Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do vua nhà Thanh ra lệnh biên soạn, gom sách xưa xếp vào bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập).
Thái thanh thần giám (tên sách, nghĩa là "tấm gương thần soi người"), quyển hai.
Bàn tạp, thiên trên.
Tướng đại quý (tướng người rất hiển đạt, sang trọng) có ba điều: một là tiếng nói, hai là thần (thần thái, cái tinh anh toát ra từ ánh mắt và dáng vẻ), ba là khí (khí chất, sinh lực bên trong hiện ra ngoài). Tiếng trong thì thần trong, thần trong thì khí trong. Xét xong ba điều ấy rồi mới đến hình dáng và xương cốt.
Vì thế, những người giỏi phương kỹ (các nghề thuật như xem tướng, bói toán, chữa bệnh) thời xưa, có người nghe âm điệu tiếng nói mà biết người ấy ắt hiển quý, đó là nhận ra từ thần. Có người xem cách vui giận và cách giữ mình của người ta mà biết người ấy ắt hiển quý, đó là nhận ra từ khí.
Cho nên tiếng nói nên vang, nhuận và ngân dài. Thần nên tinh khiết mà ẩn kín. Khí nên thư thả, chậm rãi mà yên tĩnh. Trái với những điều ấy thì không quý.
Có tiếng nói tốt, có thần, mà khí không tương ứng thì sự hiển quý ắt đến muộn. Có thần mà khí rụt rè, tiếng nói rè vỡ thì sự hiển quý chẳng được lâu dài. Có khí mà thần và tiếng nói uể oải thì chưa thể nói là quý. Ba điều này sâu kín, khó thấy rõ, khó đo lường; chỉ có thể hiểu bằng ý, miệng không nói ra được.
Bàn tạp, thiên giữa.
Hình đã thành thì không thể đổi, thân thể đã đủ thì không thể dời. Phàm hình thể, cốt ở chỗ trọn vẹn đầy đặn, nở nang dày dặn, trong trẻo tươi nhuận, cao lớn nặng nề, ngay ngắn cân đối, tươi đẹp thanh tú; được như vậy thì không sang cũng giàu. Nếu lạ mà thô, cổ mà lộ, thanh mà lạnh lẽo, tú mà mỏng manh thì đều không phải tướng đẹp.
Người xưa bàn phép bộ vị (các vùng, các điểm trên mặt và thân dùng để xem tướng): lấy trán, chuẩn đầu (chóp mũi), địa giác (vùng cằm) và hai gò má trái phải làm Ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn); lấy mắt, miệng, mũi, tai làm Tứ độc (bốn con sông lớn). Lại theo trên dưới mà chia ra chín châu và mười hai thần (mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần… dùng để định phương vị).
Xem như thế thì trong một hình thể (?), những điều nó bao hàm thật lớn, há có thể bàn một cách nông cạn được sao? Cho nên trên từ thiên tử, dưới đến dân thường, hình dạng của ngũ tạng lục phủ (năm tạng là tim, gan, tỳ, phổi, thận và sáu phủ là các cơ quan rỗng như dạ dày, ruột, bàng quang… theo Đông y), trăm xương và chín khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng, lỗ tiểu, hậu môn) đều giống nhau, nhưng cái làm nên hình thể của mỗi người thì khác nhau.
Muốn phân tích cho rõ thì phải xét trong tam đình (ba phần khuôn mặt: thượng đình từ chân tóc đến chân mày, trung đình từ chân mày đến chóp mũi, hạ đình từ dưới mũi đến cằm) và ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, dùng để xếp loại hình tướng). Trước hết xem chỗ cốt yếu tinh diệu, sau đó tìm đến bộ vị và khí sắc (màu sắc, ánh sáng hiện trên da mặt). Nhìn bên trái, ngó bên phải, tìm gốc dò nguồn, thì sang hèn, giàu nghèo, lành dữ, sống lâu hay chết yểu đều thấy rõ ràng.
Bàn tạp, thiên dưới.
Hình thể và xương cốt là gốc rễ của tướng, khí sắc là cành lá của tướng. Gốc rễ vững thì cành lá tốt tươi, gốc rễ khô thì cành lá rụng. Vì thế bàn tướng phải xét hình thể, xương cốt trước, rồi sau mới đến khí sắc.
Khí thư thái thì sắc thông suốt; khí điềm đạm thì sắc yên lặng; khí thông thì sắc sáng nhuận, tươi rạng. Đó đều là khí sắc tốt. Khí lệch thì sắc sạm như cháy; khí ứ trệ thì sắc khô; khí bị che lấp thì sắc tiều tụy, tối đen. Đó đều là khí sắc xấu.
Còn như người có hình như cây khô, lòng như tro nguội, lặng lẽ không chạy theo đời, đó lại là tướng của bậc chí nhân (người đạt đạo đến cùng cực), không thể lấy khí sắc mà bàn. [Ba thiên trên giống phần "Bàn tạp" trong sách Ngọc quản chiếu thần.]
Kim thư bảo ấn, thiên trên.
Hình tướng thuộc loại thanh, kỳ, cổ, quái (trong trẻo, lạ thường, cổ kính, kỳ dị) thì phải được thần và khí hòa hợp. Nếu thần khí không sáng sủa thì cái thanh hóa ra cô độc lộ liễu, cái cổ hóa ra trần tục, cái quái hóa ra lạnh lẽo mỏng manh, hoặc nhẹ nổi hoặc chìm nặng (?), đều không phải tướng quý.
Phải được thanh như băng lạnh, kỳ như ngọc đẹp, cổ như cây tùng già trên vách núi xanh, quái như tảng đá lớn của núi Thái Sơn; đứng lẫn giữa nghìn vạn người, ai thấy cũng nhận ra là khác lạ, đó mới là tướng quý thanh kỳ cổ quái. Phàm có tướng này, ắt phải tu dưỡng hơn người, công nghiệp lớn lao, tiếng tăm vang khắp thiên hạ.
Hình tướng có năm rộng, năm ngắn, năm chậm, năm lộ, năm gấp, năm ẩn.
Năm rộng là gì? Là khí sắc, đi đứng ngồi, ăn uống, nói năng, vui giận (đều rộng rãi, khoan thai). Có đủ năm điều này ắt sẽ đi xa, làm nên việc lớn.
Năm ngắn là gì? Là đầu, tay, chân, cẳng chân, thân mình. Có đủ năm điều này là tướng hạng trung.
Năm chậm là gì? Là thần, tính, tình, khí, dáng đi. Có đủ năm điều này thì sống lâu nhưng phát đạt muộn.
Năm lộ là gì? Là mày, tai, mũi, răng, mắt. Có đủ năm điều này là tướng trong sạch cương liệt, cô độc mà hiển quý, hiển đạt khác thường. Nhưng nếu thần lộ (ánh mắt lộ ra quá mức) thì chết giữa đường, chết yểu.
Năm gấp là gì? Là thần, khí, tính, da, xương (đều vội vàng, căng gấp). Người như thế phát đạt sớm nhưng dễ mất.
Năm ẩn là gì? Nhìn mà giấu được thần, nói mà giấu được tiếng, gặp việc mà giấu được sắc mặt, nghĩ ngợi mà giấu được hơi thở, nghe mà giấu được khí. Có đủ năm điều này là người có tầm vóc trong sạch, hiển quý, đi xa làm lớn.
Sáu thuyết trên có chỗ đáng lấy, nên suy ngẫm thêm, ắt sẽ có điều thu được.
Năm tướng ác sát (tướng mang sát khí, báo điềm chết dữ):
Hai mày ngắn mà nhọn, mắt lúc nào cũng như rưng rưng nước mắt: đó là tốt bạo sát (sát khí chết đột ngột, dữ dội).
Mũi gãy, chóp mũi cong lệch, nhìn liếc như mắt dê: đó gọi là tự điếu sát (sát khí tự treo cổ).
Tròng mắt vàng và đảo động, miệng không khép môi: đó là giang thi sát (sát khí phải khiêng xác).
Thịt nổi ngang lên bốn phía, hung hăng lộ liễu không biết kiềm chế: đó gọi là hung bạo sát.
Trong mắt có gân đỏ, mắt mờ mà cứ cố trừng nhìn: đó gọi là văn vong sát (sát khí báo tin chết) (?).
Nếu có một trong số đó thì đều không được chết yên lành. Tôi thường cho lời này là đúng.
Kim thư bảo ấn, thiên dưới.
Núi sông đều đẹp nhưng khí mỗi nơi không giống nhau; vì thế người sinh ra có hình dáng, tính tình khác nhau: dày hay mỏng, nặng hay nhẹ, trong hay đục.
Cho nên núi vùng Mân (nay là Phúc Kiến) trong và cao vút, cái tục (chỗ thô, chỗ kém) của người ở đó hiện ở xương. Vùng phương nam nước phẳng mà đất mỏng, cái tục của người ở đó hiện ở tình. Đất phương bắc nặng và dày, cái tục của người ở đó hiện ở mũi. Sông Hoài tràn lan đục ngầu, cái tục của người ở đó hiện ở vẻ nặng nề (?). Như người đất Tống (vùng nước Tống cũ, nay thuộc Hà Nam) thì tục ở miệng; người đất Thục (nay là Tứ Xuyên) tục ở mắt; người đất Lỗ (nay là Sơn Đông) tục ở vẻ hiên ngang; người Giang Đông, Giang Tây tục ở sắc mặt. Những loại như vậy đều do phong thổ mà khác nhau. Bàn tướng mà xét được đến chỗ này thì gần như thần vậy.
Đường Cử (thầy tướng nổi tiếng thời Chiến Quốc) xem tướng không thích nói về hình mà thích bàn về sắc, không thích nói về tiếng mà thích nói về khí; tôi cho đó là có ý sâu xa. Bởi hình và tiếng đã định thì không đổi, cho nên dễ xem; còn sắc và khí luôn biến đổi, không nhất định, cho nên khó xem. Như ông Đường là muốn tinh thông cái khó vậy.
Tôi từng có được bài văn ông ấy viết bàn về khí sắc, rằng: Khí sắc của con người đều phát ra từ tim, quấn quanh ở phổi, chạm đến gan, tỏa ra ở thận, thông suốt ở tỳ (theo Đông y là tạng lo việc tiêu hóa, nuôi thịt). Cho nên khí sắc sáng thì thần yên, máu thông, ăn uống trôi chảy, đó là điềm vui. Khí sắc tối thì lòng rối, máu ứ, ăn uống đầy trướng, nghịch lên, đó là điềm lo.
Vui hay lo hiện ra ở ngoài thì nổi lên như mây mỏng che mặt trời; hiện ở bên trong thì ẩn kín như viên ngọc khuê, ngọc bích có tì vết. Có khi đầy mà u thảm, có khi thư thái; có khi phát lộ, có khi ẩn giấu. Dài thì như sợi tơ, nhỏ thì như sợi lông, tròn như hạt kê, dài như hạt lúa mạch, xiên như cây sào dựa; đó đều là sự hiện ra của khí sắc. Dốc hết sức mắt, nhìn suốt đến sáng, thì vui hay lo đủ để kiểm chứng.
Một trăm hai mươi vị trí trên khuôn mặt.
Con người sinh ra tuy có hình tốt hình xấu nhưng sang hèn chưa thể phân định; tuy có sắc lành sắc dữ nhưng họa phúc chưa thể biết tường tận. Vì thế bậc thánh nhân lấy hình một khuôn mặt chia ra một trăm hai mươi bộ, trên ứng với tam tài (ba ngôi: trời, đất, người), dưới phối với Ngũ nhạc, cúi ngửa theo vị trí của trời đất, phân biệt phương trong phương ngoài. Thấy hình thì biết sang hèn, xét sắc thì nghiệm được lành dữ. Có thể nói là sâu xa đến cùng cực (?), không thể giấu được.
Huống chi Thiên trung (điểm chính giữa trán, sát chân tóc) là vị trí chính giữa nhất, tượng trưng cho vua, nơi lấy uy mà chế ngự muôn phương. Cho nên vị Hình ngục ở bên cạnh, Binh vệ ở phía sau, Công khanh xếp hàng phía trước, Phủ khố ở hai bên trái phải. Tinh xá là phủ của thần linh, nên ở phía trên lông mày. Học đường là nơi của sự thông minh, nên ở gần phía trước cửa tai. Mắt là chỗ nhận phúc về sắc (?), nên vợ con đều xếp ở dưới mắt. Của cải là thứ người ta tham, nên vị Đạo tặc (trộm cướp) nằm sát vị Kim quỹ (hòm vàng). Sơn lâm ở gần Tiên lộ, Cung nỏ nằm ở vùng biên, Thừa tương ở gần miệng, Nhật giác ở vùng trời.
Lại nữa, thượng đình là trời, ứng với lộc; trung đình là người, ứng với tuổi thọ; hạ đình là đất, ứng với sự giàu có. Ba phần ấy cũng ứng với ba giai đoạn: thượng đình ứng đầu đời, trung đình ứng giữa đời, hạ đình ứng cuối đời. Cho nên thượng đình đầy đặn thì đầu đời có phúc lộc; trung đình nở nang dày dặn thì trung niên lập nên sự nghiệp; hạ đình khuyết hãm (khuyết là thiếu, mẻ; hãm là lõm xuống) thì về già tan nát.
Đại thể lành dữ, sang hèn không gì là không bao quát được. Nay lược nêu mấy đầu mối này, những chỗ khác đều có thể theo đó mà suy ra.
Mười ba vị trí thẳng từ giữa trán xuống.
Thiên trung: ứng với việc đã qua (?), lại ứng với quan lộc. Nếu nổi cao và thẳng thì đầu đời được làm quan; nếu bằng phẳng đầy đặn thì nên đi xa, có quan lộc; nếu khuyết hãm thì báo chết vì tù tội.
Thiên đình (ngay dưới Thiên trung, phần trên giữa trán): là bộ ứng với tam công (ba chức quan cao nhất triều đình) và phẩm quan sang trọng. Nếu có xương nổi thì làm đến khanh giám (quan đứng đầu các cơ quan lớn ở triều); xương nổi mà hai góc trán bên cạnh cũng nổi theo thì ắt làm tể phụ (tể tướng, quan đầu triều giúp vua). Nếu có nốt ruồi đen hoặc khuyết hãm thì báo chết vì hình phạt. Chỗ này còn gọi là Thiên lao, ứng với nhà ngục của người quyền quý; cũng gọi là Hồng lô tự (cơ quan lo lễ nghi, tiếp đón khách các nước), cũng gọi là Tứ phương quán (nhà đón tiếp sứ giả bốn phương). Nếu xương lõm, sắc xấu thì không nên làm quan ở những cơ quan ấy.
Tư không (ngay dưới Thiên đình): là bộ ứng với thiên quan (quan coi việc lớn của triều) và tam công. Xương nổi, sáng bóng thì làm đến tam công cửu khanh (ba quan cao nhất và chín quan đứng đầu các bộ ngành); sắc xấu thì không tốt.
Trung chính (ngay dưới Tư không, phía trên khoảng giữa hai mày): ứng với việc của các quan, là nơi xét phẩm chất, bình luận nhân vật; cũng ứng với chức quan cao thấp, thăng hay giáng. Xương nổi, sắc nhuận thì chức quan không bị mất.
Ấn đường (khoảng giữa hai đầu lông mày): ứng với ấn của trời (?), còn gọi là Khuyết đình, ứng với quan giữ phù tiết, ấn tín. Nếu khoảng một tấc vuông ở đó nổi lên và sáng bóng thì làm quan nhị thiên thạch (bậc thái thú, quan đầu một quận, bổng hai nghìn thạch thóc); khoảng một tấc vuông bằng phẳng và yên lặng thì làm quan tam phẩm, không rời chốn triều đình; khoảng một tấc vuông ấy lõm xuống thì cũng báo giàu sang (?). Hai mày liền nhau, không rộng, thì cả đời không có lộc. Bên cạnh có nốt ruồi đen hoặc sẹo thì việc có lúc không tốt.
Sơn căn (gốc mũi, chỗ nằm giữa hai mắt): ứng với thế lực. Nếu bị đứt gãy thì nhiều tai ách, không có anh em; hẹp, mỏng mà thấp thì đều không có thế lực. Chỗ phía trên giữa mày và mũi cũng gọi là Ngọc hành. Lại nếu khoảng giữa ấy bằng phẳng đầy đặn, hoặc có xương lạ nổi ngầm lên thì được niềm vui hưởng thuế ruộng của nhà nước (?). Nếu phía trên Ngọc hành có xương nối liền mãi lên thì tiếng tăm vang khắp triều đình và dân gian. Nếu lõm sâu đến mức hai mắt như nhìn thấy nhau thì tình cảm nông, kiến thức hời hợt, mưu tính việc khó thành.
Niên thượng (ngay dưới Sơn căn, phần trên sống mũi): ứng với bệnh tật của bản thân. Xương thịt nổi thì cả đời không bệnh; lõm khuyết thì báo chết dữ; có nốt ruồi đen thì nghèo khổ.
Thọ thượng (ngay dưới Niên thượng, khoảng giữa sống mũi): ứng với số mệnh dài ngắn và việc lành dữ. Lõm khuyết thì không thọ. Chỗ này còn gọi là Quái bộ (bộ báo điềm quái lạ): sắc xanh, đỏ, đen đan xen là điềm quái lạ; có khi ứng vào cây cối thành chuyện quái, có khi ứng vào chuồng trâu ngựa thành chuyện quái, có khi ứng vào giếng và bếp, như nồi tự kêu, giếng tự sôi, là chuyện quái.
Chuẩn đầu (chóp mũi): ứng với giàu sang nghèo hèn và lành dữ của trăm việc. Ngay ngắn, tròn trịa, bằng thẳng, đầy đặn thì giàu sang có quan chức; chuẩn đầu ngay đều thì tâm tính hiền từ; chuẩn đầu có rãnh chẻ thì khắc hại con. Bên trái là Lan đài, bên phải là Đình úy (hai cánh mũi); nếu hai bên thành hình bằng đẹp thì thông minh, hiểu biết.
Nhân trung (rãnh giữa mũi và môi trên): ứng với tâm tính con người, cũng ứng với con cháu. Sâu, thẳng, ngay ngắn, rộng thì trung tín, có con cháu.
Nếu khoảng giữa hẹp mà ngắn thì chết yểu, cô độc, nghèo; có nốt ruồi đen thì đàn bà sẽ tự gả mình (?).
Chính khẩu (cái miệng): ứng với chữ tín (?). Đầy đặn, bằng ngay, có viền góc rõ thì có đức thủ tín; mỏng yếu, khuyết hãm thì nhiều dối trá; có nốt ruồi đen thì sang, tốt lành, có lợi.
Thừa tương (chỗ lõm ngay dưới môi dưới): ứng với việc uống rượu. Nếu có nốt ruồi đen thì không nên uống rượu, say sẽ chết. Bằng phẳng đầy đặn thì một lần uống được năm đấu, thường được dự tiệc rượu ở triều (?). Chỗ này còn gọi là Dược bộ, ứng với việc uống thuốc; sắc tối thì uống thuốc không có hiệu quả.
Địa các (phần dưới cùng của cằm): ứng với đất đai, nhà cửa. Bằng và dày thì nhiều ruộng nhà mà giàu; hẹp mỏng thì nghèo khổ. Cằm và hàm ứng với giàu nghèo: tròn, dày, bằng, nhuận thì giàu; nhọn, lõm thì nghèo khó; dài quá thì khắc hại người ruột thịt.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Thiên trung (tỏa sang hai bên).
Thiên ngục, còn gọi là Lý ngục: ứng với tai ách hình phạt. Bằng đầy thì không phạm tội tù; khuyết hãm hoặc sắc xấu thì nhiều lần mắc nạn tù.
Tả sương: ứng với chức thừa tướng. Bằng đầy thì tốt lành có lợi; xương nổi nối liền với Phục tê (dải xương nổi từ giữa trán chạy lên đỉnh đầu, như sừng con tê giác nằm phục) thì sẽ làm tể phụ; lõm khuyết có hố thì cũng nhiều tai ách.
Nội phủ: ứng với vàng ngọc, của báu. Xương nổi, bằng đầy thì nhà chất đầy châu ngọc, bản thân lại nhân hậu hiếu thảo; khuyết hãm thì của cải tiêu tan hao hụt, cũng có thể chết trong ngục.
Cao quảng: ứng với ngôi phương bá (quan đứng đầu trấn giữ một vùng). Nở nổi thì làm thứ sử (quan cai trị một châu); bằng phẳng thì tốt lành có lợi; có nốt ruồi đen thì từ nhỏ khắc hại cha mẹ.
Dương xích: ứng với quan phụ tá gần cận. Thịt xương nở nổi thì làm chức phụ tá ở quận; khuyết hãm thì chức quan bị mất; có nốt ruồi đen thì chết nơi đất khách.
Vũ khố: ứng với quan lại coi binh khí, giáp trụ. Xương thịt nổi thì nên làm quan coi binh; nếu có sẹo, vết, khuyết hãm thì không nên giữ chức ấy, đi lính cũng thua trận; có nốt ruồi đen thì chết vì binh đao; sắc đỏ báo đánh nhau bị thương; sắc vàng thì không nên nhận giữ xác lính tử trận gửi lại (?).
Chuyển giác: ứng với ngôi quận thủ (quan đứng đầu một quận). Xương nổi, sắc sáng thì làm quan ở phiên phủ (phủ trấn giữ vùng biên, phên giậu của triều đình). Chỗ này còn gọi là Cung nỏ. Có nốt ruồi đen thì chết vì binh đao; hiện sắc đen (?) thì bị giáng chức mất lộc; sắc đỏ thì bệnh cấp tính, hoặc tranh giành chức quan. Phụ cốt (xương ở góc trán) lớn thì quan lớn, nhỏ thì quan nhỏ; nếu không có xương thì đừng cầu làm quan.
Biên địa: ứng với chức quan ở quận biên giới, cũng ứng với lành dữ khi đi xa. Thịt nổi thì tốt lành có lợi; xương ở Biên địa nổi cao vút thì có quyền phòng ngự; sắc đen thì không thể đi xa; lõm thì làm đầy tớ cho người sai khiến; có nốt ruồi đen, sắc xấu thì không kể nam hay nữ đều chết nơi đất khách.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Thiên đình.
Nhật giác: ứng với ngôi công hầu. Đầy đặn, to thẳng, xương nổi thì thường được ngồi hầu trước mặt vua; sáng bóng thì người đi đường phải tránh lối.
Thiên phủ, còn gọi là Vương phủ: ứng với việc được vào triều hay không (?). Cho nên Thiên phủ khô ráo thì có chức quan mà không có đường tiến (?).
Phòng tâm: ứng với ngôi thầy dạy, người hầu cận. Xương nổi thì làm thầy người khác; xương nổi mà sắc vàng sáng bóng
thì làm quốc sư (thầy của cả nước, thầy của vua); sắc xấu thì đau ốm bất thường.
Thượng mộ, ở hai bên trái phải: ứng với ngôi cha mẹ. Xương nổi thì tốt cho cha mẹ; sáng bóng thì con cháu đầy nhà; có nốt ruồi đen, khuyết hãm thì báo chết đuối; sắc khô ráo thì cha mẹ không thể… (?).
Tứ sát: ứng với bệnh tổn hại tay chân, và việc bị sát hại theo bốn mùa. Sắc vàng thì lo bị thương tổn; sắc đen thì bị giặc cướp; co rút, khuyết, hoặc xương nổi (?) đều đáng lo bị sát hại; bằng đầy, sáng bóng thì cả đời không bị hại.
Chiến đường: ứng với việc chinh chiến. Sắc lốm đốm xấu thì ra trận không về; sắc tốt, bằng đầy thì đánh thắng; khuyết hãm thì chết vì binh đao; xương nổi thì làm tướng.
Dịch mã: ứng với việc cưỡi ngựa đi lại. Sắc nhuận thì như được cưỡi ngựa lên đường (?); lõm khuyết thì không có lộc cưỡi ngựa; sắc xấu thì cưỡi ngựa có thể chết.
Điếu đình: ứng với việc tang. Điếu đình trắng như hoa lê thì cha mẹ chết; hiện sắc trắng thì sắp phải mặc đồ tang; có nốt ruồi đen thì phải để tang nhiều lần.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Tư không.
Ngạch giác (góc trán): ứng với ngôi công khanh (các quan to ở triều). Khuyết hãm thì cả đời không có chức quan; xương nổi thì làm công khanh. Chỗ này còn gọi là
Ngạch trung. Sắc hồng vàng thì rất tốt; sắc đen báo chết; sắc xấu báo tai ách, phải dập đầu cầu xin người; sắc đỏ nổi như hạt đậu thì báo chết vì đao binh.
Thượng khanh: ứng với ngôi chính khanh (quan đứng đầu một bộ, một cơ quan lớn), cũng ứng với quê nhà. Xương thịt nổi mà thường sáng bóng thì làm quan ắt được gần ngai vua; sắc xấu thì phải xa quê.
Thiếu phủ: ứng với ngôi quan ở các phủ, các tự (cơ quan của triều đình). Xương nổi thì làm quan ở phủ tự; sắc xấu thì đang làm quan sẽ mất chức. Phía bên phải phủ có sắc vàng nổi thì được quý nhân tiến cử nêu tên (?), không quá tháng cuối của mùa sẽ ứng nghiệm.
Giao bằng: ứng với ngôi bạn bè. Xương nổi và sắc hồng vàng thì bạn bè giúp đỡ đắc lực; khuyết hãm thì cả đời ít người hợp; sắc xấu thì tranh giành với bạn; sắc xanh thì có đàn bà bên ngoài yêu mến; sắc đỏ thì đàn bà bên ngoài đòi chia tay; sắc trắng thì vợ có lòng muốn lìa.
Đạo thượng: ứng với việc ra đi, còn gọi là Hành thượng. Xương nổi thì cả đời thường ở trên đường; bằng đầy thì cả đời không đi đâu xa; khuyết hãm và sắc như gan ngựa (đỏ thẫm bầm) thì chết bên đường nơi đất khách.
Giao ngạch: ứng với ngôi phúc lộc. Xương nổi, thịt nổi và sắc tốt thì có phúc đức; có nốt ruồi đen thì tốt (?); sắc xấu và lõm khuyết thì cả đời không trọng phúc đức.
Trọng mi: ứng với gan dạ hay nhút nhát. Xương thịt nổi như hai lớp mày chồng lên nhau thì có dũng, giàu sang; khuyết và sắc xấu thì đều nhút nhát, nghèo hèn.
Sơn lâm: ứng với việc tích trữ của cải ngoài đồng ruộng. Sơn lâm rộng dày thì ắt nhiều của cất chứa, lại nhiều thế lực; nông mỏng thì không có thế lực, không thể giao việc lớn. Chỗ này còn gọi là Nhai. Có nốt ruồi đen thì vào rừng núi bị thú dữ, rắn rết làm hại. Cũng gọi là Tứ quý; ở bậc thiên tử thì xem chỗ này để biết binh mã có mạnh không (?), người và vật bốn phương tốt hay xấu: sắc đen thì bốn phương có giặc, sắc vàng thì bốn phương yên ổn. Phàm người thường mà sắc ở đây đen thì không nên đi xa.
Chín vị trí xếp ngang cùng hàng với Trung chính.
Long giác: là ngôi hiển quý. Có xương thịt ngay ngắn đẹp đẽ, từ trên mày chồng dần lên, vượt qua trán như sừng rồng, thì làm sứ tướng (quan tướng được sai đi trấn giữ, kiêm danh hiệu tể tướng); đàn bà thì làm hoàng hậu, phi tần. Nếu hình cuộn mỏng như con giun đất thì lòng nhiều ghen ghét.
Hổ giác: ngôi tướng soái, ứng với quyền cầm quân. Còn gọi là Nghi lộ, ứng với việc đi đường: sắc tốt thì nên đi; sắc xấu thì phải cẩn thận khi ra ngoài; có nốt ruồi đen thì đi không trở về.
Ngưu giác: ứng với ngôi quyền quý. Xương nổi như sừng thì có quyền của sứ tướng.
Phụ giác: là ngôi chức tước. Xương lớn thì chức quan lớn, xương nhỏ thì chức quan nhỏ, lõm khuyết thì suốt đời không có lộc.
Giác (?): ứng với ngôi quan lộc. Xương nổi có góc thì lộc trọn vẹn; không có góc thì đừng cầu làm quan.
Phủ phòng (?): ứng với ngôi Kim ngô (quan cầm quân tuần phòng, giữ an ninh kinh thành). Xương thịt nổi thì có quyền về binh lính, giáp trụ; sắc tốt thì được tuyển làm võ quan trong sạch hiển đạt; lõm khuyết thì chết vì binh đao.
Hoa cái: ứng với việc tà hay chính. Sâu dày thì thọ, có chức quan; ngắn gấp thì mắc hình ngục, ít thọ; nông mỏng thì gặp tai ương tà ma. Chỗ này còn gọi là Ách môn: có sắc xấu, nốt ruồi đen, hoặc bằng tụt xuống thì chết bất ngờ. Còn gọi là Bì bộ: khô héo thì buôn bán lỗ vốn.
Phúc đường: ứng với việc phúc lộc. Nở dày thì có quan lộc, không tai họa, giàu và thọ; hẹp mỏng thì nghèo, chết yểu, không có quan chức, cả đời lại gặp tai họa bất ngờ oan uổng.
Giao ngoại: ứng với việc ra đi. Nếu sắc xấu thì không được đi xa; xương nổi thì cả đời không nên đi chơi xa (?); có nốt ruồi đen, lõm khuyết thì chết nơi đất khách.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Ấn đường.
Gia ngục: ứng với tai ách hình phạt. Bằng đầy, nhuận thì cả đời không bị lưu đày, giam cầm. Còn gọi là Tần lộ: nếu thường không sạch sẽ thì nhiều lo âu; lõm khuyết thì chết trong ngục.
Tàm thất: ứng với việc nữ công (việc nuôi tằm, dệt vải của đàn bà). Bằng đầy, sáng sủa yên lặng thì trong nhà nuôi tằm tốt; lõm khuyết thì không có ruộng dâu, nghề tằm; sắc xấu thì vợ ghen tuông không hiền.
Lâm bình: ứng với ngôi tu tiên học đạo. Xương thịt nổi và sắc thường sáng bóng thì tu được đạo đức; nếu căng gấp hoặc xấu, khuyết hãm thì chết vì uống thuốc (đan dược luyện để cầu trường sinh).
Tinh xá: ứng với ngôi tăng sĩ, đạo sĩ. Bằng đầy, sắc nhuận thì tu Phật có trí tuệ, thành tựu; khuyết hãm, sắc xấu thì tu Phật không thành.
Tần môn: ứng với ngôi phi tần trong cung (với người thường là vợ thiếp). Nở nhuận, sắc tốt thì vợ thiếp gặp điều vui mừng; khuyết hãm thì vợ thiếp gặp tai ách.
Kiếp môn: ứng với việc cướp bóc. Xương nổi, thịt đầy và sắc tốt thì mãi mãi không bị cướp; có nốt ruồi đen thì thường bị cướp; hiện sắc xấu thì gặp giặc cướp.
Thanh lộ: ứng với việc ra vào theo lối riêng. Sắc sáng nhuận tốt thì ra vào đều lành; sắc xấu thì không nên ra vào, nếu đi sẽ có tai nạn.
Hạng lộ: ứng với việc ra vào theo đường chung. Sắc nhuận, sạch, bằng thì ra vào được phúc lộc; sắc xấu thì
ra vào gặp chuyện hung dữ.
Mười vị trí xếp ngang cùng hàng với Sơn căn.
Thái dương: ứng với khẩu thiệt (chuyện cãi cọ, tai tiếng vì lời nói) và việc vui mừng. Sắc xấu thì đánh nhau, kiện tụng; có nốt ruồi đen thì thường lo tranh chấp; sắc tốt thì đàn ông lấy được vợ tốt, đàn bà lấy được chồng tốt.
Trung dương: ứng với việc vợ chồng, gia thất. Sắc xanh thì vợ chồng muốn chia lìa; sắc đen thì đau ốm; sắc đỏ thì vợ chồng đánh cãi nhau; sắc tốt thì có điềm lành được của bất ngờ.
Thiếu dương: ứng với tai ách. Hiện sắc thì có tai ách; bằng sạch thì ít tai họa; sắc xanh nổi lên lấn vào mắt thì đáng lo; sắc hiện rõ thì có nạn bị đánh roi, đánh gậy.
Ngoại dương: ứng với việc mưu tính cùng người. Sắc đen thì bị người mưu hại oan; sắc xanh thì bị oan mà chết.
Ngư vĩ (đuôi mắt, nơi có nếp nhăn như đuôi cá), còn gọi là Đạo bộ: ứng với việc trộm cướp. Có sắc đen thì bị trộm cướp làm hại; sắc tốt thì
cả đời không bị trộm; lõm khuyết thì chính là kẻ trộm; sắc xấu thì bị lôi kéo, liên lụy.
Gian môn: ứng với việc gian dâm, tư tình. Có nốt ruồi đen thì bị kẻ gian dâm, trộm cướp làm hại; ở Gian môn có thịt nổi thì dâm ô không tránh cả người thân hay người lạ; hiện sắc xấu thì sẽ mắc tội gian dâm; sắc tốt thì lấy được vợ đẹp.
Thiên thương: ứng với lộc ăn. Bằng đầy, tròn trịa, thịt nở thì có lộc ăn; chỗ này không đầy thì dù được làm quan cũng thường giữ chức nghèo. Còn gọi là Quân môn: có nốt ruồi đen, lõm khuyết thì gặp nạn trong quân ngũ.
Thiên tỉnh: ứng với tiền của. Bằng đầy thì giàu có thịnh vượng; có nốt ruồi thì gặp nạn ở giếng.
Thiên môn: ứng với việc đóng mở, xem xét kỹ càng. Còn gọi là Địa hộ: hiện sắc tốt thì có việc vui mừng; hiện sắc xấu thì đàn bà tranh chấp kiện cáo.
(Vị trí…) trung (?): ứng với con đường tu hành, nằm sau Thiên môn, gần tai. Nở rộng thì học đạo có thành tựu; có nốt ruồi đen thì không nên xuất gia, chỉ hư huyễn mà không thành.
Mười vị trí xếp ngang cùng hàng với Niên thượng.
Phu tọa: với đàn bà thì bên trái là ngôi chồng, với đàn ông thì bên phải là ngôi vợ; ứng với lành dữ của vợ chồng. Sáng bóng, ngay ngắn, đầy đặn thì đàn ông có vợ tốt, đàn bà có chồng tốt; có nốt ruồi đen thì đàn ông khắc vợ, đàn bà khắc chồng.
Trưởng nam: ứng với ngôi con trai cả, định tốt xấu của con trai cả; có nốt ruồi đen thì khắc hại con trai cả.
Trung nam: ứng với ngôi con trai giữa, định lành dữ của con trai giữa. Bất chợt hiện sắc đỏ như hạt đậu thì không quá một tháng sẽ cãi nhau với vợ.
Tiểu nam: ứng với ngôi con trai út, định tốt xấu của con trai út. Đàn bà có nốt ruồi đen ở đây thì khắc chồng.
Ngoại nam: ứng với con ở ngoài, cũng ứng với ngôi cháu. Nếu có nốt ruồi đen thì hại cha mẹ. Còn gọi là Ngoại trạch: sắc bằng đầy tốt thì đàn ông lấy được vợ con nhà sang, đàn bà lấy được chồng con nhà sang.
Vùng dưới mắt gọi chung là Phòng trung xuân (?). Nếu vào tháng ba có sắc xanh vàng là điềm có con. Đàn ông có sắc vàng thì sinh con gái, đàn bà có sắc vàng thì sinh con trai; sắc trắng thì con chết, sắc đỏ thì con gặp tai ách; đều phải theo khí của bốn mùa mà suy. Có nốt ruồi đen thì lo con gặp tai họa. Dưới mắt ngay ngắn, bằng phẳng, sáng bóng thì sinh con trai con gái càng nhiều.
Kim quỹ (hòm vàng): ứng với vàng bạc. Bằng đầy, sáng bóng thì tích được vàng bạc; khô lõm thì thiếu của; có nốt ruồi đen thì có của nhưng bị trộm.
Đạo tặc: ứng với việc trộm cắp. Bằng đầy thì không bị trộm cướp; hiện sắc xấu thì chính là kẻ trộm.
Nội cấm: ứng với chuyện khẩu thiệt trong chốn cấm cung, trong nhà. Bằng đầy thì cả đời không bàn chuyện hay dở của người; khuyết hãm, có nốt ruồi đen thì thường ôm lòng gièm pha nói xấu.
Du quân: ứng với chức quan nơi biên xa. Bằng, nhuận, sắc đẹp thì nên làm quan ở biên xa; sắc xấu thì không nên đi xa.
Thư thượng: ứng với ngôi Học đường. Nếu không sạch sẽ, hoặc có nốt ruồi đen, khuyết hãm thì không có học vấn.
Mười vị trí xếp ngang cùng hàng với Thọ thượng.
Giáp quỹ, còn gọi là Tài phủ: ứng với kho tiền của. Bằng đầy, sáng bóng thì cả đời đủ tiền; nếu lõm khuyết, sắc mờ đục thì cả đời thiếu tiền của.
Vãng lai: ứng với người đi xa. Sắc nhuận hồng vàng thì người đi xa trong tháng sẽ về; khô ráo thì người đi không về.
Đường thượng: ứng với ngôi lục thân (sáu hàng thân thuộc gần nhất: cha, mẹ, anh, em, vợ, con). Sắc hồng vàng thì có niềm vui họ hàng sum họp; sắc trắng thì
khắc hại cha mẹ anh em.
Đoan chính: là chỗ xem tính người khó hay dễ. Sắc khô ráo, khuyết hãm thì tính khó; sắc nhuận, ngay ngắn thì tính dễ.
Cô di: ứng với ngôi cô và dì; bên trái xem cô, bên phải xem dì. Xương nổi, sắc thịt tốt thì cô dì tốt đẹp; khô ráo thì cô dì nhiều bệnh; khuyết hãm thì không có cô dì.
Quyền thế: ứng với quyền thế. Ngay, tròn, nở, nhuận thì có quyền thế; hư hỏng sụt lở thì không có quyền thế.
Huynh đệ: ứng với anh em nhiều hay ít; bên phải là ngôi chị em gái. Bên trái lệch cao thì khắc anh chị, bên phải lệch cao thì khắc em. Ngay ngắn, rộng, sáng bóng thì anh em mạnh mẽ, đông đúc. Hai má như quả trứng gà thì suốt đời một thân một mình.
Ngoại tôn: ứng với ngôi cháu ngoại. Xem sự bằng đầy, sáng bóng và màu sắc để định cháu ngoại nhiều hay ít, lành hay dữ.
Mệnh môn: ứng với tuổi thọ dài ngắn. Xương nổi chạy vào tận tai thì ắt sống trăm tuổi; có nốt ruồi đen thì chết cháy; có nốt ruồi đỏ thì chết vì binh đao; sắc xấu thì thường đau ốm.
Học đường: ứng với học thức. Xương nở cao ngay ngắn, sắc sạch sẽ thì văn chương học vấn thông minh; xương lõm, sắc khô, có nốt ruồi đen, sẹo, vết thì không có học vấn.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Chuẩn đầu.
Hiệu lệnh: ứng với việc ra hiệu lệnh. Ngay ngắn, sạch sẽ, phân minh thì ban bố hiệu lệnh, mọi người đều phục; nếu không như vậy thì ra lệnh rồi người ta cũng coi thường. Còn gọi là Thọ bộ: dài mà đẹp, dày mà phân rõ thì sống thọ lâu dài.
Thượng táo: ứng với nhà ở. Bằng đầy thì có nhà ở tốt; lõm khuyết thì không có nhà để ở.
Cung thất: ứng với phòng ốc, chốn phòng the của người; ở bậc thiên tử thì gọi là Dịch đình (khu cung của phi tần). Sắc xấu và khuyết hãm thì vợ đau ốm, gặp ách; với cung thất của vua thì phi tần đau ốm, gặp ách.
Điển ngự: ứng với người hầu kẻ hạ, xem nô tì nhiều hay ít. Bằng đầy thì cả đời không thiếu nô tì; lõm khuyết, khô ráo thì cả đời không có nô tì.
Khuân thương (kho lúa): ứng với lộc ăn. Bằng đầy thì có lộc ăn; khuyết hãm thì chết đói; hiện sắc xanh thì lo gặp tai họa về quan quyền.
Hậu các: ứng với việc ở nhờ. Xương thịt nở nổi thì cả đời không phải ở nhờ; khuyết hãm thì ắt phải trọ quán nơi đất khách.
Trung môn: ứng với giàu có và lộc. Bằng đầy, không có nốt ruồi đen thì nhà giàu; khuyết hãm thì cả đời không có lộc mà nghèo.
Binh nhân: ứng với lính tráng để sai khiến. Bằng đầy thì có lính để sai; khuyết hãm, căng gấp, xấu thì không có lính để dùng.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Nhân trung.
Tỉnh bộ: ứng với ruộng vườn nhà cửa. Bằng đầy thì tốt về ruộng nhà; khuyết hãm thì cả đời không có nhà để ở; có nốt ruồi đen thì chết đuối.
Trướng tử: ứng với màn trướng và bếp núc. Nở nhuận thì có bếp núc màn trướng; hẹp hòi thì thiếu bếp núc màn trướng.
Tế trù: ứng với ăn uống. Bằng đầy thì đủ ăn; lõm khuyết thì thiếu cơm; hiện sắc xấu thì chết vì ăn uống; sắc trắng thì nghẹn rượu, nghẹn thức ăn mà chết; có nốt ruồi đen thì chết đói; sắc vàng thì chết bất ngờ.
Nội các: ứng với khuê các (phòng trong của đàn bà). Nở đầy thì khuê các sâu kín; sắc xấu thì khuê các nông cạn, ô uế; khuyết hãm cũng vậy.
Tiểu lại: ứng với việc xem nhiều hay ít, có hay không (?).
Kỹ đường: ứng với số ca kỹ nhiều hay ít, thê thiếp có hay không.
Dắng thiếp: ứng với thiếp nhiều hay ít. Bằng đầy thì nhà đủ thú vui ca kỹ, thê thiếp.
Anh môn: ứng với việc thuốc thang. Nếu khuyết hãm, mờ đục thì cũng không thích uống thuốc.
Tám vị trí xếp ngang cùng hàng với Chính khẩu.
Bích: ứng với của quý. Cao vút, sắc đẹp thì nhà chứa vàng ngọc; sắc xấu, khuyết hãm thì vàng ngọc tan mất.
Môn khuê: ứng với việc chốn khuê phòng, cũng ứng với khuê các sâu hay nông. Sắc xấu thì trong khuê phòng có biến.
Tỷ lân: ứng với nhà hàng xóm. Bằng đầy, sắc tốt thì láng giềng tốt; lõm, sắc xấu, có nốt ruồi đen thì nhiều láng giềng là kẻ xấu.
Ác hạng: ứng với ngõ xóm. Nếu hiện sắc xấu thì ra vào bị cướp; xương thịt nổi thì không bị giặc hại.
Khách xá: ứng với khách khứa. Bằng đầy, ngay ngắn tốt đẹp thì thích tiếp khách; khuyết hãm thì không thích gặp người.
Binh lan: ứng với người chạy việc sai vặt. Lõm khuyết thì nhà không có người chạy việc.
Gia thực: ứng với lúa thóc lương ăn. Bằng đầy, sắc đẹp thì đủ lương thực; khuyết hãm, sắc xấu thì chỉ có tiếng mà không có thực.
Thương lữ: ứng với việc buôn bán tốt hay xấu.
Sơn đầu: ứng với đường đi. Bằng đầy thì ra vào không gặp hiểm nạn; khuyết hãm thì nhiều tai họa.
Sáu vị trí xếp ngang cùng hàng với Thừa tương.
Tổ xá: ứng với ruộng nhà của cha mẹ. Bằng đầy, sáng bóng thì đủ cơ nghiệp tổ tiên; lõm khuyết thì không có ruộng nhà; có nốt ruồi đen thì bỏ nhà tổ, dời đi nơi khác.
Ngoại viện: ứng với trâu ngựa, trang trại ruộng đất. Bằng đầy thì đủ trang trại, trâu ngựa; khuyết hãm thì không có; sắc xấu thì trâu ngựa hao tổn.
Hạ mộ: ứng với mồ mả, đất mộ. Bằng đầy, sắc nhuận thì có mộ phần; lõm khuyết, sắc khô thì bao đời không… (?).
Dã thổ: ứng với gà, chó, lợn, dê nhiều hay ít, và việc con cháu thêm đông, tiến lên.
Hoang khâu: ứng với việc liên quan đến nước ngoài. Bằng đầy, sáng bóng thì nên đi chơi nước ngoài; ở bậc thiên tử (?), chỗ này bằng đầy thì các nước ngoài đến chầu.
Khâm khố: ứng với việc đi xe. Vuông đầy thì nên đi xe; khuyết hãm thì đi xe, cưỡi ngựa có tai ách.
Bảy vị trí xếp ngang cùng hàng với Địa giác.
Hạ xá: ứng với nhà ở bên ngoài nhiều hay ít. Bằng đầy thì nhiều nhà bên ngoài; khuyết hãm, có nốt ruồi đen thì nghèo mà
không có nhà bên ngoài.
Nô tì: ứng với đầy tớ. Bằng đầy thì nhiều nô tì; khuyết hãm, có nốt ruồi đen thì cả đời thiếu nô tì để sai khiến.
Đối ma: ứng với cối giã, cối xay và nhà xay xát.
Khanh tiệm: ứng với tai nạn. Có nốt ruồi thì rơi xuống hố hiểm mà chết.
Pha đường: ứng với số ao hồ. Bằng đầy thì đủ ao đầm; khuyết hãm thì không có ruộng, hồ; có nốt ruồi đen thì chết khi vượt sông hồ; hiện sắc xấu thì lo chuyện khẩu thiệt.
Nga áp (ngỗng vịt): ứng với cái lợi của việc nuôi gia cầm, xem nhiều hay ít.
Đại hải: ứng với việc chết đuối. Sắc đỏ thì chết đuối; sắc đen thì mất xác; sắc vàng thì có thể vượt sông hồ.
Nhị nghi tương ứng (nhị nghi là hai nghi: trời và đất, âm và dương; tương ứng là ứng hợp với nhau).
Khí lạnh nghiêm từ trời đi ra, khí nóng rực rỡ từ đất phát lên; hai khí giao thông với nhau thành sự hòa hợp mà muôn vật sinh ra. Đó là sự ứng hợp của nhị nghi Càn Khôn (trời và đất). Cho nên có thể làm muôn vật giàu thịnh, đức lớn nghiệp lớn không đâu là không tới.
Nhị nghi ở con người cũng có hình tượng: lấy đầu làm trời, lấy cằm làm đất; lại lấy Thiên đình tượng trời, Địa giác tượng đất. Hai vị trí này cần đầy đặn, hướng chầu về nhau, trên dưới ứng hợp, thì cũng được giàu sang phúc lộc.
Ngũ nhạc (năm ngọn núi lớn).
Ngũ nhạc trên ứng với năm sao của trời (Kim tinh, Mộc tinh, Thủy tinh, Hỏa tinh, Thổ tinh), dưới trấn giữ năm phương của đất. Núi cao vút, dày dặn, sở dĩ đứng sừng sững giữa trời đất là vì chúng nương tựa nhau mà làm nên cái lớn của trời đất.
Con người cũng có hình tượng ấy. Cho nên trán là Hành nhạc (núi Hành Sơn, núi lớn phương nam), cần vuông và rộng. Cằm là Hằng nhạc (núi Hằng Sơn, phương bắc), cần tròn và dày. Gò má trái là Thái nhạc (núi Thái Sơn, phương đông), gò má phải là Hoa nhạc (núi Hoa Sơn, phương tây); hai bên cần tròn và ngay. Mũi là Tung nhạc (núi Tung Sơn, ở giữa), cần cao và vút. Cho nên Ngũ nhạc cần nở nang, chầu về nhau, cao vút mà không lõm, đó mới là tướng quý. [Giống sách Nhân luân phong giám.]
Tứ độc (bốn con sông lớn).
Bốn con sông lớn của đất chầu về nhau để nối liền dòng chảy. Hình mạo con người cũng có hình tượng ấy: mũi là sông Tế, mắt là sông Hoài, tai là sông Giang (Trường Giang), miệng là sông Hà (Hoàng Hà).
Cho nên Tứ độc cần ngay thẳng, trong, lớn, sáng sạch, thông suốt, bờ bến rõ ràng; như thế thì ứng với thần, nên được sang và nhiều trí. Còn nếu xấu xí, không ngay ngắn thì là người ngu; hư hỏng, lõm xuống thì là hạng hèn kém. [Giống sách Nhân luân phong giám.]
Ngũ quan (năm cơ quan trên mặt).
Ngũ quan là: mắt là quan giám sát (cơ quan xem xét), mũi là quan thẩm biện (cơ quan xét đoán, phân biệt), miệng là quan xuất nạp (cơ quan đưa ra, nhận vào), tai là quan thái thính (cơ quan thu nghe), mày là quan bảo thọ (cơ quan giữ gìn tuổi thọ). Năm cơ quan này cần trong trẻo mà thanh tú, nở nang mà cao. Chỉ một quan tốt thì đã được sang mười năm; nếu có quan khuyết hãm hoặc xấu xí thì có hại.
Lục phủ (sáu phủ trên mặt).
Hai chỗ phía trên hai mắt là hai phủ, hai Phụ giác (góc trán) là bốn phủ, hai xương gò má là sáu phủ. Sáu phủ cần bằng đầy, sáng mà bóng. Nếu một phủ tốt thì giàu mười năm; nếu có khuyết hãm, sẹo, vết, nốt ruồi đen thì có hại.
Những gì ngũ hành sinh ra.
Mộc là nhân (lòng thương người), ứng với sự tươi tốt, thanh tú, định sang hay hèn. Hỏa là lễ, ứng với uy thế mạnh mẽ, nồng nhiệt, định cứng hay mềm. Kim là nghĩa, ứng với trừng phạt, hình pháp, tai ách, hiểm nguy, định sống lâu hay chết yểu. Thủy là trí, ứng với thông tuệ, sáng suốt nhanh nhạy, định hiền hay ngu. Thổ là tín, ứng với cái đức chở đỡ muôn vật, định giàu hay nghèo.
Những gì ngũ tạng biểu hiện ra.
Gan biểu hiện ra mắt, lại cai quản gân, mạch, móng tay móng chân. Tim biểu hiện ra lưỡi, lại cai quản huyết khí, lông tóc. Phổi biểu hiện ra mũi, lại cai quản da và hơi thở. Tỳ biểu hiện ra môi, lại cai quản thịt. Thận biểu hiện ra tai, lại cai quản xương và răng.
Phương hướng mà năm bộ phận bên ngoài thuộc về.
Tai thuộc phương bắc, Nhâm Quý, hành Thủy. Mắt thuộc phương đông, Giáp Ất, hành Mộc. Lưỡi thuộc phương nam, Bính Đinh, hành Hỏa. Mũi thuộc phương tây, Canh Tân, hành Kim. Mặt thuộc trung ương, Mậu Kỷ, hành Thổ. (Giáp, Ất, Bính… là mười thiên can, mỗi cặp ứng với một hành và một phương.)
Bài ca ngũ hành tương sinh (các hành sinh ra, nuôi dưỡng nhau):
Tai có dái rủ như hạt châu, mũi có sống cao; Kim Thủy sinh nhau, báo hưng thịnh lớn.
Mắt sáng tai đẹp, nhiều thần khí; nếu không làm quan thì càng giàu hơn.
Miệng vuông mũi thẳng, người ắt sang; Kim Thổ sinh nhau, làm quan đeo dải tử (dải ấn màu tím của quan lớn).
Môi vuông mắt đen, Mộc sinh Hỏa; người có chí khí, nhiều tiền nhiều thóc.
Lưỡi dài môi dày, Hỏa sinh Thổ; người này có phúc, trung niên thịnh vượng.
Mắt dài mày đẹp, đầy vẻ phong nhã; thân đeo ấn vàng, ngồi nơi sảnh đường triều đình.
Bài ca ngũ hành tương khắc (các hành chế ngự, làm hại nhau):
Tai to môi mỏng, Thủy khắc Hỏa; cơm áo nghèo lạnh, có trí cũng uổng.
Môi to tai mỏng cũng như vậy; người tướng này rốt cuộc chẳng sang.
Mũi to mắt nhỏ, Kim khắc Mộc; một đời nghèo lạnh, chịu cảnh cô độc.
Mắt to mũi nhỏ, khó làm nên việc; dù có của cải, tuổi thọ ngắn ngủi.
Lưỡi nhỏ tai to, Thủy khắc Hỏa; tính nóng cô độc, so đo người ta.
Tai nhỏ lưỡi to cũng chẳng nhân hậu; keo kiệt tham lam, lòng ác, nhiều tai họa.
Lưỡi to mũi nhỏ, Hỏa khắc Kim; tiền của đang thịnh, họa đã kéo đến.
Mũi to lưỡi nhỏ, chuốc lấy nghèo khổ; sống lâu nhưng không có con đưa ra đồng chôn cất.
Mắt to môi nhỏ, Mộc khắc Thổ; người tướng này rốt cuộc chẳng giàu.
Môi to mắt nhỏ, sang khó mà cầu; đến già nghèo lạnh, chết không có mộ.
Ngũ hành tỷ hòa tương ứng (các hành ngang nhau, hòa hợp mà ứng nhau):
Tai vểnh thì cần áp sát vào thịt, mũi hếch thì Sơn căn cần đầy, mắt lộ thì tròng đen cần nhiều, môi trề thì răng cần trắng như ngọc, má gần sát mắt (?); miệng như thế ắt có phúc làm công khanh. Chỉ e tuổi thọ không dài, tính khí cứng cỏi khó khuất phục.
Vị trí của bốn học đường.
Một là mắt, gọi là Quan học đường (học đường về quan chức), cần dài mà thanh tú, trong trẻo, đen trắng phân minh, báo có quan chức.
Hai là hai răng cửa, gọi là Nội học đường (học đường bên trong), cần trắng, bằng, ngay, khít mà bóng, lớn, báo có lòng trung tín, có đức hạnh.
Ba là trán, gọi là Lộc học đường (học đường về bổng lộc), cần vuông và rộng, sáng bóng và cao, báo có tước lộc, giàu sang.
Bốn là chỗ phía trước cửa tai, gọi là Ngoại học đường (học đường bên ngoài), cần bằng đầy, sáng bóng, báo thông minh, có học thức.
Tam phụ học đường (ba học đường phụ trên, giữa, dưới của khuôn mặt; ở đây dùng cách tính điểm bằng "phân" và "ly", một phân bằng mười ly, cả mặt tổng cộng năm phân).
Thượng phụ học đường: từ Thiên trung xuống đến Ấn đường, cùng các vị xếp ngang hai bên trái phải, gồm mười vị, gọi là bộ hai phân. Nếu sáng nhuận, nổi trọn vẹn, thành hình rõ, bằng phẳng như vòng tròn đường kính một tấc, thì báo đại quý, ra vào làm tướng (?), quan đến nhị phẩm. Nếu thêm trung phụ cũng trọn vẹn thì địa vị tột bậc trong hàng bề tôi, giữ chức nhất phẩm.
Nếu thượng phụ có một bộ khuyết hãm thì lấy trung phụ và hạ phụ để xét thêm; nếu như vậy mà vẫn không thành hình thì chỉ giữ việc tham dự, cai quản quyền vụ, chuyển đạt mệnh lệnh, quan đến nhị phẩm (?). Hoặc trung phụ và hạ phụ đều lõm, không có bộ nào ứng được, thì chỉ làm chức cấp sự, thừa lang, võ hầu (các chức quan bậc thấp, bậc vừa) (?).
Nếu thêm Đông nhạc, Tây nhạc (hai gò má) nổi, Địa giác cao, trán ứng hợp, thì đến lúc ấy được làm quan phương diện (quan đứng đầu một vùng). Hoặc nếu trung phụ có thêm một phân ứng hợp thì ắt làm chân tể (tể tướng thật sự), vinh hiển cực thịnh hai mươi năm; sớm toại nguyện ở giai đoạn giữa đời thì nắm quyền sinh sát.
Nếu hạ phụ có hai phân ứng hợp mà không khuyết hãm thì cũng nắm quyền lớn; nhưng hạ phụ ứng với chức vụ bề bộn, nên không thể ở lâu nơi tướng phủ (phủ của tể tướng), mà sẽ trấn giữ một vùng quận châu, ắt dựng cờ tinh kỳ (cờ hiệu của đại thần được vua giao trấn giữ). Nếu hai phân của hạ phụ cùng thượng phụ đều đầy đủ thì làm sứ tướng.
Nếu thượng phụ hợp được một phân và trung phụ được trọn một phân thì cũng làm chức nội chế (chức soạn chiếu chỉ trong cung), là chức trong sạch, trọng yếu. Hoặc chỉ riêng bộ tướng (?) hợp được một phân năm ly, các chỗ khác không ứng, mà hình đầy đủ, khí trong trẻo, thì ắt được làm cấp sự trung (quan can gián, xét lại chiếu chỉ), bình sự (quan xét án), ngự sử (quan can gián, đàn hặc các quan). Nếu thêm trung phụ có năm ly ứng hợp thì ắt giữ ngôi trọng yếu khác thường, tài danh vang động bốn phương.
Trung phụ trọn hai phân (?) thì ứng là thành tựu, nắm quyền khanh giám, thừa tướng, việc binh. Hoặc Đông nhạc, Tây nhạc nổi, Địa giác chầu lên và dày, thì võ quan được phong tước hầu, tước bá. Trung phụ và thượng phụ ba phân trọn vẹn tốt đẹp thì nắm quyền lớn; một là đều thông suốt không vướng mắc (?), một là thịnh vượng hai mươi năm (?). Đó gọi là thành tựu như cỏ lan được tưới dầu (tức tài năng được nuôi dưỡng đến độ rực rỡ) (?), học đường rộng rãi, thật là bậc quý nhân.
Nếu học đường hoặc tròn hoặc vuông, năm phân đều nổi, thì thống lĩnh muôn nước, là tướng giúp nước của bậc vương, hầu, bá trở lên. Nếu có một vị khô héo, sắc xấu, vằn rối, vết hằn đè lên, thì đều là phá hãm; dù có làm quan ở quận thành cũng nhiều trắc trở, lận đận.
Trung phụ học đường: từ dưới Sơn căn xuống đến Chuẩn đầu, cùng hai mắt, Chính khẩu và xương gò má (?), gồm sáu vị, gọi là vị một phân. Nếu các vị nở nang, cao, hoặc có sắc hồng tía sáng bóng, không có vằn đứt, vết mờ, nốt đen, nốt ruồi, thì làm chức thanh quan ở đô sát (cơ quan giám sát các quan) hoặc đài các (các cơ quan đầu não ở triều); nếu không thì ở ngôi coi việc binh, việc hình; cả đời ít trắc trở, không tai họa, có tiếng tăm.
Nếu thêm hạ phụ có một phần (?) ứng hợp trọn vẹn thì ắt làm chức chính lang tứ phẩm, được hưởng ân ấm sâu dày (ân của triều đình cho con cháu được hưởng nhờ) [có bản chép là "khanh giám"]. Nếu hạ phụ trọn hai phân và trung phụ cũng đều tốt thì làm tam công, thượng thư (quan đứng đầu một bộ), thị lang (phó quan của một bộ); dù không vào Hai phủ (hai cơ quan tối cao lo việc chính sự và việc quân sự của triều đình) cũng có uy quyền, danh tiếng lớn vang động triều đình và dân gian; nếu là võ quan thì được cầm cờ tiết trấn giữ ngoài biên, có quyền tướng soái.
Nếu hạ phụ thành hình mà trung phụ có năm ly không thành, cũng làm khanh giám, quan tứ phẩm. Nếu trung phụ thành hình trọn vẹn mà Long giác, Hổ giác nổi ra ngoài thì đều làm quan tam phẩm. Nếu hình và thần ngay ngắn yên tĩnh, các bộ vị cân xứng, xương cốt và khí chất thanh tú, góc đầu sâu dài, cao vào đến chân tóc, thì làm chức cấp sự, gián quan (quan can gián vua), là chức trong sạch trọng yếu.
Nếu khí tối đục, bộ vị không rõ ràng, có sẹo vết, nốt ruồi đen, thì gọi là khuyết hãm có phá; như vậy cả đời ít quyền, không có tiếng tăm, nhiều trắc trở, chức quan bị mất. Phàm xem tướng người nên xét kỹ chỗ thêm bớt, thịnh suy thì không sai.
Hạ phụ học đường: từ Bích xuống đến cằm và hàm (?), gồm bốn vị, gọi là vị hai phân. Hai vị này nở đầy, sáng sủa, nhuận bóng mà thành hình trọn vẹn thì làm khanh giám, chính lang, tướng cầm binh, quan phiên phủ, giữ những việc bề bộn, trọng yếu; nếu là võ quan thì làm phòng ngự, đoàn luyện (?), thứ sử, giữ chức trấn biên.
Nếu hai phân đều đủ, chỉ có bên trái bên phải phá hãm bốn ly, thì có thể lấy Chuẩn đầu ứng vào bù lại, cũng làm viên ngoại lang (quan phụ tá ở các bộ), quan ngũ phẩm, tam phẩm (?); võ quan thì làm chánh sứ, phó sứ các ty; nhưng ắt nhiều trắc trở, về già mới hiển đạt.
Hạ phụ mỗi phân có năm ly, hai chỗ cộng lại thành một phân thì chỉ làm kinh quan (quan ở kinh đô) hoặc mạc chức (chức quan phụ tá trong mạc phủ của các quan trấn thủ) mà thôi. Nếu trung phụ được thêm hai ly sáng nhuận, bằng đầy, cũng có thể lên đến viên lang. Hoặc thượng phụ có hai ba bộ cùng ứng hợp, gộp thành một phân bảy ly, thì làm chính lang, danh vọng trong sạch hiển đạt.
Ba phụ trên, giữa, dưới hợp lại được tám ly thì quan văn làm lệnh, lục (quan huyện lệnh, lục sự ở địa phương) hoặc quan trong mạc phủ; quan võ thì giữ chức tạm thấp trong hàng võ ban. Nếu ba hai chỗ, mỗi chỗ hai ba ly, hợp thành một phân thì dù không có chức quan cũng đủ cơm áo.
Nếu thượng bộ có một phân học đường thì là ngôi viên lang; hai phân học đường thì hai mày phân chế (?); hoặc thêm trung, hạ học đường ứng hợp thì làm tướng soái, giữ chức về của cải (?). Thượng bộ học đường hai phân, cộng thành ba phân thì không vào Hai phủ, mà nắm quyền tướng cầm binh; cộng được bốn phân thì ra làm tướng soái, vào làm tể tướng; năm phân thành hình trọn vẹn thì thống lĩnh bốn phương, sang không nói hết được.
Phần trên có mười vị hai bên trái phải là hai phân, phần giữa sáu vị là một phân, phần dưới bốn vị là hai phân, tổng cộng năm phân, chính là như vậy.
<Bộ Tử (nhóm sách các nhà tư tưởng và các môn học thuật), loại Thuật số (các môn bói toán, xem tướng, tính số mệnh), nhóm sách về số mệnh và xem tướng; sách Thái thanh thần giám>
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video