Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn và duyệt định)
Thái thanh thần giám (tạm hiểu: "Tấm gương thần diệu của cõi Thái Thanh", một sách tướng học, tức thuật xem hình dáng người để đoán vận mệnh), quyển một
Bài ca giảng giải. Đạo ban cho dung mạo, Trời ban cho hình hài. Trời lặng lẽ trao âm dương (hai mặt đối lập mà nương nhau của vạn vật: tối – sáng, tĩnh – động, mềm – cứng…), con người nhận lấy mà thành tính tình. Khí âm dương là chân khí của trời đất (sách Nhân luân phong giám chép: khí âm dương quyện hòa dày đặc), hóa sinh ra cõi trần bao nhiêu loại người.
Ngũ nhạc (năm "ngọn núi" trên mặt: trán, cằm, mũi, gò má trái, gò má phải) và tứ độc (bốn "dòng sông" trên mặt: tai, mắt, miệng, mũi) đều có thần. Người ta được chia theo kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, tức ngũ hành (năm yếu tố cơ bản là kim loại, cây, nước, lửa, đất; chúng sinh ra nhau và chế ngự nhau; trong tướng học dùng để chia người thành năm loại hình). Ông phải hiểu được lẽ của tạo hóa, gặp người rồi mới có thể bàn chuyện xem tướng mà phân hạng người.
Cốt cách của người sang ắt khác lạ, nhìn vào thấy như láng giềng của thần tiên. Nếu không cổ quái thì thanh tú, nếu không đoan chính thì cân đối (Nhân luân phong giám chép: dáng vẻ không non nớt, lại đoan chính, khác thường). Cốt cách phóng khoáng như con hạc trên cây tùng (tướng Thanh, tức trong trẻo). Đầu và góc trán nổi cao vượt hẳn như con kỳ lân thật (tướng Cổ, tức cổ kính, chất phác). Rừng trúc cao um tùm ôm lấy dòng nước chảy (tướng Tú, tức xinh đẹp, tươi tắn). Đá lạ chót vót thu giữ mây trôi thong thả (tướng Quái, tức kỳ quái, khác thường). Viên ngọc núi Côn Sơn đã được mài giũa xong (tướng Đoan, tức ngay ngắn, chỉnh tề). Ngọc minh châu Biển Nam tỏa sáng khắp căn nhà (tướng Dị, tức lạ lùng, xuất chúng). Đào tơ, mơ rộ khoe sắc xuân, đáng thương thay dễ bị gió nắng vùi dập (tướng Nộn, tức non mềm, yếu ớt).
Có người ngồi giữa đám đông, mới nhìn thì có vẻ hiên ngang, nhìn kỹ dần mới thấy mắt không có ánh tinh anh. Người ấy nói năng lan man, mất thứ tự, cử chỉ tầm thường mà hay vội vã. Ai được phú cho hình tướng này thì bổng lộc mỏng, làm quan không lâu dài. Có người ngồi giữa đám đông, mới nhìn thì có vẻ tầm thường, nhìn kỹ dần mới thấy nhiều vẻ thanh mát. Người ấy bàn luận sang sảng, câu nào cũng đáng nghe, dáng điệu thong thả mà tinh tế, bền lâu. Ai được phú cho hình tướng này thì danh cao tiếng tốt, nắm ấn vàng (tức làm quan to).
Lại xem trên mặt có khí sắc gì (khí sắc: màu da và luồng khí hiện trên mặt, dùng để đoán việc lành dữ trước mắt). Trong các màu, chỉ có màu lửa (đỏ) là nhiều tai họa. Màu xanh thì nhiều lo âu, màu đen thì nhiều bệnh, màu trắng thì hay hao của, màu vàng thì hưng thịnh. Nếu sắc mặt trong lặng, trầm tĩnh, không vết mờ che, thì sẽ thấy người ấy bay lượn muôn dặm mây xanh (tức công danh rộng mở).
Giàu sang hay nghèo hèn đã định từ lúc sinh ra, chỉ cần lấy hình và thần (hình: dáng vẻ thân thể; thần: thần thái, tinh thần toát ra bên ngoài, nhất là qua ánh mắt) mà xét cho đúng. Một bộ vị tốt thì điều lành ắt sinh, một bộ vị xấu thì điều dữ ắt ứng. Lành dữ của từng bộ vị (các vùng trên mặt và thân, mỗi vùng ứng với một phương diện của đời người) đều có chủ riêng, phải giữ thần định ý, nhìn và nghe cho kỹ. Lẽ mầu nhiệm không ra ngoài ngũ hành, nên phải xét cho tới tính chất đúng đắn của ngũ hành. Người hình Mộc thì gầy, hình Kim thì vuông, đó là lời thường nói. Hình Thủy thì tròn, hình Thổ thì dày, cũng chẳng cần tranh cãi. Không lộ xương, không thô kệch, không khô héo, và tam đình (ba phần của mặt: từ chân tóc đến chân mày, từ chân mày đến đầu mũi, từ đầu mũi đến cằm; cũng chỉ ba phần đầu, thân, chân) đại thể phải cân xứng.
Người hình Hỏa có lộc thì cuối cùng cũng hao phá, bôn ba nghèo khổ, gặp nhiều trắc trở (Nhân luân phong giám chép: chỉ có người hình Hỏa mặt nhọn lại lộ xương, thì dù được lộc cuối cùng cũng nhiều hao phá). Dù nhờ thần thái thanh tú mà tạm được vinh hoa, qua tuổi bốn mươi cũng khó vượt qua.
Các phép xem tướng khác vốn không chỉ một. Nếu phần trời (trán) thu gọn, phần đất (cằm) gom lại thì cuối cùng không mất mát gì. Khí hòa, thần định là bền vững hơn cả. Xương nổi, trán rộng thì gốc rễ vững chắc. Lưng eo ngay ngắn như chiếc thuyền chở được vạn hộc (hộc: đơn vị đong lường lớn thời xưa). Khi nhìn ngó, liếc trông, mắt sáng như sao Bắc Đẩu. Thịt ẩn trong xương, xương ẩn trong thân; sắc ẩn trong thần, thần ẩn trong con ngươi. Ai được phú cho hình tướng này thì chắc chắn không phải hạng tầm thường. Khí độ mênh mông, bao dung được người, trí tuệ sâu xa, nhiều mưu lược, hành động khiến người khác không lường được; gặp thời vận thì tự mình cũng làm đến công hầu.
Dễ vui dễ giận là nông cạn, dễ kiêu dễ tự mãn là nông nổi. Người nông cạn, nông nổi thì thần không định, cả đời thường lo buồn. Muốn biết giàu sang do đâu mà có: mặt ngựa (Nhân luân phong giám chép là "tai ngựa"), đầu trâu, sống mũi cao; giọng có tiếng vang và dư âm, cốt cách thanh; cằm và mặt đầy đặn, chứa ánh thần (Nhân luân phong giám chép: ngồi đứng hiên ngang, nhiều thần khí). Muốn biết kẻ nghèo phân biệt ra sao: mặt như phủ bụi, mắt mờ tối, nói ba câu thì hai câu không rõ; ngực lõm (Nhân luân phong giám chép là "ngực lồi"), lưng gầy mà mông lại cao; tia máu đỏ chằng chịt chạy ngang hai mắt thì là kẻ giết người trộm cắp, thân mình không giữ được.
Người sinh ra thì thân thể ai cũng giống nhau, sang hèn gần nhau mà vẫn khác nhau như Đông với Tây. Khí xung hòa bốc lên thì chủ về thanh nhẹ; nhận ra người thanh thì người ấy đáng ở nơi cao quý. Khí trì trệ chìm xuống thì chủ về nặng đục; nhận ra người đục thì đều là hạng tầm thường. Thanh đục đã phân thì biết được sang hèn, sang hèn không ra ngoài thanh đục. Đạo lớn không có hình nên không có tướng, lẽ này vốn rất công bằng (Nhân luân phong giám chép: lành dữ sinh ra từ một ý niệm trong lòng).
Người biết bỏ ác theo thiện thì tự nhiên có thể tiêu trừ tai họa. Người biết an phận, phó thác cho mệnh trời thì tự nhiên có thể vượt qua cảnh cùng quẫn mà được hanh thông (Nhân luân phong giám chép: "tự nhiên có thể vượt lên khỏi hạng tầm thường. Thúc Ngao có âm đức (việc tốt làm thầm không ai biết) nên người ta lấy đó để khuyên nhủ (Tôn Thúc Ngao nước Sở, lúc nhỏ giết con rắn hai đầu để người khác khỏi thấy mà gặp nạn, về sau làm quan đứng đầu triều). Bậc xem tướng giỏi nhất là xem tướng ở lòng, nay ai sánh được?"). Ta làm bài thơ này thật có lý, gửi lời người hiền chớ vội vàng (Nhân luân phong giám và Động kinh chép giống như vậy).
Lại một bài ca. Con người nhận khí mà thành hình, tam tài (trời, đất, người; trên mặt ứng với trán, cằm và mũi) đều đủ. Thanh thì giàu sang, đục thì gặp tai ương, bế tắc. Hãy xem người sang: thần trong, khí sảng khoái, mày mắt thanh tú duyên dáng, xương phải chắc và nổi, xương thịt liền khít nhau. Xương gọi là vua, thịt gọi là bề tôi. Xương hơn thịt tức là vua hơn bề tôi; đó là người sang, sống lâu, không gian truân.
Long cốt (xương cánh tay trên) lấn át hổ cốt (xương cẳng tay) thì đời ắt giàu lớn. Hổ cốt lấn át long cốt thì cả đời nghèo khổ. Phần dưới ngắn, phần trên dài thì giàu sang, tốt đẹp, thịnh vượng. Phần trên ngắn, phần dưới dài thì bôn ba khắp xứ người. Mặt đen mà thân trắng thì làm đến tướng quốc (chức quan đứng đầu triều đình). Thân đen mà mặt trắng thì bán hết ruộng nhà. Mặt thô mà thân thanh mảnh thì cả đời giàu sang. Mặt thanh mảnh mà thân thô thì nghèo khốn và cô độc.
Trán cao và nổi thì không phải chịu nghèo. Trán vuông, mặt rộng thì có ruộng có trang trại. Xương trán nổi cao thì ắt làm sư hoặc đạo sĩ. Trên trán có vằn thì tuổi trẻ gian nan; nếu là đàn bà thì khó giữ được chồng. Trán hẹp, mày sâu thì bán sạch của cải. Trán có phục tê (gờ xương nổi từ giữa trán chạy thẳng lên đỉnh đầu, như con tê giác nằm phục) thì không giàu cũng sang.
Mày thanh tú thì nổi danh bốn biển. Mày như trăng non thì không thiếu cơm áo. Xương mày nổi cao thì luôn gặp sóng gió. Mày có xoáy thì cha mẹ không ở được lâu. Mày chia hình chữ bát (rủ xuống hai bên như chữ "bát" của chữ Hán, giống chữ "八") thì cả đời cô độc nghèo khó. Hai đầu mày liền nhau thì tuổi thọ ngắn. Trong mày mọc sợi lông dài nhỏ thì sống thọ, vững bền. Mày cứng như dùi thì về già đói khổ, không nơi nương tựa.
Hai mắt ẩn chứa thần thì giàu sang, danh cao. Ngư vĩ (đuôi mắt, chỗ nếp nhăn như đuôi cá) chạy vào tóc mai lên trán thì làm đến tướng quốc. Tròng mắt có màu vàng là người không tốt; nếu đỏ tía thì chết vì gươm đao. Mắt liếc xéo, đảo như nước chảy thì tính gian xảo, trộm cắp. Mắt hình tam giác mà có ánh sáng thì tính trộm cướp khó phòng. Mắt tứ bạch (tròng trắng lộ ra cả bốn phía quanh tròng đen) như mắt dê thì con cái không nuôi được. Mắt nhìn ngược, hai con ngươi chụm vào nhau thì tính tình bất bình. Tròng mắt lồi, mặt gò cao thì tuổi thọ ngắn, không vượt được.
Đầu mũi tròn, hồng hào thì không phải chịu nghèo. Muốn thanh cao quý hiển thì niên thượng và thọ thượng (hai vị trí trên sống mũi, ở khoảng giữa mũi) phải thông suốt, nổi cao. Sống mũi cong vẹo, gồ ghề (?) thì cả đời cô độc. Mũi như mỏ diều hâu thì mổ cả óc người (tức tham độc, hại người). Sống mũi có vằn ngang thì bán hết ruộng vườn (Nhân luân phong giám chép: phá sạch cả một đời). Mũi có vằn dọc thì khắc con (khắc: xung khắc, gây hại), con cái không còn. Đầu mũi xanh tía thì về già chết trong nghèo khổ.
Miệng tía mà vuông thì mua được nhiều ruộng trại (Nhân luân phong giám chép: miệng như thổi lửa thì nghèo lạnh, ngồi một mình). Trên miệng có vằn thì thất hẹn, không nên việc. Môi mỏng mà nhẹ thì cơ nghiệp cha ông như sụp đổ. Lộ răng, kết hầu (yết hầu nhô ra) thì đi khắp các châu xứ khác.
Tai có thùy châu (dái tai dày tròn rủ xuống như hạt ngọc) thì vừa giàu vừa sang (Nhân luân phong giám chép: cơm áo bổng lộc có dư). Luân quách (vành tai ngoài và gờ tai bên trong) đều đủ thì cả đời sung túc vinh hiển (Nhân luân phong giám chép: trong tai mọc lông dài thì sống lâu tuổi cao; tai có nốt ruồi đen thì hay chuốc thị phi). Sống mũi lệch, tai lật ra thì bán hết ruộng đất. Tai như cánh tên (mỏng, chĩa ra) thì nghèo khổ, phá cơ nghiệp tổ tiên. Tai dựng cao mà chầu về phía trước thì giàu sang, sống lâu.
Tóc thưa mà mảnh thì làm quan vượt cả hàng lưỡng chế (hai chức quan chuyên thảo chiếu chỉ cho vua là Hàn lâm học sĩ và Trung thư xá nhân). Tóc thô như sợi gai thì nghèo khổ đáng than. Đàn bà tóc xoăn thì khắc chồng liên tiếp. Đàn bà tóc vàng thì phiêu bạt khắp xứ người.
Bàn tay đỏ như phun máu thì không thiếu cơm áo. Tay mềm như bông thì cơm áo tự nhiên có đủ. Chỉ tay mảnh như tơ thì ắt là kẻ sĩ hiền. Chỉ tay mọc ngang thì không tích được của cải. Chỉ tay như búa sắt thì chết vì hình phạt trước mắt mọi người (Nhân luân phong giám chép: chỉ tay như giáo mác thì chết vì hình phạt, không ai cứu được). Tay nổi gân thì cả đời gian khổ.
Tiếng nói như chiêng vỡ thì ruộng đất hao mòn. Tiếng như vịt kêu, tiếng khàn thì gia kế như sụp đổ. Tiếng như chũm chọe lớn thì cả đời sóng gió. Trên lưỡi có vằn thì trâu ngựa thành đàn. Lưỡi như hoa sen đỏ thì có nhiều ruộng vườn. Lưỡi ngắn, môi dài thì về già hoang mang vất vả.
Dưới bàn chân có vằn thì con cháu rất thịnh. Chân có vằn thì cả đời giữ được tiếng thanh cao. Dưới bàn chân có nốt ruồi đen thì là kẻ sĩ hiền giàu sang. Lưng cong, eo gù thì con cháu không vượt lên được. Đi như vịt, bước như ngỗng thì giàu sang, nhà vinh hiển (Nhân luân phong giám chép: giàu sang, tiếng thanh cao). Đi uốn éo như rắn thì cơ nghiệp cha ông như sụp đổ. Ngực rắn, gân chim khách (Nhân luân phong giám chép: xương rắn, gân hạc) là kẻ nghèo hèn.
Đầu to mà có vai thì giàu sang, sống lâu. Đầu to mà không có vai (vai xuôi, hẹp) thì về già cô độc nghèo lạnh. Thân to mà đầu nhỏ thì tuổi thọ rất ngắn. Tam đình không thẳng thì không phải cách tướng sang. Người phương Nam mà có hình người phương Bắc thì giàu sang, danh cao. Người phương Bắc mà có hình người phương Nam thì sản nghiệp như sụp đổ.
Đàn ông giọng như đàn bà thì phá tan của nhà. Đàn bà giọng như đàn ông thì không giữ được chồng. Dưới mắt khô héo thì ắt khắc chết năm đời chồng. Lộ răng, giọng như đàn ông thì khắc chồng và nghèo khổ. Nếu lại có râu thì không thể sống chung. Dáng vẻ như quỷ thì khắc chồng không thôi. Mặt như đang khóc thì gia nghiệp không thành. Trên mặt có lúm đồng tiền thì chồng có địa vị cao (?). Dáng vẻ lạnh lẽo, trán nhọn thì chồng ắt phải chết. Nếu là đàn ông thì cũng như vậy (tức khắc vợ).
Nhân trung (rãnh dọc từ dưới mũi xuống môi trên) có nốt ruồi đen thì chủ về nuôi con người khác. Nốt ruồi mọc trên miệng thì thổ huyết mà chết. Lệ đường (vùng ngay dưới mắt, nơi nước mắt chảy qua) có nốt ruồi thì con cháu khó nối dõi. Nốt ruồi đen bên mép thì thị phi khó tránh. Nốt ruồi ở lan đường (?) thì giàu sang, sống lâu. Dưới mắt có các vằn chụm lại thì con cái khó thành. Vằn dọc chạy vào miệng thì chẳng bao lâu chết đói. Pháp lệnh (hai nếp nhăn chạy từ hai bên cánh mũi xuống quanh miệng) chạy xuống cằm thì cả đời giàu sang. Vằn chạy vào thừa tương (chỗ lõm ngay dưới môi dưới) thì tuổi thọ cao. Vằn pháp lệnh sát bên miệng thì tiền của khó giữ. Chuẩn đầu (đầu mũi) có vằn thì chết đuối.
Xương yếu, thần yếu, phạm cả ba điều thì ắt suy sụp. Hình nặng, xương cứng thì tuổi thọ dài lâu. Tam đình nổi cao, ngay thẳng thì giàu sang không ai bằng. Đi đứng thân nghiêng lệch thì phá hại người thân, tan cửa nát nhà. Sau đầu có ngọc chẩm (xương gồ lên ở sau gáy như cái gối ngọc) thì chắc chắn sống tới chín mươi. Sống mũi không ngay thì đến bốn mươi tuổi hết mệnh. Mũi cong, môi lật thì chết yểu, không kéo dài được (Nhân luân phong giám chép: cô độc như trong mộng). Người béo mà có kết hầu thì thọ ngắn, không giữ được. Mang sát khí cả hai thứ thì cái chết dữ đã chờ sẵn phía trước.
Có ngực có lưng (đầy đặn) thì giàu sang vô cùng. Có lưng mà không có ngực thì về già cô độc nghèo khó (Nhân luân phong giám chép: có ngực mà không có lưng thì nghèo hèn như nước trôi). Tiếng nói như chế giễu (?) thì nghèo hèn, không sang. Thân nhỏ mà tiếng vang to thì làm đến tam công (ba chức quan cao nhất triều đình). Thân to mà tiếng nhỏ thì chết yểu từ tuổi trẻ. Phép này hãy giữ kín như vàng như ngọc (Nhân luân phong giám và Thiên tự văn chép giống như trên).
Diệu quyết (những bí quyết tinh diệu) của phép xem tướng. Hình mạo con người có nhiều loại, phải xét xem tam đình có ngay ngắn hay không. Ngũ nhạc, tứ độc phải tương ứng với nhau, còn dài hay ngắn thì không cần bàn. Trán phải rộng, mũi phải thẳng, miệng vuông vức như chữ "tứ" (chữ Hán "四", hình khung vuông) thì nhiều cơm áo. Đầu tròn như mặt trăng soi sáng thiên đình (vùng chính giữa phía trên trán), mày mắt cong cong thì nhiều học thức. Đầu mày vểnh lên thì tính tình ắt cương cường. Vằn dọc từng lớp chạy vào thiên thương (vùng hai bên trán phía trên đuôi mày, chủ về kho lộc)…
Người hay nhìn xuống thì nhiều độc hại. Mắt dê tứ bạch ắt là kẻ góa bụa, cô quạnh. Đầu mũi cong vẹo thì nhiều cô độc. Cổ ngắn, có kết hầu thì thần không đủ. Đàn ông mặt giống đàn bà, đàn bà mặt giống đàn ông thì lòng keo kiệt, hay giấu việc, nhiều dâm dục. Mắt hí, tuy nhỏ mà có tinh thần, lại xem tròng đen tròng trắng phải phân minh; nhìn xa có uy, nhìn gần thanh tú, thì là người mặc áo đen (áo nhà tu) học đạo, giọng nói hay. Tròng mắt đen ít trắng nhiều thì độc ác (Ngọc quản chiếu thần chép: đen trắng phân minh thì chắc là người có mưu lược). Mày dài mắt nhỏ thì giàu tình người.
Tròng mắt lồi, môi lật ra thì đàn ông lo chết dữ, đàn bà lo chuyện sinh nở. Nếu đầu tròn thì phải xuất gia (Ngọc quản chiếu thần chép: nếu không phải người xuất gia thì ở nhà ắt gặp tai nạn chết yểu). Tai không có luân quách thì nhiều phá tán (Ngọc quản chiếu thần chép: tai không luân quách, nhiều vằn rạn, nhỏ mà không có thùy châu thì mệnh ngắn và bạc). Tai nếu dựng cao, dài, có luân quách thì cơm áo tự nhiên trọn đời không thiếu (Ngọc quản chiếu thần chép: thân và eo phải tương ứng, nếu lệch lạc thì cuối cùng sa sút). Đầu to thân nhỏ thì tính keo kiệt tham lam; thân to đầu nhỏ thì nhiều tiêu tán.
Ngồi phải ngay, đứng phải thẳng; không thẳng không ngay thì không có kiến thức. Cười trước rồi mới nói thì chắc chẳng phải người tốt; không nói không rằng thì người khó lường. Xem trên mặt thấy hai mày không giống nhau, một cao một thấp, hình như con sâu, thì người như thế nếu kết giao, ngay cả người trong họ hàng cũng không hợp. Xem kỹ thì phải theo phép xưa: chỉ xem kim, mộc, thủy, hỏa, thổ; nếu hình tướng chế khắc lẫn nhau thì quyết đoán theo hình; nếu tương sinh thì phải được đúng chỗ.
Nhân trung xiên cong thì chủ về chết bất đắc kỳ tử. Môi trên kéo lên lộ răng thì nhiều cực khổ. Mắt trái nhỏ mà mắt phải cao thì cha mẹ ắt sớm bỏ con mà đi (?). Mắt phải nhỏ mà mắt trái lật ra thì cung gia tài nhiều phá tán. Lại phải xem mắt một mí hay hai mí: (người ấy) phải lạy hai lần cha mẹ (tức có cha mẹ nuôi hoặc cha mẹ kế), thêm một dòng họ (?). Người phương Nam giống người phương Bắc thì nhiều giàu sang; người phương Bắc giống người phương Nam thì chỉ có danh. Lưng dày thì tự nhiên gánh vác được việc. Học đường, học quán (các vùng trên mặt chủ về học hành, như quanh mắt, tai, răng, trán) rộng thì (được) người thân giúp đỡ (?).
Cần gì chỉ lấy mày mắt mà định sang hèn: trước hết xem xương, rồi lại xem thịt; xương và thịt là hai việc lại càng khác biệt. Thanh cũng sang mà đục cũng sang; thật đục hay thật thanh mới là sang. Nếu nhận ra được cái thanh trong cái đục thì sớm được hưởng lộc mà lên chức quan. Thanh thì sợ nổi phù, đục thì sợ đặc chắc, lại sợ đuôi mày thô như một nét (?) (Ngọc quản chiếu thần và bài "Quan lý kim" (?) của tiên sinh Trần Đoàn chép giống như vậy; Trần Đoàn là đạo sĩ đầu đời Tống, hiệu Hy Di).
Lại nói: mặt tròn thì người cũng tốt, lại xét giọng nói phải nhỏ; người như thế nếu kết giao thì trước mặt sau lưng lòng khó lường. Phàm phép xem tướng phải biết nguồn gốc: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ nối liền với nhau; khắc nhau, chế nhau thì nhiều bại hoại, còn nếu tương sinh thì giàu có lâu năm.
Bài luận thần bí. Cái mà con người bẩm thụ là ở tinh và thần (tinh: phần tinh chất, sinh lực gốc của thân; thần: tinh thần, thần thái). Lấy Hỏa làm thần, lấy Thủy làm tinh. Hỏa vốn tàng trong tim, tim là nơi của chí. Tinh đủ rồi thần mới sinh, thần sinh rồi hình mới đủ, hình đủ rồi sắc mới sáng. Vậy mới biết sắc theo hình mà sinh, khí lại theo tiếng nói, mỗi thứ đều có hình của nó. Có hình không bằng có xương, có xương không bằng có thần, có thần sao bằng có khí. Thần mà được khí thì thịnh như mùa xuân.
Đại khái thần khí phú cho con người thì thần khí như dầu, con người như ngọn đèn. Thần an thì tự nhiên tinh có thể đầy đặn; dầu trong thì đèn mới sáng. Ban đêm ngủ thì lòng này lặng lẽ; ban ngày thần ở nơi mắt thì tỉnh táo sáng suốt. Có khi trong thanh lại có đục, có khi trong đục lại có thanh. Lại thêm phong vận (phong thái, cốt cách toát ra) tinh tế mà ẩn giấu, ngồi lâu vẫn ngưng định, sức càng mạnh thêm; người như vậy đáng gây dựng sự nghiệp. Còn nông nổi, nông cạn thì chỉ là tầm thường.
Kế đó lại xem hình và xương: xương nhỏ, da mềm mà trơn. Phải xem đã thành tựu hay chưa thành tựu: dần dần có, dần dần sinh thì cuối cùng được lâu bền; hoặc chưa tốt mà đã đầy trước, ấy như hoa chưa nở mà quả đã sinh. Người già không nên giống người trẻ, người già phải có vẻ già dặn. Đàn ông không nên mang tướng đàn bà, đàn bà không nên có hình đàn ông. Âm lại thành dương (đàn bà mang tướng đàn ông) thì chồng chết sớm. Già mà mang sắc non thì sao thọ nghiêng đổ (tức thọ không dài).
Đàn ông và đàn bà có hai cách xét: đàn bà cần mềm, đàn ông cần cứng. Đàn bà thuộc âm, vốn cần tĩnh; chưa nói đã cười thì chắc chẳng phải người tốt. Người vợ lương thiện có uy mà ít lả lơi; kỹ nữ có lả lơi mà ít uy, khiến người vừa thấy đã sinh lòng khinh nhờn. Cho nên giữ mình phải hết sức thận trọng.
Hình Mộc cần gầy, hình Kim cần vuông, hình Thủy cần béo, hình Thổ cần dày, hình Hỏa cần nhọn dài. Hình thể tương sinh là tốt nhất, nếu tương khắc thì ắt thành tai ương. Kim được hình Kim thì cương nghị, sâu sắc. Mộc được hình Mộc thì của cải đầy đủ. Thủy được hình Thủy thì tài học quý hiển. Hỏa được hình Hỏa thì uy võ vang xa. Thổ được hình Thổ thì nhiều kho lẫm. Kim mà không ra Kim thì hay trầm ngâm, do dự. Mộc mà không ra Mộc thì nhiều cô độc. Thủy mà không ra Thủy thì nhiều quan quỷ (rắc rối với quan phủ, kiện tụng). Hỏa mà không ra Hỏa thì nhiều họa dữ. Thổ mà không ra Thổ thì nhiều cực khổ (trên đây là phần bàn về hình).
Hình thể vốn lúc đầu gầy (hình Mộc), về sau mới béo ra là tốt nhất (Thủy sinh Mộc). Nếu lúc đầu gầy mà lại khô héo, ấy là Mộc mang Kim (Kim khắc Mộc), tai họa càng nhiều. Cũng như hình thể vốn vuông vức, về sau lưng dày nổi lên là ứng nghiệm nhất (Thổ sinh Kim). Nếu lúc đầu vuông mà lại nhọn, ấy là Kim gặp Hỏa (Hỏa khắc Kim), thật là tai ương.
Đầu đời và giữa đời rất tốt mà cuối đời sinh tai họa: eo và mông đều nhỏ, bước đi không mở rộng. Đầu đời và giữa đời không tốt mà cuối đời lại tốt: bụng mới nở ra mà huyền bích (vùng hai bên má gần tai) xệ xuống (?). Có mông có lưng thì gánh vác được việc; không lưng không mông thì già đi vô ích. Xem phía trước tuy tốt chưa hẳn là tốt, xem phía sau phải tốt thì mới tốt đến già. Ngồi trên ngựa thì to, xuống ngựa thì nhỏ (tức ngồi thì thân cao lớn, đứng thì nhỏ), lại thêm phong vận và thần đều ẩn giấu, thì chức bát tọa, tam đài (những chức quan cao cấp hàng đầu triều đình) há phải nhỏ.
Người có của thì mặt như vuông; người có đất đai thì phần nhiều thấy ở lưng (giữ được đất). Còn người làm chức thanh quan và cực kỳ sang quý thì mặt như trăng tròn, thân như vỏ sò (?). Có khi ngước mắt nhìn thì cả thân theo đó mà dậy, có khi tiếp lời thì cả người xoay theo. Nhìn gần có duyên mà nhìn xa không uy; nhìn lâu mới thấy sáng, ban đầu như tối. Lại có một phép là gì? Chỉ có vẻ sắc sảo như mũi nhọn mới là sang. Khí độ phóng khoáng, phong vận đẹp đẽ, người như thế há phải hạng thường.
Nên biết xương gò má có bốn loại: chạy vào tai không có giới hạn thì tuổi thọ dài rộng; cắm lên tới thiên thương thì ắt làm đến lưỡng phủ (hai cơ quan đầu não của triều đình là Trung thư và Xu mật viện, tức hàng tể tướng); (gò má) ở dưới chân tóc (?) thì nên giữ ruộng đất (?).
Thanh, kỳ, cổ, quái, tú, dị, đoan: bảy loại này dùng để xét thân hình cũng hợp. Thanh mà không có thần thì gọi là hàn (lạnh lẽo, nghèo khó). Kỳ mà không có thần thì sao có quan chức. Cổ mà không có thần thì gọi là tục. Quái mà không có thần thì chủ về nhục nhã. Tú mà không có thần thì gọi là bạc (mỏng manh, thiếu phúc). Dị mà không có thần thì nhiều suy yếu. Đoan mà không có thần thì gọi là thô. Bảy loại này nếu có thần thì vượt hơn mọi người.
Người nhìn xa thì lòng ắt xa rộng; người nhìn cao thì lòng ắt cao; người nhìn ngang bằng thì lòng ắt thiện; nhìn xuống, liếc trộm thì chủ về hung bạo. Tròng mắt lồi thì cuối cùng chết dữ; dù tinh thần quắc thước cũng chỉ uổng công. Nên biết: mày bằng, mắt cũng bằng thì ắt làm đạo sĩ hoặc làm sư. Làm sao được ban áo tía và danh hiệu "Sư" (danh hiệu và áo do triều đình ban cho bậc tu hành có đức)? Ấy là có xương thịt phục tê nổi trên đỉnh đầu. Mày mắt hiện nhiều thần sát (vẻ hung dữ, sát khí) thì dù làm sư hay đạo sĩ cũng không thành danh.
Tuổi trẻ thi đỗ, bước lên mây xanh: ấy là mày mắt phân minh, khí cốt thanh. Mày mắt phân minh mà khí cốt tục thì chỉ có văn chương, há có danh vọng. Lại có một hạng "thịt xác biết đi" (người như cái xác chết biết đi, sống mà không có thần), phải xem vai cao và đầu rụt lại.
Muốn biết người phương Nam mặt giống người phương Bắc: thân to mà béo, có sắc của Thủy. Muốn biết người phương Bắc thân giống người phương Nam: thân dày, hình nhỏ, khí mỏng mà thanh. Người Nam giống người Bắc thì cuối cùng giàu; người Bắc giống người Nam thì cuối cùng được hưởng vinh hiển. Người giàu chẳng qua là hình thể dày dặn; người sang thì phải bàn đến xương và thần. Sang thể hiện ở mắt, giàu thể hiện ở tai; người sang giống người giàu khiến người ta lầm lẫn. Không sang mà giống sang thì rốt cuộc sẽ sang; không nghèo mà giống nghèo thì rốt cuộc sẽ nghèo.
Đang nghèo mà được sang, lấy gì để biết? Xem xương dịch mã (vùng hai bên trán phía trên, sát chân tóc, chủ về đi xa và thăng tiến) nổi lên trước. Đang giàu mà lại thành hèn, phân biệt thế nào? Ngực cao, xương lạnh lẽo, thần quá mờ tối. Hỏi trong phép tướng lấy gì để đoán thọ? Hãy nhận xem tiếng nói có vang (?) và xương có thanh tú không. Nếu hơi thở ngắn mà xương lại lộ thì trước bốn mươi tuổi ắt chết.
Tai cần trắng, miệng cần đỏ, mày thanh mắt tú, mũi thẳng như ống trúc, lại thêm lục phủ (sáu vùng xương trên mặt: hai bên trán, hai gò má, hai bên cằm) chầu về nhau, thì giàu sang trọn một đời cho đến già. Sống mũi lõm sâu mà sơn căn (gốc mũi, chỗ nằm giữa hai mắt) gãy thì khi còn nhỏ đã phải khóc người bề trên và cả ruột thịt. Anh em không còn ai là do mày thô và ngắn. Tai không có luân quách thì chủ về không có con. Lại có một phép cần biết: kết hầu, lộ răng thì chủ về hại vợ.
Phàm phải xem khí và sắc: sắc nổi ở ngoài da, khí nằm trong da (ở ngoài da là sắc, ở trong da là khí). Khi đến thì như cái kén tằm, khi đi thì như kéo sợi tơ; khi đi lại như đuôi ngựa sắp tung tán. Nếu là phúc thì ắt theo bóng mặt trời mà tan đi; nếu là họa thì cứ tụ lại suốt ngày. Không kể là xanh, đen, đỏ hay vàng, chỉ cần nhận xem nó phát ra ở chỗ nào. Nếu biết theo từng bộ vị mà xem thì đủ biết là việc lành hay việc buồn.
Người được như ý thì biết bằng cách nào? Xem tam quang và ngũ trạch (tam quang là hai mắt và chỗ cao nhất của sống mũi; ngũ trạch là hai dái tai và chuẩn đầu, cùng ấn đường, tức khoảng giữa hai đầu mày, hai bên ... (?), và địa các, tức cằm). Nếu mọi việc không như ý thì các vị trí ấy tự nhiên đều tối đen. Người có hình trì trệ thì bước đi nặng nề; người có thần trì trệ thì tiếng nói ắt cứng; người có sắc trì trệ thì mặt như phủ bụi.
Chim bay thú chạy có nhiều loại, chớ đem tướng chim mà xem trong loài thú. Người gầy dài thì chỉ nên so trong loài chim; người béo thấp thì lấy loài thú mà xem. Giống hổ thì xét ở cổ; giống tê giác thì xét ở lưng; giống phượng thì cần mắt dài; giống hạc thì thân thon gọn. Giống chim thì không chê thân gầy nhỏ; giống thú thì béo là quan trọng nhất. Chim béo thì ắt không bay được, thú mà gầy thì sao chạy được. Than ôi, người đời không biết nguyên do: muốn biết tướng chim bay thú chạy thì phải xét ở hình. Nếu đúng hẳn chính hình thì ắt rất sang; phảng phất giống thôi cũng đã là người xuất chúng.
Nhật giác (xương nổi tròn ở trán bên trái như mặt trời) và long văn (vằn như hình rồng) tuy được gọi là tướng lạ, nhưng nếu vẫn không tốt thì vì sao? Tam tiêm ngũ lộ (ba chỗ nhọn và năm chỗ lộ trên đầu mặt, đều là tướng xấu) không thuộc tướng tốt, nhưng nếu việc làm thiện thì phúc sẽ theo. Nếu không lấy lòng mà bàn tướng, ấy là đem việc người làm trái thời trời. Nếu lòng người ứng với tướng, thì tướng theo lòng mà sinh, quả thật là có vậy. Phàm những điều vi diệu không khó biết, cốt ở lòng thông suốt và con mắt tinh. Chỉ cần đem bài luận này suy xét kỹ, thì dài ngắn trong đó không gì không nắm được (Nhân luân phong giám chép giống như vậy).
Bài luận tổng quát của Thành Hòa Tử (một nhà tướng học, tên hiệu). Thành Hòa Tử nói: Ta thường thu cái thấy, quay cái nghe vào bên trong (tức lắng lòng tự xét), thấy hoàn toàn không có gì. Nhìn khắp muôn vật, thấy giàu sang nghèo hèn không giống nhau, chưa rõ ai ban cho như thế? Người bàn nói: ắt là tạo hóa ban cho. Thấy lành dữ, thọ yểu có khác nhau, chưa rõ ai ban cho như thế? Người bàn nói: ắt là tạo hóa ban cho. Nếu như vậy thì những vật bị sắp đặt vốn là tầm thường, nhưng tạo hóa há thật cứ mặc kệ cho chúng sao?
Tìm đầu mối, xét cái lý của nó, há phải là ngẫu nhiên. Sở dĩ không giống nhau là đều do tự vận hành, tự biến hóa, cho nên có tạo hóa làm chủ mà thôi. Còn như người đã đạt đến chỗ hoàn toàn không có gì, thì bên trong cùng một thể với Đạo, bên ngoài cùng một công với tạo hóa, tạo hóa sao bỏ được người ấy? Vả lại, đã mang hình hài trong khoảng trời đất thì hình tướng khác nhau, sống chết vinh nhục xoay vòng không có đầu mối (Ngọc quản chiếu thần chép: vì không thấy được Đạo, nên ra sống vào chết như vòng tròn xoay, cho nên tạo hóa nắm được mà làm chủ). Trong đó ai không mất cái gốc, có thể cùng bàn về Đạo, mới là người sang, gần được như vậy. Nếu muốn biết cái gọi là người sang, tìm nguyên do thì đều có chỗ từ đâu mà đến.
Hy Di Tử (tức Trần Đoàn) hỏi Thành Hòa Tử: Xin cho biết họ từ đâu đến. Thành Hòa Tử nói: Có năm nguồn gốc: có người từ hàng tu hành mà đến, có người từ hàng thần tiên mà đến, có người từ tinh tú mà đến, có người từ thần linh mà đến, có người từ tinh quái mà đến. Hy Di Tử hỏi: Có thể dựa vào hình tướng mà phân biệt không? Thành Hòa Tử nói: Có thể.
Hình mạo thanh cao, cổ kính, cử chỉ cung kính cẩn thận, tính thiện, khí bình hòa, nói ra đều là lẽ chí lý; tuy ở triều đình mà vẫn thường có thú vị chốn núi rừng: đó là người từ hàng tu hành mà đến. Hình mạo phóng khoáng, cử chỉ phong nhã, tính thông tuệ, khí ôn hòa, lời nói dính đến phương thuật (các thuật luyện đan, bói toán, trường sinh); tuy ở triều đình mà vẫn thường có chí tu luyện: đó là người từ hàng thần tiên mà đến. Hình mạo rực rỡ, cử chỉ nghiêm trang, tính sáng suốt, khí ngay thẳng, lời nói dính đến lẽ tạo hóa; tuy ở triều đình mà vẫn thường có ý thoát tục: đó là người từ tinh tú mà đến. Hình mạo kỳ lạ, cử chỉ nhanh gấp, tính linh lợi, khí cứng rắn, lời nói thiên về uy mãnh; tuy ở triều đình mà vẫn thường có lòng kính cẩn việc cúng tế: đó là người từ thần linh mà đến. Hình mạo xấu xí kỳ quái, cử chỉ ngang ngược hung ác, tính tàn khốc, khí bạo liệt, lời nói phù phiếm tà vạy; tuy ở triều đình mà vẫn thường có lòng giết chóc: đó là người từ tinh quái mà đến. Trong năm hạng ấy, hạng thần linh và tinh quái lấy uy võ làm quý; nếu tính tình hơi theo điều thiện, hoặc tích thêm gốc lành, cũng có thể tiến tới Đạo.
Con người sống ở đời vốn có nhiều cảnh: hoặc làm quan tầm thường, hoặc làm hạng tứ dân (bốn hạng dân: sĩ, nông, công, thương) nhỏ bé; hoặc tiến hoặc lùi, hoặc được hoặc mất; hoặc nhiều vui vẻ, hoặc nhiều lo phiền; hoặc đầu nghèo khổ mà cuối giàu sang, hoặc đầu giàu sang mà cuối nghèo khổ; hoặc đầu sang mà cuối hèn, hoặc đầu hèn mà cuối sang; hoặc giàu sang mà chết yểu, hoặc nghèo hèn mà sống lâu; hoặc sinh ở Đông Nam mà thịnh vượng ở Tây Bắc, hoặc sinh ở Tây Bắc mà chết ở Đông Nam; cho đến hôn nhân, ăn uống, giao du, gặp gỡ, không hẹn mà đến, như tiếng vọng đáp lại tiếng gọi. Tất cả đều do việc mình làm mà chịu quả báo, chưa từng sai một mảy may; kẻ u mê theo đó mà sống mà không biết.
Hy Di Tử hỏi Thành Hòa Tử: Có thể dùng hình tướng mà phân biệt, khiến kẻ u mê biết tránh ác theo thiện, đó cũng là một cách làm cho sáng tỏ. Thành Hòa Tử nói: Việc có chỗ để làm, lý có chỗ để nói. Nếu khiến được người ta tránh ác theo thiện thì sẽ được âm báo (sự báo đáp ngầm của trời đất cho việc thiện), không chỉ điều hung tự xa lánh, mà còn có thể làm chứng cho quả báo đời sau.
Phúc báo không sâu thì hình mạo lệch lạc khô héo, khí sắc lẫn lộn tầm thường, xương tuy nổi mà không cao ngay, mặt tuy mở mà không có thịt, cho nên làm quan tầm thường. Hoặc mày thưa mà mắt tú, khí hơi thanh thì làm kẻ sĩ. Hoặc da thô, hoặc thịt nặng, hoặc khí đục thì làm nông, làm buôn. Xương khéo mà thịt mỏng thì làm thợ. Hoặc khí tán mà sắc chìm, cho nên làm hạng tứ dân, tiến lùi được mất không thường, là vì hình tướng không trọn vẹn.
Xương và khí hồn hậu, tinh thần thư thái thì nhiều vui vẻ. Xương và khí mỏng manh, tinh thần lộ ra ngoài thì nhiều lo phiền. Hình và thần ngay ngắn mà khí sắc chưa mở thì đầu nghèo mà sau giàu. Khí sắc non mà hình thần không ẩn giấu thì đầu giàu mà sau nghèo. Ngũ nhạc chầu về nhau mà chưa mở, ngũ tinh (năm "ngôi sao" trên mặt: hai tai, trán, mũi, miệng) phân minh mà chưa hiện rõ thì đầu hèn cuối sang. Ngũ nhạc lởm chởm mà đều chạy lệch đi, ngũ tinh tuy phân minh mà gò bó chật hẹp thì đầu sang mà cuối hèn. Bộ vị dốc gấp, khí sắc non mà mặt bóng thì giàu sang mà chết yểu. Bộ vị mở rộng mà trũng phẳng, khí sắc khô mà sâu chìm thì nghèo hèn mà sống lâu.
Má và cằm liền với địa các, mà cửa long cung (vùng quanh mắt) thường có sắc nhuận, thì sinh ở Đông Nam mà ắt thịnh vượng ở Tây Bắc. Thần quang (ánh sáng của thần) tản vào biên địa (vùng ven trán gần thái dương), mà sơn lâm (vùng hai bên trán sát chân tóc) thường có sắc nhuận, thì dù sinh ở Tây Bắc cũng ắt chết ở Đông Nam. Cũng có người Tây Bắc thịnh ở Đông Nam, người Đông Nam chết ở Tây Bắc; điều ứng nghiệm là ở khí sắc của sơn lâm và biên địa. Chỉ cần theo các màu xanh, vàng, đen, trắng, đỏ cùng các trạng thái hưu, tù, suy, vượng (các mức mạnh yếu của ngũ hành theo từng mùa) mà suy ra thì có thể thấy được.
Cho nên hôn nhân xa hay gần, sang hay hèn thì xem khí sắc ở ngư vĩ và long cung. Lộc ăn xa hay gần, tươi hay héo thì xem khí sắc ở quan lộc (vùng giữa trán, chủ về việc làm quan) và dịch mã. Phàm khí sắc đỏ, vàng là lành, đen, trắng là dữ. Phát ra sâu thì việc đến gần, phát ra nông thì việc còn xa. Khí sắc hòa thì giao du gặp gỡ nhiều niềm vui; khí sắc dữ dội thì giao du gặp gỡ nhiều điều xấu. Đến như người từng làm chức thanh yếu (chức quan thanh cao, trọng yếu) mà bị giáng chức trách phạt, chịu giết chóc nhục nhã, thì tuy biểu hiện ở con ngươi sáng hay mờ, tinh thần thanh tú hay lả lơi, nhưng chưa có ai mà không do dùng tâm quá mức.
Hy Di Tử nói: Lời bàn chí lý không ngoài điều đó. Tôi trộm thấy người đời, có người lấy ngũ hành mà xét hình, có người lấy chim bay thú chạy mà xét hình, chưa biết cách nào đúng. Lại chia ra tam chủ (ba giai đoạn đầu, giữa, cuối đời, ứng với ba phần trên mặt), cửu diệu (chín "sao" trên mặt), thập nhị cung (mười hai "cung" trên mặt, mỗi cung chủ một việc như anh em, vợ con, tiền của…), cũng chưa có thuyết nhất định; có thể cho tôi nghe chăng?
Thành Hòa Tử nói: Con người bẩm thụ ngũ hành mà sinh, uống cái hòa khí của trời, ăn cái đức của đất, không gì không do ngũ hành. Nhân đó mà xét cái bẩm thụ thì phải biết tính của ngũ hành, mới có thể làm rõ lý thuyết mà áp vào hình tướng. Lấy chim bay thú chạy mà xét hình thì là bàn theo ý tự nhiên của lẽ vật, giống như Kinh Dịch lấy tượng: đã lấy tám vật là trời, đất, gió, sấm, nước, lửa, núi, đầm để tượng trưng cho tám quẻ (tám hình tượng cơ bản của Kinh Dịch), lại lấy trâu, ngựa, rồng, gà, lợn, chim trĩ, chó, dê mà phối vào. Vật được gọi tên thì nhỏ (?) mà loại được lấy thì lớn. Lấy chim bay thú chạy mà xét hình cũng như vậy.
Trong các vật, quý nhất không gì hơn cù long (loài rồng có sừng), loan phượng (chim loan và chim phượng), hạc, sư tử, toan nghê (loài thú dữ giống sư tử) và những loài như thế; có loại bay, có loại cuộn, có loại bệnh, có loại lười. Kế đến là kỳ lân, hổ, vượn, khỉ, tê giác, voi, trâu, ngựa. Trong mười loại ấy đều là vật, nhưng tự có chỗ khác nhau. Cho nên loài cù long có loại bay, có loại cuộn, có loại bệnh, có loại lười; loài loan phượng có loại bay vút, có loại lượn, có loại lẻ loi, có loại đói. Cù long thì hiểm trở chênh vênh mà thân dài; loan phượng thì ngay ngắn mà mắt nhỏ. Cù thì nhỏ, long thì lớn; phượng là con trống, loan là con mái. Cốt cách giống mà thần khí không chính thì lấy dáng bay, cuộn, bệnh, lười, bay vút, múa lượn, lẻ loi, đói khát mà so sánh.
Hạc thì thanh gầy mà ống chân dài; (loài kia) thì thanh cổ mà mắt như chim non (?). Hai loài ấy đều là vật linh, hình dáng giống nhau; người mang tướng ấy dù không cầu sang hiển cũng sẽ đắc đạo. Sư tử thì hiên ngang, toan nghê thì nhỏ hơn sư tử. Vượn thì tay dài, mặt tròn; khỉ thì mặt gầy mà mắt tròn. Trâu thì đi chậm, ngựa thì phóng nhanh. Đại khái là như vậy, nhưng đúng chính hình vốn khó gặp. Đây chỉ là nói những loài đáng quý; còn đến nai, hươu, báo vằn, báo, cáo, (?), hạc, bồ câu, gà, chó, lợn, dê, ngỗng, vịt và những loài như thế, phàm vật có sống có tính đều có thể lấy làm tượng. Nếu không phải người học rộng biết nhiều, nhanh trí, có thể theo loại mà suy ra, thì cũng khó biết được. Vả lại, xét hình cũng không cần giống hoàn toàn, chỉ cần tai, mắt, miệng, mũi, dáng đi, hướng đi phảng phất giống là được.
Than ôi, biết người còn khó hơn biết trời! Trời có nóng lạnh có thể hẹn trước, còn người thì nghiêng đổ nguy nan chỉ trong khoảng trở bàn tay. Trời có tối sáng có thể thấy được, còn người thì dung mạo ẩn trong chỗ sâu dày. Trời có sớm tối có thể đếm được, còn người thì có kẻ sáng nắm quyền to, tối đã thành kẻ bị đuổi đi; có kẻ sáng còn ở chốn cỏ dại mà tối đã lên mây xanh, thật khó biết vậy. Chỉ có bậc dùng lòng sáng như gương thì thật giả không thoát được.
Trên mặt có cửu diệu: mũi thuộc sao Kim, mắt thuộc sao Mộc, tai thuộc sao Thủy, miệng thuộc sao Hỏa, mặt thuộc sao Thổ, gò má trái là La Hầu, gò má phải là Kế Đô, mày là Tử Khí, nhân trung thuộc Nguyệt Bột (La Hầu, Kế Đô, Tử Khí, Nguyệt Bột là bốn "sao ẩn" trong thuật chiêm tinh cổ, không thấy bằng mắt thường). Về tam chủ, có người nói từ dưới lên trên, có người nói từ trên xuống dưới, đều không đáng theo; lấy loại hình mà chia thì không còn nghi ngờ.
Thủy sinh từ số Trời một, Kim sinh từ số Đất bốn (theo thuyết số học cổ về Hà Đồ: các số lẻ thuộc trời, số chẵn thuộc đất, mỗi số sinh ra một hành). Người có hình thần thuộc Kim, Thủy thì từ thiên đình đến ấn đường (khoảng giữa hai đầu mày) là sơ chủ (chủ về giai đoạn đầu đời), từ ấn đường đến chuẩn đầu là trung chủ (giữa đời), từ chuẩn đầu đến địa các (cằm) là mạt chủ (cuối đời). Thổ là sắc chính của trung ương, phát ra từ cung giữa; như người hình Thổ thì từ chuẩn đầu đến ấn đường là sơ chủ, từ ấn đường đến thiên đình là trung chủ, từ chuẩn đầu đến địa các là mạt chủ. Lại có người kiêm nhiều hình thì lấy hình chiếm phần nhiều làm chủ, sao thoát được phép này?
Có người nói trên mặt có mười hai cung: ấn đường là cung mệnh; thiên thương và địa khố (hai bên trán phía trên và hai bên cằm) là cung tài bạch (tiền của); long hổ, ngạch giác (góc trán) và đầu là cung huynh đệ (anh em); nhật giác và nguyệt giác (xương nổi ở trán bên trái và bên phải) là cung phụ mẫu (cha mẹ); tam âm tam dương (vùng dưới hai mắt) là cung nam nữ (con cái); huyền bích là cung nô bộc (kẻ hầu người làm); ngư vĩ là cung thê thiếp (vợ); thần quang và niên thọ là cung tật ách (bệnh tật, tai ách); sơn lâm và biên địa là cung thiên di (đi xa, dời chỗ ở); chính diện là cung quan lộc (việc làm quan, bổng lộc); tinh thần, địa giác (hai bên cằm) và phúc đường (vùng trên đuôi mày) là cung phúc đức; còn tướng mạo thì nói gộp tất cả. Lý xét hình, phép chia tam chủ, cửu diệu, thập nhị cung không gì thay đổi được điều này.
Hy Di Tử nói: Con người sống trong trời đất không chỉ trăm nghìn vạn ức, cách lập thân khác nhau, sao có thể nói hết được. Ai biết mở rộng ý này mà xem người, biết thấu tượng của Kinh Dịch thì mới có thể nắm được; vì sao lại chỉ lấy một điều làm ví dụ?
Thành Hòa Tử nói: Sâu kín vi diệu là cơ mầu của trời; tạo hóa biến dời là lẽ của trời. Bàn lẽ trời để ứng vào người thì được; tiết lộ cơ mầu của trời để mê hoặc người thì trời ắt phạt. Song trời cao không thiên vị, chỉ giúp người có đức, chỉ vì người thiện. Do đó mà xét thì họa phúc không gì không do tự mình cầu lấy. Người ta thường nói: tuy có cùng khốn rồi sẽ hanh thông, bĩ (bế tắc) đến cùng thì thái (thuận lợi) tới. Khi ở cảnh khốn mà không thể liều thân để thực hiện chí mình, thì sao cầu được hanh thông? Khi ở cảnh bĩ mà không thể tu đức để tránh nạn, thì sao cầu được thái? Đó là điều Kinh Dịch gọi là người quân tử quý ở chỗ cất giữ tài năng trong mình, chờ thời mà hành động. Còn kẻ nhìn xuống mà lòng tối tăm, giấu khí ngu mà sắc không hòa, ấy là kẻ tiểu nhân (trên đây giống với bài luận năm loại phép tướng trong sách Ngọc quản chiếu thần).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video