Phẩm thứ mười: Giải quyết mối nghi
Bấy giờ vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà thời Đức Phật, người từng giết cha để lên ngôi) thấy các vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) và chúng Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát cho mình) đã ăn xong, rửa ráy xong, bèn lấy một chiếc ghế thấp đến ngồi trước ngài Phổ Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, bậc tiêu biểu cho trí tuệ). Vua muốn nghe pháp, thưa: "Cúi mong ngài Phổ Thủ giải mối hồ nghi cho con." Phổ Thủ đáp: "Điều Đại vương nghi, chư Phật Thế Tôn (các vị Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) nhiều như cát sông Hằng cũng không giải quyết được." Nhà vua tự xét thấy mình không còn ai cứu, không còn ai che chở, liền từ trên ghế ngã nhào xuống, như cây lớn bị chặt gãy đổ ầm xuống đất. Ngài Đại Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật, đứng đầu về hạnh sống khắc khổ) nói: "Đại vương cứ bình tâm, chớ hoảng sợ, đừng lo sợ. Vì sao vậy? Vì Phổ Thủ đồng chân (danh hiệu của Văn-thù: bậc có tâm trong sạch như trẻ thơ, là người con sẽ nối ngôi Pháp vương của Phật) đã khoác áo giáp đại đức (ví như đã mặc áo giáp bằng đại nguyện và công đức lớn để cứu độ chúng sinh), dùng thiện quyền phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt tùy từng người mà dẫn dắt) nên mới nói lời ấy. Đại vương cứ thong thả mà hỏi."
Nhà vua liền đứng dậy, hỏi Phổ Thủ: "Lúc nãy vì sao ngài nói chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng cũng không thể giải mối hồ nghi cho con?" Phổ Thủ đáp: "Ý vua thế nào? Chư Phật Thế Tôn có vận hành theo sự duyên theo của tâm chăng?" Vua đáp: "Không." Phổ Thủ lại hỏi: "Chư Phật Thế Tôn có khởi tâm mà vận hành chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Chư Phật Thế Tôn có diệt tâm mà vận hành chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Chư Phật Thế Tôn có làm theo pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Chư Phật Thế Tôn có làm theo pháp vô vi (cái không do tạo tác, không sinh không diệt) chăng?" Đáp: "Không." Lại hỏi: "Điều chư Phật Thế Tôn dạy có phải là làm theo vô vi chăng?" Đáp: "Không." Phổ Thủ lại nói: "Ý vua thế nào? Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả thân lẫn tâm) vốn không có vận hành; đã không có vận hành thì không có chỗ hướng về. Vậy có ai có thể dạy bảo pháp mà quyết đoán nó được chăng?" Đáp: "Không." "Vua nên hiểu rõ: vì lẽ ấy mà ta nói mối hồ nghi của vua, chư Phật Chánh giác (bậc giác ngộ chân chính) nhiều như cát sông Hằng cũng không giải quyết được.
Lại nữa, Đại vương, giả sử có người tự nói: 'Tôi lấy bụi, bóng tối, tro, khói, mây, mù để làm dơ bẩn hư không', người ấy có làm được chăng?" Đáp: "Không thể làm dơ được." Phổ Thủ lại hỏi: "Giả sử, Đại vương, ta lấy hư không này đem rửa cho sạch, có làm được chăng?" Đáp: "Không thể." Phổ Thủ nói: "Đúng vậy, Đại vương. Thân Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến) thấu rõ các pháp giống như hư không. Bậc thành Tối chánh giác (giác ngộ chân chính cao tột) vốn tự nhiên trong sạch, không gì làm dơ được. Vì thế, có pháp nào dơ bẩn để mà thấy là trái nghịch, là bị giới hạn đâu? Làm sao lại có thể quyết đoán, hay tẩy sạch được? Đại vương hãy nhìn một cách bình đẳng ý nghĩa của pháp này. Vì thế lúc nãy ta nói chư Phật Thế Tôn nhiều như cát sông Hằng cũng không thể quyết đoán được.
Lại nữa, Đại vương, chư Phật Thế Tôn không thấy có tâm bên trong để mà dừng trụ, cũng không thấy có tâm bên ngoài để mà dừng trụ. Vì sao? Vì hết thảy các pháp tự nhiên trong sạch, không có chỗ chốn. Cái tự nhiên trong sạch thì không có chỗ chốn, không có chí nguyện, không có chỗ để dừng trụ. Vì sao vậy?
Là tự tại, vì các pháp vốn tự nhiên như thế. Là không có cái tự nhiên (?), vì các pháp không hề được dựng lập. Là không vấp ngã, vì các pháp không có gì cả. Là không có gì cả, vì các pháp lìa hình tướng. Là không hình tướng, vì các pháp trống rỗng. Là không bị che chắn, vì các pháp không có tướng để chỉ dạy. Là không có dạy bảo, vì các pháp tự nhiên không có gì. Là lìa mọi thứ sở hữu, vì các pháp buông bỏ chỗ hướng về. Là không có chỗ hướng về, vì các pháp không có chia lìa. Là không chia lìa, vì các pháp không sinh. Là không nương tựa, vì các pháp tự nhiên trong sạch. Là tánh tâm trong sạch, vì các pháp không phân chia, bình đẳng như hư không. Là không gì sánh bằng, vì các pháp không có bè bạn phe nhóm. Là không có bạn đôi, vì các pháp lìa hai bên đối đãi. Là không có hai, vì các pháp lặng lẽ nhạt nhòa. Là vô lượng, vì các pháp không đứt đoạn. Là không bờ mé, vì các pháp không có ranh giới. Là không có gì chân thật, vì các pháp điên đảo, từ chỗ không chân thật mà có chỗ dừng trụ. Là không điên đảo, vì các pháp thường trong sạch, đã được yên ổn. Là thường còn, vì các pháp không có chỗ quay về. Là trong sạch, vì các pháp vốn trong sạch, nhờ đó mà sáng suốt thông đạt. Là đã tự nhiên, vì các pháp vô ngã (không có cái "tôi" làm chủ thể cố định) mà sáng tỏ. Là yên ổn, vì các pháp không có ý nghĩ tưởng tượng. Là không do dự, vì các pháp bên trong vắng lặng. Là không dối trá, vì các pháp rốt ráo không có cái chân thật nào để bám vào. Là tĩnh mịch, vì các pháp có tướng lặng lẽ. Là không có "ta", vì các pháp đã trừ bỏ cái "ta". Là không rò rỉ, vì các pháp có tướng giải thoát. Là hướng về chỗ tịch diệt (lặng dứt mọi phiền não), vì các pháp lìa mọi điều nghĩ tưởng. Là không sợ hãi, vì các pháp lìa mọi sự sai khác. Là đạt đến chỗ đồng một bình đẳng, vì các pháp đều bình đẳng giải thoát. Là mờ mịt không nắm bắt được, vì các pháp không tưởng đến bản tế (điểm khởi đầu nguyên sơ của mọi sự). Là không có tưởng, vì các pháp không hư hoại, lặng im nơi duyên (?). Là thuận theo Không (tánh không: mọi pháp không có tự tính cố định), vì các pháp lìa mọi kiến chấp. Là vô nguyện (không mong cầu gì), vì các pháp lìa ba đời. Là cắt đứt ba đời, vì các pháp không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Là bình đẳng như vô vi, vì các pháp rốt ráo không sinh.
Ý vua thế nào? Pháp ấy không sinh, cũng không khởi, cũng không có gì, không có cái chân thật nào để nắm giữ, há có ai làm dơ bẩn được chăng?" Đáp: "Không." Phổ Thủ hỏi: "Pháp ấy có thể quyết đoán được chăng?" Đáp: "Không." Phổ Thủ lại nói: "Hết thảy các pháp đều bình đẳng như Nê-hoàn (tức Niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não, chấm dứt vòng sinh tử). Như Lai hiểu điều này mà thành Tối chánh giác. Chính vì thế mà mối hồ nghi của vua không thể quyết đoán. Cho nên, Đại vương, không thể tu hành bằng cách tạo dựng ra điều gì, không theo tâm điên đảo; nên tu tập dựng lập phép quán (cách quan sát, chiêm nghiệm bằng tâm) về chân lý. Quán nơi vô bản (bản tính chân như của các pháp, không có gốc rễ cố định nào), nếu xét được như thế thì đối với các pháp không có gì để nhận, cũng không có gì để hiểu, không cùng chúng sống chung. Nếu Đại vương không cùng các pháp sống chung, ấy mới là tin. Người có lòng tin ấy là vắng lặng; vắng lặng thì tự nhiên trong sạch; tự nhiên trong sạch thì không tạo tác; không tạo tác thì hết thảy các pháp không có chủ. Người ấy liền đạt được nhẫn (sự chấp nhận, an trú vững vàng nơi chân lý) rằng hết thảy các pháp không có kẻ tạo tác. Vua nên biết: không tạo tác tức là diệt độ (Niết-bàn, dứt hết sinh tử). Xét các pháp ấy không tạo tác, không phá hoại, cũng không có tạo, cũng không phải không tạo, ấy gọi là diệt độ. Giả sử Đại vương thuận theo sự giải thoát này thì là giải thoát bình đẳng. Đã giải thoát bình đẳng thì đối với pháp không hướng tới, không đạt được, không tăng không giảm. Vì sao? Vì đối với hết thảy pháp không có lợi ích gì để được, cũng không có gì để cầu; các pháp là vô bản. Vô bản thì không sinh; không sinh thì cũng là vô bản. Vô bản thì bình đẳng, không sai khác. Cho nên nói: vô bản không khác. Nếu Đại vương hiểu và tin vô bản thì mọi hồ nghi tự nhiên dứt sạch.
Lại nữa, Đại vương, mắt không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch, vì tự tính của mắt là vô bản; vô bản tự nhiên ấy gọi là mắt. Tai, mũi, miệng, thân, tâm cũng như vậy. Tâm, thưa Đại vương, không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch, vì tự tính của tâm là vô bản; vô bản tự nhiên ấy gọi là tâm. Vua nên hiểu rõ: sắc (phần vật chất, hình chất của thân và vật) không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch, vì tự tính của sắc là vô bản; vô bản tự nhiên ấy gọi là sắc. Thống (cảm thọ: cảm giác khổ, vui, không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) cũng như vậy. Thức không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch, vì tự tính của thức là vô bản; vô bản tự nhiên ấy gọi là thức. Vua nên hiểu rõ: hết thảy các pháp không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch, vì tự tính của các pháp là vô bản; vô bản tự nhiên ấy gọi là các pháp.
Tâm không có hình sắc, cũng không thể thấy, không làm hại gì, không có chỗ chốn, không có lời dạy, ví như trò huyễn thuật, không ở bên ngoài, không ở bên trong. Tâm vốn trong sạch mà tự nhiên sáng. Nếu tâm trong sạch thì không dơ bẩn cũng không có gì để làm sạch. Vua nên hiểu: tâm vốn trong sạch này không thể làm dơ, không có ai làm sạch, không có hư dối, cũng không bám chấp, không bị tổn hại; chỉ do ý tưởng không chân thật mà có tạo tác. Do suy nghĩ không chân thật mà có chỗ dừng trụ: kẻ phàm phu ngu si nương theo dục vọng và trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn, như bụi bám vào). Thế nào gọi là không chân thật? Là từ đó khởi lên ý tưởng không chân thật. Cái không chân thật thì không sinh ra chân thật. Hết thảy các pháp dừng trụ nơi không chân thật, vì còn giữ cái ý tưởng không chân thật ấy.
Ví như, Đại vương, lấy hư không này làm ví dụ: không có sắc, không thấy được, không nắm giữ được, cũng không buông bỏ được, cũng không có lời dạy. Giả sử có người nói: 'Hư không này không có sắc, không thấy được, không nắm giữ được, cũng không buông bỏ được, không có lời dạy; nay tôi muốn lấy bụi, khói, lửa, mây, mù làm dơ hư không'..." Vua đáp: "Không thể được." Phổ Thủ nói: "Như thế đó, Đại vương, tâm vốn trong sạch, tự nhiên sáng tỏ, không thể lấy bụi, khói, lửa, mây, mù mà che lấp, làm dơ được. Ví như bụi, khói, lửa, mây, mù ở trong hư không, rốt cuộc không làm hư không dơ bẩn. Như thế đó, Đại vương, người ta khởi lên tướng "ta", cho rằng "cái này của ta", rồi do soi theo duyên mà kết thành dâm, nộ, si (tham dục, sân giận, ngu si — ba thứ độc của tâm), nhưng những thứ ấy không làm dơ được bản chất của tâm. Bản chất của tâm không bị dơ, vì tự nhiên trong sạch. Cho nên, Đại vương, ngài chớ hồ nghi về điều ấy.
Vua muốn biết thì nên hiểu: tâm quá khứ và tâm vị lai không có hình tướng; tâm vị lai và tâm quá khứ cũng không có hình tướng; tâm hiện tại không nương tựa vào đâu, cũng không có gì. Điều tâm trước nghĩ không ngăn trở tâm sau; điều tâm sau nghĩ không ngăn trở tâm trước; tâm hiện tại cũng như vậy. Biết rõ như thế mà lập phép quán này: tâm không có gì, cũng không phải không có gì. Tâm quá khứ đã diệt hết, tâm vị lai chưa đến; hiện tại không dừng trụ mà thấy các pháp, vị lai không dừng trụ mà dẹp bỏ các kiến chấp. Không có gì đáng lấy làm lạ, vì đó là giải thoát. Ý tưởng trong sạch là các pháp lìa cấu bẩn, bình đẳng khắp thế gian, bình đẳng khắp ánh sáng. Cái không sinh thì không có lời dạy; đến cả không có lời dạy cũng không có chỗ hay không chỗ. Thế Tôn có nói về nghĩa vắng lặng: vắng lặng là xét các pháp ấy thì không có chỗ chốn, dù có người tìm chỗ chốn, tìm lời dạy, tìm kiếm các pháp. Nếu Đại vương đối với các pháp không có gì để nghĩ tưởng thì trừ được mọi nút thắt hồ nghi, mà đối với các pháp cũng không có gì để quyết đoán hay trừ bỏ. Vì sao? Vì hồ nghi với pháp là bằng nhau, không sai khác. Cho nên nói pháp giới (toàn thể mọi pháp xét theo bản tính chân thật đồng nhất của chúng) là bình đẳng. Hết thảy các pháp và pháp giới — đối với các pháp này nên giữ bình đẳng. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều nhập vào pháp giới; nếu bằng với pháp giới thì bằng với các pháp. Vì vậy gọi là pháp giới bình đẳng với hết thảy các pháp; pháp giới bình đẳng bao trùm các pháp."
Khi ngài nói lời này, vua A-xà-thế đạt được nhu thuận pháp nhẫn (tâm đã thuận theo và chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh, tuy chưa chứng hẳn), vui mừng hớn hở, tâm được yên ổn lớn, liền chắp tay khen: "Lành thay! Ngài khéo nói lời này, giải bày dứt trừ những mối nghi còn lại." Phổ Thủ đáp: "Vua nên biết: chính đó là nút thắt hồ nghi trong bóng tối lớn. Như vua đã rốt ráo thông suốt hết thảy các pháp mà còn nói: 'Lành thay Phổ Thủ, ngài khéo nói lời này, giải bày dứt trừ nghi hoặc'." Vua lại đáp: "Con cho rằng đã diệt hết ấm cái (năm ấm là các thành phần cấu tạo thân tâm, và năm cái là năm thứ phiền não che lấp tâm) của con; giả sử thân mạng con chết đi thì sẽ đến được Đạo." Phổ Thủ đáp: "Đó là chỗ nghi ngại rất lớn của Đại vương. Đã muốn đưa hết thảy các pháp rốt ráo đến diệt độ, sao lại còn mong mỏi nghĩ tưởng đến Nê-hoàn? Hết thảy các pháp rốt ráo đều là Nê-hoàn, sao lại còn mong mỏi nghĩ tưởng đến diệt độ? Rốt ráo Nê-hoàn là các pháp vốn trong sạch, không sinh."
Bấy giờ vua A-xà-thế lấy tấm áo mềm mịn đẹp đẽ giá trị trăm nghìn, tự tay cầm dâng lên Phổ Thủ, muốn đền ơn pháp mà khoác lên thân ngài. Phổ Thủ đồng chân bỗng nhiên biến mất, không thấy thân ngài đi về đâu. Trên không trung có tiếng nói: "Như nay Đại vương không thấy thân Phổ Thủ, hãy xem mối hồ nghi của mình cũng như thế. Như thấy hồ nghi thế nào thì thấy hết thảy các pháp cũng như thế. Như quán các pháp, thấy như thế tức là thấy không có gì để thấy." Lại nói: "Đại vương, thấy thân ai thì đem áo trao cho người ấy."
Kế bên Phổ Thủ có vị Bồ-tát ngồi, tên là Tuệ Anh Tràng. Vua A-xà-thế đem áo trao cho. Bồ-tát ấy không chịu nhận áo, nói rằng: "Tôi không muốn thoát khỏi những gì mình có, cũng không giận hờn, cũng không diệt độ. Tôi cũng không gần với pháp của phàm phu mà nhận áo này, cũng không theo người đã vượt khỏi hạnh phàm phu, không theo hàng hữu học (người còn đang tu học, chưa chứng quả cao nhất), cũng không theo người đã vượt pháp trần lao, không theo người chưa học, không theo hàng vô học (bậc đã tu xong, chứng quả A-la-hán) đã vượt qua pháp, không theo hàng Duyên giác (bậc tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy), cũng không theo người đã vượt pháp Duyên giác mà nhận áo này. Tôi cũng không theo Như Lai mà nhận, cũng không theo người đã vượt pháp Như Lai mà có chỗ nhận. Giả sử Đại vương không làm theo pháp này mà cũng không bỏ pháp này, tôi mới theo đó mà nhận. Người nhận cũng như người cho đều đồng một, bình đẳng không sai khác. Bố thí như thế mới là trong sạch, đúng như lời đấng Chúng Hựu (danh hiệu của Phật: bậc mà chúng sinh nương nhờ được phúc lành) đã dạy." Vua A-xà-thế liền đem áo khoác lên thân Tuệ Anh Tràng; ngài liền ngay trên chỗ ngồi bỗng nhiên biến mất. Trên không trung lại nghe tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo thí cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát tên là Tín Hỷ Tịch. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy nói: "Tôi không theo chỗ tự thấy thân mình mà có chỗ nhận, không theo chỗ thấy người khác, không theo chỗ thấy dính bụi trần mà có chỗ nhận, không theo chỗ lìa bụi trần, cũng không theo chỗ nương vào vắng lặng mà có chỗ nhận, không theo chỗ không nương tựa, không theo định ý (tâm định tĩnh chuyên nhất), không theo tâm tán loạn, không theo trí tuệ, không theo không trí tuệ mà có chỗ nhận." Vua liền khoác áo lên Bồ-tát; ngài cũng biến mất. Trên không trung như có tiếng nói: "Có ai hiện thân thì đem áo thí cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát tên là Bất Xả Sở Niệm. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói rằng: "Tôi không theo chỗ nương vào thân mà có chỗ nhận, không theo chỗ nương vào lời nói, không nương vào tâm, không nương vào trí tuệ, không nương vào nghĩa lý, không nương vào ấm (năm thành phần thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), không nương vào chủng (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), không nương vào suy nhập (mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng tiếp xúc với nhau, gọi là "suy" vì làm hao mòn điều lành), không nương vào đế (các chân lý mà Phật dạy), không nương vào âm thanh của Phật mà có chỗ nhận. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều không có chỗ nương, cũng không có chỗ bám, rốt ráo yên ổn mãi mãi, không hề lay động." Vua A-xà-thế đem áo thí cho; Bồ-tát ấy cũng biến mất. Trên không trung có tiếng bảo vua: "Thấy thân ai thì đem áo thí cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát ngồi, tên là Tôn Chí. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói rằng: "Vua nên biết: tôi không theo sự giải thoát thấp kém mà có chỗ nhận. Giả sử Đại vương phát tâm đạo Vô thượng Chánh chân (tâm cầu sự giác ngộ cao tột, chân chính, tức quả vị Phật): tâm ấy bình đẳng thì ý đạo cũng bình đẳng; tin ý đạo bình đẳng thì đạo đã bình đẳng, tâm cũng bình đẳng; ý đạo đã bình đẳng thì các pháp bình đẳng; khi đã có thể thấy hết thảy các pháp bình đẳng thì tôi mới nhận áo. Đối với hết thảy các pháp không nhận, không bỏ, cũng không thu giữ; thoát khỏi các pháp mà không có ý, cũng không phải không có ý; thấy hết thảy các pháp mà không thấy "ta", không chấp "ta". Ai làm được như thế tôi mới nhận áo." Vua A-xà-thế đem áo thí cho, ngài liền biến mất. Trên không trung có tiếng nói: "Ai còn hiện thì đem áo trao cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát tên là Định Hoa Vương. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói rằng: "Giả sử Đại vương thực hành các tam-muội (các trạng thái tâm định sâu, chuyên nhất), mà không ôm giữ điều gì nơi tâm định, tin hiểu các pháp vốn trong sạch bình đẳng, không có ai được giải thoát, thì tôi mới theo đó mà nhận áo này." Vua A-xà-thế đem áo khoác lên thân ngài; Bồ-tát ấy cũng biến mất. Trên không trung nghe có tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo trao cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát ngồi, tên là Vô Đãi Đắc. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói rằng: "Giả sử Đại vương đối với hết thảy các ấm mà tin rằng đã vượt qua; thấy văn tự, âm thanh hết thảy đều bình đẳng, không thể nắm bắt; đã thấy các pháp không có gì để đạt được, thì dẫn dắt làm lợi cho người bằng nghĩa không có gì để đạt được, không chuộng những thứ tốt đẹp, không đưa đến chỗ trang sức. Ai làm hạnh như thế tôi mới theo đó mà có chỗ nhận." Vua A-xà-thế ném áo về phía ngài; Bồ-tát ấy bỗng nhiên biến mất. Trên không trung có tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo thí cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát tên là Tịnh Tam Cấu. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói rằng: "Giả sử Đại vương không thấy có thân mình, cũng không có người nhận, người thí cũng không mong cầu gì; nếu được như thế tôi mới nhận áo." Vua A-xà-thế ném áo về phía ngài, ngài cũng biến mất. Trên không trung có tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo trao cho người ấy."
Kế đó có vị Bồ-tát ngồi, tên là Hóa Chư Pháp Vương. Vua A-xà-thế đem áo thí cho. Bồ-tát ấy cũng không chịu nhận, nói: "Giả sử Đại vương hiện ra làm Thanh văn mà nhập Bát-nê-hoàn (vào Niết-bàn trọn vẹn) mà cũng không diệt độ; hiện ra làm Duyên giác mà nhập Bát-nê-hoàn mà cũng không diệt độ; hiện ra làm Như Lai mà nhập Bát-nê-hoàn mà cũng không diệt độ — pháp không có đầu cuối, pháp không có diệt độ — thì tôi mới nhận áo." Vua A-xà-thế ném áo về phía ngài, ngài cũng biến mất. Trên không trung có tiếng nói: "Ai còn hiện thân thì đem áo trao cho người ấy."
Vua A-xà-thế theo thứ tự đem áo thí cho các Bồ-tát; từng vị một đều biến mất, vị nào cũng nói: "Ai còn hiện thì đem áo trao cho người ấy." Đến giường, ghế, bàn cũng trống không, biến mất. Vua A-xà-thế nói với hiền giả Đại Ca-diếp: "Nay ngài đang hiện, xin hãy nhận áo này. Ngài là bậc tôn quý nhất, được Phật khen ngợi, xứng đáng nhận áo." Đại Ca-diếp nói: "Dâm, nộ, si của tôi chưa trừ hết. Như nay thân tôi không đáng nhận áo. Tôi không bỏ vô minh (sự mê muội không thấy chân lý), không trừ tham muốn, không dứt khổ não, không diệt tập (nguyên nhân sinh ra khổ), không vì chứng sự diệt tận, cũng không do theo đạo (con đường tu dứt khổ). Tôi không thấy Phật, cũng không nghe pháp, không theo Thánh chúng (cộng đồng tu hành đã chứng đạo), không bỏ trần lao, không khởi suy nghĩ, không lìa suy nghĩ, không dựng lập trí tuệ, cũng không lìa trí tuệ. Mắt tôi không trong sạch, cũng không tạo ra trí tuệ, cũng không diệt điều gì. Người thí cho tôi không được phúc lớn, cũng không phải là không có phúc. Tôi cũng không ở trong pháp sinh tử, cũng không ở trong pháp diệt độ. Người thí cho tôi không thể đạt trọn công đức như cúng dường bậc Chúng Hựu. Giả sử Đại vương có thể thực hành bình đẳng, giữ gìn các nghĩa như thế, thì tôi nhận áo này." Vua A-xà-thế ném áo về phía ngài; ngài bỗng nhiên biến mất. Trên không trung nghe có tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo trao cho người ấy."
Vua A-xà-thế theo thứ tự thí áo, thì từng vị đều biến mất. Như thế hết thảy các vị đại đệ tử, từng vị một mờ mịt chìm mất không hiện lại, đủ năm trăm người. Lại nghe tiếng nói: "Vua thấy thân ai thì đem áo thí cho người ấy." Vua liền tự nghĩ: "Bồ-tát, Thanh văn đều không còn hiện nữa; ta nên trở về trao cho Hoàng hậu thứ nhất." Rồi vua vào trong cung nhìn khắp nơi, cũng không thấy một cung nữ nào. Vua A-xà-thế liền gần đạt được tâm định như thế: mắt nhìn không thấy các sắc, không thấy đàn ông đàn bà, không thấy bé trai, không thấy bé gái, không thấy lớn nhỏ, không thấy tường vách, không thấy cây cối, không thấy nhà cửa, không thấy thành quách, chỉ còn thấy ý tưởng về thân mình. Lại nghe trên không trung có tiếng nói: "Thấy thân ai thì đem áo trao cho người ấy." Vua liền tự mặc áo vào thì không thấy thân mình nữa, liền dứt sạch mọi ý tưởng về hình sắc. Lại nghe tiếng nói: "Giả sử Đại vương không thấy các hình sắc, hình tượng nào cả, mềm mại yên ổn mà xem xét mối hồ nghi, thì cũng nên thấy hồ nghi như thế; xem xét hết thảy các pháp cũng như thế. Như không thấy gì, ấy mới là thấy, lìa mọi kiến chấp. Nếu lìa cái thấy mà còn có chỗ thấy thì là không thấy, chưa lìa các kiến chấp. Thấy như thế mới là quán bình đẳng. Nếu đối với các pháp không có chỗ thấy, đã không có chỗ thấy thì là quán bình đẳng."
Bấy giờ vua A-xà-thế lìa hết mọi ý nghĩ bám chấp, ra khỏi tam-muội, liền trở lại thấy đại chúng, các hoàng hậu, cung nữ, thành quách, cung điện y như cũ. Vua A-xà-thế thưa với Phổ Thủ: "Lúc nãy đại chúng tụ về đâu? Con ở ngay trước mà không thấy." Phổ Thủ đáp: "Mối hồ nghi của Đại vương tụ về đâu thì đại chúng lúc nãy ở nơi đó." Lại hỏi: "Đại vương thấy đại chúng chăng?" Đáp: "Đã thấy." Phổ Thủ hỏi: "Thấy thế nào? Như thấy hồ nghi thế nào thì thấy đại chúng cũng như thế." Lại hỏi: "Vua thấy hồ nghi bằng cách nào?" Đáp: "Như thấy đại chúng, các hình sắc thấy trước mắt; hồ nghi cũng vậy, không thấy trong, không thấy ngoài."
Lại hỏi: "Đại vương, Thế Tôn có nói: người phạm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của Tăng chúng) thì không được dừng lại giữa chừng, đọa thẳng vào chỗ vô gián (địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên tục không ngừng). Vua tự biết mình sẽ đọa địa ngục chăng?" Vua liền đáp: "Thưa Phổ Thủ, khi Như Lai Chí chân (bậc đạt đến chân lý tột cùng) thành Chánh giác, há có thấy pháp nào đi vào ngục tù, pháp này đi vào tam đồ (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), pháp này lên cõi trời, pháp này vào Nê-hoàn chăng?" Đáp: "Không, Đại vương." Vua nói: "Ngài Phổ Thủ hãy xét: nay con giác ngộ hết thảy các pháp; pháp được giác ngộ ấy, trong các kinh pháp cũng không thể nắm bắt được. Đi vào địa ngục, sinh lên cõi trời hay nhập Bát-nê-hoàn — hết thảy các pháp đều là "như" (bản tính chân thật như vậy, không khác). Nếu phân biệt chỗ quy về của tánh không mà nhìn vào tánh không, thì không vào địa ngục, không lên cõi trời, không về Nê-hoàn. Hết thảy các pháp không bị phá hoại; hết thảy các pháp đều quy về pháp giới. Pháp giới thì không về đường ác, không lên cõi trời, không về Nê-hoàn. Tội nghịch vô gián chính là pháp giới; gốc của các tội nghịch chính là pháp giới. Cái vốn trong sạch chính là các tội nghịch; các tội nghịch chính là cái vốn trong sạch. Cho nên nói các pháp vốn trong sạch. Vì thế, thưa Phổ Thủ, hết thảy các pháp đều đến chỗ không sinh. Do đó con tự biết mình không về đường ác, cũng không lên cõi trời, không lên Nê-hoàn."
Phổ Thủ đáp: "Thế nào, Đại vương, như thế có phải làm rối giáo pháp của Phật chăng?" Vua đáp: "Con cũng không trái lời dạy của Thế Tôn, không xuyên tạc Phật pháp. Vì sao? Thế Tôn đã phân biệt diễn nói chỗ vô ngã, nói nguồn gốc của chân lý. Đã không có "ta" thì không có "người"; người không có gì, chúng sinh trống rỗng, không có gì thật. Xét như thế thì không có gì được tạo tác, cũng không có người làm, cũng không có người chịu quả báo."
Lại hỏi: "Đại vương, hồ nghi đã dứt chăng?" Đáp: "Đã trừ sạch rồi." Phổ Thủ hỏi: "Thế nào, Đại vương, do dự đã dứt chăng?" Đáp: "Dứt hẳn rồi." Phổ Thủ lại hỏi: "Nay vì sao vua ở giữa đại chúng, biết mình có tội nghịch mà lại nói không có tội nghịch?" Đáp: "Không phải vậy." Lại hỏi: "Thế nào?" Đáp: "Người đã phạm tội nghịch mà thoát ra nơi chỗ không trói buộc để chứng ngộ — những tội nghịch ấy là tội nghịch được nói đến trong hội này (?). Các tội nghịch ấy chính là nhu thuận pháp nhẫn của Bồ-tát, khiến mọi người được vào pháp nhẫn ấy. Không nên ở nơi đó mà nắm giữ các tội nghịch, thưa Phổ Thủ. Cái gọi là tội nghịch, từ chỗ kia đến chỗ này đều không có các tội nghịch. Vì thế không nên ở nơi đó mà gom giữ các tội nghịch."
Khi ấy Bồ-tát Tuệ Anh Tràng cất tiếng khen: "Đã dọn sạch con đường của Đại vương rồi, nên mới đạt được pháp nhẫn như thế." Vua liền đáp: "Hết thảy các pháp gốc ngọn đều trong sạch; lại hết thảy các pháp rốt ráo lặng im, không bị nhiễm dơ. Vì thế không thể làm dơ mà thành cấu bẩn. Đạo không bám chấp, ấy gọi là Đạo. Đạo ấy không về sinh tử, không đến Nê-hoàn. Đạo của các bậc Hiền Thánh không có người điều khiển; đạo không khởi lên, ấy gọi là Đạo. Đạo không có đạo."
Khi vua A-xà-thế nói lời này, vua đạt được nhu thuận pháp nhẫn sáng suốt thông đạt. Bấy giờ bốn mươi hai cung nữ trong cung thấy oai lực thần biến của Phổ Thủ, đều phát ý đạo Vô thượng Chánh chân. Năm trăm người dân thường xa lìa bụi trần, lìa cấu bẩn, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng đạo). Khi ấy vô số trăm nghìn người đều đến tụ họp dưới cổng cung vua, muốn được nghe pháp, cúng dường phụng sự. Phổ Thủ đồng chân dùng ngón chân ấn xuống đất; lúc ấy cả thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà) đều hóa thành lưu ly (một thứ ngọc trong suốt). Hết thảy dân cư trong thành đều thấy Phổ Thủ, các Bồ-tát và Thanh văn, như gương sáng soi mặt, tự thấy bóng mình. Phổ Thủ đồng chân vì những người đến, tùy theo căn cơ mà thuyết pháp; tám vạn bốn nghìn người nghe kinh pháp được pháp nhãn tịnh, năm trăm người phát ý đạo Vô thượng Chánh chân.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video