Kinh Trì Thế, phẩm Mười Hai Nhập thứ tư
Phật bảo Trì Thế (tên vị Bồ-tát đang hỏi Phật trong kinh này): Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu hành nguyện đạt giác ngộ thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) khéo biết mười hai nhập (mười hai "cửa vào" của sự nhận biết: sáu giác quan bên trong là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; và sáu đối tượng bên ngoài là hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị, xúc chạm, pháp)? Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán sát đúng đắn, chọn lựa mười hai nhập thì nghĩ rằng: Trong mắt không tìm được nhãn nhập (nhập mắt, tức giác quan mắt như một cửa vào); trong mắt nhãn nhập không cố định; lại gốc rễ của nhãn nhập không thể tìm được. Vì sao thế? Nhãn nhập do nhiều duyên (điều kiện) sinh ra, khởi từ điên đảo (thấy sai lệch, ngược với sự thật); vì nương duyên sắc nên bị buộc vào sắc; hai pháp hợp lại nên có. Nhân sắc mà có nhãn nhập, nhân sắc mà nói nhãn nhập; hai pháp nương nhau nên gọi là mắt và sắc. Nói mắt và sắc là: sắc là cửa vào của mắt vì làm duyên cho mắt; mắt là cửa vào của sắc vì làm cái thấy cho sắc; vì vậy nói là nhập. Vì làm duyên cho sắc nên nói nhãn nhập; vì mắt thấy nên nói sắc nhập (nhập sắc, tức hình sắc như một cửa vào).
Chỉ vì thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian) mà nói như vậy; thật ra mắt không nương vào sắc, sắc không nương vào mắt; mắt không nương vào mắt, sắc không nương vào sắc; chỉ do nhiều duyên khởi lên. Vì sắc làm duyên nên gọi là nhãn nhập; lại do nhiều nhân duyên (nguyên nhân chính và điều kiện phụ) khởi lên, vì là tướng được mắt biết thấy nên gọi là sắc nhập. Nói như thế nào? Theo pháp điên đảo của thế tục mà nói. Trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo), nhãn nhập không thể tìm được, sắc nhập không thể tìm được. Người trí tìm các nhập mà không thấy có nhập thật. Chỉ vì phàm phu (người thường chưa giác ngộ) đi đôi với điên đảo nên dùng hai tướng mà nói đây là nhãn nhập, đây là sắc nhập. Nói đây là nhãn nhập, đây là sắc nhập, tức là chỉ ra nhập hư vọng (giả dối, không thật). Muốn cho chúng sinh biết như thật tướng thật của các pháp, nên nói các nhập này đều do nhiều nhân duyên sinh ra, vận hành đi đôi với điên đảo; trong đó tướng thật của các nhập không thể tìm được.
Vì sao thế? Nhãn nhập hay sắc nhập đều không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa. Nhãn nhập và sắc nhập cũng không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại; chỉ vì nhân duyên hiện tại biết được sắc nên nói nhãn nhập, theo như chỗ hành xử của phàm phu. Người trí thông suốt các nhập đều là hư vọng, không có gì, khởi lên từ ức tưởng (nhớ nghĩ tưởng tượng), điên đảo, phân biệt; biết thấy cái chẳng phải nhập chính là nhập; không nói tính của các nhập; các nhập không có tướng cố định, chỉ vì do nhiều nhân duyên sinh ra nên nói. Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật) nói tướng biết thấy các nhập này, tức là các nhập này hư vọng, không có gì, thuộc vào các nhân duyên, vận hành đi đôi với điên đảo. Các nhập không có người tạo tác, không có người sai khiến tạo tác.
Nhãn nhập không biết, không phân biệt sắc nhập; sắc nhập cũng không biết, không phân biệt nhãn nhập; cả hai đều lìa tướng. Nếu pháp lìa tướng thì trong đó không thể phân biệt. Nói tướng nhập này đều do nhân duyên sinh ra, theo như sự điên đảo của phàm phu, theo như chỗ thông suốt của bậc hiền thánh. Nhãn nhập và sắc nhập này là tướng không sinh, không diệt, không đến, không đi. Mắt không biết mắt, mắt không phân biệt mắt; sắc không biết sắc, sắc không phân biệt sắc. Vì sao thế? Vì cả hai đều trống không, cả hai đều lìa. Mắt không biết tính của mắt, sắc cũng không biết tính của sắc; mắt và sắc đều không có tính, không có pháp; trong đó không có một tướng cố định nào. Mắt không tự tạo tác, mắt cũng không tự biết; sắc cũng không tự tạo tác, sắc cũng không tự biết; vì cả hai đều không có gì. Mắt không nghĩ rằng "ta là mắt", sắc cũng không nghĩ rằng "ta là sắc". Tính của mắt và sắc như tính của ảo thuật; vì tên giả hư vọng nên nói đây là mắt, đây là sắc. Các Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát, chọn lựa nhãn nhập và sắc nhập như vậy; tai và âm thanh, mũi và mùi hương, lưỡi và vị, thân và xúc chạm cũng như vậy.
Này Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát, chọn lựa ý nhập (nhập ý, tức giác quan ý, khả năng suy nghĩ nhận biết của tâm, như một cửa vào)? Bồ-tát Ma-ha-tát khi quán sát, chọn lựa ý nhập thì nghĩ rằng: Trong ý nhập không tìm được ý nhập; ý không có tướng nhập cố định; ý nhập không có gốc rễ. Vì sao thế? Ý nhập tức là do nhiều nhân duyên sinh ra, khởi từ điên đảo, buộc vào duyên pháp nhập (nhập pháp, tức các đối tượng mà ý nhận biết như ý niệm, khái niệm, hình ảnh trong tâm); hai pháp hợp lại mới có thể có sự tạo tác. Ý nhập này nhân pháp nhập mà khởi lên, nhân pháp nhập mà có thể phân biệt để nói; hai tướng này nương nhau. Ý là chỗ của pháp nhập, ý là cửa của pháp nhập, pháp nhập là cửa của ý nhập; vì vậy gọi là pháp nhập. Vì nương cửa pháp nhập nên nói là ý nhập; vì chỉ ra cửa tướng ý nên nói là pháp nhập.
Chỉ vì thế đế mà nói như vậy; thật ra ý không nương vào pháp, pháp không nương vào ý. Vì do nhân duyên sinh ra, lấy các pháp làm duyên nên nói ý nhập; vì do nhân duyên sinh ra, chỉ ra tướng của ý nên nói pháp nhập. Theo điên đảo của thế đế mà nói. Trong đệ nhất nghĩa, ý nhập không thể tìm được, pháp nhập cũng không thể tìm được. Người trí tìm các nhập mà không thấy có cái thật. Chỉ vì phàm phu đi đôi với điên đảo nên dùng hai tướng mà nói đây là ý nhập, đây là pháp nhập. Ý nhập và pháp nhập này hư vọng, không có gì. Vì Như Lai thông suốt đúng như thật nên chỉ ra các nhập này. Các nhập như vậy do nhân duyên sinh ra, vận hành đi đôi với điên đảo; trong đó ý nhập và pháp nhập thật không thể tìm được.
Lại ý nhập và pháp nhập không ở trong, không ở ngoài, không ở khoảng giữa. Lại ý nhập không thuộc quá khứ, không thuộc vị lai, không thuộc hiện tại; chỉ vì có thể nhận biết nhân duyên hiện tại nên nói ý nhập, pháp nhập, theo tâm của phàm phu mà nói. Người trí thông suốt ý nhập và pháp nhập này hư vọng, không có gì, khởi lên từ ức tưởng, điên đảo, phân biệt; cái chẳng phải nhập chính là nhập. Vì sao thế? Trong các nhập không có tướng nhập cố định. Người trí thông suốt các nhập này hư vọng, không có gì; tự tính (bản chất tự có) của ý nhập và pháp nhập không thể tìm được, cũng không tìm được tướng thật mà ý nhập, pháp nhập này khởi lên; ý nhập và pháp nhập này chỉ do nhân duyên sinh ra. Như Lai nói tướng biết thấy các nhập này: các nhập này hư vọng, không có gì, vận hành đi đôi với điên đảo, thuộc vào các nhân duyên. Ý nhập và pháp nhập không có người tạo tác, không có người sai khiến tạo tác.
Ý nhập không biết, không phân biệt pháp nhập; pháp nhập cũng không biết, không phân biệt ý nhập. Vì sao thế? Vì cả hai đều lìa. Nếu pháp lìa tướng thì trong đó không có gì để phân biệt. Các nhập này đều do nhân duyên sinh ra, theo tâm điên đảo của phàm phu mà nói, theo như chỗ thông suốt của bậc hiền thánh. Ý nhập và pháp nhập không sinh, không diệt, không đến, không đi. Ý nhập không biết ý, không phân biệt ý; pháp nhập không biết pháp, không phân biệt pháp; vì cả hai đều trống không, cả hai đều lìa. Ý không biết tính của ý, pháp không biết tính của pháp; hai tính này không có gì; trong đó không có một pháp cố định nào. Ý không thể làm thành ý, không thể phá hoại ý; pháp không thể làm thành pháp, không thể phá hoại pháp; vì cả hai đều không có gì. Ý nhập không nghĩ rằng "ta là ý nhập", pháp nhập không nghĩ rằng "ta là pháp nhập"; cả hai đều trống không, đều như tướng ảo thuật, chỉ vì tên giả mà phân biệt nói. Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát, chọn lựa ý nhập và pháp nhập như vậy.
Này Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát đúng đắn, chọn lựa sáu nhập bên trong (sáu giác quan) và sáu nhập bên ngoài (sáu đối tượng)? Tức là mười hai nhập này đều hư vọng, do nhiều duyên sinh ra, đi đôi với điên đảo; vì hai tướng nên có công dụng trong và ngoài. Phàm phu không nghe pháp chân thật, không biết tướng thật của mười hai nhập, nên tham đắm nhãn nhập: "ta là nhãn nhập", "nhãn nhập là của ta"; tham đắm sắc nhập: "ta là sắc nhập", "sắc nhập là của ta". Tai và âm thanh, mũi và mùi hương, lưỡi và vị, thân và xúc chạm, ý và pháp cũng như vậy: "ta là ý nhập", "ý nhập là của ta"; "ta là pháp nhập", "pháp nhập là của ta". Vì tham đắm (?) nên bị mười hai nhập trói buộc, chạy qua chạy lại trong sinh tử của năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh, loài người, cõi trời), không biết lối ra.
Bồ-tát Ma-ha-tát ở đây khi quán đúng đắn mười hai nhập thì thấy mười hai nhập này dối trá, không bền chắc, trống không như tướng ảo thuật; không tham đắm nhãn nhập là ta hay của ta, cho đến không tham đắm pháp nhập là ta hay của ta. Vì không tham đắm nên không nhớ nghĩ phân biệt. Bồ-tát khéo biết mười hai nhập như vậy. Này Trì Thế! Bồ-tát Ma-ha-tát đạt được phương tiện (cách thức khéo léo) về các nhập như vậy thì trong mọi mười hai nhập không bị buộc, không bị trói, cũng chứng biết các nhập mà vẫn có thể phân biệt các nhập; cũng dùng pháp do nhiều duyên sinh ra để thông suốt mười hai nhập; cũng dùng tướng không có tướng để phá mười hai nhập; cũng không rơi vào con đường nương tựa của các nhập này; cũng biết tính của các nhập chính là không có tính; cũng biết phương tiện về các nhập đến chỗ rốt ráo tận cùng.
Này Trì Thế! Ví như cái máy phun nước, nước tung tóe ra bốn phía; mười hai nhập cũng như vậy, do nhân duyên trong và ngoài mà có thể có sự tạo tác, trong đó không tìm được việc gì thật. Mười hai nhập này bị cái máy của nghiệp (hành động tạo tác bằng thân, lời nói, ý nghĩ) đời trước điều khiển nên có thể có sự tạo tác. Này Trì Thế! Gọi là nhập, nghĩa là cửa để phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si) đi vào nơi những phàm phu không có hiểu biết. Mắt là cửa của sắc, vì sinh ra yêu và ghét; sắc là cửa của mắt, vì sinh ra yêu và ghét; tai, mũi, lưỡi, thân, ý là cửa của pháp (?), vì sinh ra yêu và ghét; pháp là cửa của ý, vì sinh ra yêu và ghét. Mười hai nhập như vậy vì hợp cùng với yêu và ghét nên không biết tướng thật. Này Trì Thế! Bồ-tát Ma-ha-tát ở đây khéo biết tính của các nhập; vì biết tướng thật của các nhập này nên không bị yêu và ghét chế ngự. Này Trì Thế! Bồ-tát Ma-ha-tát khéo biết các nhập như vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video