Kinh Trì Thế, phẩm thứ tám: Tám chi phần của thánh đạo.
"Trì Thế (tên vị Bồ-tát đang nghe Phật giảng)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện lớn cầu thành Phật để cứu giúp muôn loài) khéo biết đạo (con đường tu hành đưa đến giải thoát)? Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong đạo. Thế nào là đạo? Đó là tám chi phần của thánh đạo (tám nhánh của con đường bậc thánh): chánh kiến (thấy đúng), chánh tư duy (nghĩ đúng), chánh ngữ (nói đúng), chánh nghiệp (làm đúng), chánh mạng (sống, nuôi mạng đúng), chánh tinh tấn (siêng năng đúng), chánh niệm (nhớ nghĩ, tỉnh giác đúng), chánh định (tập trung tâm đúng).
Trì Thế! Thế nào gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành tám chi phần của thánh đạo? Thế nào gọi là được phương tiện (cách khéo léo) của tám chi phần thánh đạo? Bồ-tát ma-ha-tát được chánh kiến, an trụ nơi chánh kiến: vì dứt tất cả các kiến (những cái thấy, quan điểm chấp chặt) mà thực hành đạo, vì dứt tất cả các kiến mà an trụ nơi đạo, cho đến dứt cả cái thấy về Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sống chết), cái thấy về Phật. Vì sao? Trì Thế! Tất cả các kiến đều gọi là tà (sai lệch), cho đến cái thấy về Niết-bàn, cái thấy về Phật. Vì phá bỏ tất cả các kiến tham đắm nên gọi là chánh kiến. Lại nữa, không có các kiến, không nắm lấy các kiến; không nghĩ tới, không tham đắm, không duyên theo, không thực hành, không phân biệt tất cả các kiến, đó gọi là chánh kiến.
Chánh kiến ấy thấy những gì? Thấy tất cả thế gian hư dối điên đảo (thấy lộn ngược, trái với sự thật), bị các kiến trói buộc. Khi thấy như vậy, gọi là an trụ nơi sự dứt tất cả các kiến. Đối với chánh kiến này cũng không nghĩ tới, không thấy, không tham đắm, không phân biệt, cho đến cái thấy về Niết-bàn, cái thấy về Phật; vì không khởi lên bất cứ kiến nào mà thực hành.
Thế nào gọi là chánh kiến? Tất cả pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều tịch diệt (lặng yên, dứt hết); tướng của niệm không sinh không diệt, giống như Niết-bàn. Như vậy cũng không nghĩ tới, không phân biệt tất cả các pháp ấy; không nghĩ tới, không phân biệt, không hiện ra trước mắt; không chánh, không tà, không nắm lấy, không buông bỏ. Đó gọi là chánh kiến xuất thế gian (vượt ra ngoài thế gian luân hồi). Vì sao gọi là chánh kiến xuất thế gian? Người này không nắm được thế gian, không nắm được xuất thế gian; đã vượt qua thế gian mà không phân biệt gì. Vì thế gọi là chánh kiến xuất thế gian. Chánh kiến là: thấy biết thế gian thế nào thì xuất thế gian cũng như thế. Người này không còn phân biệt đây là thế gian, đây là xuất thế gian; dứt các ức tưởng phân biệt (nhớ nghĩ, tưởng tượng rồi chia chẻ phân biệt), gọi là chánh kiến xuất thế gian. Người này không thấy tà, không thấy chánh, dứt tất cả những gì tâm nghĩ tới, gọi là chánh kiến. Lại nữa, chánh kiến là đối với các pháp không còn sai khác, vì thế gọi là chánh kiến. Lại nữa, chánh kiến là biết đúng như thật ý nghĩa của các tà kiến. Lại nữa, chánh kiến là quán các tà kiến chính là bình đẳng. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi chánh kiến.
Trì Thế! Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong chánh kiến thì biết đúng như thật về chánh tư duy, nghĩ rằng: tất cả tư duy đều là tà, cho đến tư duy về Niết-bàn, tư duy về Phật, đều là tà tư duy. Vì sao? Dứt các phân biệt gọi là chánh tư duy; không phân biệt gì gọi là chánh phân biệt; dứt phân biệt là chánh phân biệt. Vì sao? Người này đã thấy biết tướng của tất cả tư duy thì không còn tà nữa. Người này không còn phân biệt đây là cái này, đây là cái kia. An trụ trong chánh phân biệt như vậy, không còn nắm được các phân biệt là chánh hay tà. Người như vậy lìa các phân biệt, vượt qua các phân biệt, nên gọi là chánh tư duy. Chánh tư duy tức là phân biệt mà thấy biết rằng tất cả phân biệt đều dối gạt không thật, khởi lên từ điên đảo; trong các phân biệt không có phân biệt. Người này an trụ nơi chánh tư duy, không còn nắm được phân biệt là chánh hay tà; lìa các phân biệt, vượt qua các phân biệt, dứt các phân biệt, nên gọi là chánh phân biệt. Lúc ấy người này đối với tất cả phân biệt không bị trói buộc, vì thấy biết tính của các phân biệt đều bình đẳng. Đó gọi là an trụ nơi chánh tư duy.
Trì Thế! Bồ-tát ma-ha-tát siêng năng tu tập chánh ngữ. Người này thấy tất cả lời nói đều hư dối không thật, khởi lên từ điên đảo, chỉ do ức tưởng phân biệt, do nhiều nhân duyên mà có; và nghĩ rằng: tướng của lời nói này không thể nắm được trong lời nói. Dứt tất cả lời nói, biết đúng như thật tất cả khẩu nghiệp (những việc tạo nghiệp bằng miệng), gọi là chánh ngữ. Lời nói này không từ đâu đến, cũng không đi về đâu; ai thấy được như vậy thì gọi là chánh ngữ. Lúc ấy người này an trụ trong thực tướng (bộ mặt thật của các pháp), có nói lời gì cũng đều là chánh ngữ; vì thế nói là an trụ trong chánh ngữ. Người này được an trụ nơi khẩu nghiệp trong sạch bậc nhất, cũng thấy biết tướng của các khẩu nghiệp, cũng thông suốt tất cả lời nói. Những gì người này nói ra rốt cuộc không có gì tà; vì thế gọi là an trụ nơi chánh ngữ.
Trì Thế! Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết tất cả ngữ nghiệp đều là tà nghiệp, biết tất cả các nghiệp (việc làm tạo thành kết quả về sau) đều hư dối, không có gì, không tạo tác, không khởi lên. Vì sao? Trong các nghiệp không có cái gì nhất định. Dứt tất cả nghiệp gọi là chánh nghiệp. Chánh nghiệp là đối với nghiệp không phân biệt là chánh hay tà; vì đi vào sự bình đẳng của các nghiệp nên không phân biệt nghiệp là chánh hay tà; vì thế gọi là chánh nghiệp. Lại nữa, chánh nghiệp tức là nghĩa không bị buộc vào tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc — toàn bộ thế giới chúng sinh còn luân hồi), là nghĩa thấy biết đúng như thật. Trong sự bình đẳng đúng như thật, không còn phân biệt đây là chánh, đây là tà. Bồ-tát thực hành chánh nghiệp như vậy, vì thấy biết đúng như thật tất cả nghiệp, nên đúng như thật đối với pháp không nắm lấy, không buông bỏ; vì thế gọi là thực hành chánh nghiệp. Trong chánh nghiệp không có tà nghiệp. Vì người này thấy biết đúng như thật nên gọi là an trụ trong chánh nghiệp.
Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết tất cả các cách sống đều là tà mạng (cách sống, nuôi thân không chân chính)? Vì sao? Nếu có tướng mạng sống, tướng pháp, tướng nắm lấy, cho đến tướng Niết-bàn, tướng Phật, cho đến tướng Phật pháp trong sạch, mà trụ vào đó để làm cách sống trong sạch, thì đều gọi là tà mạng. Chánh mạng là bỏ mọi sự vướng mắc vào của cải nuôi sống, dứt các việc buôn bán; không phân biệt, không hý luận (bàn luận vô ích, phân biệt suông), vượt qua tất cả hý luận; đó gọi là chánh mạng. Trong chánh mạng không còn phân biệt đây là tà mạng, đây là chánh mạng, liền được tất cả cách sống trong sạch; vì thế gọi là được chánh mạng trong sạch. Lại nữa, tất cả các cách sống đều không sinh, không có tà hay chánh; người này gọi là được cách sống trong sạch, an trụ trong đạo chính, không có hý luận. Trụ trong chánh mạng này, không nắm lấy chánh mạng, không bỏ tà mạng; vì thế gọi là trụ trong chánh mạng. Lúc ấy người này không gọi là trụ nơi chánh, không gọi là trụ nơi tà, được cách sống trong sạch bình đẳng, lìa tướng mạng sống, không lay động, không tạo tác, không nghĩ tới mạng sống, không nghĩ tới chẳng phải mạng sống, chỉ gọi là người biết đúng như thật, người thấy đúng như thật; vì thế gọi là trụ trong chánh mạng.
Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết chánh tinh tấn? Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi chánh tinh tấn. Nếu Bồ-tát vì dứt tất cả con đường tinh tấn thì gọi là trụ nơi chánh tinh tấn. Vì sao? Tất cả tinh tấn đều là tà; những gì có phát khởi, có tạo tác, có thực hành đều gọi là tà. Vì sao? Tất cả pháp đều là tạo tác tà; có phát khởi tạo tác đều là hư dối; đã hư dối thì cũng là tà. Chánh tinh tấn là không phát khởi, không tạo tác, không thực hành, không mong cầu; trong tất cả pháp dứt mọi sự tạo tác. Bồ-tát này trong tất cả pháp dứt mọi sự tạo tác, cho đến đối với tướng Niết-bàn, tướng Phật cũng không sinh tướng tạo tác. Người này khéo biết tất cả việc tạo tác đều hư dối; vì không tạo tác mà thực hành đạo. Nếu là chánh thì không có tạo tác. Tất cả pháp bình đẳng, không sai khác, không có tạo tác, vượt qua tướng tạo tác. Bồ-tát này khéo biết rằng tinh tấn không phải là con đường tinh tấn; không nắm lấy, không buông bỏ, nên gọi là trụ nơi chánh tinh tấn. Chánh tinh tấn tức là nghĩa các sự tinh tấn đều không thể nắm được, tức là nghĩa thấy biết các pháp đúng như thật. Người thấy chánh tinh tấn như vậy thì không còn phân biệt đây là tà tinh tấn, đây là chánh tinh tấn; vì thế gọi là chánh tinh tấn.
Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết chánh niệm? Bồ-tát ma-ha-tát thấy biết tất cả niệm (sự nhớ nghĩ, hướng tâm) đều là tà niệm; có chỗ để niệm đều là tà niệm. Vì sao? Tất cả niệm là tà niệm; nếu ở nơi chốn nào mà niệm sinh ra thì đều là tà niệm. Không nhớ, không nghĩ, gọi là chánh niệm. Vì sao? Tất cả niệm khởi lên từ nhân duyên hư dối; vì thế có chỗ sinh ra niệm đều là tà niệm. Nếu ở nơi chốn mà không sinh không diệt, gọi là chánh niệm. Không có nơi chốn nào khởi lên việc niệm, gọi là an trụ trong niệm trong sạch; không có chỗ nào sinh tà niệm. Người này thấy biết tất cả pháp đều là tà; trong chánh pháp này không có niệm; vì thế gọi là an trụ trong chánh niệm. Lại nữa, chánh niệm là đối với pháp không phân biệt đây là chánh niệm, đây là tà niệm. Người này thông suốt tất cả niệm đều không có tướng niệm, luôn thực hành sáu tâm xả (tâm buông xả, bình thản, không vướng mắc trước đối tượng của sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), nên gọi là trụ nơi chánh niệm. Người này không còn tham thích gì, cũng không phân biệt đây là vô niệm; vì các pháp bình đẳng nên thông suốt tất cả niệm. Vì người này thấy biết đúng như thật tất cả niệm, nên đối với niệm hay chẳng phải niệm đều không nắm lấy, không buông bỏ; vì thế gọi là an trụ trong chánh niệm. Những gì người này niệm, không còn phân biệt là bằng hay không bằng; đối với niệm và chẳng phải niệm không chạy theo, không duyên theo. Vì không duyên theo nên biết tất cả niệm là chẳng phải niệm; dù niệm hay chẳng phải niệm đều không còn ở trong tâm. Vì người này an trụ nơi chánh niệm, nên không thể nói ra, không thể chỉ bày; dứt tất cả lời nói, lìa tất cả lời nói, biết đúng như thật tất cả lời nói; vì không phân biệt cái này cái kia nên gọi là an trụ nơi chánh niệm.
Trì Thế! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi chánh định? Bồ-tát ma-ha-tát quán tất cả định (trạng thái tâm tập trung) đều là tà định. Vì sao? Trong các pháp, tướng định nắm lấy đối tượng duyên theo, tướng định nắm lấy sự hay biết, tướng định nắm lấy Tam-muội (trạng thái tâm định, tập trung vững chắc) và hý luận, đều gọi là tà. Tà tức là nghĩa tham đắm. Định này không như vậy: như đối với tướng duyên theo, nắm lấy hay không nắm lấy tướng, không mong cầu, không hý luận, không nhớ nghĩ, gọi là chánh định. Nếu không tham đắm, không phân biệt cái này cái kia, dứt sự tham đắm vui thích, không hưởng vị ngọt của định, phá tướng nắm lấy định, tâm không trụ vào đâu, đó gọi là chánh định. Lại nữa, chánh định là không nương tựa vào bất kỳ định nào mà không hý luận, thông suốt đúng như thật thể gốc của pháp, khéo biết tướng của định mà tâm không tham đắm; muốn phá con đường niệm cái này cái kia, ngay cả lời nói như vậy cũng không phân biệt; vì dứt tất cả phân biệt nên gọi là chánh định. Lại nữa, trong chánh định không còn sinh ý tưởng tà hay chánh; vì phá tất cả tưởng, dứt tất cả tưởng, diệt tất cả tưởng, nên gọi là chánh định. Chánh định là không sinh tà chánh, không phân biệt tà chánh; đó gọi là chánh định. Vì sao? Bồ-tát này thông suốt phương tiện của các định, trụ trong chánh định này, không còn bị định hay tướng của định trói buộc; vì vượt qua các tướng định nên gọi là chánh định. Chánh định là đối với pháp không có hý luận; trong sự bình đẳng của các pháp không có hý luận, như cho rằng đây là chánh, đây là tà. Chánh định tức là nghĩa bình đẳng của các pháp. Chánh định có thể ra khỏi các thiền định, tam giới và tất cả pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt); có thể thấy biết đúng như thật ý nghĩa sống chết trong năm đường (năm cõi luân hồi: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, trời).
Trì Thế! Đó gọi là các Bồ-tát ma-ha-tát trụ trong định như vậy, gọi là được phương tiện của chánh định, gọi là khéo biết đạo, khéo biết phương tiện của đạo, tức là thấy biết đúng như thật con đường có thể đưa đến Niết-bàn."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video