Phẩm thứ năm: Không có ta
Bấy giờ đức Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức đức Phật) vừa sắp nói xong đầu đuôi chuyện xưa ấy. Khi đó vua A Xà Thế (vua nước Ma Kiệt, người từng hại cha để cướp ngôi) cưỡi xe bốn ngựa, dẫn bốn đạo binh gồm voi, xe, bộ binh, kỵ binh, đến chỗ Phật. Vua cúi đầu lạy chân Phật, đi quanh bên phải ba vòng (lễ nghi tỏ lòng tôn kính), rồi lui ngồi một bên. Vua bạch Thế Tôn: "Bạch Thiên Trung Thiên (bậc trời trong các trời, tức Phật), chúng sinh trụ vào đâu, nương vào nhân gì, do duyên gì mà sinh khởi, do đâu mà mắc tội?" Phật bảo vua: "Vì bám vào ý niệm có ta, có người, có thọ, có mạng (cho rằng có một cái 'ta', một con người, một đời sống, một sinh mạng thật có), chúng sinh do đó mà tạo tội lỗi. Vì nương tựa vào lòng tham đắm thân mình nên sinh ra điên đảo (thấy trái sự thật, cho cái không thật là thật). Muôn loài do đó mà gây ra tai họa."
Vua lại hỏi: "Lòng tham đắm thân mình có cội gốc ở đâu?" Thế Tôn đáp: "Lòng tham đắm thân lấy sự không có trí tuệ làm gốc." Vua lại hỏi: "Sự không có trí tuệ lấy gì làm gốc?" Phật đáp: "Những ý nghĩ tà lệch là gốc của nó." Vua lại hỏi: "Ý nghĩ tà lệch lấy gì làm gốc?" Phật đáp: "Sự dối giả là gốc." Vua lại hỏi: "Sự dối giả lấy gì làm gốc?" Phật đáp: "Các tưởng (ý niệm, hình dung trong tâm) không thật là gốc." Vua lại hỏi: "Các tưởng không thật lấy gì làm gốc?" Phật đáp: "Cái không có gì cả, không có biết, là gốc." Vua lại hỏi: "Thế nào gọi là không có gì, không có biết?" Phật đáp: "Không sinh, không có, đó gọi là không có biết." Vua lại hỏi: "Không sinh, không có thì tính đếm thế nào, số của nó ở đâu?" Phật đáp: "Cái không sinh không có thì không có gì để tính đếm." Vua lại hỏi: "Việc nghi ngờ do nhân duyên gì mà khởi lên?" Phật đáp: "Nghi ngờ khởi lên từ sự do dự." Vua lại hỏi: "Do dự là gì?" Phật đáp: "Nghe lời chân thật của bậc hiền thánh mà ôm lòng nghi, đó gọi là do dự." Vua lại hỏi: "Ai là bậc hiền thánh? Lời nào là chân thật?" Thế Tôn đáp: "Bậc hiền thánh là người đã trừ bỏ hết mọi ái dục và các kiến chấp. Chân thật là biết rằng tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có thật."
Vua A Xà Thế bạch Thế Tôn: "Điều mà bậc hiền thánh nói là không có thật, thì quả là dối giả. Bạch Thế Tôn, con đã ở trong trần lao (phiền não làm nhọc nhằn, vấy bẩn tâm) mà tạo nên mọi việc, bám dính vào thế gian. Đối với điều các bậc hiền thánh giảng nói thì lòng con còn do dự, nên mắc tội lỗi không thể kể xiết. Bạch Thế Tôn, cha con không có lỗi lầm, không có gì vướng víu, vậy mà con lại hại mạng ông. Vì tham đất nước, hoặc vì của báu, mê đắm vinh hoa phú quý, bỏ bê việc làm ăn, ham lợi cai trị dân, nên con mưu toan việc nghịch ác. Con ôm lòng ngờ vực, sợ hãi, không thể tự yên. Ở trong yến hội vui chơi cũng chẳng thấy vui. Ở trong cung vui đùa với thể nữ, lúc ngồi, lúc nằm, khi phải xét xử việc gì, lúc ở một mình, lúc nghe xét việc nước, ngồi trên các quan, ngày đêm con đều lo sợ hồi hộp, không sao gạt bỏ được. Nỗi u uất kết chặt khiến con không thiết ăn uống; dù có món ngon cũng không thấy ngọt. Mắt con mờ mịt, nhìn gì cũng lờ mờ. Nét mặt con tiều tụy, lòng luôn run sợ, bứt rứt, ở đâu cũng không yên. Con sợ rằng khi mạng chung sẽ đọa vào địa ngục.
Kính nghĩ đức Như Lai (bậc đã đến từ chân lý, danh hiệu của Phật): người sợ hãi thì Ngài khiến không còn sợ. Người mù tối thì Ngài ban cho đôi mắt. Người chìm đắm thì Ngài vớt lên. Người gặp khổ não thì Ngài khiến được an vui lớn. Người không chỗ nương thì Ngài làm chỗ nương. Người không ai che chở thì Ngài cứu giúp. Người nghèo khổ thì Ngài ban cho của cải. Người bệnh tật thì Ngài chăm sóc chữa trị. Người lạc vào đường tà thì Ngài chỉ cho đường chánh. Người đã ở đường chánh thì Ngài khởi lòng thương xót lớn. Lòng Ngài chịu đựng nhọc nhằn mà không lấy làm khổ, thương xót đều khắp muôn dân. Lòng từ của Ngài bền chắc, từ đầu đến cuối không vì khổ hay vui mà lay động. Như Lai ra đời để cứu độ chúng sinh, không sót một ai, không bỏ một người. Con riêng nương cậy đức Thế Tôn, xin rủ lòng thương an ủi, trừ nỗi sợ hãi cho con. Con côi cút không ai cứu, xin Ngài cứu giúp. Xin khiến kẻ đói khát được no đủ. Nay con đã kiệt sức, sắp ngã quỵ xuống đất, xin Ngài nâng đỡ. Nay con không chỗ nương, xin Ngài nhận làm chỗ nương. Nay con đã chìm đắm, xin Ngài ra tay vớt lên, để thân con khỏi đọa vào đại địa ngục, cho đến địa ngục Vô Trạch (tức địa ngục Vô gián, nơi chịu khổ liên tục không ngừng). Bạch Đại Thánh, xin Ngài tùy chỗ thích hợp mà thuyết pháp, giải mối nghi của con, tháo gỡ nút buồn rầu, khiến con không còn do dự, khiến tội nặng của con được nhẹ bớt."
Khi ấy đức Thế Tôn nghĩ trong tâm: "Những điều vua A Xà Thế nói rất thông minh sáng suốt và rất vi diệu. Pháp mà vua cần thấu hiểu rất sâu kín, người khác không ai kham nổi việc giải nghi cho vua, khiến không còn sót mối vướng nào. Chỉ có Nhu Thủ (tức Bồ-tát Văn Thù Sư Lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) mới có thể rửa sạch chỗ bế tắc, vướng mắc ấy." Lúc ấy Xá Lợi Phất (vị đệ tử lớn của Phật, trí tuệ bậc nhất) vâng theo ý Phật, nói với vua A Xà Thế: "Muốn giải mối nghi hoặc, vua nên sửa soạn thức ăn ngon, mời Nhu Thủ Đồng Chân (đồng chân: bậc tu hành thanh tịnh như trẻ thơ, danh hiệu của Bồ-tát Văn Thù). Ngài sẽ giải mối nghi về sự dối giả và trần lao của vua, làm yên ổn đất nước và trong cung. Ngài nhận giường chõng và các thức cúng dường của vua thì cung nữ cùng những người hầu cận sẽ được phước không lường, và vô số chúng sinh ở thành La Duyệt Kỳ (tức thành Vương Xá) của nước lớn Ma Kiệt đều được lợi ích tốt lành."
Vua A Xà Thế liền đến trước thưa với Nhu Thủ Đồng Chân: "Xin ngài thương xót, cùng đoàn tùy tùng nhận một bữa ăn nhỏ." Nhu Thủ đáp: "Đại vương hãy thôi, tôi đã có đủ thức cúng dường rồi. Trong chánh pháp và giới luật chưa có lời dạy rằng nhận y phục hay thức ăn là để mong được ban ơn thương xót." Vua lại nói: "Vậy con phải bày tỏ thế nào để dâng tấm lòng son?" Nhu Thủ đáp: "Giả sử đại vương nghe về sự nghiệp sâu xa vi diệu, nghĩa chân thật đặc biệt, mà không kinh, không sợ, không hãi, không khiếp, không ngại, không lo, như thế mới là thương xót. Giả sử đại vương không tưởng nghĩ về pháp, cũng không phải là không tưởng; không có tưởng mà cũng không phải là không tưởng; thực hành như thế mới là thương xót. Giả sử đại vương không tưởng về tâm quá khứ, cũng không phải là không tưởng; không nghĩ về tâm tương lai, cũng không phải là không tưởng; đối với tâm hiện tại cũng không nắm giữ gì; như thế mới là thương xót. Giả sử đại vương không rơi vào tà kiến (thấy biết sai lầm), cũng không diệt trừ nó, cũng không thấy gì, cũng không phải không thấy; như thế mới là thương xót."
Vua A Xà Thế lại thưa với Nhu Thủ: "Những điều ngài vừa nói đều là điều được ghi trong pháp. Xin ngài thương xót mà nhận lời mời." Nhu Thủ đáp: "Vua nên biết, điều ghi trong giáo pháp và giới luật không phải lấy việc ban ơn, cúng dường thức ăn khất thực, y phục, ăn uống. Nếu đại vương không chấp có ta, không chấp có người, không chấp có thọ, không chấp có mạng, như thế mới là thương xót, mới là nhận sự cúng dường. Giả sử đại vương không thương tiếc thân mình, không thương tiếc người khác, hoàn toàn không nắm giữ gì, như thế mới là thương xót. Giả sử đại vương không thu gom tâm, không chấp nhân duyên, không ở trong các việc ấm, chủng, nhập (ấm: năm nhóm hợp thành thân tâm là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; chủng: mười tám giới, tức sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức; nhập: mười hai xứ, tức sáu giác quan và sáu đối tượng); không có pháp bên trong, không có pháp bên ngoài; không nhận lấy ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc — toàn bộ thế giới chúng sinh), cũng không vượt khỏi ba cõi; không thiện, không bất thiện; không đức, không phải đức; không ở trong đời, cũng không vượt khỏi đời; không tội, không phước; cũng không hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc sinh tử), cũng không vô lậu (đã hết phiền não); cũng không hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), cũng không vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); không bỏ sinh tử, không nhận lấy diệt độ (Niết-bàn); như thế mới là thương xót."
Vua đáp: "Bạch Nhu Thủ, con sẽ kính nhận nghĩa pháp như thế. Vì vậy xin ngài nhận lời mời của con, rủ lòng thương xót kẻ thấp hèn này." Nhu Thủ đáp: "Vua nên hiểu rõ: giả sử đối với các pháp mà có chỗ nương tựa, có chỗ nắm nhận, có chỗ đạt được, có chỗ che giữ, thì không được thương xót, không đến được chỗ an ổn. Nếu đối với pháp mà có chỗ bám dính rồi sinh ra tưởng niệm, có chỗ dừng đứng rồi sinh buông lung, thì đều là nương bám: tưởng niệm có chỗ, che giữ sự buông lung. Giả sử đại vương rốt ráo dứt sạch mong cầu, đến chỗ an ổn mãi mãi, thì không còn tai họa. Nếu đại vương còn có chỗ làm thì không được thương xót, không đến được chỗ an ổn."
Vua A Xà Thế lại hỏi Nhu Thủ: "Nhận pháp nào thì không có tai họa, đến được chỗ không có gì?" Nhu Thủ đáp: "Nếu hiểu rõ không (tánh không: mọi pháp đều không có bản chất riêng cố định, do duyên hợp mà có) thì không có chỗ làm, cũng không có chỗ không làm; vô tướng (không chấp vào hình tướng), vô nguyện (không mong cầu, không vướng mắc), cũng không có tạo tác, cũng không phải không tạo tác. Nếu đại vương có chỗ dựng lập mà làm thành hành động, thì hành động của thân, miệng, ý chính là chỗ làm. Giả sử không có chỗ làm, cũng không có chỗ hành, thân miệng ý không tạo tác gì, thì không có chỗ làm. Vì vậy, đại vương, tất cả các pháp đều không có tướng; không có chỗ hành, không có gì cả, đó chính là tướng của nó."
Vua lại hỏi Nhu Thủ: "Thế nào là hành mà không có chỗ hành, không có chỗ tạo tác cũng không phải không tạo tác, không thêm không bớt?" Nhu Thủ đáp: "Nếu có thể không nghĩ về quá khứ đã qua hết, không nghĩ về tương lai chưa đến, không nghĩ về hiện tại mà không khởi lên gì, không tưởng là thường hay vô thường (còn mãi hay đổi thay), đó là không hành cũng không phải không hành. Người ấy có thể xem sắc (hình chất, vật chất) bình đẳng với các nhân duyên, làm các duyên, không thêm không bớt."
Vua lại hỏi Nhu Thủ: "Dục vọng trần lao có phải là đạo không? Làm sao hợp với đạo?" Nhu Thủ đáp: "Ý vua nghĩ sao? Ánh sáng có hợp với bóng tối không?" Vua đáp: "Không. Mặt trời vừa ló ra thì mọi bóng tối liền tan mất (?)." Nhu Thủ hỏi: "Vua có biết riêng chỗ bóng tối đi đến không? Nó ở phương nào, tụ lại ở đâu?" Vua đáp: "Không biết được." Nhu Thủ nói: "Cũng vậy, đại vương, người khởi trí tuệ của đạo thì trần lao liền tiêu, không biết trần lao tụ về chỗ nào; nó cũng không có chỗ, không có phương hướng. Vì vậy nên hiểu rõ: đạo và trần lao không hợp chung với nhau. Lại nữa, bình đẳng với trần lao thì gọi là đạo; bình đẳng với đạo thì trần lao cũng bình đẳng. Trần lao và đạo bình đẳng, không khác biệt. Tất cả các pháp cũng bình đẳng như vậy. Nếu phân biệt nghĩa như thế thì trần lao chính là đạo. Vì sao vậy? Vì do có trần lao mới hiện ra có đạo. Trần lao không có hình, cũng không có thật. Người tìm cầu trần lao chính là đạo."
Vua lại hỏi: "Làm sao tìm cầu trần lao mà lại là đạo?" Nhu Thủ đáp: "Giả sử có chỗ tìm cầu mà không vượt ngoài tâm người, cũng không nghĩ rằng 'đây là trần lao', đó là đạo. Vì vậy trần lao là đạo; trần lao cũng đi vào đạo." Vua lại hỏi: "Làm sao trần lao đi vào đạo? Hành thế nào?" Nhu Thủ đáp: "Đối với tất cả các pháp mà không có chỗ hành, đó là hạnh đạo. Đối với tất cả các pháp cũng không có chỗ không hành, đó là hạnh đạo." Vua lại hỏi: "Hành đạo như thế thì quy về đâu?" Nhu Thủ đáp: "Người hành như thế thì không có chỗ hướng đến." Vua lại hỏi: "Đạo há không đến Nê-hoàn (tức Niết-bàn, cảnh giới dứt hết khổ đau sinh tử) sao?" Nhu Thủ hỏi lại: "Có pháp nào đến diệt độ không?" Vua đáp: "Không." Nhu Thủ nói: "Vì vậy, đại vương, đến chỗ không có chỗ đến là đạo của bậc hiền thánh." Vua lại hỏi: "Bậc hiền thánh ở chỗ nào?" Nhu Thủ đáp: "Đạo của bậc hiền thánh không có chỗ trụ." Vua lại hỏi: "Đạo của bậc hiền thánh không ở trong giới cấm, sự học rộng nghe nhiều, định và tuệ sao?" Nhu Thủ đáp: "Giới của bậc hiền thánh là không có tướng hành. Tướng không buông lung là định của bậc thánh (định: tâm chuyên chú, lặng yên). Tướng không bám dính là định của bậc thánh. Tướng không có niệm tưởng là trí tuệ của bậc thánh. Ý vua nghĩ sao? Không có chỗ hành, không buông lung, thì có chỗ ở không?" Vua đáp: "Không." Nhu Thủ nói: "Vì vậy vua nên biết: không có chỗ trụ chính là đạo của bậc hiền thánh."
Vua lại hỏi: "Tộc tánh tử, tộc tánh nữ (người con trai, con gái nhà lành có lòng tin theo đạo) làm sao hướng về đạo?" Nhu Thủ đáp: "Giả sử khi tìm cầu mà không thấy các pháp là thường hay vô thường, cũng không đạt được gì; không chấp các pháp là sạch hay không sạch, là không hay không phải không, là có ta thật hay không có ta, là khổ hay vui; đối với các pháp cũng không đạt được gì; không thấy các pháp ở trong sinh tử hay ở trong diệt độ; người hành như thế là hướng về đạo."
Vua A Xà Thế thưa với Nhu Thủ: "Vì thế xin ngài nhận lời mời, nhân đó khiến con lìa các điên đảo, được giải thoát, phân biệt được hạnh thanh tịnh. Xin ngài cùng quyến thuộc đến cung dùng bữa." Nhu Thủ nói: "Như vừa rồi đã nói: hết thảy đều không có gì, không có ai sinh ra, không có 'lành thay' hay 'không lành thay'. Cái không có gì thì không có giải thoát; cái giải thoát thì không có gì; cũng không có giải thoát, cũng không có người được thoát. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều tự nhiên thanh tịnh."
Bấy giờ đức Thế Tôn bảo Nhu Thủ: "Hãy nhận lời mời của vua A Xà Thế. Nhân duyên này sẽ khiến vô số người đạt được lợi ích, đến được chỗ an ổn giải thoát." Nhu Thủ Đồng Chân thấy Thế Tôn khuyên, liền nói: "Dạ vâng, con xin nhận lời mời, vì không dám trái lời dạy của Như Lai." Vua A Xà Thế vui mừng hớn hở. Thấy đã được nhận lời, lòng thiện của vua sinh khởi. Vua cúi đầu lạy chân Phật, lạy Nhu Thủ Đồng Chân cùng tất cả thánh chúng, rồi lui ra. Vua hỏi Xá Lợi Phất: "Quyến thuộc của Nhu Thủ có bao nhiêu người?" Xá Lợi Phất đáp: "Năm trăm người sẽ cùng đi đến." Vua vào thành trở về cung, ngay đêm ấy sửa soạn nhiều thức ăn trăm vị, bày năm trăm chiếc giường, trải trên đó vô số đồ ngồi. Vua trang hoàng cung điện, treo lụa, phướn, lọng, đốt các thứ hương quý, rải các loại hoa. Các ngã tư đường cùng khắp trong ngoài thành đều được quét dọn sạch sẽ, rưới nước thơm. Vua ra lệnh cho nhân dân trong nước, nam nữ lớn nhỏ, trang sức đẹp đẽ, mang hương hoa, cùng nhau ra đón rước (?) Nhu Thủ Đồng Chân.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video