày, dùng túi lụa mịn lọc bỏ bã, lọc thêm 2–3 lượt nữa mới thôi. Phơi râm cho khô, để dành phối. Chu sa, hùng hoàng mỗi thứ 5 tiền, thủy phi 2–3 lần, trộn đều chung với nhau, dùng hồ giấm làm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng). Khi cấp cứu dùng 1 viên, thêm 5 phân bột hùng hoàng, chiêu bằng nước lạnh; đợi nén hương cháy được hơn 1 tấc, ra mồ hôi là được.
Nếu họng khô, hay mắc chứng hoắc loạn (nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc), uống 1 viên, thần hiệu. Nếu bị rắn độc, sâu bọ cắn, uống 1 viên, lại lấy 1 viên tán bột bôi vào chỗ bị cắn.
Tị ôn dịch lãnh ẩm tử (thuốc uống nguội phòng ôn dịch, tức bệnh dịch truyền nhiễm do khí độc theo mùa) [Lấy từ kinh Đạo tạng.]
Hồi hương 3 phân, mùa hạ dùng rễ, mùa đông dùng hạt; viễn chí 3 phân, bỏ lõi; phụ tử 2 củ, nướng; tang phiêu tiêu (tổ trứng bọ ngựa trên cây dâu, thuốc bổ thận) 20 cái, nướng; trạch tả 2 phân; tỳ giải (thân rễ cây tỳ giải, thuốc lợi thấp) 3 phân; thung dung 3 phân.
Tất cả rây thành bột, chia làm 2 thang. Lấy một cặp thận dê to, bỏ mỡ và màng, dùng 1 bát rưỡi nước sắc cùng thuốc, để ngoài trời hứng sương một đêm. Uống nguội lúc bụng đói, mỗi mùa uống 4 thang. Có thể phòng tránh ôn dịch và tai họa bệnh tật theo thời tiết, đồng thời bổ hạ nguyên (nguyên khí ở phần dưới cơ thể, tức thận).
Hợp chưởng cao (cao chắp tay)
Chữa thương hàn cấp tính, bất tỉnh nhân sự. Không cần phải uống thuốc.
Xuyên ô, thảo ô, ban miêu (sâu ban miêu, rất độc, dùng ngoài làm phồng da), ba đậu, tế tân, hồ tiêu, minh phàn (phèn chua trong), can khương (gừng khô), ma hoàng.
Mỗi thứ lượng bằng nhau, tán chung thành bột mịn. Mỗi lần dùng 3 tiền, với 1 thìa giấm ngon quấy thành hồ làm viên to bằng quả óc chó. Đặt vào lòng bàn tay người bệnh, chắp hai tay lại buộc chặt, kẹp vào giữa háng, đắp chăn cho ấm, ra mồ hôi là được. Nếu đã tỉnh thì bỏ thuốc đi, liền dùng nước bùn đất vàng rửa tay.
Các phương chữa chứng lao (bệnh hư tổn kéo dài, người gầy mòn, sốt âm ỉ, ho, có khi ho ra máu)
Ngự câu kim thủy phương (phương nước vàng ở ngòi trong cung vua)
Chữa đàn ông, đàn bà bị thiêu cốt lao (lao nóng âm ỉ như từ trong xương), can huyết lao (lao do khô cạn huyết, thường thấy ở phụ nữ mất kinh), đồng tử lao (lao ở người còn trẻ), ngày đêm sốt không lui, đến lúc nguy cấp mà không chịu uống thuốc. Nước này không phải tầm thường, thật có công "chém tướng giật cờ" (ý nói sức thuốc mạnh, đánh lui được bệnh nặng).
Dùng 8 cái sọt nan tre vàng, cao 2 thước (thước: khoảng 30 cm), lấy đất vàng sạch, không dơ bẩn trên núi, đổ vào 8 sọt, dưới mỗi sọt đặt một bát sứ để hứng. Lấy 7 thùng nước tiểu trẻ em, đổ vào đất trong 7 sọt cho thấm lọc xuống, phía trên dùng nước giếng múc lúc sáng sớm đổ vào để thúc xuống; rồi đem nước lọc được đổ chung vào sọt đất thứ tám. Nếu lọc ra ít thì lại dùng nước trong thúc thêm. Nước lọc từ 7 sọt trước lại đổ lên sọt thứ tám, để qua một đêm, lọc được 3–5 bát nước sạch, đựng vào bình sứ, bên ngoài ngâm trong nước giếng để giữ. Hễ gặp chứng này, đợi lúc người bệnh khát, muốn uống trà nước, thì cho uống nửa chén nước này là yên. Nặng nhất cũng không quá 3 lần là khỏi.
Long hương tê giác hoàn
Chữa chứng lao thổ huyết (lao nôn ra máu).
Thục địa hoàng 1 lạng, ngâm rượu, giã thật nhuyễn; sinh địa hoàng 1 lạng, ngâm rượu; sơn dược 1 lạng; thiên môn đông 1 lạng, bỏ lõi; mạch môn đông 1 lạng, bỏ lõi; tê giác 1 lạng; mực tàu kinh đô loại thật 1 lạng, nung tồn tính (đốt cháy đen bên ngoài mà vẫn giữ được tính thuốc bên trong); mẫu đơn bì (vỏ rễ cây mẫu đơn, thuốc mát huyết) 1 lạng; ngũ vị tử 1 lạng; miết giáp (mai ba ba, thuốc bổ âm, hạ sốt) 1 lạng, chế với rượu; hồ hoàng liên 1 lạng.
Tất cả tán bột mịn, dùng mật luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 70 viên, chiêu bằng nước sôi lúc bụng đói.
Chỉ thấu quỳnh châu cao (cao ngọc quý cầm ho)
Dùng túc xác (vỏ quả cây anh túc, thuốc cầm ho mạnh) 3 lạng, bỏ nắp, gân và ruột; tang bì 7 tiền; bối mẫu 8 tiền; ngũ vị 5 tiền; huyền sâm 7 tiền; bạc hà 5 tiền; trần bì 6 tiền; cát cánh 6 tiền; cam thảo 4 tiền.
Tất cả tán bột cực mịn, dùng mật luyện làm viên to bằng viên đạn ná. Mỗi lần uống 1 viên, lúc sắp ngủ chiêu bằng nước sôi.
Nhũ thăng đan
Chữa hư lao ở phụ nữ.
Hương phụ 1 cân, ngâm nước tiểu trẻ em, sao vàng; đương quy 1 lạng 5 tiền, rửa rượu; hồng hoa 1 lạng; xuyên khung 1 lạng 5 tiền, rửa rượu; tam lăng (củ cây tam lăng, thuốc phá huyết ứ, tiêu khối) 1 lạng, sao giấm; sinh địa 2 lạng; bạch thược dược 1 lạng 5 tiền; mẫu đơn bì 2 lạng; ngải Kỳ Châu (lá ngải cứu đất Kỳ Châu) 4 lạng; thảo đậu nhân (hạt thảo đậu khấu) 1 lạng, sao với cám mì; huyền hồ sách 1 lạng 5 tiền; chỉ xác 2 lạng; thanh bì 1 lạng, sao với cám mì; sơn tra nhục 4 lạng, sao; ô dược 2 lạng, sao; tử tô tử 1 lạng 5 tiền; la bặc tử 2 lạng, sao; bồng truật (nga truật, củ nghệ đen, thuốc phá huyết ứ) 1 lạng, sao giấm; thục địa 2 lạng, nấu với 2 bát rượu thành cao; sa nhân 1 lạng 5 tiền, sao.
Tán chung thành bột mịn, dùng hồ giấm làm viên. Mỗi lần uống 2 tiền, chiêu bằng nước sắc ngải cứu pha giấm, uống bất cứ lúc nào.
Phương chưng rốn bí diệu
Chữa ngũ lao thất thương (năm loại lao tổn ở năm tạng và bảy loại tổn thương do lao lực, tình chí, phòng dục…), các chứng hư nhược, trăm thứ tổn hại, muôn bệnh đều trừ.
Xạ hương 5 tiền; đinh hương 3 tiền; thanh diêm 4 tiền; nhũ hương 3 tiền; mộc hương 3 tiền; hùng hoàng 3 tiền; ngũ linh chi 5 tiền; tiểu hồi hương 5 tiền; một dược, hổ cốt (xương hổ), xà cốt (xương rắn), long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ, thuốc an thần, thu liễm), chu sa mỗi thứ 5 tiền; nhân sâm, đại phụ tử (phụ tử củ to), hồ tiêu mỗi thứ 7 tiền; bạch phụ tử 5 tiền; dạ minh sa (phân dơi) 5 tiền, có tác dụng thông phổi, bổ chỗ thiếu hụt.
Mười tám vị thuốc trên tán bột, để dành dùng. Kế đến dùng ngải Kỳ Châu làm mồi cứu (mồi ngải vo hình nón, đặt lên người rồi đốt cho hơi nóng thấm vào; mỗi mồi gọi là một "tráng"), và một miếng vỏ cây hòe to bằng đồng tiền lớn để đậy lên mặt thuốc, nhằm giữ cho vị thuốc không bay mất. Mỗi lần dùng, xem lỗ rốn của người bệnh sâu hay nông, trước nhét 1–2 ly xạ hương vào rốn, kế nhét thuốc vào cho chặt; trên dùng bột kiều mạch nhào đều nặn thành một cái vành, hơi lớn hơn lỗ rốn, vòng quanh ấn chặt bốn phía quanh rốn, lại nhét thuốc vào giữa cho đầy và chặt. Kế dùng chân cây trâm bạc chọc vài lỗ trên lớp thuốc ở rốn, rồi đậy miếng vỏ hòe lên. Trên miếng vỏ đặt mồi ngải mà đốt cứu, đến 120 mồi thì thôi; khắp người ra mồ hôi nóng, trăm bệnh đều tan. Nếu mồ hôi không ra thì cứu thêm. Sau khi cứu phải giữ gìn tĩnh dưỡng hơn một tháng; trong một tháng không để gặp gió lạnh, không ăn đồ dầu mỡ, đồ sống lạnh. Mỗi năm chưng rốn 4 lần thì trăm bệnh tiêu trừ. Các chứng ho lâu, suyễn lâu, thổ huyết, hàn lao (lao do lạnh), di tinh, bạch trọc (tiểu ra nước đục trắng), dương vật không cương, hạ nguyên lạnh yếu, đàm hỏa; phụ nữ xích bạch đới hạ (ra khí hư màu đỏ hoặc trắng), lâu năm không có con — đều có thể cứu được, chỉ có điều không dùng xạ hương thì hay hơn. Đây là phương của tiên.
Các phương chữa chứng ế cách (nghẹn: ăn vào bị nghẹn ở họng hoặc ngực, không xuống được, hoặc xuống rồi lại nôn ra)
Quán can đan (thuốc gan chim quán)
Chữa phiên vị (ăn vào rồi lại nôn ngược ra) và cách thực. Mỗi lần dùng một con chim quán (loài cò lớn) già, lấy hai thứ là gan và mề [tức gan và dạ dày trong bụng chim], thái lát mỏng, sấy khô trên ngói mới, không được để cháy, tán bột. Lấy gạo kê vàng để lâu nấu cháo, trộn làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi lần uống 7 viên; nếu không hiệu thì tăng lên 14 viên, rồi đến 21 viên. Vẫn không hiệu thì vị khí (sinh lực của dạ dày) đã tuyệt, không cần chữa nữa.
Hồi sinh tán
Phương thần hiệu chữa cách thực, cách khí (khí uất kết ở ngực gây nghẹn).
Cấp tính tử (hạt cây bóng nước, thuốc phá huyết, làm mềm chất cứng) 1 lạng, cùng 3 phân não sa, với 2 chén nước, nấu cạn, để dành dùng. Chu sa [5 tiền], hùng hoàng [5 tiền], bằng sa [3 tiền], trầm hương [3 tiền], mộc hương [5 tiền], đinh hương [3 tiền], xạ hương [1 tiền].
Các vị trên mỗi thứ tán riêng thành bột cực mịn. Mỗi lần uống 3 phân, chiêu bằng rượu mạnh, hiệu nghiệm ngay.
Hổ đỗ tán (thuốc bột dạ dày hổ)
Hậu phác (vỏ cây hậu phác, thuốc hành khí, tiêu đầy) [sao với gừng 3 lần], trần bì [mỗi thứ 2 lạng]; phục linh, cam thảo chích, nhân sâm mỗi thứ 1 lạng; thương truật ngâm nước vo gạo rồi sao, sau đổi sang sao với nước gừng, lấy 4 lạng sạch; dạ dày hổ.
Tro dạ dày hổ dùng ngang lượng với thuốc. Nướng dạ dày hổ có cách: dùng hai miếng ngói mới úp kẹp dạ dày, giữ chặt hai đầu, lửa không được mạnh, hun đến khi có màu như bạc, không được để cháy, rồi cho vào thuốc.
Tái sinh đan
Chữa phiên vị nôn ra thức ăn, cách khí, đàm hỏa, hiệu như thần.
Cấp tính tử 5 tiền; tri mẫu 5 tiền; bằng sa 5 tiền; khô phàn (phèn chua đã phi khô) 3 tiền; ngũ linh chi 3 tiền; hùng hoàng 2 tiền; não sa 3 phân; uất kim (củ nghệ trắng, thuốc hành khí, giải uất) 2 tiền 5 phân; thanh diêm 2 tiền; xạ hương 1 tiền; vôi cũ 5 tiền, sao vàng.
Vào ngày mùng 8 tháng chạp, hoặc bất kỳ ngày nào trong tháng chạp, lấy được 1 cân mật bò vàng. Các thuốc trên tán chung thành bột mịn, trộn với nước mật cho không khô không ướt, như hạt phân chuột, nhồi vào trong túi mật, phơi râm cho khô, để dành dùng. Người bệnh không kể nam hay nữ, mỗi lần chỉ uống 1 phân 2 ly, chiêu bằng rượu nấu. Nếu gặp chứng đàm hỏa thì hòa với nước mật ong mà uống.
Các phương chữa chứng tả lỵ (tiêu chảy và kiết lỵ)
Áp bản đan (thuốc như tấm ván chắn cửa cống, ý nói chặn đứng tiêu chảy)
Ba đậu 24 hạt, ép bỏ hết dầu; hạnh nhân 24 hạt, bỏ vỏ và đầu nhọn; nhũ hương 3 tiền; một dược 3 tiền.
Trước hết dùng 6 lạng phi đan đã thủy phi sạch, 2 lạng sáp vàng tốt, nấu chảy, cho các thuốc vào làm viên to bằng hạt đậu nành. Mỗi lần uống 1 viên. Lỵ ra máu đỏ thì chiêu bằng nước sắc cam thảo; lỵ ra mũi trắng thì chiêu bằng nước gừng; tiêu chảy ra toàn nước thì chiêu bằng nước cơm.
Phương tiên chữa lỵ đỏ trắng (lỵ ra cả máu lẫn mũi)
Ngày mùng 5 tháng năm, bắt vài cân lươn, rửa ướt bằng rượu nấu, xâu qua đuôi treo lên phơi khô. Sau đó lấy ngọn cây đay vàng và vỏ gương sen, hai thứ phơi khô tán bột, để dành dùng. Mỗi lần dùng 1 tiền bột lươn phối với 5 phân bột đay; người lớn uống 1 tiền, trẻ nhỏ 7–8 phân, chiêu bằng rượu.
Ba phương chữa cấm khẩu lỵ (kiết lỵ nặng đến mức không ăn uống được, ăn vào là nôn)
Dùng sơn dược, ý dĩ nhân, thạch liên tử (hạt sen già vỏ đen cứng).
Ba vị trên tán bột, hòa nước sôi uống 3–5 lần, liền thấy muốn ăn, khỏi bệnh.
Lại một phương
Thêm thịt hạt sen cũng được.
Lại một phương nữa [Người hư nhược dùng phương này.]
Nhân sâm 3 tiền, hoàng liên 3 tiền, thịt hạt sen 3 tiền.
Tán chung thành bột, sắc uống.
Các phương chữa chứng trĩ lậu (bệnh trĩ và rò hậu môn, tức trĩ vỡ thành đường rò chảy mủ, nước)
Bát tiên tụ hội đan (thuốc tám vị tiên họp mặt) [Gồm tám phương.]
Một: phương xông rửa
Dùng ngũ vị (?), phác tiêu (mang tiêu thô, thuốc thanh nhiệt, làm mềm chỗ cứng), chỉ xác, bạch chỉ, trần bì, tế tân, hoàng bá, rễ cây thủy dương liễu (liễu nước), hoàng liên, mỗi thứ 5 tiền.
Các vị trên dùng 7 bát nước sắc còn 6 bát, đổ vào vò, ngồi đặt chỗ trĩ lên miệng vò mà xông cho thật kỹ, đợi nước ấm thì rửa chỗ bệnh. [Sau đó uống phương thứ hai.]
Hai: thuốc bại độc (thuốc đánh tan độc)
Dùng đương quy, thược dược, xuyên khung, cam thảo, mộc miết tử (hạt gấc), sơn chi, liên kiều, thục địa, phòng phong, kim ngân hoa, kinh giới, trần bì, chỉ xác, toàn yết, xuyên sơn giáp (vảy con tê tê, thuốc thông kinh, tiêu mủ), cương tàm, thuyền thoái, hạt bồ kết, mỗi thứ 1 tiền; phác tiêu, ngô công (con rết) 1 con bỏ đầu và chân, đại hoàng, mỗi thứ 3 tiền.
Dùng 2 chén nước sắc còn 1 chén, uống lúc bụng đói; đi ngoài ra một ít phân là có hiệu.
Ba: thuốc bôi
Dùng bạch phàn 1 lạng, túi trứng trắng của nhện hỉ (một loài nhện nhỏ chân dài) 16 cái.
Hai vị trên đều nung qua rồi tán bột mịn mà bôi. Nung qua thì phèn chua thành khô phàn, còn túi trứng nhện thành than.
Bốn: thuốc dầu
Dùng tô hợp du (dầu nhựa cây tô hợp hương) 5 phân, hùng đởm 5 phân.
Lấy 3 quả trứng con so (trứng đẻ lứa đầu) của gà, bỏ lòng trắng, rán ra dầu, trộn đều ba thứ mà đắp.
Năm: thuốc nước
Dùng phiến não 1 phân, phác tiêu 5 phân, hạt quả trám đốt thành than 5 tiền, hùng đởm 3 phân, thịt hơn mười con ốc sên giã nát, cùng các thuốc trên cho vào hũ sứ, đổ nước vào cho đầy hũ, ngâm một đêm. Chắt bỏ nước, lấy thuốc đắp lên trĩ. Dùng đồng thời cả năm phương, không ai là không dứt gốc. Rất hay! Rất hay!
Sáu: phương chữa trĩ ngoại (búi trĩ ở ngoài hậu môn)
Dùng con ngỗng ở thôn quê ăn đủ trăm thứ cỏ, giết lấy nước mật, hòa với hài nhi trà, đắp một hai lần là khỏi.
Bảy: phương chữa huyết trĩ (trĩ chảy máu)
Dùng quả bồ kết cùng tóc của chính người bệnh, đốt lấy khói trong vò, ngồi lên trên mà xông. Lại dùng hoa tiêu, lá hành sắc nước mà rửa, liền có hiệu.
Tám: phương chữa trĩ ngoại
Nếu ngoài hậu môn có búi trĩ vướng víu, dùng lưu ký nô (cây lưu ký nô, thuốc hoạt huyết, cầm máu), còn gọi là cửu lý quang, lấy nước cốt sắc đến khi đặc như mật thì thôi. Cho vào hài nhi trà, khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị đắng, thanh nhiệt, sát trùng) mỗi thứ 1 tiền, khinh phấn 3 phân, huyết kiệt 5 phân, một dược 5 phân.
Các vị này tán bột, trộn vào cao ở trên, mỗi ngày bôi 3 lần, hết đau, tiêu ngay, rất thần hiệu.
Bốn phương kỳ diệu chữa rò
Dùng nhụy hoa sen, đương quy, ngũ bội tử mỗi thứ 1 lạng; nhũ hương, một dược mỗi thứ 1 tiền 5 phân; hắc khiên ngưu, bạch khiên ngưu (hạt bìm bìm đen và trắng, thuốc tẩy xổ, trục nước) mỗi thứ 1 lạng; thổ chu (đất son đỏ), còn gọi là bản nhi chu, 2 tiền.
Tán chung thành bột; bệnh nặng dùng 5 tiền, nhẹ dùng 3 tiền, vào canh năm (khoảng 3–5 giờ sáng) hòa với nước canh thịt mà uống, rồi uống thêm một chén rượu ngon, tống ra giun sán hoặc thịt nát ra mới là có hiệu; sau đó uống thuốc sắc:
chỉ xác 2 tiền; hoàng kỳ, đương quy, xuyên khung, sinh địa mỗi thứ 1 tiền; điều cầm (hoàng cầm loại rễ con, chắc ruột), hòe giác (quả cây hòe, thuốc cầm máu, chữa trĩ), hoàng liên, thăng ma mỗi thứ 6–7 phân.
Sắc với nước, uống lúc xa bữa ăn.
Phương thứ hai [Thuốc ngồi lên để thu công, làm lành hẳn.]
Dùng bì tiêu (mang tiêu thô) 1 cân, minh phàn 8 lạng, long cốt 1 lạng, thổ chu 5 tiền, chương não (long não) 5 tiền, nhũ hương 1 lạng, một dược 1 lạng, huyết kiệt 5 tiền, hải phiêu tiêu 1 lạng.
Đựng vào túi lụa, ngồi mông lên túi trong khoảng thời gian cháy hết ba nén hương là khỏi.
Phương thứ ba [Thuốc viên.]
Dùng nhụy hoa sen 1 tiền, quy giáp (mai rùa) 1 tiền, ngọc trai 5 phân, tê giác 3 tiền, linh dương giác 2 tiền, xạ hương 3 phân; bệnh nặng thì thêm ngưu hoàng 2 tiền.
Dùng hồ nấu bằng rượu ngon làm viên, chiêu bằng rượu ngon, nuốt 30 viên. Kiêng chuyện phòng the.
Phương thứ tư [Thuốc xông.]
Dùng thuyền thoái, khương hoàng (củ nghệ vàng), thăng ma, phong phòng, bột ngà voi mỗi thứ 1 lạng; mộc hương, nhũ hương, một dược, huyết kiệt, hồ hoàng liên mỗi thứ 5 tiền; bì tiêu, địa cốt bì, vỏ cây ngô đồng mỗi thứ 3 tiền.
Các vị trên sắc nước để xông và rửa.
Tiên loa cao (cao ốc tiên)
Phương chữa trĩ lậu, tạng độc (độc nhiệt ở ruột gây sưng loét quanh hậu môn) đã thành ba năm lỗ chảy nước.
Dùng quảng giao (keo nấu từ da trâu bò, sản ở đất Quảng) 1 lạng, cho vào 1 tiền can cát, sao thành hạt vàng, tán bột; lúc bụng đói chiêu bằng rượu nóng 2 tiền, để cầm máu. Nếu có mủ thì dùng quán chúng (thân rễ cây dương xỉ quán chúng, thuốc sát trùng, cầm máu) 1 lạng, ngâm rượu mạnh rồi sao, tán bột, cùng phục thần 1 lạng tán bột.
Các vị trên tán bột, lúc bụng đói chiêu bằng rượu nóng 2 tiền. Nếu có lỗ rò thì dùng thuyền thoái, bạch chỉ giã nát nhét đầy lỗ. Lại dùng một con ốc ruộng to, cho vào 1 phân phiến não, thịt ốc liền hóa thành nước, dùng lông ngỗng chấm quệt vào miệng vết loét thì miệng liền thu nhỏ lại. Sau đó dùng thêm thuốc bôi.
Phương thuốc bôi
Dùng ngọc trai 1 phân, cho vào trong miếng đậu phụ, gói giấy nung trên lửa rồi tán bột; băng phiến 5 ly; bột ngà voi 5 phân; huyết kiệt 5 phân; nhũ hương 5 phân; một dược 5 phân; hải phiêu tiêu bỏ vỏ cứng, 5 phân; long cốt nung lửa rồi nhúng nước tiểu, 5 phân; khinh phấn 3 phân; định phấn (bột chì trắng) nung đến vàng, 5 phân.
Tán chung thành bột, rắc khô lên, có hiệu ngay.
Thiếu dương hoàn [Chữa trĩ lậu.]
Tro tóc trẻ em (huyết dư, tức tóc đem đốt thành tro), tro sừng hươu mới, tro yếm rùa cũ, mỗi thứ 2 lạng; thuyền thoái rửa và ngâm rượu, 1 lạng; nhũ hương, một dược mỗi thứ 5 tiền.
Tán chung thành bột mịn, lấy 2 lạng 5 tiền sáp vàng, 5 tiền sáp trắng, đun chảy hai thứ cho đều rồi trộn thuốc làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống 30 viên, chiêu bằng rượu.
Các phương chữa ung, thư, tiết, độc (các loại mụn nhọt độc: ung là nhọt sưng to, nông, nóng đỏ; thư là nhọt sâu, cứng, khó vỡ; tiết là mụn nhọt nhỏ)
Phương hóa độc tiêu sưng
Chữa các loại nhọt dữ, phát bối (nhọt độc mọc ở lưng), đinh nhọt (nhọt nhỏ, chân cứng, ăn sâu như đinh) sưng tấy, v.v.
Nhũ hương trong 3 tiền, vỏ trắng rễ cây xuân (cây xoan thơm) 5 tiền, vừng 1 tiền.
Tất cả tán bột, dùng 2 chén nước sắc sôi 3–5 dạo. Uống lúc còn nóng, trùm chăn cho ra mồ hôi là giải được.
Nha tiêu tán (thuốc bột răng chó tiêu nhọt)
Dùng răng nanh chó sao đến cháy đen, tán bột. Trước hết lấy hành sắc nước rửa nhọt, rồi rắc bột răng đã sao lên. Chữa phát bối như thần, thật là phương bí truyền.
Thiên kim nội thác lý tán (thuốc bột quý giá ngàn vàng, nâng đỡ từ bên trong để đẩy độc nhọt ra ngoài)
Dùng đương quy, liên kiều mỗi thứ 1 tiền 5 phân; xích thược dược, bạch chỉ, xuyên khung, khương hoạt, hoàng liên mỗi thứ 1 tiền; cam thảo 5 phân; cát cánh, tạo giác (dùng phần gai), xuyên sơn giáp nung lửa, mỗi thứ 1 tiền; nhân sâm, quan quế mỗi thứ 7 phân.
Các thầy thuốc trong triều muốn bỏ hai vị sau cùng, nhưng bỏ đi thì thuốc không còn hiệu nữa. Dùng 2 chén nước, thêm 1 bát rượu, sắc lên. Chia ra uống tùy bệnh ở phần trên hay phần dưới cơ thể (?).
Phi long đoạt mệnh đan (thuốc rồng bay giành lại mạng sống)
Dùng thiềm tô 2 tiền, hòa tan với rượu; huyết kiệt 1 tiền; nhũ hương 2 tiền; một dược 2 tiền; hùng hoàng 3 tiền; khinh phấn 5 phân; đởm phàn 1 tiền; xạ hương 5 phân; đồng lục (gỉ đồng xanh) 2 tiền; hàn thủy thạch 1 tiền; chu sa 1 tiền dùng làm áo bọc; băng phiến 3 phân, có hay không đều được; ốc sên 21 con; thiên long 1 con, tức con rết, bỏ đầu và chân. Con đầu vàng óng, bụng vàng hoặc bụng đen là con cái; con lưng béo chắc là con đực — những con này thì dùng; con nhỏ, đầu đỏ hoặc trắng (?) thì không dùng.
Các vị trên tán bột, nghiền ốc sên trộn làm viên to bằng hạt đậu xanh. Nếu ốc sên ít không đủ trộn thuốc thì dùng rượu quấy hồ làm viên. Mỗi lần uống 2 viên: nhai nát hành trắng trong miệng, nhổ ra lòng bàn tay, gói 2 viên thuốc lại, nuốt với rượu để lâu năm hâm nóng. Đắp chăn áo cho ấm, ngủ một hai canh giờ (mỗi canh giờ khoảng 2 tiếng), rồi lại uống rượu nóng cho thật say; sức thuốc phát ra, mồ hôi nóng ra là khỏi. Nếu chưa khỏi có thể uống thêm 2 viên.
Ba phương thuốc cô (thuốc đắp vây quanh nhọt để khoanh vùng, không cho độc lan ra)
Xương hàm dưới chó vàng 1 bộ, đốt tồn tính, lấy 2 lạng; bột đậu tằm 1 lạng; bạch liễm (rễ củ dây bạch liễm, thuốc giải độc, tiêu nhọt) 1 lạng.
Ba vị trên tán chung thành bột, hòa đều với giấm gạo, bôi lên nhọt nhưng chừa phần đỉnh; nhọt mới phát thì tiêu, nhọt đã phát thì chảy hết nước vàng là khỏi. Sau khi khỏi vẫn phải uống phương "Trung lưu nhất hồ" (?) mới tránh được hậu họa. Phương này cũng là bí truyền, thần nghiệm.
Lại một phương
Dùng xuyên ô, hoàng bá.
Lượng bằng nhau, tán bột, hòa với mật lợn đắp vây quanh bốn phía nhọt, chỉ chừa một lỗ ở giữa để thoát khí.
Lại một phương
Dùng đương quy, hoàng bá, khương hoạt.
Lượng bằng nhau, tán bột mịn. Khi nhọt mới nổi, giã dây lộ tư đằng (dây kim ngân) lấy nước, hòa thuốc đắp quanh bốn phía nhọt, nhọt tự nhiên thu nhỏ lại, chảy ra nước độc. Không được đắp kín đầu nhọt, e khí độc không thoát ra được mà gây hại.
Hoạt mệnh ẩm (thuốc uống cứu sống) [Thuốc rất hay; bệnh vừa phát phải uống ngay thì giải được, đã nhiều lần nghiệm thấy.]
Chữa mọi chứng ung thư, phát bối, sưng độc và các loại nhọt dữ. Mới phát thì uống một thang là tan; đã thành nhọt thì sẽ nổi đỉnh; đã thành mủ thì dễ vỡ. Hiệu quả không kể xiết.
Xuyên sơn giáp sao với bột vỏ nghêu đến màu vàng; cam thảo tiết (đốt mấu của rễ cam thảo); một dược thật; xích thược dược; phòng phong; bạch chỉ thơm — mỗi thứ 6 phân; thiên hoa phấn, bối mẫu, tạo giác thích (gai bồ kết) mỗi thứ 8 phân; đương quy vĩ (phần đuôi rễ đương quy, thuốc hoạt huyết), nhũ hương mỗi thứ 1 tiền; trần quất bì (vỏ quýt lâu năm), kim ngân hoa — phải là loại để đủ 4 năm — mỗi thứ 3 tiền.
Các vị thuốc trên gộp lại làm một thang. Dùng ba chén trà rượu ngon loại "vô hôi" (rượu không pha tro vôi), đổ vào nồi đất, sắc sôi bốn năm dạo, lấy ra, lọc bỏ bã, uống nước thuốc lúc còn ấm, uống hết mới thôi. Nhọt ở trên thắt lưng thì uống sau bữa ăn; nhọt ở dưới thắt lưng thì uống lúc bụng đói. Ai uống được rượu thì sau khi uống rượu thuốc, uống thêm hai ba chén rượu trong không có thuốc thì càng hay, vì rượu giúp sức thuốc lan đi mạnh nhất.
Nhẫn đông hoàn (thuốc viên làm từ cây nhẫn đông).
Nhẫn đông tức là kim ngân hoa (hoa kim ngân, vị thuốc thanh nhiệt giải độc), còn gọi là lão ông tu, lại gọi là tả chuyển đằng. Khi hoa nở, hái vài cân (cân ta, bằng 16 lạng, khoảng 600 gam) hoa, phơi khô để dành. Khi cần dùng thì lấy một cân hoa đã phơi khô cùng hai lạng (lạng ta, khoảng 37 gam) phấn thảo (cam thảo loại tốt, ruột trắng bở như bột), tán thành bột mịn. Dùng rượu vô hôi quấy hồ bột mì để viên. Mỗi lần uống tám mươi viên với rượu, không kể giờ giấc, mỗi ngày uống ba lần.
Lúc rảnh rỗi không có việc gì thì hái bốn cân kim ngân hoa, nhân lúc còn tươi rửa sạch, cho vào cối đá giã nát. Cho vào một nồi đất lớn, đổ ba bát nước giếng múc lúc sáng sớm và ba bát rượu vô hôi, khuấy cho loãng, sắc hơn mười dạo sôi. Khi chất thuốc đã ra hết thì nhắc xuống, dùng vải mộc lọc bỏ bã. Nước thuốc đổ lại vào nồi, nấu tiếp thành cao, đến khi nhỏ vào nước mà không tan là được. Lại lấy một cân hoa sấy khô, cùng hai lạng phấn thảo tán thành bột mịn. Lấy cao trộn vào bột, dùng rượu quấy hồ bột mì nhồi chung, cho vào cối đá giã một hai trăm chày, viên to bằng hạt đậu xanh. Uống xa bữa ăn, mỗi lần tám chín mươi viên với rượu. Thuốc này uống với rượu thì tốt; ai không uống rượu thì uống với nước đã đun sôi thật kỹ.
Phàm người sắp phát nhọt độc ung thư (ung là nhọt sưng to nổi đỏ ở nông; thư là nhọt sâu, chìm, khó vỡ), thì nửa năm hay một năm trước, thường tự thấy miệng khô, hoặc khát, thèm uống trà và nước, hoặc ăn xong lại đói ngay. Chứng ấy gọi là trung tiêu (một thể của bệnh tiêu khát, tức bệnh khát nhiều, ăn nhiều, do nhiệt ở dạ dày). Nếu có chứng này mà sau đó phát bối (nhọt lớn mọc ở lưng) thì ắt khó chữa. Phải gấp rút uống Nhẫn đông hoàn mỗi ngày, không được bỏ dở (?). Cứ chú tâm uống lâu như thế thì tránh được bệnh nhọt lưng. Dù không tránh được thì cũng ắt chữa được.
Người ta lúc chưa phát nhọt lưng thì không khát; lúc đang phát nhọt lưng cũng không khát lắm. Đến khi nhọt lưng đã khỏi, chớ tự cho là mình không sao, vẫn phải uống Nhẫn đông hoàn, mỗi ngày một lần, mỗi đêm một lần. Uống đến hơn trăm ngày, thấy cơ thể đói no như thường, tân dịch (các chất dịch trong cơ thể như nước bọt, mồ hôi…) không cạn khô nữa thì mới thôi.
Thất ly tán (thuốc bột mỗi lần uống bảy ly).
Chữa năm loại nhọt ung.
Hùng hoàng (khoáng vật màu vàng, có chất thạch tín) 1 đồng cân (tiền, khoảng 3,7 gam); bạch hoạt thạch (đá tan trắng) 3 đồng cân; hai vị này cùng tán bột mịn để dành. Ba đậu (hạt cây ba đậu, rất độc, tẩy mạnh) 3 đồng cân, ép bỏ dầu; hạnh nhân (nhân hạt mơ) 3 đồng cân, bỏ vỏ, bỏ đầu nhọn và bỏ dầu; hai vị này đập nghìn chày để dành. Khinh phấn thật (thuốc chế từ thủy ngân, dạng bột trắng nhẹ) 1 đồng cân 2 phân (phân là một phần mười đồng cân).
Tán khinh phấn thành bột mịn, dùng sữa người trộn làm một viên, bên ngoài bọc vỏ bột mì, cho vào nồi, hấp bằng nước cam thảo chừng nửa nén hương cháy, đến khi vỏ bột chín thì lấy ra. Bỏ vỏ bột, nhân lúc còn nóng trộn với bốn vị trước, đập nhuyễn làm viên to bằng hạt cải củ. Mỗi lần uống 7 ly (ly là một phần mười phân) hoặc 1 phân, uống lúc bụng đói với nước gừng; uống hai lần là khỏi.
Thần phương chữa nhọt đối khẩu (nhọt mọc ở gáy, ngay phía đối diện với miệng).
Hái lá thiên già còn nguyên cành, cùng ba lát gừng sống giã nát, đắp lên nhọt, sáng tối thay một lần, ba ngày thì khỏi. [Thiên già tức là khiên ngưu (cây bìm bìm), hạt không có vỏ bọc, lúc đầu xanh sau thành đen.]
Mạch phạn thạch vi tán (thuốc bột làm từ đá mạch phạn, dùng đắp vây quanh nhọt).
Mạch phạn thạch màu trắng 2 lạng. Đá này trông như nắm cơm, có ở Hồ Quảng (vùng Hồ Bắc, Hồ Nam ngày nay) và ở các núi lớn. Lấy một cân, đựng trong đồ sắt, cho vào lửa to nung đỏ, lấy ra nhúng vào giấm gạo lâu năm; làm như thế tất cả mười lần.
Bạch liễm (rễ một loài dây leo, vị thuốc chữa nhọt) 1 lạng, bỏ vỏ, rửa sạch. Lộc giác hôi (tro sừng hươu) 4 lạng: dùng sừng mới còn dính xương đỉnh đầu, chặt khúc, ngâm nước ba ngày, mỗi ngày thay nước, rồi nướng trên lửa than cho đỏ, lấy ra ngay, lấy vật đậy kín cho thành than, rồi tán bột. Các vị cùng giã thành bột, cho giấm gạo lâu năm vào nồi đất khuấy đều sền sệt như tương, không được quá loãng. Nấu bằng văn vũ hỏa (lửa lúc nhỏ lúc to xen nhau), lấy cành hòe khuấy không ngừng tay, đợi thuốc nổi bọt như mắt cá, đừng để bụi bẩn rơi vào. Cho vào bình sứ cất kỹ, đặt bình vào nước giếng ba năm ngày để rút hỏa khí (hơi nóng của lửa còn đọng trong thuốc, dùng ngay sẽ gây rát). Mỗi lần dùng, lấy nước luộc móng giò lợn rửa sạch chỗ nhọt, dùng đầu que phết (?) khêu cao bôi lên chỗ đau, chỉ chừa một đầu nhọt để khí độc thoát ra. Bôi cao này, không những hết đau hết ngứa mà còn thấy rất dễ chịu. Chỉ khi nào thịt thối rụng hết, mủ nước và những hạt đen găm trong nhọt đều rụng sạch từng cái một, không còn chút nào, ấy là lúc nhọt đã hơi đỡ, mới dán Thần dị cao. Nếu để miệng nhọt liền sớm quá, e còn sót độc, sẽ phát lại, rất nên cẩn thận.
Phương Thần dị cao (cao dán thần diệu).
Dùng huyền sâm (rễ cây huyền sâm, vị thuốc mát) 5 đồng cân, không được để chạm đồ sắt; miên hoàng kỳ (rễ hoàng kỳ loại mềm dẻo, vị thuốc bổ khí) 3 lạng; xác rắn lột nguyên vẹn 5 đồng cân, rửa nước muối, sấy khô; hạnh nhân 1 lạng, bỏ đầu nhọn; hoàng đan (bột chì đỏ, vị thuốc dùng làm cao dán) 1 lạng; tóc rối của đàn ông 5 đồng cân, rửa sạch, sấy khô; tổ ong lớn, loại nhiều lỗ là tốt, làm sạch, thái nhỏ, 1 lạng.
Dùng một cân dầu vừng thật, cho cùng tóc rối đàn ông vào nồi, nấu lửa nhỏ đến khi tóc cháy tan vào dầu, mới cho hạnh nhân vào, đợi hạnh nhân đen lại thì lọc bỏ bã. Đổi sang một nồi đồng, đổ dầu vào, rồi mới cho huyền sâm, hoàng kỳ vào, nấu lửa nhỏ một lúc, nhấc ra đặt xuống đất. Đợi hơi nóng dịu bớt, cho tổ ong và xác rắn vào, dùng cành hòe khuấy không ngừng tay. Lại nấu lửa nhỏ đến khi dầu có màu vàng tía, bỏ bã, để nguội, lại cho hoàng đan vào, lại đặt lên bếp, đun lửa liu riu, khuấy không ngừng tay hơn nghìn lượt, đợi màu dầu thuốc biến đổi, nhỏ vào nước thì đọng thành hạt tròn là được. Nhấc ra đổ vào nước ba ngày để rút hỏa khí, rồi cho vào bình sứ cất giữ. Cao này cốt ở hỏa hầu (độ lửa và thời gian nấu): lửa to không những hỏng thuốc mà e còn làm hại mắt người. Hết sức quan trọng! Hết sức quan trọng!
Phương "rết bò miệng nhọt" (phương dùng da cóc đắp giữ miệng nhọt, phòng rết bò đến).
Lấy một con cóc lớn sống trong đất, lột cả bộ da sần, đắp phủ lên miệng nhọt. Trên da cóc, dùng kim đâm vài lỗ để khí độc thoát ra. Nhọt ung được đắp như thế, người bệnh tự thấy yên ổn dễ chịu; da cóc lại bám giữ được miệng nhọt, không cho lan rộng, lại tránh được nạn rết ngửi mùi mà bò tới cắn. Thần diệu! Thần diệu!
Phương làm đen râu tóc.
Ô tu nội bổ nhân nhân hoàn (thuốc viên bồi bổ bên trong, làm đen râu).
Nhân sâm 5 đồng cân; sa nhân (hạt cây sa nhân, vị cay thơm, giúp tiêu hóa), trầm hương (gỗ trầm), mộc hương (rễ cây mộc hương, vị thơm hành khí), hòe giác tử (quả hòe), sinh địa (củ địa hoàng tươi hoặc phơi khô chưa chế) rửa qua rượu, tang thầm (quả dâu tằm), thục địa (củ địa hoàng đã đồ chín), mỗi thứ 5 đồng cân; sơn dược (củ mài) bỏ vỏ, phục linh (nấm mọc ở rễ thông), xuyên tiêu (hạt tiêu Tứ Xuyên) bỏ hạt đen bên trong, câu kỷ (quả kỷ tử), đại hồi hương (hoa hồi) rửa qua rượu, hạn liên thảo (cây cỏ mực), cam thảo, thương truật (củ cây thương truật), mỗi thứ 1 lạng — thương truật ngâm nước vo gạo ba ngày, bỏ vỏ, sao với muối rồi dùng; hà thủ ô 4 lạng, trộn với đậu đen đồ bảy lần rồi lấy ra; hà thủ ô trước hết dùng dao tre thái nhỏ, bỏ phần đầu rồi dùng, không được để chạm đồ sắt.
Các vị trên tán bột, trộn mật ong đã luyện làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống với rượu pha muối. Kiêng ăn củ cải. Người uống thuốc này, không những râu sợi nào cũng đen, mà cái hay của việc giữ vững nguyên khí, bảo toàn tinh chân (phần tinh khí gốc rễ của sự sống) thì không kể hết được.
Phương "khỉ vượn leo cây" (thuốc nhuộm râu, bôi ở nửa dưới sợi râu mà màu đen tự leo dần lên).
Lấy một cái mật bò đực đen, cho vào: hạt hòe 1 lạng, sấy khô; ngũ bội tử (tổ sâu trên cây muối, vị chát, dùng nhuộm đen) sao cháy đến hết khói, 1 lạng; vỏ quả lựu 5 đồng cân, sấy khô; phèn chua 1 đồng cân.
Các vị cùng tán bột mịn, nhồi vào trong túi mật, buộc miệng treo lên, phơi âm can (phơi trong bóng râm cho khô) mười bốn ngày. Trước hết đập chì làm một cái hũ nhỏ, đổ hết thuốc trong túi mật vào hũ, bỏ lớp da mật. Lại thêm một chén nhỏ dầu hạt óc chó, 3 đồng cân tang sương (chất kết tinh lọc từ tro củi dâu) (?), 1 phân xạ hương, khuấy đều vào thuốc, bịt kín hũ, đun cách thủy chừng một nén hương rồi lấy ra. Râu bạc thì gội sạch bằng nước bồ kết, dùng bong bóng lợn, hoặc diều gà, hoặc giấy dầu bọc ngón tay, chấm thuốc vuốt nửa đoạn dưới sợi râu, không cần bôi sát chân râu, thuốc tự nhiên lan lên, râu đen như sơn. Mật bò lấy vào tháng chạp là tốt nhất.
Phương làm đẹp râu thần diệu.
Chì đen 4 lạng, cho thêm 3 đồng cân lưu hoàng, sao thành bột đen; ngũ bội tử, sao với rượu ngon thành bột đen; bột đồng, sao với giấm gạo bảy lần thành bột đen; hai vị sau không kể nhiều ít, để dành. Mỗi liều dùng: chì đã sao 3 phân; bột ngũ bội tử 1 đồng cân; bột đồng 5 phân; phèn chua 1 đồng cân 5 phân; đồng thanh (gỉ đồng màu xanh) 1 phân; nao sa (một loại muối khoáng) (?) 1 phân; kha tử (quả chiêu liêu, vị chát) 5 phân.
Cùng tán bột mịn, dùng nước sắc vỏ quả lựu chua quấy thành cao đen như sơn. Bôi vào râu, công hiệu thần diệu.
Các phương chữa bệnh miệng và răng.
Định thống tán (thuốc bột làm hết đau).
Bột trân châu (ngọc trai) 3 đồng cân; thạch cao 1 đồng cân; băng phiến (long não tinh thể) 1 phân; tiêu thạch (diêm tiêu) 5 phân; hài nhi trà, tức ô đinh nê (cao chiết từ gỗ cây keo, vị chát), 1 đồng cân; bằng sa (hàn the) 5 phân; chu sa 5 phân.
Các vị trên tán bột, xát vào chỗ đau, hết đau ngay.
Phương súc miệng chữa đau răng.
Lê lô (rễ cây lê lô, có độc) 2 đồng cân; khô phàn (phèn chua đã phi cho khô xốp), phòng phong (rễ cây phòng phong, vị thuốc trừ gió độc), nhựa cây ngô đồng, mấu mắt củi thông nhiều nhựa, can khương (gừng khô), bạch truật, cam thảo, mỗi thứ 1 đồng cân; tế tân (rễ cây tế tân, vị cay tê), xà sàng tử (hạt giần sàng), xuyên tiêu, mỗi thứ 2 đồng cân — xuyên tiêu ở phủ Thục (Tứ Xuyên) là tốt; hương phụ (củ cỏ gấu) sao, 3 đồng cân.
Các vị trên tán bột, sắc thành nước đặc, cho vào một chén rượu, nhân lúc còn ấm súc miệng một hai lượt, khỏi ngay.
Hắc diên đan (thuốc chì đen).
Dùng một cân chì đen mới lấy từ mỏ ra, cùng nhị tàm sa (phân tằm lứa thứ hai) sao thành bột, thêm:
Thanh diêm (muối khoáng màu xanh) 6 lạng; hạt hòe 6 lạng, sao rồi tán bột; một thạch tử (vú sâu, một loại u sâu trên cây sồi, vị chát) 4 lạng; thăng ma (rễ cây thăng ma) 2 lạng; thạch cao 8 lạng; hương phụ tử 4 lạng, sao cháy đen.
Trước lấy gỗ liễu làm chày, nghiền chì và phân tằm đã sao thành bột tro, thêm sáu vị thuốc kia, cùng tán bột, cất trong hộp chì. Mỗi ngày xát răng; làm đen râu tóc, chắc răng, công dụng kỳ diệu không tả hết. Xát xong phải ngậm một lúc lâu, súc miệng bằng rượu rồi nhổ ra thì càng hay. Nếu không thì súc bằng nước nóng cũng được.
Phương xát răng thần bí.
Hạn liên thảo giã lấy nước, 1 cân; hà thủ ô 1 cân, thái lát, đồ với đậu đen hai lần; thanh diêm 6 lạng, rửa nước rồi sao; bắc tế tân (tế tân miền bắc), bạch chỉ (rễ cây bạch chỉ, thơm, trừ gió độc), mỗi thứ 5 đồng cân; nhuyễn thạch cao (thạch cao loại mềm) 8 lạng, nướng lửa; tang ký sinh (cây tầm gửi trên cây dâu) 4 lạng; đậu đen 1 thăng (đơn vị đong, khoảng một lít).
Các vị trên tán bột, mỗi ngày xát răng lúc sáng sớm và buổi tối. Làm đen râu tóc, trừ tà phong (gió độc gây bệnh), công hiệu rất nhiều.
Ô kim tán xát răng (thuốc bột màu đen như vàng ô).
Nho 2 cân, sấy khô tán bột; thạch cao 1 cân; đương quy (rễ cây đương quy, vị thuốc bổ máu) sấy khô, tế tân, một thạch tử, mỗi thứ 2 lạng; cam thảo 3 lạng; tam lại (củ địa liền, thơm cay) 3 lạng; bạch chỉ 4 lạng; thanh diêm 4 lạng, hòa tan, bỏ cặn bùn dưới đáy, cho vào 2 lạng hoa tiêu (hạt sẻn), nấu cạn rồi bỏ hoa tiêu đi.
Các vị trên tán bột, cho vào hũ sứ cất giữ. Mỗi lần lúc sắp đi ngủ thì xát răng, nuốt từ từ xuống, mới làm chắc răng, trừ được phong, thật là thuốc thần.
Phương chữa lở miệng và sưng chảy ở chân răng (?).
Phèn chua 1 đồng cân; bằng sa 1 đồng cân.
Nghiền thành bột vừa, lấy ba quả táo đỏ lớn bỏ hạt, nhồi thuốc vào, đốt lửa đến khi hết khói thành than. Khi nhồi thuốc vào táo thì lấy giấy ướt bọc kỹ. Đốt "tồn tính" (đốt cháy đen nhưng vẫn giữ được tính chất của thuốc, không để thành tro trắng), tán bột mịn, thêm 5 phân chu sa, 3 phân băng phiến, cùng tán bột. Lấy ngón tay chấm thuốc xát răng, để một hai giờ, rồi súc sạch bằng nước ấm nhổ ra. Thuốc làm chắc răng, trừ phong, diệt sâu răng, hết đau.
Các phương chữa thời sang (bệnh nhọt lở lây lan, thường chỉ bệnh giang mai).
Sát ma cao (thuốc xoa xát).
Dùng phiên đả mã (?) của vùng Quảng (Quảng Đông, Quảng Tây), cùng lá dùng để gói ăn trầu cau (lá trầu), mỗi thứ 5 đồng cân, nghiền thành bột mịn. Khi nhọt mới nổi, lấy bột xát vào lòng bàn tay, lòng bàn chân, phải xát liên tục không ngừng. Sau ba năm ngày, nhọt khô se rồi lặn mất, hay không tả xiết.
Thần phương thuốc sắc.
Dùng thổ hoàng liên (rễ cây hoàng liên ô rô, vị đắng mát) 5 đồng cân; xuyên sơn giáp (vảy tê tê) 1 đồng cân; tạo giác thích (gai cây bồ kết) 1 đồng cân; thiên hoa phấn (bột rễ cây qua lâu) 1 đồng cân; hà thủ ô 1 đồng cân; xuyên khung (thân rễ cây xuyên khung) 1 đồng cân 5 phân; bạch chỉ 8 phân; đương quy 8 phân; cương tàm (con tằm chết cứng do nấm) 1 đồng cân 5 phân; ngưu tất (rễ cỏ xước) 2 đồng cân; khổ sâm (rễ cây khổ sâm, vị đắng) 1 đồng cân; kinh giới 1 đồng cân; phòng phong 1 đồng cân; cam thảo 5 phân.
Các vị trên tán bột, trộn chung, chia làm mười gói để dành. Lại lấy 60 lạng ngạnh phạn khối (thổ phục linh, củ khúc khắc, vị thuốc chữa giang mai), cho vào cối gỗ giã vụn, chia làm mười gói. Lại dùng năm cái tụy trong bụng lợn, bỏ mỡ, chia dùng năm lần: mỗi lần nấu một cái tụy với bốn bát nước, sắc còn hai bát, chia dùng trong hai ngày.
Mỗi lần dùng một gói thổ phục linh, cho vào nồi đất cùng năm bát nước, sắc còn ba bát, bỏ bã, cho một gói bột thuốc trên vào, sắc thêm một lúc lâu. Sau đó cho một bát nước nấu tụy lợn vào, đun lửa liu riu cô lại còn ba bát, chia uống ba lần. Uống lúc bụng đói; uống hết thuốc thì nhọt khỏi, không còn để lại hậu họa gì. Thần phương chữa bệnh này, không phương nào hơn.
Phương chữa cục sưng do thời sang [Không được thêm bớt, uống có hiệu nghiệm.]
Râu rễ đương quy 1 lạng; sinh địa đất Hoài (vùng Hoài Khánh, Hà Nam) 1 lạng; tạo giác (quả bồ kết) 4 đồng cân; lãnh phạn khối (tức thổ phục linh) 40 lạng; ngưu tất 1 lạng; cam thảo 4 đồng cân.
Chia làm mười thang, sắc uống. Kiêng uống trà và ăn thịt bò.
Phương làm thời sang mới phát ba ngày lặn sạch.
Dùng 4 lạng đậu phụ, khoét lỗ ở giữa, cho 2 đồng cân quan phấn (phấn chì trắng) vào, bày lên một đĩa, không nêm muối, đặt trên nồi hấp chín. Trước tiên nướng sơ củ hành, nhai nuốt xong rồi ăn hết chỗ đậu phụ hấp, uống rượu đế một hai chén cho thỏa, đắp chăn bông cho ấm, nằm chỗ kín không lọt một tia gió, ra mồ hôi hôi thối khắp người, người khác không thể đến gần; cốt phải để mồ hôi ra hết mới hay. Nếu muốn đi tiểu tiện, đại tiện thì cứ thải luôn ra giường cũng không sao, vì cần tránh gió, không được ngồi dậy. Ra hết mồ hôi rồi, ba ngày sau khắp người đều sạch nhẵn. Khỏi rồi, uống rượu mà sẹo cũng không đỏ lên, đó cũng là điều lạ. Có người dùng hai mươi mốt quả táo bỏ hạt, mỗi quả nhồi 1 phân quan phấn, hấp sơ rồi ăn, cũng hay như cách trên.
Phương chữa thời sang kết độc (độc giang mai tích tụ lại thành nhọt lở lâu ngày).
Ngưu hoàng (sỏi mật trâu bò) 3 phân; hổ phách (nhựa cây hóa thạch) 1 đồng cân; nhân trung bạch, tức là phân người nung cháy đen, 3 đồng cân; phấn sương (thuốc chế từ thủy ngân, thăng hoa thành bột trắng) 2 đồng cân; hùng hoàng 3 đồng cân; chu sa 2 đồng cân; nhũ hương (nhựa cây nhũ hương) 3 đồng cân; một dược (nhựa cây một dược) 3 đồng cân; xuyên quy (đương quy đất Xuyên) 2 đồng cân; nha tạo (quả bồ kết nhỏ) nướng bỏ vỏ, 1 đồng cân; hoa hòe sao, 1 lạng; bạch chỉ 3 đồng cân, rửa rượu; đinh hương, mùa xuân hạ dùng 1 đồng cân 5 phân, mùa thu đông dùng 3 đồng cân; nam mộc hương (mộc hương phương nam) 1 đồng cân.
Các vị trên tán bột, lấy rượu quấy hồ làm viên to bằng hạt cải củ. Lúc đầu uống 5 viên; năm ngày sau tăng lên 7 viên; lại năm ngày, tăng thành 9 viên; lại năm ngày thì giảm dần xuống 7 viên, 5 viên. Uống với nước sắc lãnh phạn đoàn (thổ phục linh) và cam thảo. Độc tiêu đi như thần.
Các phương chữa hạ cam sang (lở loét ở bộ phận sinh dục).
Toàn giác tán.
Phiên mộc biệt tử (hạt mã tiền) 1 hạt, nung thành tro; băng phiến 2 ly.
Các vị trên cùng tán bột mịn, bôi một hai lần là khỏi.
Tử kim tán.
Phẩn kiềm (cặn muối đóng ở hố phân) (?) đã nung, 1 đồng cân; huyết kiệt (nhựa đỏ của cây huyết kiệt, còn gọi máu rồng) 1 đồng cân; vỏ cà đốt thành tro — vị khó chịu — dùng 5 phân.
Các vị trên tán bột mịn, bôi lên, rất hay.
Thanh hoàng tán.
Huyết kiệt 1 đồng cân; hùng hoàng 1 đồng cân; đồng thanh 4 ly; đảm phàn (phèn xanh, đồng sunfat) 4 ly.
Các vị trên tán bột, rắc lên cho nhọt thu khô nước, năm sáu ngày là khỏi. Đây là phương đã nghiệm của Thư Bá Minh, hay không tả xiết.
Hai phương chữa cam sang ăn mòn dương vật (?) [Đây là thần phương đã nghiệm nhiều lần.]
Kén tằm lứa thứ hai, đốt tro, 5 phân — phải là kén ngài đã chui ra rồi mới dùng; khô phàn 5 phân; ngũ bội tử một quả lớn; một miếng lụa đỏ vuông tròn chừng ba tấc, đốt thành tro; hài nhi trà 1 đồng cân; khinh phấn 2 đồng cân.
Các vị trên cùng tán bột. Dùng nước gạo chua, hành trắng, hoa tiêu nấu nước rửa, rồi bôi thuốc lên, thần diệu không gì sánh.
Lại một phương nữa.
Dùng xương sọ chó vàng đốt thành tro, tán bột, cứ mỗi lạng thêm 2 đồng cân hùng hoàng. Lấy nước ngâm gạo nếp nấu với hoa tiêu thành nước để rửa, rồi bôi thuốc lên là khỏi.
Tam trùng thần giải tán (thuốc bột ba loài côn trùng).
Bông tằm lứa thứ hai, đốt tro, 1 đồng cân; bột mọt tre 1 đồng cân; lớp màng trắng của tổ nhện tường, đốt tồn tính, 1 đồng cân.
Cùng tán bột mịn, rắc lên, rất hay.
Các phương chữa sưng nhọt.
Hoàng long cao (cao rồng vàng).
Dùng đằng hoàng (nhựa vàng của cây đằng hoàng) mài với nước trà thành nước loãng, chuyên chữa vô danh thũng độc (các chỗ sưng độc không rõ tên bệnh). Bôi một hai lớp, chừa đỉnh chỗ sưng ra, khỏi ngay.
Bạch long cao (cao rồng trắng).
Bạch cập (củ cây bạch cập, có chất dính) 1 lạng; ngũ bội tử sao, 5 đồng cân; bạch liễm 3 đồng cân.
Cùng tán bột, trộn với giấm. Các thứ chứng sưng, hoặc ở chân hoặc ở tay, đều chữa được.
Thần hiệu xích kim đĩnh (thỏi thuốc màu đỏ vàng, công hiệu như thần).
Diễm tiêu (diêm tiêu) 8 lạng; hoàng đan 1 lạng; tạo phàn (phèn đen, sắt sunfat) 1 lạng; hùng hoàng 5 phân; chu sa 5 phân.
Cùng tán bột mịn, lần lượt cho vào chảo sắt, nấu thành cao, dùng thìa múc lên mặt ván, nặn thành thỏi mà dùng. Chữa mọi chứng sưng độc không rõ tên, nhọt dữ mới nổi: mài với nước mà bôi.
Chữa mắt mờ hoa, mắt sưng đỏ do hỏa nhãn (đau mắt đỏ do nhiệt): chấm vào hai khóe mắt, có hiệu nghiệm ngay.
Chữa nhũ nga (amiđan sưng to như con ngài) và hầu bế (họng sưng tắc nghẹt): ngậm cho tan trong miệng 5 phân.
Chữa rắn, bọ cạp cắn: bôi vào, hết đau ngay.
Chữa hoàng thủy sang (lở chảy nước vàng), tất sang (lở do dị ứng sơn), giảo tràng sa (đau bụng quặn thắt dữ dội như xoắn ruột), cấp tâm đông (đau vùng tim, vùng thượng vị đột ngột): chấm vào khóe mắt là khỏi.
Ba phương chữa đinh (nhọt nhỏ, chân cứng sâu như đinh), nhọt lưng và các thứ độc.
Lấy cành và rễ lão nha đằng (dây leo "quạ già") giã lấy nước cốt, chế với rượu nóng uống nửa bát, còn bã thì đắp lên chỗ độc, thần diệu.
Một phương: Lấy cây điểu bất túc cả cành lá giã lấy nước, thêm một chén nhỏ giấm gạo. Trước uống ba viên thiềm tô hoàn (thuốc viên làm từ nhựa cóc), sau uống nước này, đắp chăn bông cho ra mồ hôi là khỏi. [Điểu bất túc ("chim không đậu") là tên cây, cành có gai.]
Một phương: Lấy Quảng trần bì (vỏ quýt lâu năm của vùng Quảng) nhai nát, đắp lên chỗ độc, đau dữ, đau qua rồi là khỏi.
Phương chữa nhũ ung (nhọt sưng ở vú).
Dạ minh sa (phân dơi); qua lâu (quả cây qua lâu) sao; a ngụy (nhựa cây a ngụy, mùi hôi hắc).
Cùng tán bột, trộn cơm làm viên, nuốt với rượu.
Ba phương chữa bạch hỏa đản (một chứng nhiệt độc ngoài da) (?).
Một phương: Bắt con gián, sấy khô trên viên ngói mới, tán bột, uống một hai con với nước sôi, có hiệu nghiệm ngay.
Một phương: Giã cây vạn niên thanh lấy nước uống thì khỏi. Lá nhỏ của cây sơn đông thanh giã lấy nước uống cũng hay.
Một phương: Lấy đầu cá khô trắng (cá đù khô) để lâu năm, giã thành bột mịn, trộn nước đắp chỗ đau; phần bã thô thì nấu nước rửa, hay.
Long hổ vệ sinh cao (cao rồng hổ giữ gìn sự sống).
Chuyên chữa mọi chứng nhọt dữ, hắc lào lâu khó khỏi, trĩ lậu (trĩ có lỗ rò) nhiều năm, bệnh lâu ngày không chữa được. Dùng cao này chữa, không trường hợp nào không công hiệu.
Đương quy 1 lạng; hoàng liên (thân rễ cây hoàng liên, vị rất đắng) 2 lạng; hoàng kỳ, hoàng cầm (rễ cây hoàng cầm, vị đắng mát), chỉ xác (quả cam chua non phơi khô), ô dược (rễ cây ô dược), đại phong tử (hạt cây đại phong tử, chữa bệnh hủi, ghẻ lở), mỗi thứ 1 lạng; phòng phong 2 lạng; thảo ô (củ ô đầu dại, rất độc) 2 lạng; huyết dư (tóc người) 2 lạng; thanh đằng (dây thanh phong đằng), mộc thông (thân dây mộc thông), mộc biệt tử (hạt gấc), khổ sâm, hương phụ tử, tang bì (vỏ rễ dâu), mỗi thứ 1 lạng 5 đồng cân.
Trước hết thái mười sáu vị này thành lát thô, cho vào hai cân dầu vừng, rán đến khi cháy khô, lọc bỏ các lát thuốc, rồi cho các vị sau vào.
Tùng hương (nhựa thông) 4 lạng; hổ cốt (xương hổ) tẩm tô (mỡ sữa) nướng rồi tán bột, 2 lạng; long cốt (xương hóa thạch của động vật cổ) 1 lạng 5 đồng cân; chu sa 3 đồng cân; xích thạch chi (đất sét khoáng màu đỏ) 1 lạng 5 đồng cân; mật đà tăng (một khoáng chất chì, chì oxit) 2 lạng 5 đồng cân.
Các vị trên tán bột mịn, cho vào dầu, lại thêm 3 lạng sáp ong vàng vào dầu, khuấy đều. Lại thêm bột nhũ hương, một dược, khinh phấn mỗi thứ 5 đồng cân, bột hài nhi trà 1 lạng, khuấy nữa, nấu lửa nhỏ đến khi nhỏ vào nước thành hạt tròn là được. Nhấc ra, phết cao lên giấy mà dán, không trường hợp nào không ứng nghiệm như thần. Đây là phương do một đạo sĩ già trên đường Sơn Đông truyền lại, thật là báu vật bậc nhất.
Phương chữa phì sang (lở có vảy mỡ, thường ở đầu trẻ em) và cam sang (lở loét lâu lành).
Phục long can, tức là đất ở lòng bếp, 1 lạng; phi phàn (phèn chua đã phi) 5 đồng cân, nung lửa rồi thủy phi (nghiền trong nước, gạn lấy phần bột mịn nhất); tiêu phong tán (một bài thuốc bột trừ phong đã làm sẵn, đây là tên thuốc thành phẩm) 1 lạng.
Cùng tán bột, trộn dầu bôi lên nhọt; chỗ nào ướt thì rắc bột khô lên, là khỏi.
Phương chữa miệng nhọt lâu ngày không liền.
Xương đầu mèo; xương đầu chó.
Các vị trên đốt thành tro, liều lượng bằng nhau, tán bột. Rửa sạch vết nhọt, rắc bột khô lên thì miệng nhọt liền lại.
Các phương lạ đã nghiệm, chép hằng ngày từ lời khách kể [Nghe được thì chép ngay, nhiều ít không đều, không tiện xếp theo loại, người dùng tự lựa chọn.]
Phương chữa huyết sơn băng lậu (băng huyết, rong huyết ở phụ nữ).
Hỏa tất (sơn xi gắn) không kể nhiều ít, cho vào chảo không có dầu cho chảy ra, sao đến màu vàng đen, khi khói đen hết, khói trắng bốc lên thì rút lửa, lấy ra, nghiền thật mịn. Mỗi lần uống 3 đồng cân, lúc bụng đói, khuấy với rượu ngon mà uống thì yên. Bệnh nặng nhất cũng không quá ba lần.
Phương làm tiêu từ bên trong bệnh loa lịch (lao hạch, nổi hạch thành chuỗi ở cổ).
Dùng phân chuột 7 đồng cân, đại phong tử 5 đồng cân, ba đậu 3 đồng cân, cùng giã nhỏ, nhồi vào bụng một con cá diếc lớn, bọc giấy buộc chặt, lại trát bùn vàng kín bên ngoài, nung luyện theo đúng phép. Khói hết thì lấy ra, để nguội hẳn, nghiền bột, trộn hồ gạo làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống 2 đồng cân với rượu lúc bụng đói, mười ngày khỏi hẳn.
Đại kim đan.
Chữa đàm hỏa phiên cách (nghẹn, nôn trào do đờm và nhiệt ứ ở ngực), trúng phong (đột quỵ) do thấp đàm (đờm sinh ra từ ẩm thấp), hư tổn khiếp chứng (cơ thể suy kiệt, sợ sệt, như bệnh lao).
Ngưu hoàng, trân châu, băng phiến, xạ hương (chất thơm lấy từ túi hương hươu xạ), tê giác (sừng tê giác), cẩu bảo (sỏi trong dạ dày chó), linh dương giác (sừng linh dương), hài nhi trà, các vị trên mỗi thứ 5 đồng cân; huyết kiệt, chu sa, nha phiến (thuốc phiện), mỗi thứ 3 đồng cân; hổ phách, san hô, trầm hương, mộc hương, bạch đàn hương (gỗ đàn hương trắng), mỗi thứ 3 đồng cân; kim bạc (vàng lá) 5 thiếp, để lại một nửa làm áo bọc viên.
Cùng tán bột mịn, trộn sữa người làm viên to bằng hạt khiếm thực (hạt súng), lấy vàng lá làm áo bọc ngoài. Mỗi lần uống một viên, không kể giờ, uống với nước lê.
Tử bào tán (thuốc bột "áo bào tía").
Chữa mười tám loại bệnh ở họng.
Thạch thanh (khoáng đồng màu xanh lam), thanh đại (bột chàm), chu sa, bạch bằng sa (hàn the trắng), mỗi thứ 1 đồng cân; sơn đậu căn (rễ cây sơn đậu, chữa đau họng) 2 đồng cân; nhân trung bạch nung, đảm phàn, huyền minh phấn (mang tiêu đã tinh chế, phong hóa thành bột), mỗi thứ 5 phân; băng phiến 2 phân.
Cùng tán bột mịn, cho vào hũ, nút kín miệng. Khi gấp thì lấy hai ba ly thổi vào họng là khỏi.
Thuốc chữa vết thương do dao chém.
Dùng mấu giáng hương (gỗ giáng hương, cầm máu), bạch tùng chi (nhựa thông trắng), mỗi thứ 1 lạng; huyết kiệt 1 đồng cân 5 phân; một dược 5 phân; văn cáp (một thứ ngũ bội tử) 5 đồng cân, sao.
Cùng tán bột, rắc phủ lên vết thương là khỏi.
Thuốc gây tê.
Dùng thiềm tô (nhựa cóc) 1 đồng cân; bán hạ (củ cây bán hạ, có độc), náo dương hoa (hoa đỗ quyên vàng, có độc gây mê), mỗi thứ 6 phân; hồ tiêu, xuyên ô (củ ô đầu Tứ Xuyên, có độc gây tê), mỗi thứ 1 đồng cân 8 phân; tất bát (quả lốt) 2 đồng cân.
Các vị trên tán bột, mỗi lần uống nửa phân với rượu ngon. Nếu cần mổ lớn thì thêm một viên men rượu trắng.
Cách chỉ cao (cao dán cách một lớp giấy).
Chữa thấp độc ngoan sang (nhọt lở dai dẳng do độc ẩm thấp), liêm sang lở loét hôi thối (lở loét ở cẳng chân). Trước hết nấu nước lá hẹ rửa sạch chỗ đau.
Mỡ lợn đã rán sạch 1 lạng; hoàng chiếm (sáp ong vàng) 5 đồng cân; bạch chiếm (sáp trắng) 5 đồng cân; khinh phấn 2 đồng cân; hoàng bá (vỏ cây hoàng bá, vị đắng) 2 đồng cân, tẩm mật (?) nướng; trân châu 1 đồng cân 5 phân; quan phấn 3 đồng cân; xích thạch chi 1 đồng cân, nung.
Cùng tán bột mịn. Trước làm chảy ba vị đầu, sau cho bột mịn vào, làm thành cao dán cách giấy mà dán.
Chữa trẻ con tiêu chảy, kiết lỵ không cần uống thuốc.
Dùng thổ mộc miết (hạt gấc) nửa hạt; mẫu đinh hương (quả đinh hương) 4 hạt; xạ hương 1 phân 5 ly.
Cùng tán bột mịn, nhổ nước bọt trộn làm viên to bằng hạt súng. Nhét một viên vào rốn, bên ngoài dán một miếng cao nhỏ bất kỳ, khỏi ngay.
Hồi yến cao.
Chuyên dán loa lịch và đàm hạch (cục hạch do đờm kết lại).
Xuyên sơn giáp, toàn yết (con bọ cạp nguyên con), bạch chỉ, hoàng liên, hoàng bá, hoàng cầm, đương quy, mỗi thứ 2 lạng; sinh địa, xích thược dược (rễ thược dược đỏ), mỗi thứ 1 lạng; quan quế (vỏ quế loại tốt), hải tảo (rong biển), mỗi thứ 4 lạng; phiên mộc miết (hạt mã tiền) 1 lạng.
Dùng 1 cân 4 lạng dầu vừng, nấu chung các vị cho đến khi cháy đen, bỏ bã, cho vào 10 lạng phi đan (hoàng đan đã thủy phi), 7 đồng cân sáp vàng, 3 đồng cân sáp trắng, 2 lạng phấn tâm (?), cô thành cao dán, thả vào nước ngâm, rồi thêm các vị thuốc bột mịn.
Nhũ hương, một dược, a ngụy, khinh phấn, mỗi thứ 6 đồng cân; xạ hương 2 đồng cân; huyết kiệt 4 lạng; đất tổ chim én 1 lạng; hùng hoàng, chu sa, mỗi thứ 2 đồng cân; phân chuột đực 1 lạng 5 đồng cân.
Cùng tán thật mịn, rây qua. Lấy cao dán ra làm chảy, nhấc khỏi bếp rồi cho bột thuốc vào khuấy đều, phết theo cỡ to nhỏ của hạch loa lịch mà dán, ba ngày thì tiêu. Khi nấu luyện thuốc phải chọn ngày lành và phòng sạch sẽ, kiêng gà, chó và phụ nữ. Cao này còn dán được các thứ nhọt độc dữ.
Phương chữa thiên trụy (một bên tinh hoàn sa xuống, sưng to, như thoát vị bìu).
Mẫu lệ (vỏ hàu) 1 lạng, nung rồi tôi rượu đế bảy lần; lương khương (củ riềng) 1 lạng, sao với rượu.
Cùng tán bột mịn, lấy nước bọt trộn thuốc trong lòng bàn tay, bên trên đặt một tờ giấy bông mỏng. Giữ thuốc trong tay, rồi úp bàn tay có cao thuốc lên tinh hoàn một lúc, bỏ ra rồi uống thuốc sau.
Dùng ngô thù du (quả cây ngô thù du, vị cay nóng) 2 lạng, dội nước sôi bảy lần; sơn thù du (quả sơn thù) 2 lạng, bỏ hạt; quất hạch (hạt quýt) 1 lạng, sao; thịt quả xuyên luyện tử (quả xoan Tứ Xuyên) 3 lạng; ích trí nhân (hạt ích trí) 1 lạng, sao; tiểu hồi hương (hạt thìa là) 1 lạng, sao; huyền hồ sách (củ diên hồ sách, giảm đau) 1 lạng 5 đồng cân; ba kích (rễ cây ba kích) 1 lạng 5 đồng cân, bỏ lõi; thanh bì (vỏ quýt xanh) 1 lạng 5 đồng cân; thương truật núi Mao Sơn 5 đồng cân, sao; mộc hương 3 đồng cân; trầm hương 2 đồng cân.
Các vị trên tán bột, trộn mật ong đã luyện làm viên, uống lúc bụng đói với nước muối.
Thần thông tán chữa thương hàn (bệnh sốt cấp tính do cảm phải khí lạnh từ bên ngoài).
Chữa bệnh nguy cấp đến phát cuồng, cùng đại tiện tiểu tiện không thông, thức ăn ứ đọng gây đau bụng.
Chu sa 1 đồng cân; hùng hoàng 5 phân; trầm hương 1 đồng cân; mộc hương 1 đồng cân 5 phân; ba đậu 1 đồng cân, bỏ dầu; uất kim (củ nghệ trắng/nghệ rễ vàng) 1 lạng.
Cùng tán bột, mỗi lần uống 6 ly hoặc nửa phân, tùy người lớn nhỏ; lấy 7 ly làm mức tối đa cho một lần, tuyệt đối không được nhiều hơn. Uống với nước trà.
Phương chữa nhọt đinh.
Có người dưới nách mọc một nhọt đinh, dùng một con sâu trong thân cây đay, sấy khô tán bột, khuấy với rượu uống, hiệu nghiệm như thần, nhọt đinh tan thành nước. Con sâu này phải bắt sẵn từ trước, cất giữ trong ống lá hành.
Hồi thiên khởi tử hoàn (thuốc viên xoay chuyển trời, cứu người sắp chết) [Nên bào chế vào tháng chạp.]
Chữa đậu sang (bệnh đậu mùa) mà chân nốt đậu không đỏ, nốt lõm đen hoặc trắng xám, xẹp lép, da như da rắn, người sắp chết; chỉ cần còn hơi thở thì không ai không sống lại. Lấy 4 lạng thần sa (chu sa đất Thần Châu) loại tốt, dùng hạt vải đập vụn, nấu nước thật đặc, treo lơ lửng chu sa trong nồi mà nấu (không để chạm đáy) chừng năm nén hương, lấy ra tán bột. Cứ mỗi lạng bột cho thêm 3 đồng cân thiên linh cái (xương sọ người). Cách chế thiên linh cái: dùng 3 đồng cân xạ hương xoa trộn, cho vào nồi đất nhỏ, trát kín bằng đất trộn muối, nung đỏ, để nguội hẳn. Dùng 4 lạng bột mì trắng, trộn với máu thỏ làm viên to bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống một hai viên với nước cơm rượu, liền được hồi sinh. Thật là thần phương.
Phương thuốc xát chữa phong tiển (hắc lào, lở ngứa do phong) lâu năm.
Dùng phiên đả mã loại từ Quảng Đông đến 3 đồng cân; trân châu 1 đồng cân; băng phiến 1 đồng cân; hùng hoàng 6 phân; khinh phấn 3 đồng cân; khô phàn 1 lạng; đảm phàn 3 đồng cân; thủy ngân 5 đồng cân; tín (tín thạch, tức thạch tín) 5 phân, nung; đại hoàng (rễ cây đại hoàng, vị tẩy) đất Xuyên 2 lạng; hài nhi trà 5 đồng cân; đại phong tử 100 hạt, sấy lửa.
Các vị trên tán bột, trộn dầu vừng xát vào các khớp xương tay chân.
Lại có phương thuốc sắc giải độc từ bên trong.
Dùng đương quy 6 đồng cân; nhân sâm 1 đồng cân 5 phân; phòng phong 6 đồng cân; kinh giới 6 đồng cân; ngưu tất 3 đồng cân; liên kiều (quả cây liên kiều, giải độc) 3 đồng cân; mộc thông 4 đồng cân; tạo giác 4 đồng cân; sơn chi (quả dành dành) 6 đồng cân; khương hoạt (rễ cây khương hoạt, trừ phong) 6 đồng cân; cam thảo 2 đồng cân; ý dĩ nhân (hạt bo bo) 2 đồng cân; bạch tiển bì (vỏ rễ cây bạch tiển, chữa ngứa) 6 đồng cân; sinh địa hoàng 4 đồng cân; thục địa hoàng 5 đồng cân.
Các vị trên chia làm bảy thang, sắc nước, uống trước bữa ăn.
Phương hay chữa hắc lào.
Dùng xuyên cận bì (vỏ cây dâm bụt Tứ Xuyên) 1 lạng; ban miêu (một loài sâu cánh cứng có độc) 2 đồng cân; mộc miết tử (hạt gấc) 1 lạng; tân lang (hạt cau) 3 đồng cân; chương não (long não) 1 đồng cân; khô phàn 1 đồng cân; lưu hoàng 1 đồng cân; xạ hương 2 phân.
Cùng tán bột, ngâm trong rượu đế — mùa xuân, thu hai ngày, mùa đông ba ngày, mùa hè một ngày — rồi chấm bôi lên chỗ hắc lào, hơi đau một chút, ba ngày thì dứt gốc.
Thất công tán chữa hắc lào.
Mộc miết tử 4 hạt lớn; thủy ngân, khinh phấn, phèn chua sống, xuyên tiêu, mỗi thứ 5 phân; nhân ngôn (tên lóng của thạch tín) 5 ly.
Cùng tán bột, trộn mỡ lợn mà xát.
Phương đi nghìn dặm không uống nước mà không khát.
Dùng mật ong trắng 1 lạng 2 đồng cân; cam thảo 1 lạng; bạc hà 1 lạng; ô mai (mơ hun khói) 1 lạng, lấy phần thịt; bạch phục linh 3 lạng 5 đồng cân; can cát (củ sắn dây khô) 1 lạng; diêm bạch mai (mơ muối trắng) 1 lạng; hà thủ ô 2 lạng 5 đồng cân, đồ chín.
Cùng tán bột, trộn mật làm viên to bằng hạt súng.
Phương đi đường không ăn mà tự thấy no.
Vừng 1 thăng; táo đỏ 1 thăng; gạo nếp 1 thăng.
Cùng tán bột, trộn mật làm viên to bằng viên đạn. Mỗi lần ăn một viên, uống với nước, cả ngày không đói.
Chữa đậu chẩn (bệnh đậu, sởi) nốt lõm đen không mọc lên.
Dùng bảy con ruồi chó, nghiền nát, trộn với cơm rượu nếp mà uống, là khỏi.
Chữa đậu mùa phạm vào mắt làm hỏng mắt.
Dùng một cái xác rắn lột, rửa sạch sấy khô, thêm thiên hoa phấn lượng bằng nhau, tán bột, nhồi vào gan dê, lấy vải gai bọc buộc lại, nấu chín mà ăn, hay.
Thần nghiệm tục cốt hoàn (thuốc viên nối xương rất linh nghiệm).
Dùng mỡ lá lợn tháng chạp 10 lạng; sáp trắng đã luyện, nửa cân; phi đan 4 lạng, thủy phi; tự nhiên đồng (khoáng pyrit, vị thuốc liền xương) nung rồi tôi giấm bảy lần, 4 lạng; phèn chua 12 lạng; mật đà tăng 4 lạng, nghiền; kỳ lân kiệt (huyết kiệt) 1 lạng; một dược, nhũ hương, thần sa, mỗi thứ 1 lạng.
Mười vị trên: trước rán mỡ trong nồi, kế cho sáp vào, nhấc nồi khỏi bếp đặt xuống đất, cho mật đà tăng, phi đan, tự nhiên đồng vào, khuấy đều. Lại đun lửa nhỏ, đến khi nhỏ vào nước thành hạt tròn mới cho phèn, huyết kiệt, nhũ hương, một dược, thần sa vào, dùng cành dương liễu khuấy đều không ngừng tay, đợi đông lại thì viên to bằng viên đạn, lót bẹ măng mà cất. Mỗi khi gặp người ngã gãy xương, bị thương nặng, dùng một viên, thêm chút mỡ lợn, hơ lửa cho chảy rồi bôi lên chỗ bị thương, lấy giấy dầu bọc buộc lại. Nặng thì quấn bấc đèn rồi dùng nẹp tre kẹp buộc lại. Lại lấy một viên chia thành viên nhỏ, nuốt với rượu hành nóng sôi, thì hết đau. Nếu còn đau thì uống tiếp, khi nào hết đau mới thôi. Người gãy xương, làm lần thứ hai là khỏi. Nếu đau răng, dán một miếng vào chân răng thì hết đau ngay.
Phương Thủ tiên ngũ tử hoàn (thuốc viên năm loại hạt giữ gìn tiên khí).
Chữa người uống kim thạch dược (thuốc luyện từ khoáng chất, kim loại theo thuật luyện đan cầu trường sinh) bị phát độc đến sắp chết, uống thuốc này thì cứu sống được tám chín phần mười. Người đã uống thuốc kim thạch mà chưa phát độc cũng nên uống.
Dư cam tử (quả me rừng), phúc bồn tử (quả mâm xôi), thố ty tử (hạt dây tơ hồng), ngũ vị tử (quả ngũ vị), xa tiền tử (hạt mã đề), mỗi thứ 5 lạng.
Các vị trên giã mịn như bột mì. Tháng hai, tháng ba lấy cành lá câu kỷ giã lấy hai bát lớn nước, trộn vào thuốc rồi phơi khô, trộn đến hết nước. Tháng bảy, tháng tám lại lấy liên tử thảo (cỏ mực) giã lấy một thăng lớn nước, trộn vào thuốc rồi phơi khô. Sau đó dùng một thăng lớn hạnh nhân, nghiền với rượu ngon lấy năm thăng lớn nước cốt, nấu trong nồi bạc hoặc nồi đất đến khi hết vị đắng, thêm nửa thăng nước sinh địa hoàng, 5 lạng tô (mỡ sữa) thật, 5 lạng lộc giác giao (keo nấu từ sừng hươu), cùng nấu với nước hạnh nhân cho tan, rồi cho bột năm loại hạt trên vào. Dùng cành liễu khuấy đều thật nhanh, nhiều người cùng viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi ngày uống ba bốn mươi viên với rượu. Kiêng thịt lợn, hẹ, cải, củ cải. Uống một trăm ngày thì độc kim thạch được trừ, khí của kim đan (thuốc luyện) lưu thông khắp năm tạng, thấm nhuần máu thịt, muôn độc đều tiêu, râu tóc đen trở lại, người già trẻ lại. Ấy đều vì đã chế ngự được hai tính âm dương của thuốc, khiến chúng bổ khuyết cho nhau.
Phương Hoa cái đan làm đen râu tóc.
Đây là thuốc hay làm đen râu tóc. Dùng ba cân chì đen mới lấy từ mỏ, đập thành tấm, dùng búa sắt đập tấm chì thành thanh vuông, lấy dây xâu lại. Dùng bình sạch đựng một đấu giấm gạo, treo các thanh chì lơ lửng trong giấm, lấy giấy bịt kín miệng bình, trát đất ở trên. Bảy ngày sau mở xem, thấy trên thanh chì có nổi lớp sương trắng thì dùng thanh tre, lông ngỗng cạo lấy. Lại bịt lại, lại cạo, sau ba bốn lần thì phải thay thanh chì, lại ngâm giấm; cứ hai lần thì thay một lần. Lấy 1 lạng sương chì, thêm nửa phân băng phiến, nghiền mịn như phấn, dùng nước sương trời làm viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi tối ngậm một viên, không nói chuyện, để tự tan. Thuốc biến râu tóc bạc thành đen, cả đời không bạc. Ai đã bạc thì hai mươi ngày sau đen lại, bóng mượt. Lại kéo dài tuổi thọ, trừ nhiệt độc và phong khí, chữa đau gân xương. Suốt đời phải kiêng tỏi, tuyệt không được ăn.
Tích hàn đan (thuốc chống rét) [Trừ khí lạnh, đỡ phải mặc áo bông.]
Dùng hùng hoàng; xích thạch chi, loại dính lưỡi là tốt; đan sa (chu sa) loại sáng bóng; can khương; các vị lượng bằng nhau, tán bột, trộn mật với bột tùng hương trắng làm viên to bằng hạt ngô đồng. Uống bốn viên với rượu, uống mười ngày thì thôi. Không cần mặc áo bông, cởi trần cũng lội được nước.
Tích thử đan (thuốc chống nóng).
Dùng thư hoàng (khoáng vật màu vàng chanh, cùng loại với hùng hoàng) nghiền, thủy phi; bạch thạch chi (đất sét khoáng màu trắng) thủy phi; đan sa nghiền mịn, bọc bùn vàng nung cho mịn như phấn; từ thạch (đá nam châm) giã, thủy phi, bỏ phần màu đỏ.
Các vị lượng bằng nhau, trộn sữa người với tùng hương trắng đã làm chảy, viên to bằng hạt đậu nhỏ, uống bốn viên với nước nóng lúc bụng đói. Uống hết hai ba lạng thì mùa hè có thể mặc áo cừu, áo lông mà hơi nóng không phạm tới được. Hai phương này do tiên truyền, khá linh nghiệm như thần.
Phương hay chữa răng dùng hằng ngày.
Dùng xuyên tiêu 1 lạng; bắc tế tân 1 lạng; bách bộ (rễ cây bách bộ, diệt sâu bọ) 1 lạng; hùng hoàng 5 đồng cân; thanh diêm 1 lạng; muối trắng 1 lạng.
Nhồi vào vỏ quả vải, đốt lửa to cho chảy thành một cục trắng, lấy ra nghiền vụn, cùng năm vị trên tán bột, sáng tối xát răng, vĩnh viễn hết đau.
Phương chữa đại tiện không thông.
Dùng tùng nhân (hạt thông), hạnh nhân Bát Đạt (loại hạnh nhân ngọt từ phương Tây), phỉ tử (hạt cây phỉ) ngâm nước vo gạo một ngày, hạch đào (quả óc chó), bá tử nhân (nhân hạt trắc bá).
Các vị lượng bằng nhau, trộn đường cát trắng làm bánh mà ăn, đại tiện thông ngay.
Phương chữa người già tiểu tiện bí, rít [Người già mà có chứng này tức là đã có bệnh.]
Dùng nhân sâm, bạch truật, ngưu tất, phục linh, trần bì (vỏ quýt lâu năm), sơn tra (quả sơn tra), đương quy, bạch thược dược (rễ thược dược trắng), mỗi thứ 1 đồng cân; cam thảo 5 phân.
Thêm ba lát gừng sống, sắc uống. Mùa xuân thêm xuyên khung; mùa hạ, mùa thu thêm hoàng cầm, mạch môn đông (rễ củ cây mạch môn); mùa đông thêm can khương. Nếu tiểu càng ngắn hơn thì tăng gấp đôi đương quy.
Tam tử dưỡng thân thang (thang ba loại hạt để phụng dưỡng cha mẹ già).
Dùng tô tử (hạt tía tô), lai bặc tử (hạt củ cải), bạch giới tử (hạt cải trắng).
Các vị trên sao thơm, hãm nước sôi, uống tùy ý.
Phương bột mì rang giúp ăn ngon miệng.
Dùng bột mì trắng 5 cân; hồi hương 2 lạng; bột gừng 3 lạng; hạnh nhân 8 lạng; câu kỷ 8 lạng; hạch đào 8 lạng; vừng 8 lạng.
Các vị trên nghiền thành bột, pha với nước sôi mà uống.
Phương ăn lá trắc bá và trăm thứ cỏ để cứu đói.
Ăn lá trắc bá và các thứ cỏ mà no bụng không đói; khi chạy nạn, hết lương ăn, nên dùng cách này để tự giữ mạng.
Đỗ trọng (vỏ cây đỗ trọng) 1 cân, bỏ vỏ ngoài, ngâm giấm một đêm, sấy khô tán bột; bông kinh giới 1 cân, tán bột; bạc hà 8 lạng; bạch phục linh 1 cân, bỏ vỏ, tán bột; cam thảo 1 cân, bỏ vỏ.
Các vị trên trộn mật làm viên to bằng ngón tay út. Lấy lá trắc bá hoặc mầm các thứ cỏ rửa sạch, cho vào miệng cùng thuốc nhai kỹ là hay.
Phương lạ chữa di tinh (xuất tinh tự chảy không chủ ý) và bạch trọc (nước tiểu hoặc dịch đục trắng) [Bạch trọc trong một tháng đầu là tinh, về sau đều là đàm dịch, cho nên dùng phương này mà chữa.]
Dùng 3 đồng cân sơn chi tử (quả dành dành), sao đến cháy đen, cho vào hai chén nước, sắc còn một chén lớn, nhấc ra. Trước hết lấy giun đất sao khô trên viên ngói mới, tán bột, mỗi lần cân 2 đồng cân, khuấy với nước dành dành mà uống. Bệnh lâu ngày cũng chỉ uống không quá ba lần là khỏi.
Tiên phương làm tiêu cục sưng lở loét của bệnh miên hoa sang (bệnh nổi mụn như bông, tức giang mai) (?).
Dùng ngũ trảo thông (hành năm ngón) [còn gọi là hồ thông (hành tây)]: mỗi lần lấy 4 lạng, thêm 2 đồng cân muối, giã nát, nặn thành bánh dày ba bốn phân, dán lên nhọt, lấy dải lụa buộc lại là khỏi, hiệu nghiệm như thần.
Phương giải trúng cổ (trúng độc cổ — thứ độc bí truyền do người nuôi sâu bọ độc chế ra để hại người) và trúng độc các thứ.
Trong sách thuốc, loại phương này hiếm nhất, nên nêu ra đây để phòng khi cần dùng.
Phương thuốc giải độc cổ ở các vùng Vân Nam, Quý Châu, Quảng Tây: Những nhà làm độc thường chế độc vào ngày mồng một tháng giêng, mồng hai tháng hai, mồng ba tháng ba, cứ theo tháng mà làm. Độc có năm loại, đều dùng 3 lạng rễ mã đâu linh (rễ cây mộc hương nam), chia làm ba phần, mỗi lần sắc uống một phần lúc bụng đói, nôn ra thì thôi, không nôn thì uống tiếp.
Phương đã nghiệm giải trúng các thứ độc cổ: Dùng gà trắng, vịt trắng, chích lấy máu nóng, không kể nhiều ít, nhân lúc còn nóng mà uống thì giải được.
Máu nóng chim bồ câu trắng chữa người trúng độc nôn ra máu, tốt.
Dùng 2 hợp (một phần mười thăng) bột mì, chia uống hai lần, khuấy với nước lạnh mà uống, nửa ngày thì giải.
Cam thảo sắc nước đặc uống, nôn ra đờm đặc là khỏi; người sắp chết uống cũng hiệu nghiệm ngay.
Đại mạch nha (mầm lúa mạch) sắc nước uống cũng hiệu nghiệm.
Rễ hồ tuy (rau mùi) giã lấy nước, hòa rượu uống thì giải được.
Da nhím đốt thành than, lấy 2 đồng cân nghiền bột, chữa người trúng độc nôn ra máu.
Thăng ma dùng 2, 3 đồng cân tán bột, khuấy với nước khe suối trong núi mà uống, giải trúng độc nôn ra máu.
Phương giải trúng độc phê sương (thạch tín).
Uất kim tán bột 2 đồng cân, cho chút mật ong khuấy uống.
Thăng ma sắc nước đặc, để nguội mà uống.
Hạnh nhân để cả vỏ giã vụn thành bột, khuấy với nước cơm và giấm ngon mà uống, nôn ra một lần là khỏi.
Nước tương pha nước uống một chén là giải.
Hàn thủy thạch (một loại khoáng vật tính lạnh), bột đậu xanh, rễ chàm, nghiền thành bột, giã sống rồi hòa nước khuấy uống.
Dùng nước bùn đất khuấy với duyên phấn (phấn chì) uống một bát là giải.
Bạch chỉ tán bột, khuấy với nước uống 1, 2 đồng cân là giải.
Giải trúng độc ba đậu: người ăn phải ba đậu bị tiêu chảy hại sức, sắc nước hoàng liên thật đặc uống một hai chén là giải.
Giải trúng độc nấm địa tẫn linh chi (?).
Phòng phong thái lát, sắc nước đợi nguội, đổ cho uống là hiệu nghiệm.
Đầu cá khô trắng sắc nước đổ cho uống.
Uống ba bốn chén nước bùn đất, hay.
Quả trám giã nhuyễn như bùn mà ăn, phần nhiều hiệu nghiệm.
Giải trúng các thứ độc.
Bột sa nhân, nước hẹ sống giã, thanh đại: ba vị khuấy chung mà uống. Bột thạch xương bồ (thân rễ cây xương bồ đá), bột phèn chua: hai vị lượng bằng nhau, khuấy với nước giếng mới múc mà uống. Hành, mạch môn đông (và một vị nữa): ba vị giã mà uống. Đạm đậu xị (đậu đen lên men), hùng hoàng loại trong sáng, khuấy với rượu uống 1 đồng cân.
Uống một hai chén dầu vừng sống, nôn ra nước độc là hiệu nghiệm.
Giải trúng khí độc của trời đất do cảm phải nhất thời, vào bụng gây trướng sưng đau.
Tê giác tán bột 1 đồng cân, thăng ma 1 đồng cân, xạ hương 3 phân, cùng tán bột, khuấy nước mà uống.
Giải trúng chướng khí (khí độc ẩm thấp nơi rừng núi, gây sốt rét).
Tê giác 1 đồng cân; linh dương giác bào mỏng tán bột 1 đồng cân; hùng hoàng 1 đồng cân; xạ hương 3 phân; cùng tán bột, khuấy nước mà uống.
Giải trúng độc phi ti (độc do tơ nhện, tơ sâu bay trong không khí dính vào người). Nhai lá tía tô, hiệu nghiệm ngay.
Giải trúng độc các thứ thuốc. Cam thảo loại có vân ngang, thái lát nhai kỹ, ăn lâu thì có hiệu nghiệm. Củ mã thầy, khuấy với nước chàm cùng uống, hiệu nghiệm. Giấy trứng tằm — tờ giấy cũ đã nở ra tằm — đốt thành tro, nghiền, uống 1 đồng cân với nước lạnh; người trúng độc mặt xanh, bụng trướng, nôn ra máu, uống vào sống lại ngay. Bạch biển đậu (đậu ván trắng), đậu nành, đậu đỏ nhỏ: chỉ dùng một vị, khuấy nước mà uống, nôn ra một lần là khỏi. Bột phèn chua 1 lạng, khuấy nước đổ vào tai và mũi; đổ xong trong miệng chảy ra máu đen, đừng sợ hãi, độc liền được giải.
Giải bệnh độc sinh ra do uống thuốc bổ quá nhiều. [Đầu sưng to như cái đấu, môi nứt chảy máu, hoặc trong lòng đầy tức bứt rứt, hoặc đau thắt quanh rốn, là chứng ấy.]
Đậu đen, đậu xanh mỗi thứ nửa thăng, sắc nước đặc nhấp uống, còn đậu thì nhai ăn hết. Hoặc dùng bột sắn dây, duyên phấn, thanh đại, nước bùn đất, nước đậu xị, can khương, mạch nha (kẹo mạch nha), hoàng liên: xem bệnh hàn hay nhiệt, đã uống quá nhiều thứ thuốc nào, rồi theo tính lạnh nóng của thuốc ấy mà chỉ dùng một vị trong các vị trên để giải.
Giải chứng uống thuốc chữa phong than (bệnh tê liệt do phong) quá nhiều. [Trong lòng phần nhiều rối loạn bứt rứt, mê man không biết gì.]
Nửa chén giấm gạo đổ vào miệng, hiệu nghiệm. Hoặc nước sắc cam thảo hòa với nước cốt gừng sống, hai vị khuấy chung mà uống. Hoặc loa thanh (một loại thuốc nhuộm chàm xanh) (?) nghiền mịn, khuấy với nước suối núi mà uống.
Giải độc sơn sống ăn vào người sinh lở loét.
Lá hoa tiêu để sống, nấu nước rửa. Lòng đỏ trứng gà khuấy bôi, hiệu nghiệm. Rau cải trắng giã lấy nước cùng bã mà đắp (?) thì giải.
Giải ngộ độc rượu.
Đậu đen lớn một hai thăng, sắc nước uống. Ốc sống giã lấy nước uống. Tất trừng già (quả màng tang/tiêu đuôi) giã bột. Cát hoa (hoa sắn dây). Ba thứ này đều giải được độc rượu.
Giải các thứ độc trong đồ ăn thức uống, khi thấy trong lòng bứt rứt khác thường, trướng bụng, đau bụng.
Khổ sâm giã lấy nước uống, nôn ra thức ăn thì giải.
Giải trúng độc các loài chim, cá, ba ba.
Ngũ bội tử, phèn chua, lượng bằng nhau, khuấy nước uống. Năm thứ sau đây đều giải được:
Mã tiên (cỏ roi ngựa) giã lấy nước uống. Đại hoàng 1 đồng cân sắc nước uống. Rễ lau sống giã lấy nước uống. Phác tiêu (muối tiêu thô, vị tẩy) 1 đồng cân, khuấy nước uống. Vỏ quýt sắc nước uống.
Giải ngộ độc cua.
Ngó sen sống giã lấy nước uống. Can toán bồ (?) giã lấy nước uống. Tía tô sắc nước đặc uống.
Lại một phương: ăn bí đao cũng hay.
Giải độc do ăn quá nhiều chim cu gáy.
Đậu ván sống tán bột, khuấy với nước ấm mà uống. Bột sắn dây khuấy nước uống. Thịt ốc ruộng sống giã lấy nước uống.
Giải độc khi ăn thịt chim thú chết do trúng tên tẩm thuốc độc: dùng đậu nành nấu lấy nước, cho chút muối, uống thì hiệu nghiệm.
Giải ngộ độc thịt chó: hạnh nhân 3 lạng, để cả vỏ nghiền, khuấy với nước ấm mà uống, nôn ra là tốt.
Giải ngộ độc thịt bò: nanh lợn đốt tro, khuấy nước uống. Có người uống vào mà sinh nhọt đinh, thì dùng rễ cúc sắc nước uống, lấy thạch xương bồ nghiền nát khuấy với rượu uống cho ra mồ hôi, hiệu nghiệm.
Giải ngộ độc thịt lừa, thịt ngựa: rễ lau sống giã lấy nước uống, lại dùng rễ lau nấu nước tắm, hiệu nghiệm.
Giải ngộ độc trứng gà: uống giấm gạo ba bốn ngày thì giải.
Giải ngộ độc do ăn thịt vịt: nước vo gạo nếp hâm nóng uống một hai chén, hiệu nghiệm.
Giải ngộ độc lục súc (sáu loài gia súc: ngựa, trâu bò, dê, gà, chó, lợn): đất vách tường khuấy nước uống. Đậu ván trắng đốt thành than, cùng bột hoàng bá, khuấy nước uống.
Giải ngộ độc do ăn hoa tiêu: lập tức thấy ngột ngạt muốn tắt thở, uống một bát nước lạnh là giải.
Giải ngộ độc hoa quả, rau: cam thảo, hiện mẫu (?), duyên phấn, lượng bằng nhau, khuấy nước uống. Uống một hai chén nước tiểu trẻ con cũng giải được.
Giải ngộ độc khoai dại: nước bùn đất thì giải. Độc dưa: vỏ dưa nấu nước, cho chút muối mà uống.
Độc quả cam: vỏ cam nấu nước, cho chút muối mà uống.
Giải trúng các thứ độc: dùng phèn chua 1 đồng cân, chè mịn 1 đồng cân, khuấy với nước giếng mà uống, nôn ra được là tốt.
Tên và loại các vị thuốc quý lạ ở bốn phương.
Các vị thuốc quý lạ ở bốn phương dùng chữa bệnh, người ta phần nhiều chưa thấy, có thấy cũng không biết cách chữa,
nay kê ra dưới đây để tiện dùng:
Cẩm địa la: hình như quả trám nhưng lớn hơn, khắp mình có nếp nhăn. Chữa ngộ độc thức ăn: nhai một hai đồng cân nuốt xuống. Nhọt ung thư, nhọt lưng chưa thành độc: khuấy nước bôi lên thì tan. Người bệnh trước nhai một hai đồng cân, nuốt với rượu, rồi mới bôi thuốc lên.
Câu kim bì: chữa các nhọt độc dữ không rõ tên, mài với giấm mà bôi, chỗ sưng độc liền tiêu. Đau răng thì nhét vỏ vào kẽ răng, hết đau ngay. Lại chữa nhũ nga ở họng: mỗi lần dùng ba năm ly, nhai kỹ nuốt xuống.
Miết kim đằng (?): là vật tính ấm, không độc. Chữa đàn ông đàn bà trúng phong, đàm mê tâm khiếu (đờm làm lấp các lỗ thông của tim, khiến mê man), bán thân bất toại (liệt nửa người), tả than hữu hoán (liệt bên trái hoặc bên phải), mê man không biết gì, đờm dãi trào lên, xông vào tim làm nghẹn họng (?). Dùng 1 đồng cân, mài với nước sôi mà uống, công hiệu như thần. Trẻ con bị cấp kinh phong, mạn kinh phong (chứng co giật ở trẻ em, thể phát đột ngột và thể kéo dài): trẻ lớn dùng 5 phân, trẻ nhỏ một hai phân, mài với nước sôi mà uống, hiệu nghiệm.
Mộc yêu tử: giống hệt quả cật lợn, có ở vùng Quảng. Mài với giấm bôi dày lên, các thứ nhọt sưng độc liền tiêu.
Rễ tam thất: là thuốc cầm máu bậc thánh. Gần đây có giống cây sống do người mang từ Phúc Kiến, Quảng Đông về, trong nhà ta cũng có giống này. Lá như cây ngải dại, hoa vàng mà nhỏ, rất dễ mọc. Cây tươi thì hái lá giã nát, ai bị ngã, đánh mà rách da chảy máu thì đắp lên, lập tức cầm máu, hết đau, qua hai ba ngày là khỏi, lại không lở loét, thật là cỏ thần. Lá hái về phơi khô tán bột, cũng chữa được thổ huyết (nôn ra máu), nục huyết (chảy máu cam) do máu xông ngược lên, đều nên kèm với thuốc chữa bệnh mà uống. Công hiệu của nó kê đủ ở dưới:
Chữa vết thương do dao, búa, tên mà máu chảy không cầm: nhai một ít đắp lên là cầm.
Chữa phụ nữ băng huyết: xem bệnh lâu hay mới, nghiền một hai đồng cân, khuấy với rượu trắng mà uống. Uống xong lại dùng tứ vật thang (bài thuốc bổ máu gồm bốn vị: đương quy, xuyên khung, bạch thược, thục địa) thêm 5 phân tam thất, sắc uống.
Chữa thổ huyết: dùng 1 đồng cân hoặc 5 phân, tự nhai, nuốt với nước cơm; hoặc thêm 5 phân nhân sâm sắc uống.
Chữa trường phong hạ huyết (đi ngoài ra máu do phong nhiệt ở ruột): dùng tứ vật thang thêm 5 phân tam thất sắc uống; hoặc lúc bụng đói dùng 5 phân khuấy rượu uống.
Chữa máu ứ do trượng sang (vết thương do bị đánh bằng gậy): dùng một hai đồng cân nhai nát đắp lên chỗ rách, lại uống một hai đồng cân, để khỏi bị máu ứ xông vào tim.
Chữa sau khi sinh máu ra ồ ạt: dùng một hai đồng cân nghiền mịn, khuấy nước uống, liền cầm.
Chữa ngã, bị đánh bầm tím sưng không tan: dùng 1 đồng cân nhai nhuyễn bôi lên chỗ đau là khỏi.
Chữa đau mắt rất nặng: dùng một ít mài với nước, chấm vào trong mi mắt thì tiêu.
Chữa xích bạch lỵ (kiết lỵ đi ngoài ra máu và mũi trắng): dùng một hai đồng cân tán bột, khuấy với nước vo gạo mà uống.
Chữa hổ, sói, rắn cắn: dùng một hai đồng cân tán bột, khuấy rượu uống, lại nhai một ít bôi vào chỗ bị cắn, hay.
Chữa bị người bỏ độc cổ: trước ăn một ít, độc liền bị nôn ngược ra.
Chữa mọi chứng nhọt độc, ung thư đau không dứt: dùng một hai đồng cân tán bột, khuấy nước bôi lên, hiệu nghiệm ngay.
Thúy xà nhi (rắn xanh biếc): hình cong queo, dài chừng năm sáu tấc, cuộn tròn thành vòng; dùng chữa nhọt mụn, ung thư rất tốt.
Hương thử (chuột xạ): hình như con chuột, chỉ dài chừng một tấc, có ở Vân Nam; dùng chữa chứng sán khí (đau bụng dưới lan xuống bìu, như thoát vị), rất nghiệm.
Miến già nhi (quả cà miến, tức hạt gõ đỏ từ Miến Điện): dùng xoa quanh hốc mắt, trừ hỏa độc, lại giải được các thứ độc. Hình như hạt dẻ lớn, trên có cái mũ chụp, như vẽ da. Mài với nước bôi chữa đau răng, hiệu nghiệm.
Lộc bào thảo (cỏ hươu cào): hình giống con tằm cứng, to nhỏ không đều, hai đầu một đầu cong rũ một đầu nhọn, dài một hai tấc, vỏ màu tím nhạt, ruột trắng, rất khó kiếm. Phàm hươu đực một lần giao phối với trăm con cái thì kiệt sức, ngã gục như chết. Hươu cái liền cào đất tìm cỏ này cho ăn, ăn xong nó lại nhảy lên như cũ. Đã từng có người tìm được mà uống, công bồi bổ thần diệu khác thường, thật là thuốc bậc thánh. Ngặt nỗi không kiếm được.
Thấu cốt thảo: cũng là vật ở phương xa, hình như cây ngưu tất, dùng chữa nhiệt độc rất tốt.
Mã kim nang: hình như quả mộc qua, trong chứa mấy chục hạt, giống hệt hạt thông. Chữa đẻ khó và đẻ ngang, đẻ ngược: nhai một hai hạt, uống với nước lạnh, liền sinh thuận, hiệu nghiệm như thần.
Nhân ngư (cá người): hình như thú, tiếng như người, có bốn chân. Ăn vào chữa tốt các bệnh dịch lệ thời chứng (bệnh dịch lây lan theo mùa).
Da con mạch (loài thú như heo vòi): mình vàng đen, người nằm trên da nó thì tránh được tà khí ôn dịch.
Cá a la: một đầu mười thân, tiếng như chó sủa. Ăn vào chữa ung thư, lại có thể chống được lửa.
Châu miết (ba ba ngọc): hình như lá phổi, sáu mắt sáu chân, trong bụng có ngọc, ăn vào chữa bệnh dịch theo mùa.
Cá lục: hình như con trâu, sống trên cạn, đuôi rắn, mùa đông chết mùa hạ sống lại, ăn vào chữa sưng phù.
Mật trăn: có ở Mạnh Dưỡng thuộc Vân Nam, có loài trăn lớn có chân, mật của nó giải các thứ độc.
Nhĩ thử (chuột tai): hình như con chuột, đầu thỏ, tai nai, tiếng như chó kêu. Ăn vào chữa chứng bụng trướng (?), lại chống được các thứ độc.
Gà bạch dạ (?): đầu có vằn, cánh trắng, chân vàng, ăn vào chữa đau họng.
Thịt con hoàn: hình như con cầy, có năm đuôi, ăn vào chữa chướng khí.
Bất tử thảo (cỏ không chết): có ở Liễu Châu (Quảng Tây), cao một hai thước, hình như cỏ tranh. Ăn vào sống lâu, lại tránh được ruồi muỗi đốt. Mùa hè đặt vào mâm cơm thì thức ăn không thiu.
Mật rắn lân (rắn có vảy dưới chân): có ở An Nam (nước Việt), hơi lớn hơn mật trăn. Mài ra chữa đau răng, hiệu nghiệm. Mùa xuân, mùa đông rắn ở dưới nước, mùa hạ, mùa thu ở trên núi; dưới chân có vảy; loại màu vàng là tốt.
Thạch du (dầu đá, tức dầu mỏ): có ở Miến Điện, chảy ra từ khe đá, hôi thối không ngửi được, màu đen, có thể bôi mụn nhọt độc, nhọt dữ không rõ tên, hiệu nghiệm.
Thần hoàng đậu: có ở gần phía tây Vân Nam, chữa bệnh đậu, sởi: lúc chưa phát hoặc sắp phát, để cả vỏ sấy khô, lấy hạt nghiền mịn, uống với nước, không ai là không cứu được; bệnh nhẹ thì không mọc nốt, bệnh nặng thì giảm đi. Lại chữa nhọt độc, uống như cách trên cũng khỏi.
Quyền hoàng kê tử: còn gọi là thủy la bặc (củ cải nước). Chữa hoắc loạn (nôn mửa và tiêu chảy dữ dội cùng lúc), thổ tả; chữa sốt rét cũng hiệu nghiệm. Mỗi lần dùng 1 đồng cân, nhai nát, uống với nước, hiệu nghiệm.
Mật cá trắm đen: có ở vùng Quảng; loại thật mài với nước chấm chữa đau mắt, hiệu nghiệm như thần.
Sơn đậu căn: loại ở vùng Quảng là tốt, chữa họng sưng đau khó ăn, ngậm cho tan trong miệng là khỏi.
Ngõa thỉ thực: có ở đất Tát Nhi Hãn (Samarkand, Trung Á), cây như cây ngải. Quả ăn vào chữa khí tật (bệnh về khí như đầy tức, khó thở). Mùi thơm của nó trừ được mọt.
Nho tỏa tỏa (nho nhỏ hạt): hình như hạt hồ tiêu, vị rất ngọt ngon. Bệnh đậu, sởi mà nốt chìm không mọc ra, ăn vào thì nốt mọc lên ngay; là vật tính nóng.
[Lại khảo thêm] Câu kim bì: chữa đau vùng tim do lạnh và bệnh sốt rét, đều dùng nửa phân mài với rượu mà uống, hiệu nghiệm.
Miết kim đằng (?): chữa đau răng, dùng nửa phân cắn vào chỗ đau, tốt. Trúng thuốc độc thì dùng nửa phân sắc nước uống, liền giải.
Huyền quy (rùa đen): đầu chim, đuôi rắn, tiếng như nước chảy xiết (?); đeo nó trên người thì chữa được điếc.
Mật trăn: người sắp bị đình trượng (bị đánh gậy giữa sân triều theo lệnh vua), trước hết mài 1 đồng cân với rượu uống thì không bị thương tổn; dù sau khi bị đánh mới uống cũng hay.
Cách trừ chấy rận trên người: dùng miệng hít một hơi khí phương bắc, thổi vào đầu bút, viết năm chữ "Khâm thâm uyên mặc tất" lên một tờ giấy vàng dài ba năm tấc, đặt ở giường chiếu, cổ áo thì trừ được chấy rận.
Điều này có vẻ có lý: bắt một con rận lớn trên người đặt lên bàn, quay đầu rận về hướng bắc, nó quyết không đi về phía bắc, chỉ đi ba hướng kia, dù thử trăm lần cũng không đi về phía bắc. Cách này rất hợp với tính của loài rận.
Cách chữa sâu ở năm tạng (tim, gan, lách, phổi, thận): năm tạng sinh sâu, sâu ở bốn tạng đều bò ngược lên trong mình người nên dễ chữa, chỉ sâu ở phổi bò xuống dưới nên rất khó xử lý. Tra trong các sách y bí truyền, nên dùng móng rái cá đốt thành tro, tán bột, thêm thuốc trị sâu; vào hai ngày mồng bốn và mười sáu mỗi tháng, sâu phổi bò lên, chữa vào những ngày ấy mới hiệu nghiệm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video