Thiên 11 — Phẩm thứ mười: Pháp hữu vi và vô vi

 Kinh Trì Thế – Phẩm thứ mười: Pháp hữu vi (những sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành, có sinh ra, biến đổi rồi mất đi) và pháp vô vi (cái không do nhân duyên tạo thành, không sinh, không diệt, không biến đổi)

 Này Trì Thế (tên vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này), thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) khéo biết pháp hữu vi và vô vi, có được phương tiện (sự hiểu biết khéo léo, con đường thấu suốt) về pháp hữu vi và vô vi? Này Trì Thế, Bồ-tát ma-ha-tát quán xét và phân định đúng đắn pháp hữu vi và vô vi. Thế nào là quán xét và phân định đúng đắn? Pháp hữu vi này không có người làm ra, không có người nhận lãnh. Pháp hữu vi này tự sinh ra, tự rơi vào hàng "số" (tức thuộc loại những thứ được tính đếm, đặt tên và phân loại). Vì thế gọi là pháp hữu vi. Pháp hữu vi này vận hành do các nhân duyên hư dối hợp lại. Thế nào là vận hành và tự rơi vào hàng số? Vì nương vào hai tướng đối đãi mà nhận biết, nên gọi là pháp hữu vi sinh ra. Pháp này không có người làm, không có người sai khiến làm. Pháp này tự sinh, không có ai khởi lên làm ra nó. Vì thế gọi là pháp hữu vi.

 Các pháp hữu vi ấy không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa; không hợp lại, không tan ra; chúng khởi lên từ sự phân biệt vốn lấy cái hư dối làm gốc. Do nhân duyên vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ sự thật) nên tất cả đều không thật có, chỉ nhờ sức của các hành (những sức tạo tác của thân, miệng và ý) mà có tác dụng. Pháp này không có người làm, không có người khởi. Đó gọi là hữu vi. Hữu vi tức là nghĩa ràng buộc; nó được nói ra theo chỗ tham đắm điên đảo (cái thấy lộn ngược, trái với sự thật) của phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Người trí thông suốt thì không thấy có pháp hữu vi, cũng không thấy có pháp nào thuộc về hữu vi. Vì người trí không xếp nó vào hàng số, nên chỉ theo cách hiểu của người đời mà gọi là pháp hữu vi (?). Vì sao? Các bậc trí không thấy có sự phân biệt hữu vi; chỉ vì phàm phu, vì những tên gọi tạm đặt của thế gian, nên mới phân biệt rằng đây là hữu vi. Bậc hiền thánh (người đã chứng đạo) không chạy theo tên gọi và cách tính đếm của tất cả các pháp; các bậc hiền thánh đã lìa tên gọi và cách tính đếm của các pháp. Vì thế mới nói người chứng được vô vi gọi là hiền thánh.

 Người trí thông suốt rằng tất cả pháp hữu vi đều là vô vi, vì thế không còn khởi tạo các nghiệp (những hành động tạo ra quả báo). Người trí biết và thấy rằng tướng khởi lên của tất cả pháp hữu vi đều là hư dối, là vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm), vì thế không còn khởi tạo hữu vi nữa. Vì sao? Pháp hữu vi không có tính chất cố định; tất cả pháp hữu vi đều không có tự tính, không có sự khởi tạo. Vì sao? Này Trì Thế, không có ai vừa đi theo duyên hữu vi mà lại thông suốt được vô vi; người đã thông suốt vô vi thì không còn duyên theo hữu vi nữa. Thế nào là thông suốt? Người trí thấy tất cả pháp hữu vi đều hư dối, không có gốc rễ, không thuộc về đâu, không rơi vào hàng số. Khi quán xét như vậy thì không còn tham đắm duyên hữu vi, cũng không nắm giữ pháp hữu vi. Vì sao? Này Trì Thế, không phải lìa hữu vi mà được vô vi, cũng không phải lìa vô vi mà được hữu vi. Hữu vi khi đúng như thực tướng (bộ mặt thật) của nó thì đó gọi là vô vi. Vì sao? Trong hữu vi không có hữu vi, trong vô vi không có vô vi. Chỉ vì những chúng sinh còn gắn với điên đảo, để họ biết và thấy pháp hữu vi, nên mới phân biệt mà nói: đây là pháp hữu vi, đây là pháp vô vi; đây là tướng hữu vi, đây là tướng vô vi.

 Trong đó, thế nào là tướng hữu vi? Đó là sinh, diệt, trụ dị (sinh ra, mất đi, và tồn tại mà biến đổi). Thế nào là tướng vô vi? Đó là không sinh, không diệt, không trụ dị. Tướng hữu vi và tướng vô vi này chỉ được nói ra để dẫn dắt phàm phu. Này Trì Thế, pháp hữu vi không có tướng sinh, không có tướng diệt, không có tướng trụ dị. Vì thế nói rằng tướng sinh, diệt, trụ dị là không có tướng, là không sinh. Nếu pháp hữu vi nhất định có ba tướng, thì Phật hẳn đã nói dứt khoát: tướng như thế này là sinh, tướng như thế này là diệt, tướng như thế này là trụ dị. Này Trì Thế, như Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) đã nói, tất cả các pháp đều không có tướng. Này Trì Thế, nếu "không sinh" mà có tướng, "không diệt" mà có tướng, "không trụ dị" mà có tướng, thì Phật hẳn đã nói dứt khoát rằng đó là tướng vô vi. Này Trì Thế, nếu vô vi có tướng, có thể nói ra được, thì đó không phải là vô vi, vì đã nói được tướng của nó. Chỉ vì phàm phu dùng cách tính đếm các pháp, nên mới nói hữu vi có ba tướng là sinh, diệt, trụ dị; vô vi có ba tướng là không sinh, không diệt, không trụ dị.

 Này Trì Thế, nếu người nào thông suốt, biết và thấy pháp hữu vi và vô vi, thì người ấy không còn sinh, diệt, trụ dị nữa. Vì thế gọi là người chứng được vô vi. Này Trì Thế, sinh diệt tức là nghĩa thấy có sự tụ lại rồi mất đi. Nếu pháp không có tụ lại thì không có mất đi; nếu không khởi lên sự tụ lại thì không có thoái lui, cũng không có trụ dị. Này Trì Thế, đó gọi là biết và thấy hữu vi đúng như thật. Nếu người biết và thấy hữu vi đúng như thật thì không rơi vào hàng số, tức là sinh, diệt, trụ dị.

 Bồ-tát suy xét pháp hữu vi và vô vi như vậy thì không thấy pháp hữu vi hợp với pháp vô vi, cũng không thấy pháp vô vi hợp với pháp hữu vi, mà chỉ nghĩ thế này: thực tướng của pháp hữu vi chính là vô vi. Thế là không còn phân biệt gì nữa. Nếu không phân biệt pháp hữu vi và vô vi, thì đó chính là pháp vô vi. Nếu phân biệt đây là hữu vi, đây là vô vi, thì không thể thông suốt vô vi. Dứt hết mọi phân biệt, đó gọi là thông suốt vô vi. Vì thông suốt đúng như thật bản tính của các duyên mà dứt được các duyên, nên không ở trong hàng số, cũng không ở ngoài hàng số. Này Trì Thế, đó gọi là phương tiện về pháp hữu vi và vô vi của Bồ-tát ma-ha-tát: tức là đối với các pháp không dừng trụ, không bị ràng buộc, cũng không tham đắm nắm nhận pháp hữu vi hay pháp vô vi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video