Thiên 4 — Quyển 4: hình loại, năm hình, tướng tựa cầm thú, tiếng nói, dáng đi đứng nằm ăn

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư lớn do triều đình nhà Thanh theo lệnh vua biên soạn).

 Thái Thanh thần giám, quyển bốn.

 Các loại hình. Bàn về hình và thần.

Khi hai khí (âm và dương, hai mặt đối lập mà bổ sung cho nhau của vũ trụ) chưa phân ra thì tất cả là một khối mờ mịt lặng yên. Khi trời đất đã thành hình thì muôn vật thành thể. Vật có thể thì có tính. Người có hình thì có thần (thần: phần tinh thần, thần thái toát ra từ bên trong, thấy rõ nhất qua ánh mắt và dáng vẻ). Hình và thần thuận nhau mà thành đạo, nương nhau mà thành đức. Cho nên người sinh ra, có hình thì có thần, có thần thì có đạo. Thần phải nhờ hình mới yên, hình phải nhờ thần mới vận động. Bởi hình nuôi được huyết, huyết nuôi được khí (khí: luồng sinh lực vận hành trong cơ thể), khí nuôi được thần. Vậy nên hình toàn vẹn thì huyết toàn vẹn, huyết toàn vẹn thì khí toàn vẹn, khí toàn vẹn thì thần toàn vẹn. Hai thứ hình và thần không thể thiếu một. Nếu thần và hình dư dả thì đó là điềm có phúc. Nếu hình và thần thiếu hụt thì đó là gốc của tai họa. Cho nên thần đầy đủ hơn hình là quý, hình vượt quá thần là hèn. Thà thần đủ mà hình chưa đủ, chứ không thể hình đủ mà thần không đủ.

 Bàn về hình.

Người sinh ra bẩm thụ khí xung hòa của âm dương (khí điều hòa vừa phải giữa âm và dương). Người giống hình trời đất, nhận chất trung chính của ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tức năm yếu tố cơ bản cấu thành vạn vật theo triết học cổ Trung Hoa), nên là loài linh thiêng nhất trong muôn vật. Cho nên đầu tròn giống trời, chân vuông giống đất, mắt giống mặt trời mặt trăng, tiếng nói giống sấm sét, huyết mạch giống sông ngòi, xương khớp giống kim loại và đá, mũi và trán giống núi non, lông tóc giống cỏ cây. Trời thì nên cao mà tròn, đất nên vuông mà dày, mặt trời mặt trăng nên sáng, sấm sét nên vang dội, sông ngòi nên chảy thông, kim loại và đá nên cứng, núi non nên cao vút, cỏ cây nên tươi tốt.

Vì thế, hình người mang ý nghĩa âm dương, cứng mềm, và có thể chất thuộc năm loại hình chính. Đàn ông cương trực, hùng mạnh, có mưu lược, ấy là được cái hợp với dương. Đàn bà mềm mỏng, thuận hòa, dịu dàng duyên dáng, ấy là được cái hợp với âm. Hình chia theo ngũ hành thì: hình Mộc dài và gầy; hình Kim vuông vắn ngay ngắn; hình Thủy béo và tròn; hình Thổ nặng và dày; hình Hỏa sắc đỏ mà nhọn ở phía trên. Hình ngay ngắn mà không lệch (?), ấy là chính khí của năm hình. Nếu Thủy và Hỏa làm hại nhau, Kim và Mộc phạm nhau, thì đều là tướng không hợp, phần nhiều chuốc lấy tai họa hung hiểm.

Còn những hình như rồng lượn trên biển trên núi, phượng đùa ở thềm son, sư tử ngồi, hổ dạo rồi ngồi chồm (?), ngựa phi, vượn leo, hạc múa, tê ngưu (?), nhạn lượn trên nước, đều là tinh túy thuần khiết của trời đất, là bậc anh tài hiếm có ở đời. Cho nên Hán Cao Tổ (Lưu Bang, vua sáng lập nhà Hán) có điềm lành "mặt rồng". Sách Ngọc quản nói Bốc Thương (tức Tử Hạ, học trò Khổng Tử) có dáng vẻ đường đường. Đường Thái Tông có dung mạo như "trời và mặt trời" (vẻ của bậc thiên tử). Ban Siêu (danh tướng đời Đông Hán) có cằm én đầu hổ. Hoàng Uyển (đại thần đời Đông Hán) có mắt phượng. Đó đều là điềm phú quý (?), nên ai nấy đều hiển đạt. Còn những người gầy guộc như cò, mắt nhìn như mắt dê, đi như rắn, chạy như sẻ, hung bạo như chó, tiếng như báo, đều là hình nghèo hèn lộ ra ngoài. Lý ấy mênh mông, một lời không thể nói hết, nên suy nghĩ kỹ mà xét cho tường. Nếu xem không đúng loại thì lời đoán lành dữ sẽ không ứng nghiệm.

 Cho nên Quách Lâm Tông (tức Quách Thái, danh sĩ đời Đông Hán, nổi tiếng giỏi xem người) xem người có tám phép.

Một là Uy: vẻ tôn nghiêm khiến người kiêng sợ. Như chim ưng mạnh vồ mồi mà trăm loài chim tự kinh hãi, như hổ giận lao vào rừng mà trăm loài thú tự khiếp sợ. Thần sắc nghiêm nghị khiến người kính sợ thì "chủ" (báo trước, ứng vào) quyền thế.

Hai là Hậu: phong thái dày dặn, trầm ổn. Độ lượng như biển xanh, khí chất như chiếc bình chứa được trăm hộc (hộc: đơn vị đong lường lớn thời xưa), kéo không đến, lay không động, thì chủ phúc lộc.

Ba là Thanh: tinh thần tươi sáng nổi bật. Như một cành quế trong rừng quế, một mảnh ngọc núi Côn Sơn (ví người tài xuất chúng, hiếm có), khoáng đạt cao đẹp, không vướng bụi trần, là bậc tài tuấn quý hiển. Nếu thanh mà không hậu thì gần với bạc.

Bốn là Cổ: cốt khí góc cạnh như đá núi. Nếu các bộ vị trên mặt tương ứng với nhau thì là người cao quý. Nếu đục mà không trong thì gần với tục.

Năm là Cô: hình và xương lộ ra. Cổ dài vai rụt, chân lệch đầu méo, ngồi như lắc lư, dáng như muốn chộp lấy vật, lại như hạc đứng một mình giữa nước, như cò trắng đứng trong mưa, thì chủ cô độc.

Sáu là Bạc: thân hình kém yếu, hình và khí nhẹ, nhút nhát. Sắc mờ tối không sáng, thần lộ ra không giữ kín, như chiếc thuyền con trên sóng lớn, ai thấy cũng biết là nông nổi mỏng manh (?), thì chủ nghèo khổ, dù có cơm áo cũng ắt chết yểu.

Bảy là Ác: thân hình hung dữ, ngoan cố, hình như rắn như chuột (?), tiếng như chó sói. Hoặc tính nóng nảy, thần hoảng hốt, xương tổn, đai vỡ (?), thì chủ hung ác.

Tám là Tục: hình mạo u tối vẩn đục, như vật nằm trong bụi bặm, dù có cơm áo cũng chủ lận đận trắc trở.

(Phần "Năm tổng, tám hình" trong sách Danh hiền tướng pháp giống với tám phép xem người ở trên.)

Đại để, bẩm khí có trong có đục, thành hình có sang có hèn. Cho nên người đầy đặn, cẩn trọng nghiêm trang thì không giàu cũng sang. Người nông cạn, nhẹ dạ nóng nảy thì không nghèo cũng yểu. Khí của đàn bà nên hòa nhã dịu dàng, hình nên nghiêm cẩn. Lời nói nên mềm mà không gắt, chậm mà không vội. Đi ngồi nên ngay ngắn không nghiêng, nhìn nên thẳng không liếc ngang. Được như vậy thì rất quý.

 Năm hình.

Người bẩm thụ khí trời đất nên có các loại theo ngũ hành. Hình Mộc thì cao vút mà gầy, thẳng đứng, dài mà lộ đốt xương, đầu gồ trán cao. Nếu thịt nặng mà béo, eo lệch lưng mỏng thì không phải cái hay của Mộc. Hình Kim nhỏ mà chắc, vuông mà ngay. Hình ngắn không vì thế mà cho là thiếu, thịt chắc không vì thế mà cho là thừa. Hình Thủy ngắn mà nổi nang, rộng mà dày, có dáng cúi xuôi như nước chảy. Hình Thổ đôn hậu dày dặn, nặng mà chắc, lưng gồ eo dày, hình giống như thế. Hình Hỏa trên nhọn dưới rộng, trên nhẹ dưới nặng, tính nóng vội bừng bừng.

Cho nên năm hình nên được tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia), không nên tương khắc (hành này chế ngự, làm hại hành kia). Như người hình Mộc có tiếng Mộc cao mà trong vang, tính nhân hậu mà điềm tĩnh, thì là tướng tốt. Nếu năm hình khắc nhau, âm thanh trái với hình, thì là người gặp hình phạt nặng nề và tai họa. (Sách Ngọc quản chiếu thần cục cũng nói như vậy.)

 Bàn về cách xem (?) hình thần và thể tướng.

Phàm xem hình thần, phải so với tính của loài vật mà người ấy giống: dáng bay, vọt, nhảy, đều như có chỗ tương đồng (?). Sau đó xem khí suy hay vượng, xem ngũ nhạc (năm vùng nhô cao trên mặt, ví như năm ngọn núi: trán, cằm, hai gò má và mũi) và tứ độc (bốn "dòng sông" trên mặt: tai, mắt, miệng, mũi) chầu hướng, đối nhau thế nào. Tuy có hình thần tốt mà năm vị trí ấy không chỗ nào tỏa sắc tươi, thì người này làm việc gì cũng tàn lụi, rồi trở lại như lúc ban đầu. Hình thần tuy chưa đủ, ngũ nhạc tuy không tương ứng, mà có khí sắc vượng lâu dài, thì cơm áo tự nhiên có. Phàm xem hình thần phải xét khí sắc (màu sắc và vẻ khí hiện trên da mặt). Xem như thế thì muôn phần không sai một.

 Bàn về hình không đủ.

Hình không đủ là: đỉnh đầu nhọn và mỏng, vai (?) hẹp và lệch, eo sườn thưa nhỏ, tay chân ngắn cụt, bàn tay mỏng ngón thưa, môi vểnh trán lõm, mũi tẹt (?), tai lật, mông thấp, ngực lép (?). Một mày cong một mày thẳng, một mắt ngước một mắt thấp, một tròng mắt to một tròng mắt nhỏ, một gò má cao một gò má thấp, một tay có vân một tay không vân. Ngủ mà mở mắt, đàn ông giọng đàn bà, răng vàng mà lộ, miệng hôi mà nhọn, đầu hói không tóc, mắt sâu hoắm không thấy, đi lại xiêu vẹo, sắc mặt héo hon nhút nhát, đầu nhỏ mà thân lớn, trên ngắn mà dưới dài. Đó gọi là hình không đủ, nhiều bệnh mà chết sớm, phúc mỏng mà nghèo hèn.

 Bàn về hình có dư.

Hình có dư là: đỉnh đầu tròn dày, bụng và lưng đầy đặn nở nang, trán rộng miệng vuông, môi đỏ răng trắng, tai tròn có dái như hạt châu, mũi thẳng như túi mật treo, mắt phân rõ đen trắng, mày thanh, thưa mà dài, vai và cánh tay cân và dày, trước ngực bằng phẳng rộng rãi, bụng tròn trễ xuống, nói ra tiếng vang to, đi ngồi ngay ngắn, ngũ nhạc cùng nổi lên, tam đình (ba phần của mặt: từ chân tóc đến chân mày, từ chân mày đến đầu mũi, từ đầu mũi đến cằm) cân xứng, thịt mịn xương nhỏ, tay dài chân vuông. Nhìn từ xa thấy sừng sững tiến đến, ngẩng nhìn thấy vui vẻ thư thái ngồi đó. Tất cả những điều ấy gọi là hình có dư. Hình có dư khiến người sống lâu ít bệnh, giàu mà vinh hiển.

 Hình hạc.

Hình hạc là tam tài (ba phần ứng với trời, người, đất: trán, mũi, cằm) ngang nhau, mắt nhỏ mày dài, mũi nhọn mà nhỏ, thân dài, miệng trễ, thân thể trên dưới đều thon dài mà ngay, địa các (vùng cằm) nhỏ, ngũ quan (năm bộ phận trên mặt: tai, mày, mắt, mũi, miệng) đều tốt. Đó là hình hạc chính. Nếu đi chậm thì là hình hạc đơn. Mặt có chỗ lẫn tạp, mũi to miệng nhỏ, hoặc miệng to mà đầu mũi nổi cao, thì là hình hạc lẻ. Năm sắc không phân rõ, thần khí không đủ, thì là hình hạc bệnh.

Hạc chính: "Hình thần hạc chính quý nhân to, sinh ra cơm áo chẳng từng nghèo. Mệnh ở ngôi công khanh (các quan đại thần hàng cao nhất) nơi Tam quán (ba quán văn học trong triều, nơi các học sĩ làm việc), tuổi thọ còn phải hơn trăm xuân."

Hạc đơn: "Hình thần hạc đơn tài nghệ vượt bầy, sinh ra thông minh tuấn tú hơn người thường. Sang hiển giàu có, tiếng vang nghìn dặm, của cải vẫn dồi dào, chẳng chịu cảnh nghèo."

Hạc lẻ: "Hình thần hạc lẻ là kẻ ác độc, hại con khắc con, chỉ trơ trọi một thân. Vợ con còn sống mà chia lìa, về già phải một mình chịu nghèo."

Hạc bệnh: "Người hình hạc bệnh mệnh chẳng dài, sinh ra phá bại, ít ruộng vườn. Trung niên ắt chịu nghèo khổ, không con không cháu, lang thang bên đường."

 Hình phượng.

Hình phượng là trán dài, tam đình đầy đặn bằng phẳng, vành tai áp sát thịt, sơn căn (sống mũi ở khoảng giữa hai mắt) cao vút, chuẩn đầu (đầu mũi) tròn nhuận, mắt dài mà đuôi xếch lên, miệng như hoa sen, mày rậm mà thanh tú, thương khố (vùng "kho đụn" ở hai bên má dưới, chủ về tiền của), ngũ quan và lục phủ (sáu vùng xương nâng đỡ hai bên mặt: hai bên trán, hai gò má, hai bên hàm) đều tốt. Đó là hình phượng chính. Nếu mày to mắt to, phần dưới ngắn, hoặc thân nghiêng, thì là hình phượng nhỏ. Thân dài cao vút, tinh thần lúc chậm lúc gấp (?), thì là hình phượng đỏ. Như trán thấp, tinh thần chậm chạp, mày dài mà không tương ứng, thì là hình phượng bệnh.

Phượng chính: "Hình phượng chính cao quý lại mạnh mẽ, sinh ra ở chốn cửu đỉnh (chín cái vạc lớn, biểu tượng quyền lực quốc gia, chỉ ngôi vị tột cao), ra vào triều đường. Một đời thông tuệ, giỏi văn học, nước lớn làm bề tôi, nước nhỏ làm vua."

Phượng nhỏ: "Hình thần phượng nhỏ phúc lộc mạnh, sinh ra phú quý khác thường. Trung niên hiển đạt, quan lộc thịnh, nghiệp lớn công to truyền xa."

Phượng đỏ: "Phượng đỏ là người thông minh, thanh cao quý hiển, sinh ra vinh hiển lại vượt bầy. Ắt ở ngôi công khanh hàng tam phẩm (bậc thứ ba trong chín bậc quan), chỉ là khó cho phận anh em."

Phượng bệnh: "Hình thần phượng bệnh tuy tính lanh lợi, thông minh, văn học có tiếng tăm. Chỉ vì khó được ngôi quan, dù được ngôi quan lại gặp trắc trở."

 Hình (tên con vật bị mất, có lẽ là rùa) (?).

Hình này là đầu tròn cổ ngắn, thân lớn lưng dày, mắt nhỏ, miệng to mà rộng, hai bên má (?) chầu về, nối với sơn căn nổi cao. Đó là hình chính. Nếu tinh thần rối loạn quá mức thì là hình ra khỏi nước. Nếu các bộ vị có chỗ không tương ứng mà tinh thần tươi đẹp vui vẻ thì là hình đùa giỡn. Năm sắc không phân rõ, các bộ vị không tương ứng, sắc phần nhiều đen sẫm mà tinh thần đầy đủ, thì là hình ẩn mình.

Hình chính: "Hình thần chính thọ nhiều năm, sinh ra ở ngôi lưỡng phụ (hai quan phụ chính bên cạnh vua, tức hàng tể tướng), người khác khó vượt. Đầu đời danh vang xa nghìn dặm, về sau vinh hoa, muôn nước ngợi ca."

Ra khỏi nước: "Hình ra khỏi nước lâu ắt vinh, sinh ra thông minh nổi danh tiếng. Thọ tuy bảy mươi mà thân cô độc, anh em vợ con ắt không thành."

Đùa giỡn: "Người hình đùa giỡn nhiều văn nghệ, chỉ hợp hưởng lộc muộn, giữ việc núi sông (?). Trung niên tuy được nương tựa (?), cuối đời phải phòng quan cấp gián (quan can gián, có quyền dâng sớ hặc tội) đàn hặc (?)."

Ẩn mình: "Người hình ẩn mình cơm áo vinh, ban đầu nương cha mẹ, chỉ có danh hão. Về già khó tránh khổ đói rét, sức một mình, thân lẻ loi, ít anh em."

 Hình tê giác.

Hình tê giác là đầu vuông bốn phía, ấn đường (khoảng giữa hai đầu mày) rộng, địa các dày nặng, mắt tròn, mày to mà thưa (?), ngũ nhạc ngay ngắn, thiên đình (vùng giữa trán phía trên) nổi cao, bước đi nặng mà rộng, ngũ quan lục phủ đều tốt. Đó là hình tê giác chính. Mặt giống như thế mà bước đi gấp gáp, tay, eo, lưng cử động nhiều, thì là hình tê giác ra khỏi nước. Ngũ quan lục phủ trên mặt có chỗ khuyết vỡ, không nổi lên, ngắn cụt, thì là hình tê giác vào nước. Mặt tuy các bộ vị đều giống mà ngũ quan không ngay, thân dài nghiêng lệch, thì là hình tê giác đùa giỡn.

Tê giác chính: "Hình thần tê giác chính là quý nhân, chức ở các quán các điện trong triều, đầy đủ vàng bạc. Thọ tám mươi, người người kính trọng, trăm đời vinh hoa đến cả cháu con."

Tê giác ra khỏi nước: "Hình tê giác ra khỏi nước là chức chính lang (quan Lang trung, quan cấp trung trong các bộ), về già chức cao ngồi chốn triều đường. Vàng ngọc tiền báu trong nhà đầy vạn, tuổi thọ đến bảy mươi thì mất."

Tê giác vào nước: "Hình tê giác vào nước ăn lộc nhiều, anh tuấn vượt bầy, người khó hơn được. Thọ bảy mươi, ruộng vườn thịnh vượng, một đời vinh hoa, ai bì được (?)."

Tê giác đùa giỡn: "Hình thần tê giác đùa giỡn tài nghệ vượt bầy, sinh ra tự đứng vững, chẳng cầu ai. Áo gấm cơm ngọc ai sánh kịp, lại thêm tuổi thọ cao đến sáu mươi xuân."

 Hình hổ.

Hình hổ là đầu tròn cổ ngắn, địa các nặng dày, cửu châu (chín vùng trên mặt, ứng với chín châu của đất nước) gọn chắc, mày rậm miệng to, mặt rộng mũi to, ngũ quan lục phủ đều tốt. Đó là hình hổ chính. Đi nhanh, eo và thân ngay, mắt nhìn không định, thì là hình hổ vào rừng. Mặt tuy giống nhưng tinh thần có vẻ chậm chạp, nhìn ngó lệch lạc, thì là hình hổ sa hố.

Hổ chính: "Người hình hổ chính là quan lớn, văn giỏi võ hay, giàu lại càng dư. Sinh ra đã có ngôi tam công (ba chức quan cao nhất triều đình), về già ắt ngồi xe tứ mã (xe bốn ngựa của bậc hiển quý) kiêu hãnh."

Hổ ra khỏi rừng: "Người hình hổ ra khỏi rừng tính ngay thẳng cứng cỏi, sinh ra thông minh, giỏi văn chương. Đầu đời vinh hiển, quan cao

 chức vị, vào hàng quan Lang sáng như sao (?), rạng rỡ bốn phương."

Hổ vào rừng: "Hình hổ vào rừng là chức chính lang, danh tiếng truyền xa, giá trị cao nhất. Chỉ vì lòng nhiều chứa độc, ngầm e hao mòn, thọ chẳng dài."

Hổ sa hố: "Hình hổ sa hố chớ nên gần, độc ác căm giận, sinh ra ưa hại người. Gấm

 lụa của cải tuy tích trữ, nào biết thọ chẳng được bao xuân."

 Hình sư tử.

Hình sư tử là trán vuông mày to, miệng rộng mũi to, tai to mắt to, thân béo, trời đất (trán và cằm) tương ứng, tam tài đầy đặn, thương khố dày, hai bên má (?) nổi lên, ngũ quan lục phủ đều tốt. Đó là hình sư tử chính. Nếu mặt tuy giống mà thân nhỏ, vùng mắt không tương ứng, thì là hình sư tử nhỏ. Đi chậm thân nặng, tinh thần đầy đủ, thì là hình sư tử ngồi. Nếu bước đi do dự, nhìn ngó không ngay mà tinh thần tươi vui, thì là hình sư tử đùa giỡn.

Sư tử chính: "Hình sư tử chính trán ngay vuông, mày rậm mắt to, râu quanh miệng dài. Cửu châu cao vút, tai chầu về miệng (?), ra đời ắt làm quận vương."

Sư tử nhỏ: "Hình sư tử nhỏ chủ vinh hiển muộn, sinh ra vinh hiển, mang tiếng thanh liêm. Gấm

 lụa tiền của thành hàng vạn, nên tự lo buôn bán kinh doanh để giữ tiền đồ."

Sư tử ngồi: "Hình sư tử ngồi là quý nhân, sinh ra cơm áo đủ, vàng bạc đầy. Đường quan thanh cao, ắt vào ngôi công khanh, tuổi thọ còn phải tám mươi xuân."

Sư tử đùa giỡn: "Hình sư tử đùa giỡn cơm áo đủ, ngôi đến hầu tướng, trấn giữ núi sông. Ngọc báu châu vàng tích trữ nhiều, một đời vui sướng, tha hồ thong dong."

 Hình rồng.

Hình rồng là ngũ nhạc nổi cao, tam tài đầy đặn, trời đất chầu nhau, các đốt xương (?) đầy đặn nở nang, ấn đường nổi cao vuông vức một tấc, vùng biên địa (hai bên rìa trán gần chân tóc) nổi cao, vùng nhân môn (?) rộng, mày chia tám sắc (theo truyền thuyết, vua Nghiêu có lông mày tám màu, tướng của bậc thánh vương), mắt dài hai tấc, tai dài bốn tấc (tấc: đơn vị đo chiều dài xưa), ngũ quan lục phủ đều tốt. Đó là hình rồng chính. Đàn ông có tướng này thì đại quý, đàn bà thì quý đến ngôi phi, ngôi hậu. Nếu có năm sắc thì định là hình năm rồng; riêng có thuật về tướng năm phẩm xanh, vàng, đỏ, trắng, đen. Nếu bước đi không giống, mặt có chỗ lẫn tạp, một chỗ không tương ứng, thì là hình rồng nằm, chủ ngôi vị nhiều bổng lộc. Nếu mang đầu hổ cằm én thì là hình rồng núi, chủ quyền tướng quân, tiết độ sứ (chức quan võ trấn giữ một vùng lớn). Mặt chiếm hai phần, thân một phần, thì chủ tước hầu, tước bá. Mặt một phần, thân chiếm hai phần, thì chủ chức tướng soái.

Rồng chính: "Rồng chính quý nhất thiên hạ, không ai sánh, nghi biểu như trên trời, làm vua muôn nước. Một dòng sông lớn cũng trấn ngăn được (?), bốn phương các nước ngoài đến dâng cống, vượt núi băng biển mà về."

Rồng nằm: "Rồng nằm hợp chủ ngôi tam thai (ba chức quan cao nhất, ví như ba sao Tam Thai), văn chương soi sáng đời, nổi danh thiên hạ. Quan tước ắt ở hàng nhất phẩm, thi đỗ thì một tiếng vang lên, người người kinh động."

Rồng núi: "Rồng núi vốn là ngôi tướng quân, văn võ vẹn toàn, trấn giữ triều đình. Ba đời nhà hầu sinh quý tử, ra ngoài làm soái cầm quân, vào triều làm vương."

 Hình năm ngắn.

Một là đầu ngắn, hai là mặt ngắn, ba là thân ngắn, bốn là tay ngắn, năm là chân ngắn. Năm thứ đều ngắn mà xương nhỏ thịt mịn, ấn đường sáng nhuận, ngũ nhạc chầu nhau, thì là tướng thiếu khanh (quan phó đứng đầu các cơ quan trong triều) và công hầu. Tuy đều năm ngắn mà xương thô xấu, ngũ nhạc khuyết lệch (?), thì là kẻ hạ tiện. Nếu trên dài dưới ngắn thì phần nhiều phú quý, trên ngắn dưới dài thì chủ sống cảnh nghèo hèn.

 Hình năm dài.

Một là đầu dài, hai là mặt dài, ba là thân dài, bốn là tay dài, năm là chân dài. Năm thứ đều dài mà xương cốt, dáng mạo đầy đặn, thanh tú, tươi nhuận thì tốt. Nếu xương thịt khô héo, gân mạch lồi lộ, thì tuy đều năm dài lại là hạng nghèo hèn. Nếu tay ngắn chân dài thì chủ nghèo mà hèn, chân ngắn tay dài thì chủ giàu mà sang.

 Bàn về tiếng nói.

Tính người động ở lòng mà hiện ra ở tiếng. Cho nên tiếng là do khí chứa bên trong tạo thành. Khí kết hợp với các khoảng trống trong thân mà thành tiếng vang; bên trong để truyền ý, bên ngoài để ứng với sự vật. Ý nghĩ có tiếng cũng như tiếng chuông trống: chuông trống lớn thì tiếng vang rộng, nhỏ thì tiếng ngắn. Thần trong, khí hòa thì tiếng ấm nhuận, tròn trịa, thông suốt. Thần đục, khí gấp thì tiếng khô gấp mà rè khàn. (Sách Ngọc quản chiếu thần ghi: chữ "tê" là nghẹn, lại là tiếng ngựa hí.)

 Cho nên tiếng của người sang phát ra từ trong đan điền (vùng bụng dưới rốn, nơi tụ khí gốc của thân thể), thông với khí của tim, mênh mông mà vươn ra ngoài. Vì sao? Vì đan điền là gốc của tiếng, khí của tim là đầu mối của tiếng, đầu lưỡi là bề ngoài của tiếng. Gốc sâu thì bề ngoài nặng, gốc nông thì bề ngoài nhẹ. (Sách Ngọc quản chiếu thần nói: thế mới biết tiếng phát từ gốc mà hiện ra ở bề ngoài.)

Tiếng tốt là trong mà tròn, chắc mà vang, chậm mà mạnh, gấp mà hòa, dài mà có sức, có uy. Tiếng lớn như chuông lớn ngân vang, như trống da cá sấu dội tiếng. Tiếng nhỏ như suối lạnh tuôn vần, như đàn cầm tấu khúc. Khi đáp lời thì thuần hậu rồi mới cất tiếng; khi người nói với mình thì thong thả rồi mới đáp. Vì thế tiếng tốt là: xa mà không đứt, nông mà vẫn trong, sâu mà giữ được, lớn mà không đục, nhỏ mà tươi mới, mảnh mà không loạn, phát ra thì rõ ràng, dư âm mạnh mẽ, uyển chuyển như tiếng sênh tiếng sáo, trôi chảy, tròn được mà vuông được. Tướng như thế đều chủ phúc lộc, sống lâu.

 Còn tiếng của kẻ tiểu nhân thì phát ra từ đầu lưỡi, hơi thở gấp gáp mà không xa, không rời khỏi môi, lộn xộn mà đứt quãng, gấp mà lại khàn, chậm mà lại rít, sâu mà ngưng trệ, nông mà nóng nảy. Hoặc lớn mà tản, hoặc dài mà vỡ, hoặc nhẹ mà không đều, hoặc vấn vít không có tiết tấu, hoặc lởm chởm thô bạo, hoặc rối loạn nổi phù, thô đục tản mát, ngắc ngứ nông cạn, lắp bắp rít rát. Hoặc như tiếng chuông vỡ, tiếng trống hỏng, hoặc như gà rét mớm con, vịt đói nghẹn thịt, hoặc như vượn ốm tìm bạn, như nhạn lẻ lạc bầy. Nhỏ thì như giun mùa thu rên rỉ, lớn thì như ve mùa rét kêu chiều. Tiếng của đàn ông thì như chó dữ sủa, của đàn bà thì như dê lẻ kêu. Tiếng như thế đều là tướng nông bạc. Đàn ông mà giọng đàn bà, nhỏ mảnh, thì một đời cô độc nghèo khốn. (Lời chú của Ngọc quản chiếu thần cục: tức là mềm nhỏ mà không cứng mạnh.) Đàn bà mà giọng đàn ông, dữ dằn, thì chủ một đời gây hại cho người thân. (Lời chú của Ngọc quản chiếu thần cục: tức là cứng dữ mà không hòa.)

 Vậy thì thân nhỏ mà tiếng lớn là tốt, thân lớn mà tiếng nhỏ là xấu (?), thân và tiếng tương xứng là tốt. Tiếng lúc khô lúc ướt không đều gọi là tiếng lưới bẫy. Tiếng lúc nhỏ lúc lớn gọi là tiếng trống mái. Hoặc trước chậm sau gấp, hoặc trước gấp sau chậm, hoặc tiếng chưa dứt mà hơi đã tắt, hoặc tiếng chưa cất lên mà sắc mặt đã đổi, đều là tướng nông bạc. Vì thế thần định ở trong mà khí hòa ở ngoài thì tiếng yên ổn, lời nói có thứ tự trước sau, không đổi sắc mặt. Nếu thần không yên thì ắt khí không hòa, lời nói mất thứ tự trước sau, sắc mặt như người say, lẫn lộn, đều là tướng tiểu nhân nông bạc kém cỏi.

Vả lại, tiếng như ống vỡ thì giàu, như ngói vỡ thì hèn, như gỗ vỡ thì nghèo, như tre vỡ thì khổ. Tiếng như ngỗng đực thì phần nhiều phá tán, tiếng như vịt đực thì phần nhiều là hạng hèn. Tiếng dữ như chó sói thì độc hại. Tiếng vang sâu như trong gian nhà rộng (?) là người có phúc. Cho nên tiếng nhỏ như khóc nỉ non thì nghèo hèn, cô quạnh. Tiếng thô như gào khóc thì tai họa nối nhau. Tiếng rõ ràng nhanh nhẹn thì chí hướng xa rộng. Tiếng non nớt ẻo lả thì cơ nghiệp tan như băng.

 Người bẩm thụ hình theo ngũ hành thì tiếng cũng mang tượng ngũ hành. Âm Mộc cao vút thông suốt. (Lời chú của Ngọc quản chiếu thần cục: trong vang, cao, thông, vút lên mà hòa.) Âm Hỏa khô gắt. (Lời chú: phát ra rất mạnh (?), như lửa bừng cháy; nếu ồn ào ngang ngạnh, nông nổi dữ dằn thì gọi là Hỏa đục, ứng với điềm không tốt.) Âm Kim hòa nhuận. (Lời chú: hòa thì không ngang trái, nhuận thì không khô; gõ vào thì trong, đánh vào thì thuần; lại như đàn gỗ ngô đồng, sáo trúc tấu khúc, như khánh ngọc ngân vang.) Âm Thủy tròn mà gấp. (Lời chú: tròn mà trong, gấp mà thông, chắc mà không tản, dài mà có sức, hoặc suôn sẻ trôi chảy, hoặc vang rền hăng hái.) Âm Thổ trầm hậu. (Trầm thì không nông, hậu thì không mỏng, mênh mang phát ra ở khoảng cổ họng.) Nếu tiếng tương sinh với hình thì tốt, tương khắc thì xấu.

Tiếng chia làm ba phần (đầu, giữa, cuối lời nói, ứng với ba giai đoạn của đời người), có thể dựa vào đó quyết thành bại. Tiếng đầu cao thì đầu đời mạnh; tiếng giữa mỏng (?) thì giữa đời mạnh (?); tiếng cuối yếu (?) thì về già thấp hèn. Vì thế âm thanh chủ về sự hanh thông hay bế tắc của người, không thể không tốt. Tiếng không tốt thì đều ứng với hung ác, ắt nhiều tai nạn, hình phạt, ách vận. Có quan thì phần nhiều mất chức, có của thì phá tán. Đàn ông không giữ được vợ nhà, đàn bà không giữ được gia đình. (Theo Ngọc quản chiếu thần cục và Nguyệt Ba động trung ký.)

 Phàm tiếng nói là khó phân biệt nhất. Đại để nên đầu lưỡi tròn đủ, tiếng trong nhuận, vang nhanh; không nên khô gấp, trầm trệ, vỡ, ngắn cụt. Người lớn mà tiếng nhỏ thì không phải bậc tài lớn có tầm xa; người nhỏ mà tiếng lớn là bậc tài tốt. Lại phải bàn theo ngũ hành của hình và thần, nghe năm tiếng hợp hay không hợp, khắc hay không khắc, rồi mới phán đoán; không thể chỉ nói bằng lời. Tóm lược khẩu quyết năm tiếng như sau:

Tiếng Kim vần dài, trong vang, nghe xa. Kim tròn nhuận thì quý, Kim vỡ thì hèn.
Tiếng Thổ vần nặng, vang rõ, nghe xa. Nặng thì quý, gần như mỏng thì hèn.
Tiếng Hỏa trong mạnh, điệu thông suốt, không yếu ớt. Tròn nhuận mà chậm thì quý, khô vỡ thì nghèo hèn.
Tiếng Mộc vần suôn sẻ, đầu đủ mà cuối tản. Trầm nặng thì quý, nhẹ thì hèn.
Tiếng Thủy vần trong mà nhỏ, vang gấp. Dài mà nhỏ thì quý, nhẹ thì hèn.

Bàn về năm tiếng thì lại không dựa vào loại hình, vì tiếng không có hình, chỉ nghe mà xét (?) ý. Cân nhắc lý lẽ cho kỹ rồi so lành dữ thì muôn phần không sai một.

 Năm âm.

Ngũ hành tản ra thành muôn vật. Người sinh ra đứng trên muôn vật, nên tiếng cũng phân biệt theo ngũ hành. Âm Mộc lảnh lót, cao vút thông suốt, vút lên mà hòa. Âm Hỏa khô nứt, nóng nảy giận dữ, như lửa bừng bừng. Âm Kim hòa mà không ngang trái, nhuận mà không khô, như khánh ngọc ngân vang. Âm Thủy tròn mà trong, gấp mà thông, hoặc suôn sẻ trôi chảy, hoặc dồn dập hăng hái. Âm Thổ sâu mà không nông, dày mà không mỏng, hồn hậu như phát ra ở khoảng cổ họng. Tiếng nuôi nhau, sinh nhau với hình thì tốt; khắc nhau, phạm nhau với hình thì xấu.

 Phần bàn về dáng đi.

Dáng đi là chừng mực của việc tiến lui, là lẽ của việc đi hay ở, nhờ đó mà thấy được phận sang hèn. Người đi khéo như thuyền gặp nước, đi đâu cũng thuận lợi. Người đi không khéo như thuyền mất nước, ắt có nạn trôi dạt chìm đắm. Vì vậy dáng đi của người sang như nước chảy xuống, thân nặng mà chân nhẹ. (Lời chú của Ngọc quản chiếu thần cục: thân ngay thẳng như nước chảy xuống, cúi mình mà đi, thân không lắc.) Dáng đi của kẻ hèn như lửa bốc lên, thân nhẹ mà chân nặng. (Lời chú: như lửa lay động, thân không ngay, chân lắc lư mà động.)

Cho nên đi không nên ngẩng đầu mà nhún nhảy, cũng không nên nghiêng mình mà gập người. Quá cao thì kiêu ngạo, quá thấp thì khom cong, quá gấp thì hung bạo, quá chậm thì chậm chạp. Xoay trở không mất chừng mực, tiến lui đều đúng mức, là người rất sang. Đi mà cúi đầu thì nhiều trí lo nghĩ. Đi mà ngẩng đầu thì ít tình nghĩa. Đi mà ưỡn ngực thì ngu mà thấp hèn. Đi mà thân bằng phẳng thì có phúc mà tốt lành. Bước như hổ thì có phúc lộc. Phóng như rồng thì quyền quý. Bước như ngỗng vịt thì nhà giàu nghìn vàng. Chạy như ngựa như hươu thì bôn ba. Đi như trâu thì giàu mà thọ. Đi như rắn thì độc mà yểu. Nhảy như sẻ thì ăn không đủ. Nhảy như vượn thì khổ không ngừng. Đi như (chữ bị mất, có lẽ là rùa) (?) thì phúc thọ. Bước như hạc thì hưởng lộc trời. Đi như nhạn thì thông minh mà hiền. Đi như chuột (?) thì đa nghi mà hèn. Đi như thuyền trôi thì phú quý. Đi như lửa gấp thì xấu (?) và hèn. Lảo đảo mà đến thì tính nết không tốt. Khoan thai mà đi thì của ăn dư dả. Gót chân không chạm đất thì nghèo mà yểu. Cất bước gấp như chạy thì hèn, ở dưới người. Đi mà liếc trộm hai bên thì lòng mang ý ngấp nghé trộm cắp. Đi mà ngoảnh mặt nhìn lại phía sau thì tình nhiều kinh hãi rối loạn.

Đại thể dáng đi sang trọng là eo không nên gập, đầu không nên cúi, cất chân nên nhanh, tiến thân nên thẳng, bước nên rộng, ngay ngắn mà đi, không ngưng trệ, đó là tướng sang.

Dáng đi, trong lúc tiến lui đi ở, nên đúng phép tắc, không trái lẽ, cử động thong thả có lý thì tốt. Cho nên người béo hình nặng thì nên đi nhẹ như bay, người gầy hình nhẹ thì nên đi vững như dừng lại (?). Đó là tướng sang. Nếu nghiêng mình lệch vai, như chim khách nhảy, như rắn trườn, thì đều không tốt.

 Ngồi là để yên nghỉ, nên trầm tĩnh, bằng phẳng, ngay ngắn, thân không nghiêng không lệch, sâu nặng như tảng đá lớn, eo lưng như có chỗ tựa, ngồi suốt ngày không mỏi mà thần sắc càng trong, đó là tướng sang. Nếu như say, như ốm, như có điều suy nghĩ, thì đều là tướng không tốt.

Người ta nói: dáng đi của người thuộc dương, dáng ngồi thuộc âm. Cho nên đi là thể của dương, là động; ngồi là tượng của âm, là tĩnh. Lặng yên không động là đức của việc ngồi. Ngồi mà rung gối là kẻ nông bạc kém cỏi. Ngồi mà cúi đầu là hạng nghèo khổ. Ngồi mà xoay mình quay mặt là kẻ độc. Ngồi mà lắc đầu lắc cổ là kẻ xảo quyệt. Điềm nhiên như đá không động thì phú quý. Ngơ ngác như vượn không yên thì nghèo hèn. Ngồi yên mà thần khí không đổi thì trung lương, có phúc lộc. Ngồi yên mà sắc mặt rối loạn, biến đổi thì hung ác, ngu hèn. Đạo của việc ngồi: không đoan chính thì tướng không tốt; giữ được cẩn trọng nghiêm trang thì phúc ngày càng thêm.

 Nằm là lúc thân thể nghỉ ngơi, nên được yên tĩnh. Nằm điềm nhiên không động là người có phúc thọ. Nằm cuộn tròn như chó là tướng bậc trên. Nằm cong như rồng là quý nhân. Ngủ mà há miệng thì chết sớm. Trong mơ nghiến răng thì chết vì binh đao. Ngủ mà mở mắt thì chết dữ ngoài đường. Trong khi ngủ nói mê là hạng nô tỳ trong đám người hèn. Nằm ngửa như xác chết thì nghèo khổ, chết sớm. Nằm mà thở thô như gầm thì ngu đục, dễ chết. Úp mặt nằm sấp thì chết đói. Vừa lên giường đã ngủ thì ngoan cố, hèn hạ. Thích nằm nghiêng thì vui mừng tốt lành, sống thọ. Trằn trọc nhiều thì tính rối loạn. Ngủ ít thì thần trong mà sang. Ngủ nhiều thì thần đục mà hèn. Nằm dễ tỉnh thì thông minh nhanh nhẹn. Nằm khó tỉnh thì ngu ngốc ngoan cố. Hơi thở không nghe thấy thì thọ cao. Hơi thở nhuận đều thì mệnh dài. Hơi vào nhiều thì thọ, hơi vào ít thì chết sớm. Hơi thở ra có tiếng phì phò thì sắp chết. Phàm (?) khi ngủ nằm mà cứ khẽ lay động, chưa từng yên chỗ, là tướng hạng dưới.

 Thứ mà khí huyết nhờ đó mà mạnh, tính mệnh nhờ đó mà còn, chính là ăn uống. Cho nên khi ăn không nên nói, khi nhai không nên giận. Ăn nhanh thì dễ béo. Ăn chậm thì nhiều bệnh. Ăn ít mà béo thì tính rộng rãi. Ăn nhiều mà gầy thì tính rối loạn. Uống chậm rãi thì tính hòa nhã. Ăn như chim mổ thì nghèo. Khép miệng mà ăn thì thuần hậu hòa nhã. Há rộng miệng mà ăn thì bất nghĩa. Ăn mà lộ răng thì nghèo khổ, chết sớm. Nhai như trâu thì có phúc lộc. Ăn như dê thì tôn quý vinh hiển. Ăn như hổ thì có quyền tướng soái. Ăn như vượn thì ở ngôi sứ giả. Vừa ăn vừa ngoái nhìn thì suốt đời nghèo đói. Ăn nên nhanh mà không đọng lại, kỹ mà không vội, nhai không nên có tiếng, nuốt không nên kêu. (Phần còn lại giống với "Năm tổng".)

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video