Hội thứ mười chín: Trưởng giả Úc-già
Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật ở nước Xá-vệ (một nước lớn ở Ấn Độ thời Phật), trong rừng Kỳ-đà, tại tinh xá (nơi chư tăng ở và tu tập) Cấp Cô Cùng (danh hiệu của vị trưởng giả hay giúp người cô độc nghèo khổ, người đã dựng tinh xá này). Cùng ở với Phật có chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi vị, và năm nghìn vị Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh). Đứng đầu là các vị Bồ-tát Di-lặc, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát Đoạn Chính Đạo, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Đắc Đại Thế. Bấy giờ, đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) được vô số trăm nghìn đại chúng cung kính vây quanh, đang giảng nói giáo pháp.
Lúc ấy, trưởng giả (người giàu có, có danh vọng và uy tín trong xã hội) Úc-già cùng năm trăm người thân thuộc ra khỏi thành lớn Xá-vệ, đến tinh xá Cấp Cô Cùng trong rừng Kỳ-đà. Đến nơi, ông cúi lạy dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng rồi lui ngồi một bên. Khi ấy lại có trưởng giả Pháp Thí (bản Khiết Đan chép là Ái Kính), trưởng giả Danh Xưng, trưởng giả Thiện Dữ, trưởng giả Da-xa-đạt-đa, trưởng giả Thiện Tài, trưởng giả Ái Hạnh, trưởng giả Cấp Cô Cùng, trưởng giả Long Đức, trưởng giả Thật Hỷ. Mỗi vị cùng với năm trăm trưởng giả ra khỏi thành lớn Xá-vệ, đến tinh xá Cấp Cô Cùng trong rừng Kỳ-đà. Đến nơi, họ cúi lạy dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng rồi lui ngồi một bên. Tất cả những vị ấy cùng người thân thuộc đều hướng về Đại thừa (giáo pháp lớn, nhắm cứu độ khắp mọi chúng sinh và đưa tới quả Phật), đã gieo trồng sâu dày thiện căn (gốc rễ điều lành, tức công đức lành làm nhân cho quả tốt về sau), chắc chắn sẽ đạt tới đạo chính vô thượng (con đường giác ngộ cao nhất, tức quả Phật).
Bấy giờ trưởng giả Úc-già biết các trưởng giả đã tụ họp đông đủ, liền nương oai lực thần diệu của Phật, chắp tay hướng về Phật mà thưa: "Bạch Thế Tôn, con muốn có điều xin hỏi, mong Ngài rủ lòng cho phép." Nói xong, Thế Tôn bảo: "Này trưởng giả, Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý như thật mà đến) luôn cho ông tùy ý hỏi. Ông nghi điều gì thì cứ hỏi, ta sẽ theo câu hỏi của ông mà giảng nói cho ông vừa lòng."
Trưởng giả Úc-già nghe vậy, thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có người con trai lành, người con gái lành phát tâm cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, không gì cao hơn, tức quả vị Phật), hiểu và hướng về Đại thừa, tin Đại thừa, muốn gom tụ Đại thừa, muốn cưỡi cỗ xe Đại thừa, biết rằng Đại thừa che chở các chúng sinh, an ủi vỗ về hết thảy chúng sinh; vì muốn đem an vui cho hết thảy chúng sinh mà khoác lấy thệ nguyện vững chắc như áo giáp: 'Ta nhất định sẽ đưa qua bờ những ai chưa qua, giải thoát những ai chưa thoát, ai chưa được an ủi thì ta an ủi, ai chưa vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, thoát khỏi vòng sinh tử) thì ta khiến cho vào Niết-bàn.' Người ấy gánh vác tất cả, làm cây cầu lớn, con thuyền lớn; nghe về trí tuệ vô lượng của Phật, muốn tu trí tuệ Phật, phát thệ nguyện lớn; biết trong sinh tử có vô lượng khổ hoạn, mà trải qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều đến không đếm được; kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài) lòng vẫn không lo buồn, trôi lăn trong sinh tử vô lượng kiếp mà lòng không mỏi mệt.
Bạch Thế Tôn, trong số đó, những người con trai lành, con gái lành đi theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát), có người xuất gia tu tập theo pháp, có người ở tại gia tu tập theo pháp. Lành thay Thế Tôn! Xin Ngài thương xót loài người, chư thiên và a-tu-la (một loài thần có phước lớn nhưng hay ghen ghét, thường giao chiến với chư thiên). Bạch Thế Tôn, xin Ngài giữ gìn Đại thừa, không để Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — giáo pháp, Tăng — đoàn thể người xuất gia) bị dứt, để nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy, tức trí tuệ của Phật) được ở lâu trên đời. Bạch Thế Tôn, cúi xin Ngài giảng nói về giới, đức hạnh và chỗ tu hành của Bồ-tát tại gia: Bồ-tát tại gia ở địa vị người tại gia, làm sao tùy thuận tu hành theo lời Như Lai dạy mà không làm hư hại các pháp trợ bồ-đề (những pháp tu giúp đạt tới giác ngộ), ngay trong đời hiện tại không bị nghiệp ràng buộc che lấp, mà được tăng tiến hạnh thù thắng? Bạch Thế Tôn, Bồ-tát xuất gia bỏ những gì mình yêu quý mà đi xuất gia, thì nên dạy họ thế nào? Phải thực hành pháp ra sao? Tu điều lành ra sao? Bồ-tát xuất gia nên ở thế nào, không nên ở thế nào?"
Thưa thỉnh như vậy xong, Thế Tôn bảo trưởng giả Úc-già: "Lành thay, lành thay! Này trưởng giả, điều ông hỏi thật hợp với các ông. Trưởng giả hãy lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ. Nay ta sẽ vì ông nói về chỗ an trụ, chỗ học tập và hạnh thù thắng mà Bồ-tát tại gia và Bồ-tát xuất gia đạt được." Úc-già thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, con xin vâng lời lắng nghe."
Phật dạy: "Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên quy y (quay về nương tựa) Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, rồi đem công đức của Tam bảo ấy hồi hướng (đem công đức mình có hướng về một mục tiêu) về đạo chính chân vô thượng.
Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát tại gia quy y Phật? Đó là nghĩ: 'Ta nhất định sẽ thành tựu thân Phật, có ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật) để trang nghiêm thân mình.' Rồi đem thiện căn này gom tụ ba mươi hai tướng đại trượng phu, và vì gom tụ những tướng ấy mà siêng năng tinh tấn. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia quy y Phật.
Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát tại gia quy y Pháp? Này trưởng giả, vị Bồ-tát ấy cung kính giáo pháp và người giảng pháp; vì Pháp, mong cầu Pháp, ưa thích Pháp, vui với Pháp tột bậc; giúp Pháp, an trụ nơi Pháp, gìn giữ Pháp, che chở Pháp, đứng vững nơi Pháp, ngợi khen Pháp, sống theo hạnh của Pháp, làm tăng trưởng Pháp, tìm cầu Pháp, lấy Pháp làm sức mạnh, lấy Pháp làm khí giới, chỉ lấy Pháp làm việc chính; nghĩ rằng: 'Khi ta thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi, ta sẽ đem chánh pháp ban bố bình đẳng cho hết thảy loài người, chư thiên và a-tu-la.' Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia quy y Pháp.
Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát tại gia quy y Tăng? Này trưởng giả, nếu vị Bồ-tát ấy thấy bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, người đã bước vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), cho đến người phàm phu; hoặc thấy người theo Thanh văn thừa (con đường của những người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát), đều kính trọng nhún nhường, mau đứng dậy đón tiếp, nói lời tốt đẹp, giọng hiền hòa, đi quanh người ấy theo chiều bên phải. Lại nên nghĩ thế này: 'Khi chúng ta đạt đạo chính chân vô thượng, sẽ vì giúp họ thành tựu công đức và lợi ích của hàng Thanh văn mà giảng pháp.' Tuy sinh lòng cung kính, nhưng tâm không dừng lại ở quả vị của họ. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia quy y Tăng.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp thì là quy y Phật. Bốn pháp nào? Không bỏ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu chúng sinh); không bỏ việc khuyên người phát tâm bồ-đề; không bỏ lòng đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu hết khổ đau của chúng sinh); trọn không khởi tâm hướng về các thừa khác. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y Phật.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp thì là quy y Pháp. Bốn pháp nào? Gần gũi nương theo vị pháp sư (người giảng dạy giáo pháp); nghe pháp xong thì khéo suy nghĩ; theo đúng pháp đã nghe mà giảng lại cho người khác; đem công đức giảng pháp ấy hồi hướng về đạo chính chân vô thượng. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y Pháp.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp thì là quy y Tăng. Nếu có người chưa quyết định mà đã đi vào Thanh văn thừa thì khuyên họ phát tâm cầu nhất thiết trí; hoặc dùng của cải mà thu phục, hoặc dùng giáo pháp mà thu phục; nương tựa đoàn thể Bồ-tát bất thoái (những Bồ-tát không còn lùi bước trên đường thành Phật); không nương tựa tăng Thanh văn để cầu công đức của Thanh văn, tâm không dừng ở đó. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia thành tựu bốn pháp quy y Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thấy Như Lai rồi thì tu niệm Phật (nhớ nghĩ về Phật), đó gọi là quy y Phật. Nghe pháp rồi thì tu niệm Pháp, đó gọi là quy y Pháp. Thấy chúng Thanh văn của Như Lai rồi mà không quên mất tâm bồ-đề, đó gọi là quy y Tăng. Lại nữa, này trưởng giả, nếu Bồ-tát nguyện luôn được ở cùng Phật mà thực hành bố thí, đó gọi là quy y Phật. Vì giữ gìn chánh pháp mà thực hành bố thí, đó gọi là quy y Pháp. Đem việc bố thí ấy hồi hướng về đạo vô thượng, đó gọi là quy y Tăng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia làm việc của bậc trượng phu hiền thiện, không làm việc của kẻ trượng phu bất thiện. Này trưởng giả, thế nào gọi là việc của bậc trượng phu hiền thiện, chứ không phải việc của kẻ bất thiện? Này trưởng giả, vị Bồ-tát tại gia ấy gom góp tiền của, đất đai bổng lộc một cách đúng pháp, không trái pháp; tìm cầu ngay thẳng chân chính, không tìm cầu bằng cách thô bạo xấu ác, không bức ép người khác. Được bổng lộc đúng pháp thì khởi ý nghĩ rằng nó vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), không sinh lòng bủn xỉn, vui vẻ bố thí không tiếc. Phụng dưỡng cha mẹ, cấp dưỡng vợ con, tôi tớ và những người làm công, đều dùng của cải đúng pháp mà cung cấp; với bạn bè, người thân, người quen cũng vậy, rồi sau đó bố thí giáo pháp cho họ.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia gánh vác gánh nặng, phát tâm tinh tấn lớn. Gánh nặng ấy là gánh nặng năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc — thân thể vật chất, thọ — cảm giác, tưởng — nhận biết hình ảnh, hành — ý chí tạo tác, thức — sự hay biết; ở đây chỉ khổ đau của thân tâm) của hết thảy chúng sinh. Bỏ gánh của hàng Thanh văn và Duyên giác (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, chỉ lo tự độ), giáo hóa chúng sinh không mỏi mệt, tự bỏ niềm vui của mình vì chúng sinh. Trước được lợi hay mất mát, bị chê sau lưng hay được khen sau lưng, được tán dương trước mặt hay bị chê trước mặt, khổ hay vui (tức tám pháp thế gian, tám điều khiến lòng người dao động), đều không nghiêng ngả, vượt lên trên các pháp thế gian. Của cải vô lượng mà không kiêu căng phóng túng; mất lợi, mất danh tiếng cũng không buồn rầu. Khéo xét nghiệp hạnh, giữ gìn hạnh chân chính. Thấy người phạm giới cấm không sinh giận. Mọi việc mình hướng tới đều khéo an trụ nơi điều mình đã hiểu rõ (?). Bỏ tính hấp tấp nông nổi, làm cho trí tuệ đầy đủ. Giúp người hoàn thành việc của họ, gác việc mình lại. Không mong cầu gì khi làm việc, làm rồi không bỏ dở nửa chừng. Biết ơn và nhớ ơn. Khéo làm việc đáng làm, đem bổng lộc bố thí người nghèo. Với kẻ có thế lực thì bẻ gãy lòng kiêu mạn lớn của họ; với người không có thế lực thì an ủi vỗ về. Nhổ mũi tên sầu lo cho người, nhẫn chịu kẻ thấp kém. Trừ bỏ kiêu mạn và tăng thượng mạn (chưa đạt được mà tự cho là đã đạt). Cung kính tôn trọng, gần gũi người học rộng; hỏi han người sáng suốt có trí. Cái thấy ngay thẳng, việc làm không mưu toan, không lừa dối mê hoặc. Đối với các chúng sinh, không có tình thương giả tạo. Tu điều lành không biết đủ, học rộng không biết chán. Việc làm bền vững như bậc hiền thánh. Đối với người chưa phải là thánh thì sinh lòng đại bi. Bạn bè thì bền chặt, kẻ thù người thân đều đối xử như nhau. Lòng bình đẳng với mọi chúng sinh. Đối với mọi pháp không hề giấu tiếc. Nghe được thế nào thì chỉ bày cho người thế ấy, và suy nghĩ nghĩa lý điều mình đã nghe.
Đối với các thú vui dục lạc, khởi ý nghĩ vô thường. Không tham đắm thân mình, xem mạng sống như giọt sương. Xem của cải như ảo ảnh, như mây. Đối với con trai con gái, nghĩ như nhà ngục giam cầm. Đối với người thân thuộc, khởi ý nghĩ là khổ. Đối với ruộng vườn nhà cửa, nghĩ như thây chết. Đối với của cải mình tìm cầu, nghĩ như thứ hủy hoại thiện căn. Đối với gia đình mình, nghĩ như chốn trói buộc giam hãm. Đối với họ hàng, nghĩ như cai ngục. Đối với đêm và ngày, nghĩ là không khác nhau. Đối với thân không bền chắc, khởi ý nghĩ đem nó bố thí thành cái bền chắc. Đối với mạng sống không bền chắc, khởi ý nghĩ thành mạng sống bền chắc. Đối với của cải không bền chắc, khởi ý nghĩ đem bố thí thành cái bền chắc. Thế nào gọi là đối với thân không bền chắc mà khởi ý nghĩ bố thí thành bền chắc? Người khác có việc gì thì đều làm giúp họ, chạy việc sai bảo cho họ; đó gọi là đối với thân không bền chắc mà khởi ý nghĩ bố thí thành bền chắc. Không đánh mất điều lành sẵn có, làm tăng thêm thiện căn hiện tại; đó là đối với mạng không bền chắc mà khởi ý nghĩ bố thí thành bền chắc. Hàng phục lòng bủn xỉn mà thực hành bố thí; đó là đối với của cải không bền chắc mà khởi ý nghĩ bố thí thành bền chắc. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia tu tập hạnh của bậc trượng phu hiền thiện như vậy. Người ấy đối với chư Như Lai không có lỗi lầm gì, được gọi là người nói lời tương ứng (phù hợp với chánh pháp), gọi là người nói lời đúng pháp, không có ý nghĩ nào khác mà hướng thẳng về đạo vô thượng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên thọ giới lành, tức là năm giới (năm điều răn của người tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu). Người ấy vui với việc không giết hại, buông bỏ dao gậy, biết hổ thẹn, thề nguyện vững chắc không giết hại bất kỳ chúng sinh nào, không làm phiền não ai, giữ lòng bình đẳng với chúng sinh, luôn thực hành tâm từ. Người ấy không trộm cắp, biết đủ với của cải mình có, không mong muốn của người khác, trừ bỏ lòng tham, không khởi ngu si, không tham đắm bổng lộc của người, cho đến một ngọn cỏ, một chiếc lá người không cho thì không lấy. Người ấy lìa tà dâm, bằng lòng với vợ mình, không mong vợ người, không dùng lòng nhiễm dục mà nhìn sắc đẹp phụ nữ khác; tâm luôn chán ghét dục, xem dục là hoàn toàn khổ não, tâm thường quay lưng buông bỏ. Nếu đối với vợ mình mà khởi ý nghĩ ham muốn, thì nên khởi ý nghĩ thấy nó không trong sạch, đáng kinh sợ, nghĩ rằng: 'Đây là sức mạnh của kết sử (phiền não trói buộc và sai khiến con người), cho nên lòng dục ấy không phải là việc ta nên làm.' Thường khởi ý nghĩ vô thường, khổ, vô ngã (không có cái tôi thật sự), bất tịnh (không trong sạch). Người ấy nên nghĩ thế này: 'Ta còn phải đến mức không khởi lên ý niệm dục, huống gì là hai người giao hợp, thân thể cọ xát nhau.'
Nên lìa nói dối, nói lời chân thật, lời đúng sự thật; nói sao làm vậy, không lừa dối người; thành tựu thiện tâm, nghĩ trước rồi mới làm; thấy nghe thế nào thì nói đúng như thật thế ấy; giữ gìn chánh pháp, thà bỏ thân mạng chứ trọn không nói dối.
Người ấy nên lìa rượu, không say, không loạn, không nói càn, không tự hấp tấp nông nổi, cũng không chế giễu ồn ào, không lôi kéo níu giật nhau; nên an trụ trong chánh niệm (sự tỉnh giác, nhớ biết đúng đắn) rồi sau mới biết việc. Nếu tâm muốn xả bỏ hết thảy của cải, thì ai cần ăn cho ăn, ai cần uống cho uống. Khi bố thí cho người, nên nghĩ thế này: 'Khi nghĩ đến Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn; ba-la-mật nghĩa là hạnh tu đưa tới bờ giải thoát), người kia muốn gì ta sẽ cho nấy; ta sẽ làm cho người cầu xin được mãn nguyện. Nếu cho người ấy rượu thì ta sẽ thu phục người ấy, khiến được chánh niệm, không cuồng loạn mê lầm.' Vì sao? Vì làm thỏa mãn hết mong muốn của người là Đàn ba-la-mật. Này trưởng giả, vì thế Bồ-tát đem rượu cho người, đối với Phật không có lỗi.
Này trưởng giả, nếu Bồ-tát tại gia đem công đức thọ trì năm giới này hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì khéo giữ năm giới. Lại nên lìa lời nói hai lưỡi (nói đâm thọc gây chia rẽ); nếu có tranh cãi kiện tụng thì nên giảng hòa. Lìa lời độc ác, nói lời dịu dàng đáng yêu; chủ động thăm hỏi trước, không bêu nhục người; nói lời đem lợi ích cho người, lời đúng pháp, lời đúng lúc, lời chân thật, lời buông xả, lời giúp điều phục tâm, không nói lời đùa cợt; nói sao làm vậy, không sinh tham và si. Luôn làm an lòng mọi người, tâm không hủy hoại. Thường tu sức nhẫn nhục để trang nghiêm thân mình. Thường giữ chánh kiến (cái thấy đúng đắn), lìa các tà kiến. Không lễ bái các vị trời khác, nay chỉ nên cúng dường Phật.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nếu ở trong xóm làng, thành ấp, quận huyện, giữa đám đông người, thì ở đâu cũng vì mọi người mà giảng pháp. Chúng sinh không có lòng tin thì khuyên dẫn cho tin. Chúng sinh bất hiếu, không biết ơn cha mẹ, sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, giáo sĩ trong xã hội Ấn Độ xưa), không biết lớn nhỏ trên dưới, không vâng theo lời dạy bảo, không biết sợ e, thì khuyên họ hiếu thuận. Người ít học thì khuyên học rộng; người bủn xỉn thì khuyên bố thí; người phạm giới thì khuyên giữ giới; người hay giận thì khuyên nhẫn nhục; người lười biếng thì khuyên tinh tấn; người tâm tán loạn thì khuyên tu định; người không có trí tuệ thì khuyên tu trí tuệ; người nghèo thì cho của; người bệnh thì cho thuốc; người không ai che chở thì làm chỗ che chở; người không có chỗ quay về thì làm chỗ quay về; người không có chỗ nương tựa thì làm chỗ nương tựa. Người ấy nên tùy những trường hợp như thế mà nhớ thực hành các pháp này, không để một người nào rơi vào đường ác.
Này trưởng giả, Bồ-tát như vậy khuyên dẫn từng người một, cho đến lần thứ bảy, muốn làm cho chúng sinh an trụ trong đức hạnh. Nếu tùy những trường hợp như thế mà vẫn không làm cho họ an trụ được, thì vị Bồ-tát ấy đối với những chúng sinh ấy nên sinh lòng đại bi, phát thệ nguyện kiên cố cầu nhất thiết trí, và nói thế này: 'Nếu ta không điều phục được những chúng sinh xấu ác này thì ta trọn không thành đạo chính chân vô thượng. Vì sao? Vì ta chính vì những người như thế mà phát thệ nguyện, chứ không phải chỉ vì những người đã được điều phục, không dua nịnh, không giả dối, đầy đủ giới đức mà phát thệ nguyện lớn (?). Ta sẽ siêng năng phát khởi tinh tấn như vậy, khiến việc làm không uổng, chúng sinh thấy ta liền sinh lòng tin kính.'
Này trưởng giả, nếu Bồ-tát ở trong thành ấp, xóm làng như thế mà không giáo hóa chúng sinh, để họ rơi vào đường ác (những cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), thì vị Bồ-tát ấy bị chư Phật quở trách. Này trưởng giả, vì thế Bồ-tát nên phát thệ nguyện lớn như thế này: 'Nay ta nên tu hành hạnh này, ở trong thành ấp, xóm làng, quận huyện, không để một người nào rơi vào đường ác.' Này trưởng giả, ví như trong một thành ấp có vị lương y giỏi, mà để một người bị bệnh độc chết, thì bị nhiều người chê trách. Cũng vậy, này trưởng giả, nếu vị Bồ-tát ở nơi nào mà không giáo hóa chúng sinh, để họ rơi vào đường ác, thì vị Bồ-tát ấy bị chư Phật quở trách.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia khéo tu học hạnh này. Cái gọi là "nhà", đó là thứ giết hại thiện căn, là chỗ không buông bỏ lỗi lầm, làm hại các nghiệp lành trợ đạo; vì thế gọi là nhà. Thế nào gọi là "ở"? Vì mọi kết sử đều ở trong đó, nên gọi là ở. Lại vì ở trong những ý nghĩ bất thiện, ở trong sự không điều phục, ở với kẻ phàm phu ngu dốt không biết hổ thẹn, ở trong hạnh bất thiện và các lỗi ác; vì thế gọi là nhà. Lại nữa, ở nhà thì mọi khổ não đều hiện ra trong đó, làm hại thiện căn sẵn có, nên gọi là ở nhà. Lại nữa, gọi là nhà vì ở trong đó thì không điều ác nào không làm; ở trong đó thì đối với cha mẹ, sa-môn, bà-la-môn không ưa kính thuận; đó gọi là nhà. Lại nữa, gọi là nhà vì làm dài thêm cành nhánh ái dục, sầu bi khổ não đều sinh ra trong đó; chuốc lấy giết chóc trói buộc, đánh mắng giận dữ, lời độc ác phát sinh; vì thế gọi là nhà. Thiện căn chưa làm thì vì xao động mà không làm được; thiện căn đã làm thì bị làm cho tan mất; bị người trí quở trách, tức là chư Phật và hàng Thanh văn. Nếu ở trong đó thì rơi vào đường ác; nếu ở trong đó thì rơi vào tham, giận, si; vì thế gọi là nhà. Nếu ở trong đó thì cản trở, làm hỏng giới tụ, định tụ, tuệ tụ, giải thoát tụ, giải thoát tri kiến tụ (năm khối công đức của bậc giác ngộ: giới hạnh, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát); vì thế gọi là nhà.
Nếu ở trong đó thì bị cha mẹ, vợ con, chị em, bạn bè, người thân, người quen dùng tham ái mà ràng buộc; luôn nghĩ đến của cải, tham muốn không bao giờ đầy, như biển nuốt sông ngòi trọn không biết đủ. Ở nhà như lửa đốt củi. Ý nghĩ lo toan không định, như gió không dừng. Ở nhà tiêu hao thân như uống thuốc độc. Mọi nỗi khổ đều kéo đến. Vì thế nên bỏ nhà như lìa xa kẻ thù. Nếu ở nhà thì gây chướng ngại cho pháp của bậc thánh, sinh ra nhiều duyên tranh cãi, thường trái nghịch nhau. Ở nhà thì duyên lành duyên dữ lẫn lộn, nhiều việc bận rộn. Nhà là vô thường, không ở lâu được, là pháp không dừng lại. Ở nhà cực khổ vì phải tìm cầu và giữ gìn, nhiều lo nghĩ vì kẻ thù người thân. Nhà vốn không có cái tôi mà lại chấp là của tôi. Nhà lừa dối mê hoặc, không có thật mà trông như có thật. Nhà là chỗ chia lìa, truyền qua tay nhiều người. Nhà như huyễn, nhiều thứ dung chứa tụ họp mà không có chúng sinh thật (?). Nhà như giấc mộng, vì thịnh suy thay đổi. Nhà như giọt sương, vì mau tan rã. Nhà như giọt mật, vì ngọt chỉ trong chốc lát. Nhà như lưới gai, vì tham đắm sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm. Nhà như con sâu miệng kim (?), vì ăn những ý nghĩ bất thiện. Nhà như rắn độc, vì xâm hại lẫn nhau. Nhà nhiều mong cầu, vì tâm do dự chần chừ. Ở nhà nhiều sợ hãi, vì bị vua quan, giặc cướp, nước, lửa cướp đoạt. Nhà nhiều lời bàn tán, vì nhiều lỗi lầm tai hại. Như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia gọi là khéo hiểu rõ về nhà.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở trong nhà, khéo điều phục mình, bố thí, biết phân biệt, tâm mềm mỏng, nên quán như thế này: Của đã bố thí cho người là của ta thật có; của còn lại trong nhà không phải của ta. Của đã thí là bền chắc; của còn lại không bền chắc. Của đã thí đem vui về sau; của còn lại chỉ vui trước mắt. Của đã thí không cần giữ gìn; của còn lại phải giữ gìn. Của đã thí không bị ái trói buộc; của còn lại làm tăng ái. Của đã thí không còn tâm chấp là của tôi; của còn lại thì là của tôi. Của đã thí không còn sợ hãi; của còn lại thì sợ hãi. Của đã thí là cột trụ nền móng của đạo; của còn lại là cột trụ của ma (thế lực ngăn trở người tu đạo). Của đã thí không bao giờ hết; của còn lại có lúc hết. Của đã thí là vui; giữ của còn lại là khổ. Của đã thí lìa kết sử; của còn lại làm tăng kết sử. Của đã thí là kho lớn; của còn lại không phải là kho. Của đã thí là việc của bậc trượng phu; của còn lại không phải việc của bậc trượng phu. Của đã thí được chư Phật khen; của còn lại chỉ được phàm phu khen. Như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên vững vàng an trụ nơi bố thí.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nếu thấy người xin thì nên khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ đó là thiện tri thức (người bạn lành dẫn dắt mình tới điều thiện); nghĩ đó là sự giàu có đời sau; nghĩ đó là nền móng của bồ-đề (sự giác ngộ). Lại có ba ý nghĩ: nghĩ đó là thuận theo lời Như Lai dạy; nghĩ đó là mong cầu quả báo (?); nghĩ đó là hàng phục ma. Lại có ba ý nghĩ: đối với người cầu xin, nghĩ họ là người thân thuộc; đối với bốn nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gắn bó người: bố thí, nói lời ái ngữ dịu dàng, làm việc lợi ích cho người, cùng làm việc chung với người), khởi ý nghĩ thu nhận; đối với sinh tử vô biên, khởi ý nghĩ thoát ra. Nên khởi ba ý nghĩ như vậy. Lại có ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là trừ tham dục; nghĩ là trừ giận dữ; nghĩ là trừ ngu si. Nên khởi ba ý nghĩ ấy. Vì sao? Này trưởng giả, vì người ấy sẽ làm cho tham dục, giận dữ, ngu si đều mỏng bớt. Này trưởng giả, thế nào là ba thứ đều mỏng bớt? Khi bố thí của cải, tâm không tham đắm, đó gọi là tham mỏng bớt. Đối với người xin, sinh lòng từ, đó gọi là giận mỏng bớt. Bố thí xong, hồi hướng về đạo chính chân vô thượng, đó gọi là si mỏng bớt. Này trưởng giả, đó gọi là người bố thí làm mỏng bớt tham, giận, si.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thấy người xin rồi thì khởi ý nghĩ tu tập hướng tới làm tròn sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa tới bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Sáu điều nào? Nếu vị Bồ-tát ấy với bất cứ vật gì mình có cũng đều có tâm sẵn sàng bố thí, đó gọi là tu tập làm tròn Đàn ba-la-mật. Nương theo tâm bồ-đề mà bố thí, đó gọi là tu tập làm tròn Thi ba-la-mật (hạnh giữ giới trọn vẹn). Đối với người xin không sinh giận mắng, đó gọi là tu tập làm tròn Nhẫn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục trọn vẹn). Khi bố thí không nghĩ rằng mình sẽ bị thiếu thốn, đó gọi là tu tập làm tròn Tấn ba-la-mật (hạnh tinh tấn trọn vẹn). Bố thí xong lòng không lo lắng hối tiếc, lại càng vui mừng, đó gọi là tu tập làm tròn Thiền ba-la-mật (hạnh thiền định trọn vẹn). Bố thí xong không chấp thủ các pháp, không mong quả báo; đó là người có trí sáng không trụ vào các pháp, theo chỗ không trụ mà hướng về đạo vô thượng; đó gọi là tu tập làm tròn Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ trọn vẹn, thấy rõ thật tướng các pháp). Đó gọi là Bồ-tát thấy người cầu xin thì tu tập làm tròn sáu ba-la-mật.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đối với tám pháp thế gian nên buông bỏ. Người ấy đối với nhà cửa, của cải, vợ con không sinh buồn vui; giả như mất mát cũng không sinh lo buồn. Nên quán như thế này: Các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) như huyễn, là tướng của vọng tưởng. Cha mẹ, vợ con, tôi tớ, người làm, bạn bè, thân thuộc đều không phải của ta. Ta không vì họ mà tạo nghiệp bất thiện; điều ấy không hợp với ta. Họ là bạn đồng hành đời này chứ không phải bạn đồng hành đời sau; là bạn lúc vui chứ không phải bạn lúc khổ. Ta không phải chỗ che chở cho họ, họ cũng không phải chỗ che chở cho ta (?). Bố thí, điều phục, nhẫn nhục (?), trí tuệ, tinh tấn, không buông lung, các pháp trợ bồ-đề và các thiện căn — những thứ ấy mới là của ta; ta đi đến đâu chúng cũng theo đến đó. Vì sao? Cha mẹ, vợ con, con trai con gái, họ hàng, người quen, người làm đều không cứu được ta, không phải chỗ ta quay về nương tựa, không phải nhà của ta, không phải bãi cù lao cho ta nương náu, không phải bóng che cho ta, không phải ta, không phải của ta. Ngay cả ấm, giới, nhập (các yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới cảm nhận: năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập) cũng không phải ta, không phải của ta, huống gì cha mẹ vợ con lại là của ta. Cha mẹ vợ con là do nghiệp tạo ra. Nghiệp thiện ác của ta thì ta theo đó mà nhận quả báo; họ cũng theo nghiệp của họ mà nhận quả báo thiện ác. Này trưởng giả, vị Bồ-tát ấy khi đi, khi đến, khi ngồi, khi đứng, thường quán xét việc này, không vì cha mẹ, vợ con, thân thuộc, tôi tớ, người làm mà tạo nghiệp ác bất thiện nơi thân, miệng, ý, dù chỉ nhỏ như sợi lông.
Vì thế, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đối với vợ mình nên khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là vô thường; nghĩ là biến đổi; nghĩ là hư hoại. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia đối với vợ mình khởi ba ý nghĩ. Bồ-tát tại gia đối với vợ mình lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Đó là bạn lúc vui chơi chứ không phải bạn đời sau; là bạn lúc ăn uống chứ không phải bạn lúc chịu quả báo của nghiệp; là bạn lúc vui chứ không phải bạn lúc khổ. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia đối với vợ mình khởi ba ý nghĩ. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là không tốt đẹp; nghĩ là hôi dơ; nghĩ là đáng ghét. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là kẻ thù; nghĩ là đao phủ; nghĩ là người giả làm thân. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là quỷ la-sát (loài quỷ dữ ăn thịt người); nghĩ là quỷ tỳ-xá-giá (loài quỷ hút tinh khí, ăn thịt người); nghĩ là yêu quái ma quỷ. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là không phải của ta; nghĩ là không phải thứ để nắm giữ; nghĩ là người đến xin. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là thứ khiến thân làm điều ác; khiến miệng làm điều ác; khiến ý làm điều ác. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là gây ý nghĩ dục; gây ý nghĩ giận; gây ý nghĩ làm hại. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là tối tăm; nghĩ là làm ô uế giới; nghĩ là trói buộc. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là chướng ngại giới; chướng ngại định; chướng ngại tuệ. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là dua nịnh quanh co; nghĩ là lưới bẫy; nghĩ là mèo rình. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là tai họa; nghĩ là nóng bức phiền não; nghĩ là bệnh tật rối loạn. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là yêu mị quyến rũ; nghĩ là thứ gây suy bại; nghĩ là sương giá mưa đá. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ. Ba ý nghĩ nào? Nghĩ là bệnh; nghĩ là già; nghĩ là chết. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là ma; nghĩ là ma nữ; nghĩ là đáng sợ. Đó là ba. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là lo buồn; nghĩ là khóc lóc; nghĩ là khổ não. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là sói cái lớn; nghĩ là cá ma-kiệt (loài cá khổng lồ hung dữ trong biển, có thể nuốt cả thuyền); nghĩ là mèo cái lớn. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là rắn đen; nghĩ là cá thi thủ (?); nghĩ là thứ cướp tinh khí. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là không cứu được; nghĩ là không phải chỗ quay về; nghĩ là không che chở được. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ như mẹ; nghĩ như chị; nghĩ như em gái. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là giặc; nghĩ là kẻ giết; nghĩ là cai ngục. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là thác nước lũ; nghĩ là sóng dữ; nghĩ là xoáy nước. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là bùn lầy; nghĩ là bùn làm chết đuối; nghĩ là nước đục. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là mù lòa; nghĩ là cùm tay; nghĩ là gông xích. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là hố lửa; nghĩ là hố dao; nghĩ là đuốc cỏ (cầm ngược gió thì bị cháy tay). Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là không có lợi; nghĩ là gai nhọn; nghĩ là thuốc độc. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là ngục tù; nghĩ là hình phạt; nghĩ là dao kiếm. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là đánh nhau; nghĩ là kiện tụng; nghĩ là giam cầm. Lại khởi ba ý nghĩ: nghĩ là khổ phải gặp người mình ghét; nghĩ là khổ phải xa lìa người mình thương; nghĩ là bệnh. Nói tóm lại, cho đến nghĩ là mọi sự tranh đấu, nghĩ là mọi cặn bã ô trọc, nghĩ là mọi gốc rễ bất thiện. Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đối với vợ mình nên khởi những ý nghĩ quán xét về hình tướng như vậy.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đối với con mình không nên thương yêu quá mức. Này trưởng giả, nếu đối với con mình thương yêu quá mức, còn đối với người khác thì không, thì đó là tự hủy hoại mình. Nên dùng ba điều để tự trách mình. Ba điều nào? Đạo bồ-đề là tâm bình đẳng, không phải tâm không bình đẳng. Đạo bồ-đề do hạnh chân chính mà được, không phải do hạnh tà. Đạo bồ-đề do hạnh không phân biệt khác nhau mà được, không phải do hạnh xen tạp mà được. Lại nên trách tâm mình: đối với con mình, hãy nghĩ nó là kẻ thù, là bạn xấu (ác tri thức: người dẫn mình tới điều xấu), không phải bạn lành, vì nó làm trái với lòng từ bình đẳng của trí tuệ Phật, làm hại thiện căn của ta. Người ấy nên ở bất cứ đâu cũng tự điều phục tâm mình: thương con mình thế nào thì thương hết thảy cũng thế; thương thân mình thế nào thì thương hết thảy cũng thế. Nên tu phép quán này: Ta từ nơi khác đến, con từ nơi khác đến. Vì sao? Vì hết thảy chúng sinh đều từng làm con ta, ta cũng từng làm con của các chúng sinh ấy. Trọn không nên nghĩ: 'Đây là con ta, kia không phải.' Vì sao? Vì đi lại trong sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), có khi lại thành kẻ thù, có khi lại làm con. Ta nên xem người thân và người không thân như nhau. Vì cớ gì mà đối với người thân ta lại càng thương yêu, cho cho nhiều, còn với người không thân thì không cho gì cả? Nếu ta sinh tâm thương và không thương, thì đối với người không thân sẽ không cho gì cả (?). Nếu ta sinh tâm thương và không thương thì không thể hướng tới chánh pháp. Vì sao? Vì hạnh không bình đẳng đưa tới chỗ không bình đẳng, hạnh bình đẳng đưa tới chỗ bình đẳng. Ta không nên làm hạnh không bình đẳng ấy. Ta học tâm bình đẳng đối với hết thảy chúng sinh để mau đạt tới nhất thiết trí.
Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đối với các thứ của cải không khởi ý nghĩ là của tôi, không khởi ý nghĩ phải giữ gìn, không bị chúng trói buộc, không tưởng nhớ, không yêu thích, không sinh kết sử. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nếu có người xin đến chỗ mình cầu xin điều gì, thì tùy của cải mình bố thí mà nên hết lòng nghĩ: 'Của cải ta đem cho và của cải ta không cho, rốt cuộc đều sẽ tan mất, không thỏa được mong muốn, và ta ắt sẽ phải chết. Ta không bỏ của thì của cũng sẽ bỏ ta. Nay ta nên bỏ nó, khiến nó thành của bền chắc rồi sau hãy chết. Bỏ của này rồi thì lúc chết không ân hận, vui mừng không hối tiếc.' Nếu không thể bố thí được thì nên lấy bốn điều nói với người xin: 'Nay sức tôi còn yếu, thiện căn chưa chín; trong Đại thừa tôi mới bắt đầu tu; tâm tôi chưa đủ sức tự tại bố thí; tôi còn chấp vào hình tướng, còn trụ nơi cái tôi và cái của tôi. Thưa bậc đại trượng phu hiền thiện, nay tôi xin sám hối với ông, xin ông đừng giận trách. Tôi sẽ siêng năng tinh tấn như thế để làm thỏa mãn mọi ước nguyện của hết thảy chúng sinh.' Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên nói với người xin như vậy.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nghe lời dạy của các đức Phật quá khứ; nếu không gặp Phật và Thánh tăng thì nên kính lễ chư Phật mười phương, đối với hạnh tu trong các đời trước của chư Phật cho đến khi thành Phật, đều sinh lòng tùy hỷ (vui mừng theo việc lành của người khác). Như vậy, ban ngày ba thời, ban đêm ba thời, làm trong sạch nghiệp thân, miệng, ý; làm trong sạch lòng từ thiện; mặc đầy đủ áo trong sạch của sự hổ thẹn; đối với thiện căn đã gom tụ, lấy tâm bồ-đề mà sinh tùy hỷ; mềm mỏng, khéo làm, cung kính, dứt bỏ kiêu mạn; tu hành ba phần (sám hối, tùy hỷ và khuyến thỉnh), tụng pháp ba phần (?); chuyên tâm sám hối các nghiệp bất thiện, không tạo thêm nghiệp mới; đối với mọi phước nghiệp đều sinh tùy hỷ; gom tụ cho đủ các tướng tốt; khuyến thỉnh chư Phật chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não); đối với điều được giảng đều thọ trì hết thảy các pháp; nguyện Phật sống lâu, tăng trưởng thiện căn, và nguyện cõi nước của ta về sau cũng được như vậy.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thọ trì tám giới (tám điều răn người tại gia giữ trong một ngày một đêm để sống gần như người xuất gia), tu hạnh của sa-môn, nên gần gũi những vị sa-môn, bà-la-môn có giới hạnh trong sạch, nương tựa và phục vụ họ, không nhìn lỗi của họ. Nếu thấy sa-môn vượt phạm giới hạnh thì cũng không nên bất kính. Vì Phật Như Lai là bậc Ứng cúng (đáng được trời người cúng dường), Chánh biến giác (giác ngộ chân chính và trọn khắp), được giới hạnh xông ướp, được định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến xông ướp; áo cà-sa (áo pháp nhuộm màu hoại sắc của người xuất gia) không có cặn nhơ, mọi nhiễm ô của kết sử đều đã xả bỏ, là lá cờ của bậc thánh, nên càng phải cung kính. Đối với vị tỳ-kheo kia thì sinh lòng đại bi, nghĩ rằng: 'Vị ấy không nên làm hạnh xấu như thế. Chư Phật Thế Tôn gọi là bậc tịch tĩnh, điều phục, biết hết thảy; vị ấy mang y phục là cờ hiệu của bậc thánh mà không tịch tĩnh, không điều phục, không hàng phục được mình, không hiểu biết, làm việc trái pháp này. Như Thế Tôn đã dạy: đừng khinh người chưa học. Đó không phải lỗi của vị ấy, mà là lỗi của kết sử; vì kết sử nên mới làm điều ác ấy. Trong Phật pháp này có pháp giúp thoát ra; người ấy có thể thoát ra được, điều ấy là có. Nếu hiểu được kết sử này, tu hành chánh quán thì có thể đạt tới sơ quả (quả thánh đầu tiên, tức Tu-đà-hoàn), chắc chắn hướng về đạo chính chân vô thượng. Vì sao? Vì trí tuệ có thể diệt được kết sử.' Thế Tôn lại dạy: 'Không nên khinh người một cách càn bậy; đo lường người khác là tự làm hại mình. Điều Như Lai biết, không phải điều ta biết.' Vì vậy không nên giận ghét làm hại vị ấy.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nếu vào tăng phường (chốn ở của chư tăng, tức chùa) thì đứng ở cửa, lạy năm vóc sát đất (hai đầu gối, hai tay và trán chạm đất) rồi mới vào. Nên quán như thế này: Nơi đây chính là chỗ tu hạnh Không (quán rằng mọi pháp không có tự tính cố định), chỗ tu hạnh vô tướng (không chấp vào hình tướng), chỗ tu hạnh vô tác (không mong cầu tạo tác), chỗ tu bốn phạm hạnh từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm cao quý vô lượng: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui theo niềm vui của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng), là chỗ an trú của hạnh chân chính, của sự sống chân chính. Bao giờ ta mới bỏ được nhơ nhớp của đời sống gia đình? Bao giờ ta mới sống được hạnh như thế này? Nên sinh tâm muốn xuất gia như vậy. Không có ai ở tại gia mà tu thành đạo chính giác vô thượng; tất cả đều xuất gia, vào nơi rừng vắng, tu tập mà thành đạo chính vô thượng.
Ở nhà nhiều bụi bặm nhơ nhớp, xuất gia thì tốt đẹp mầu nhiệm. Ở nhà đủ mọi trói buộc, xuất gia thì không ngăn ngại. Ở nhà nhiều cáu bẩn, xuất gia thì xả lìa. Ở nhà bị điều ác thu giữ, xuất gia được điều lành thu giữ. Ở nhà chìm trong bùn lầy ái dục, xuất gia xa lìa bùn lầy ái dục. Ở nhà sống chung với kẻ phàm, xuất gia sống chung với người trí. Ở nhà là tà mạng (sinh sống bằng cách không chân chính), xuất gia là tịnh mạng (sinh sống trong sạch). Ở nhà nhiều nhơ bẩn, xuất gia không nhơ bẩn. Ở nhà suy giảm, xuất gia không suy giảm. Ở nhà ở trong lo buồn, xuất gia vui mừng. Ở nhà là bậc thang của mọi điều ác, xuất gia lìa bậc thang ấy. Ở nhà bị trói buộc, xuất gia được giải thoát. Ở nhà sợ hãi, xuất gia không sợ hãi. Ở nhà bị hình phạt, xuất gia không bị phạt. Ở nhà nhiều hoạn nạn, xuất gia không hoạn nạn. Ở nhà nóng bức phiền não, xuất gia không nóng bức. Ở nhà nhiều mong cầu nên khổ, xuất gia không mong cầu nên vui. Ở nhà xao động, xuất gia không xao động. Ở nhà nghèo khổ, xuất gia không khổ. Ở nhà nhút nhát yếu đuối, xuất gia không nhút nhát. Ở nhà thấp hèn, xuất gia tôn quý. Ở nhà như lửa cháy hừng hực, xuất gia vắng lặng. Ở nhà làm lợi cho người khác (?), xuất gia làm lợi cho chính mình. Người ở nhà không có tinh khí thấm nhuần, người xuất gia được thấm nhuần lớn lao. Ở nhà gom góp niềm vui (của kết sử), xuất gia diệt niềm vui ấy. Ở nhà tăng thêm gai nhọn, xuất gia không gai nhọn. Ở nhà thành tựu pháp nhỏ, xuất gia thành tựu pháp lớn. Ở nhà không điều phục, xuất gia điều phục. Ở nhà lìa giới, xuất gia giữ giới. Ở nhà làm tăng thêm biển nước mắt, sữa, máu (đã đổ ra qua bao đời sinh tử), xuất gia làm cạn khô biển nước mắt, sữa, máu ấy. Người ở nhà bị chư Phật, Thanh văn, Duyên giác quở trách; người xuất gia được chư Phật, Thanh văn, Duyên giác khen ngợi. Ở nhà không biết đủ, xuất gia biết đủ. Ở nhà thì ma vui, xuất gia thì ma buồn. Ở nhà không hàng phục được, xuất gia hàng phục được. Ở nhà là tôi tớ, xuất gia làm chủ. Ở nhà là bờ sinh tử, xuất gia là bờ Niết-bàn. Ở nhà sa đọa, xuất gia nhổ khỏi sa đọa. Ở nhà tối tăm, xuất gia sáng soi. Người ở nhà các giác quan không tự chủ, người xuất gia các giác quan tự chủ. Ở nhà cuồng loạn buông thả, xuất gia không buông thả. Ở nhà không tương ứng với đạo, xuất gia tương ứng. Ở nhà nhìn xuống thấp, xuất gia nhìn lên cao. Ở nhà nhiều toan tính, xuất gia ít toan tính. Ở nhà ít sức, xuất gia nhiều sức. Ở nhà dua nịnh quanh co, xuất gia ngay thẳng. Ở nhà nhiều lo buồn, xuất gia không lo buồn. Ở nhà mang mũi tên khổ, xuất gia nhổ mũi tên. Ở nhà bệnh hoạn, xuất gia không bệnh. Ở nhà là pháp già cỗi, xuất gia là pháp tráng kiện. Ở nhà là mạng sống buông lung, xuất gia là mạng sống tu trí tuệ. Ở nhà dối trá lừa lọc, xuất gia không lừa lọc. Ở nhà nhiều việc phải làm, xuất gia không việc phải làm. Ở nhà là đồ đựng thuốc độc, xuất gia là đồ đựng cam lộ (thứ nước bất tử, ví giáo pháp). Ở nhà nhiều tai họa, xuất gia không tai hại. Ở nhà không buông bỏ, xuất gia buông bỏ. Người ở nhà nhận lấy quả độc, người xuất gia nhận lấy quả không độc. Người ở nhà gắn với điều không ưa, người xuất gia không gắn với điều không ưa. Ở nhà ngu si nặng nề, xuất gia trí tuệ nhẹ nhàng. Ở nhà mất phương tiện (cách khéo léo để tu và cứu độ), xuất gia làm trong sạch phương tiện. Ở nhà mất chánh ý, xuất gia làm trong sạch chánh ý. Ở nhà mất ý chí thành, xuất gia làm trong sạch ý chí thành. Người ở nhà không thể cứu người, người xuất gia cứu được người. Ở nhà tạo ra sự cùng quẫn thấp kém, xuất gia không tạo sự cùng quẫn. Ở nhà không phải nhà để nương náu, xuất gia làm nhà để nương náu. Ở nhà không phải chỗ quay về, xuất gia làm chỗ quay về. Ở nhà nhiều giận dữ, xuất gia nhiều lòng từ. Ở nhà mang gánh nặng, xuất gia bỏ gánh nặng. Ở nhà không dứt hết các tranh tụng, xuất gia dứt hết tranh tụng. Ở nhà có lỗi, xuất gia không lỗi. Ở nhà vội vã bận rộn, xuất gia thong thả. Ở nhà nóng nảy phiền não, xuất gia lìa nóng nảy. Ở nhà nhiều thù oán, xuất gia không thù oán. Ở nhà tích trữ, xuất gia không tích trữ. Ở nhà chắc vì của cải, xuất gia chắc vì công đức. Ở nhà đi cùng lo âu, xuất gia lắng dứt lo âu. Ở nhà hao tổn, xuất gia tăng thêm. Ở nhà dễ được, xuất gia thì trăm ức kiếp khó được. Ở nhà dễ làm, xuất gia khó làm. Ở nhà xuôi theo dòng, xuất gia ngược dòng. Ở nhà ở giữa dòng nước, xuất gia là thuyền bè. Ở nhà là sông kết sử, xuất gia vượt qua. Ở nhà là bờ bên này, xuất gia là bờ bên kia. Ở nhà bị quấn trói, xuất gia lìa quấn trói. Ở nhà oán ghét, xuất gia lắng dứt oán ghét. Ở nhà theo phép vua, xuất gia theo phép Phật. Ở nhà bị ái làm nhiễm ô, xuất gia lìa nhiễm ô. Ở nhà sinh khổ, xuất gia sinh vui. Ở nhà nông cạn, xuất gia sâu xa. Ở nhà dễ có bạn, xuất gia khó có bạn. Ở nhà lấy vợ làm bạn, xuất gia lấy tâm làm bạn. Ở nhà vội vã bận rộn, xuất gia lìa bận rộn. Ở nhà bức ép làm khổ người, xuất gia đem vui cho người. Ở nhà bố thí của cải, xuất gia bố thí giáo pháp. Ở nhà cầm cờ của ma, xuất gia cầm cờ của Phật. Ở nhà là hang ổ, xuất gia lìa hang ổ. Ở nhà không phải là đạo, xuất gia lìa cái không phải đạo. Ở nhà là rừng rậm, xuất gia lìa rừng rậm.
Như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia lần lượt suy nghĩ: 'Giả như ta bày đại lễ tế tự nhiều như cát sông Hằng, trong một ngày đem bố thí hết cho các chúng sinh, cũng không bằng phát tâm xuất gia trong giáo pháp khéo điều phục; đó mới là sự bố thí bền chắc, trọn vẹn (?). Nay ta nên kiên trì tu giới và học hỏi.' Người ấy vào tăng phường, lễ tháp Như Lai, khởi ba ý nghĩ: 'Ta cũng sẽ được cúng dường như thế này; ta cũng sẽ vì thương xót hết thảy chúng sinh mà để lại xá-lợi (di cốt của bậc giác ngộ còn lại sau khi hỏa táng); ta sẽ học như thế, làm như thế, tinh tấn như thế, để mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, làm xong mọi việc của Phật rồi, như đức Phật Như Lai, vào Niết-bàn.'
Người ấy vào tăng phường, xem xét đức hạnh của hết thảy các tỳ-kheo: ai là người học rộng, ai là người giảng pháp, ai là người trì luật (gìn giữ và thông suốt giới luật), ai trì A-hàm (các bộ kinh gốc ghi lời Phật dạy), tỳ-kheo nào trì Bồ-tát tạng (kho kinh điển nói về hạnh Bồ-tát, tức kinh Đại thừa), ai là A-luyện-nhi (người sống ở nơi vắng vẻ yên tĩnh, xa xóm làng để tu), tỳ-kheo nào ít ham muốn, đi khất thực, mặc áo phấn tảo (áo may từ vải vụn người đời vứt bỏ), ở một mình lìa dục, ai là người tu hành, ai là người ngồi thiền, ai là người lo việc chùa, ai là vị trụ trì. Xem xét hết hạnh của họ, tùy theo sở thích của mỗi người mà không chê trách. Dù ở trong chùa hay đi tới xóm làng, khi nói năng điều gì cũng khéo giữ gìn khẩu nghiệp. Nếu có tỳ-kheo thiếu áo, bát, thuốc men lúc bệnh và các thứ cần dùng, thì tùy chỗ thích hợp mà cung cấp, không để họ sinh giận. Vì sao? Vì chư thiên và loài người có kết sử ghen ghét, nên càng phải giữ gìn cho họ. Tâm của phàm phu không phải tâm của A-la-hán; phàm phu thì có thể phạm lỗi, không như A-la-hán. Người ấy gần gũi người học rộng là để tu sự nghe học; gần người giảng pháp để tu hành cho quyết định; gần người trì luật để điều phục kết sử, không rơi vào phạm giới; gần người trì Bồ-tát tạng để học tu sáu ba-la-mật và tu phương tiện; gần A-luyện-nhi để học hạnh ở một mình; gần người tu hành để học ngồi ngay thẳng. Nếu có tỳ-kheo chưa quyết định hướng đi, cần áo thì cho áo, cần bát thì cho bát, rồi khuyên vị ấy phát tâm vô thượng. Vì sao? Vì đây không phải là chỗ thù thắng, nên dùng của cải và giáo pháp mà thu phục họ (?). Như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia khéo hiểu biết hạnh của sa-môn như thế. Nếu có các sa-môn đánh cãi tranh giành thì làm cho họ hòa hợp. Dám bỏ thân mạng để giữ gìn chánh pháp. Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia thấy tỳ-kheo bệnh thì dám bỏ cả máu thịt mình để chữa cho vị ấy lành bệnh. Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia không phải chưa mở lòng bố thí, không đợi người cầu xin trước, bố thí xong không hối tiếc (?); mọi gốc lành đều lấy tâm bồ-đề làm đầu. Này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia, thực hành đúng lời Phật dạy, không quên không mất các pháp trợ bồ-đề, ngay trong đời này không nhiễm ô mà được tăng trưởng pháp thù thắng."
Bấy giờ trưởng giả Úc-già cùng các trưởng giả đồng thanh vui mừng khen ngợi: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Ngài đã khéo nói những tai hại của đời sống tại gia, nhưng chúng con vẫn chưa biết giới hạnh và công đức của người xuất gia. Bạch Thế Tôn, chúng con cũng thấy ở nhà nhiều lỗi, xuất gia công đức lớn. Cúi xin Thế Tôn thương xót chúng con, cho chúng con được xuất gia." Nói xong, Phật bảo các trưởng giả: "Xuất gia rất khó, phải hoàn toàn sống hạnh trong sạch." Các trưởng giả thưa: "Bạch Thế Tôn, đúng như lời thánh dạy. Cúi xin Thế Tôn cho phép chúng con xuất gia, chúng con sẽ thực hành đúng lời dạy." Bấy giờ Thế Tôn liền cho phép xuất gia, và bảo Bồ-tát Di-lặc cùng Bồ-tát Nhất Thiết Tịnh (?): "Các bậc trượng phu hiền thiện, hãy cho những người này xuất gia." Bấy giờ các vị Di-lặc cho chín nghìn trưởng giả đều được xuất gia; các trưởng giả ấy thọ giới xuất gia. Khi ấy lại có một nghìn trưởng giả phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Bấy giờ trưởng giả Úc-già thưa: "Bạch Thế Tôn, Ngài đã nói về tai hại và công đức của đời sống tại gia. Lành thay Thế Tôn, xin Ngài nói về hạnh giới, học và công đức của Bồ-tát xuất gia. Bồ-tát xuất gia trong giáo pháp khéo léo mầu nhiệm thì điều phục mình thế nào? Lễ bái, đứng dậy, ở lại, đi, đến, tiến, dừng ra sao?" Phật bảo trưởng giả: "Hãy khéo suy nghĩ, ta sẽ nói cho ông: Bồ-tát xuất gia nên học như thế này, nên sống và hành như thế này." "Vâng, bạch Thế Tôn, con xin vâng lời lắng nghe."
Phật dạy: "Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nên học như thế này: 'Ta vì duyên cớ gì mà bỏ sự nghiệp để xuất gia? Là vì tu trí tuệ.' Phải siêng năng tinh tấn như người cứu lửa đang cháy trên đầu. Nên nghĩ thế này: 'Nay ta nên an trụ nơi bốn thánh chủng (bốn hạt giống của bậc thánh: biết đủ với y phục, biết đủ với thức ăn, biết đủ với chỗ ở, và ưa đoạn trừ phiền não, ưa tu tập), vui với hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, sống đơn sơ để gột sạch phiền não).'
Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát xuất gia tu bốn thánh chủng? Vị Bồ-tát xuất gia ấy được áo gì thì biết đủ với áo ấy, ngợi khen sự biết đủ, không vì áo mà nói dối. Nếu không được áo thì không mong, không nghĩ, không sinh buồn phiền. Nếu được áo thì tâm không đắm trước; tuy mặc áo mà không bị ràng buộc, không tham, không trụ vào đó; biết lỗi lầm của nó, biết cách thoát ra khỏi nó, theo đó mà biết đủ, không tự khen mình, không chê người khác. Này trưởng giả, người xuất gia được thức ăn khất thực thế nào, được đồ nằm ngồi thế nào cũng đều biết đủ và ngợi khen sự biết đủ; không vì đồ nằm ngồi mà nói dối; không được thì không nghĩ, không sinh buồn phiền; được thì không nhiễm đắm, cất giữ mà không có tâm nhiễm, không tiếc, không bị ràng buộc; biết lỗi lầm của nó, biết hạnh thoát ra, theo đó mà biết đủ; trọn không tự khen mình, chê người khác. Vui với sự đoạn trừ, vui với sự xa lìa, vui với sự tu tập; đối với sự vui đoạn trừ, vui xa lìa, vui tu tập ấy cũng không tự khen mình. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia an trụ nơi bốn thánh chủng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia vì mười công đức mà mặc áo trên thân. Mười điều nào? Vì biết hổ thẹn; vì che thân thể; vì ngăn muỗi mòng; vì ngăn gió bão; không phải để được chạm êm ái, không phải vì đẹp đẽ; vì để biểu hiện tướng giới của sa-môn; áo nhuộm màu này khiến loài người, chư thiên, a-tu-la khởi ý nghĩ tôn kính như đối với tháp thờ, nên thọ trì nó; nhuộm vì giải thoát, không phải áo nhuộm vì dục; nó thích hợp với sự vắng lặng, không thích hợp với kết sử; mặc áo nhuộm này thì không khởi các điều ác mà tu các nghiệp lành; không vì đẹp mà mặc áo nhuộm, biết thánh đạo rồi, ta làm như vậy, trong một niệm ngắn ngủi cũng không giữ lấy sự nhiễm ô của kết sử. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia vì mười công đức mà mặc áo trên thân.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia vì thấy mười điều mà suốt đời không bỏ việc khất thực. Mười điều nào? Ta nay tự nuôi sống mình, không nhờ người khác nuôi. Nếu có chúng sinh cho ta thức ăn, ta phải làm cho họ an trụ nơi ba chỗ quy y (Phật, Pháp, Tăng) rồi mới nhận thức ăn. Nếu họ không cho thức ăn thì ta đối với chúng sinh ấy sinh lòng đại bi. Ta vì chúng sinh ấy mà siêng năng tinh tấn, làm cho việc của chúng sinh ấy được thành xong rồi mới ăn thức ăn của họ. Lại nữa, ta không làm trái lời Phật dạy. Vì để gieo trồng cho đầy đủ cái nhân gốc rễ. Vì dựa vào việc hàng phục kiêu mạn mà gom tụ nhân duyên cho tướng vô kiến đỉnh (tướng trên đỉnh đầu Phật mà không ai nhìn thấy được chóp). Không vì phụ nữ, đàn ông, con trai con gái mà tụ hội với họ, nên khất thực bình đẳng (?). Đối với các chúng sinh sinh tâm bình đẳng. Vì gom tụ những thứ trang nghiêm cho nhất thiết trí. Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia thấy mười lợi ích này nên suốt đời không bỏ phép khất thực. Nếu có người hết lòng kính tin đến mời thì khi ấy nên đi. Nếu có người mời mà không hết lòng, thì xét thấy có nhân duyên lợi mình lợi người thì cũng nên đi.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia vì thấy mười lợi ích mà trọn không bỏ chỗ A-luyện-nhi. Mười điều nào? Vì được tự tại trừ bỏ; vì không giữ lấy cái tôi; vì bỏ lòng ham thích đồ nằm ngồi; vì vắng lặng không có ái; vì ở chỗ không có gì để kiếm lợi; vì ở chỗ A-luyện-nhi thì dám bỏ thân mạng; vì bỏ được chốn ồn ào đông đúc; vì làm được việc nên làm trong giáo pháp của Như Lai; vì thiền định vắng lặng được thích ý; vì chuyên tâm không bị trở ngại. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia thấy mười lợi ích công đức mà suốt đời không bỏ chỗ A-luyện-nhi.
Này trưởng giả, nếu người A-luyện-nhi vì muốn nghe pháp, vì có việc của hòa thượng (vị thầy chính truyền giới và dạy dỗ), a-xà-lê (vị thầy dạy phép tắc, làm khuôn mẫu), vì thăm bệnh mà đến xóm làng, thì nên nghĩ: 'Đêm nay ta sẽ trở về.' Nếu vì đọc tụng mà ở trong phòng xá thì nên nghĩ: 'Nay ta vẫn là đang ở chỗ a-lan-nhã (nơi vắng vẻ yên tĩnh xa xóm làng).' Ở chỗ A-luyện-nhi thì tương ứng với pháp: đối với mọi vật không có ý nghĩ tranh giành, đối với mọi pháp không có ý nghĩ chướng ngại, gom tụ pháp không biết chán.
Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi nên quán như thế này: 'Ta vì duyên cớ gì mà ở chỗ A-luyện-nhi? Không phải chỉ ở chỗ vắng là được gọi là sa-môn. Ở đó cũng có nhiều loài không điều phục, không vắng lặng, không bền vững, không tương ứng với đạo, cũng ở trong đó, như hoẵng, nai, khỉ vượn, chim muông, sư tử, cọp, sói, giặc cướp, chiên-đà-la (hạng người làm nghề giết mổ, bị xem là thấp hèn nhất trong xã hội Ấn Độ xưa). Những loài ấy không có công đức của sa-môn. Vì thế ta nên đầy đủ hạnh A-luyện-nhi và nghĩa lợi của sa-môn.' Đó là: buộc tâm không tán loạn; đạt được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên); tu đại từ đại bi; tự tại với năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, đi lại biến hóa tự tại); làm tròn sáu ba-la-mật; không bỏ tâm cầu nhất thiết trí; tu hành phương tiện; thường lấy pháp thí mà thu phục và giáo hóa chúng sinh; không bỏ các pháp thu phục chúng sinh; tu sáu niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời); siêng năng tu sự nghe học; buộc tâm tu tập hạnh tương ứng chân chính; không chứng lấy trí của quả vị (Thanh văn); giữ gìn chánh pháp, tin vào nghiệp báo, đó gọi là chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Dứt bỏ mọi vọng tưởng phân biệt, đó là chánh tư duy (suy nghĩ đúng đắn). Theo pháp mình đã hiểu mà giảng nói, đó gọi là chánh ngữ (lời nói đúng đắn). Trừ hết nghiệp, làm cho viên mãn, đó gọi là chánh nghiệp (việc làm đúng đắn). Dứt bỏ thói quen của kết sử, đó gọi là chánh mạng (sinh sống đúng đắn). Siêng năng hướng tới thiền định, đó gọi là chánh tinh tấn (nỗ lực đúng đắn). Không quên các pháp, đó gọi là chánh niệm (nhớ biết đúng đắn). Đạt được sự hiểu biết của nhất thiết trí, đó gọi là chánh định (thiền định đúng đắn). Hiểu tánh Không mà không kinh hãi, hiểu vô tướng mà không sợ, hiểu vô nguyện (không còn mong cầu tạo tác) mà không nhút nhát, tâm không chấp có. Nương theo nghĩa, không nương theo lời; nương theo trí, không nương theo thức (sự hay biết phân biệt); nương theo pháp, không nương theo người; nương theo kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ ràng nghĩa lý rốt ráo), không nương theo kinh bất liễu nghĩa (kinh nói theo cách tạm thời, phương tiện, chưa nói hết nghĩa rốt ráo). Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia an trụ nơi pháp của sa-môn.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia không nên gần gũi chốn đông người, mà nghĩ: 'Ta nên bỏ chốn ấy; nhưng thiện căn của ta là vì trọn không bỏ hết thảy chúng sinh mà tu.' Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia có bốn sự gần gũi được Như Lai cho phép. Bốn điều nào? Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia gần gũi việc nghe pháp, là điều Phật cho phép. Gần gũi việc làm cho hết thảy chúng sinh thành thục, là điều Phật cho phép. Cúng dường Như Lai, là điều Phật cho phép. Gần gũi việc không bỏ tâm cầu nhất thiết trí, là điều Phật cho phép. Này trưởng giả, đó gọi là bốn sự gần gũi của Bồ-tát xuất gia được Như Lai cho phép. Này trưởng giả, hãy gần gũi bốn điều này, đừng gần gũi điều khác.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi nên nghĩ thế này: 'Ta vì cớ gì mà đến ở chốn này? Ta đến đây vì sợ điều gì? Vì sợ ai mà đến? Vì sợ chốn ồn ào đông đúc; vì sợ sự thân cận; vì sợ tham, giận, si; vì sợ cuồng ngạo kiêu mạn; vì sợ phiền não nóng bức; vì sợ bủn xỉn tham lam; vì sợ sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm; vì sợ ấm ma, phiền não ma, tử ma, thiên ma (bốn loại ma: thân tâm năm ấm gây chướng ngại, phiền não, cái chết, và thiên ma — vị trời ở cõi dục chuyên phá người tu). Sợ cái vô thường mà cho là thường; sợ cái vô ngã mà cho là ngã; sợ cái khổ mà cho là vui; sợ cái bất tịnh mà cho là tịnh; sợ tâm, ý, thức; sợ bị đánh đập ngay trong hiện tại; sợ ngã kiến (chấp rằng có cái tôi thật); sợ cái tôi và cái của tôi; sợ bạn xấu; sợ lợi dưỡng (lợi lộc và sự cung phụng); sợ nói không đúng lúc; sợ không thấy mà nói thấy; sợ không nghe mà nói nghe; sợ một niệm mà nói là đã niệm (?); sợ không biết mà nói biết; sợ nhơ bẩn của sa-môn; sợ cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc (ba cõi: cõi dục là nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi sắc là nơi đã hết ham muốn nhưng còn thân hình vi tế; cõi vô sắc là nơi không còn thân hình); sợ mọi đường, mọi chỗ sinh tử; sợ địa ngục; sợ súc sinh; sợ ngạ quỷ (loài quỷ đói). Nay ta sợ hãi những mối sợ như thế, nên đến chỗ A-luyện-nhi này, không ở nhà giữa đám đông ồn ào. Nếu không tu hành, không tu niệm xứ (bốn phép quán: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thì không tương ứng. Vì muốn thoát những mối sợ ấy mà ta đến chốn này. Vô lượng Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) trong quá khứ đều ở chỗ A-luyện-nhi, thoát mọi sợ hãi, đạt được sự không sợ hãi, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không sợ hãi. Các Bồ-tát vị lai cũng vậy, ở chỗ A-luyện-nhi, thoát mọi sợ hãi, đạt được đạo chính vô thượng không sợ hãi. Các Bồ-tát ma-ha-tát hiện tại cũng vậy, ở chỗ A-luyện-nhi tu hành không sợ hãi, đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không sợ hãi, thoát mọi sợ hãi. Vì thế, nay ta muốn được không sợ hãi, thoát mọi sợ hãi, nên ở chỗ A-luyện-nhi.'
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi, không kinh không sợ, nên học như thế này: Phàm có sợ hãi đều do đắm vào cái tôi, đều do chấp vào cái tôi, lấy cái tôi làm đầu, đều do yêu cái tôi; khởi ngã kiến, khởi ý nghĩ có tôi, giữ lấy cái tôi, vọng tưởng về cái tôi, che chở cái tôi. Nếu ở chỗ A-luyện-nhi mà không bỏ sự chấp ngã thì là mất lợi ích. Này trưởng giả, nếu ở chỗ A-luyện-nhi mà không có ý nghĩ về cái tôi, đó mới là ở chỗ A-luyện-nhi. Không có chấp kiến, đó mới là ở chỗ A-luyện-nhi. Không trụ nơi cái tôi và cái của tôi, đó mới là ở chỗ A-luyện-nhi. Này trưởng giả, nên biết: không có cả ý nghĩ về Niết-bàn, đó mới là ở chỗ A-luyện-nhi, huống gì ý nghĩ về phiền não. Này trưởng giả, cái gọi là chỗ A-luyện-nhi là không nương đắm vào mọi pháp, không trụ vào các pháp, đối với các pháp không ngăn ngại; không nương vào sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm mà trụ; trụ trong sự bình đẳng không nhơ của mọi pháp; trụ nơi tâm khéo điều phục; bỏ mọi sợ hãi mà trụ nơi không sợ hãi; trụ nơi sự thoát khỏi dòng sông lớn kết sử; trụ nơi thánh chủng; trụ nơi ít ham muốn; trụ nơi biết đủ, dễ thỏa mãn, dễ nuôi; trụ nơi trí tuệ đầy đủ; trụ nơi tu hành đúng như đã nghe; trụ nơi giải thoát, vì quán ba cửa Không, vô tướng, vô tác; trụ nơi giải thoát tri kiến, vì đã đoạn trói buộc; trụ nơi cùng tột, vì thuận theo nhân duyên; trụ nơi việc cần làm đã làm xong, vì rốt ráo trong sạch. Này trưởng giả, ví như cây thuốc, rừng cây ở chỗ trống vắng thì không kinh không sợ. Cũng vậy, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi nên tự khởi tâm nghĩ mình như cỏ cây, tường vách, như huyễn. Trong đó ai sợ, ai hãi? Vì thế nên dùng sự không sợ mà quán thân: thân này không phải ta, không phải của ta; không có chúng sinh, không có thọ mạng, không có người, không có trượng phu, không có thiếu niên (?). Cái gọi là sợ hãi chỉ là tên suông không thật. Nay ta không nên vì cái không thật mà sinh sợ hãi. Như cây thuốc, rừng cây ở chỗ trống vắng kia, không chủ không ai giữ gìn. Nên biết hết thảy pháp như vậy rồi, khéo ở chỗ A-luyện-nhi như thế. Vì sao? Vì dứt lo âu tranh cãi nên gọi là A-luyện-nhi; không sinh, không có gì phải giữ gìn nên gọi là A-luyện-nhi.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi nên học như thế này: Dần dần thuận theo giới tụ (khối công đức giới hạnh), kế đến tu định tụ (khối công đức thiền định), nên ở chỗ A-luyện-nhi. Để gom tụ tuệ tụ (khối công đức trí tuệ), nên ở chỗ A-luyện-nhi. Để tập giải thoát tụ, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Để sinh giải thoát tri kiến tụ, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Để mở rộng các pháp trợ bồ-đề, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Để gom tụ công đức mười hai hạnh đầu-đà, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì chân thật và phương tiện (?), nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì khéo biết các ấm, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì bình đẳng với pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng, xét về thể tánh chung của chúng), nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì gọt bỏ các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng), nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì không quên tâm bồ-đề, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì quán tánh Không, không sợ hãi, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Vì không đánh mất mọi thiện căn, nên ở chỗ A-luyện-nhi. Ở chỗ A-luyện-nhi được Phật khen ngợi; ở chỗ A-luyện-nhi được Bồ-tát khen ngợi; ở chỗ A-luyện-nhi được các bậc thánh ca ngợi. Ở chỗ A-luyện-nhi vì đó là chỗ nương tựa của người muốn giải thoát. Ở chỗ A-luyện-nhi, vì người muốn được nhất thiết trí nên ở chốn ấy.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi, chỉ bằng chút ít việc mà làm tròn sáu ba-la-mật. Vì sao? Ở chỗ A-luyện-nhi không tiếc thân mạng, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Đàn ba-la-mật. Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia giữ giới đầu-đà, giữ giới nơi thân, miệng, ý, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Thi ba-la-mật. Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Nhẫn ba-la-mật? Đối với các chúng sinh không có tâm giận dữ, nhẫn chịu để cầu nhất thiết trí. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Nhẫn ba-la-mật. Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Tấn ba-la-mật? Vị Bồ-tát ấy nên học như thế này: 'Ta không rời chốn này cho tới khi đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự chứng ngộ an nhiên rằng các pháp vốn không sinh không diệt, tâm vững vàng không lay động).' Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Tấn ba-la-mật. Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Thiền ba-la-mật? Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi không đắm vào thiền định, mà giáo hóa chúng sinh, tu các thiện căn. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Thiền ba-la-mật. Này trưởng giả, thế nào là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu tập làm tròn Bát-nhã ba-la-mật? Này trưởng giả, vị Bồ-tát xuất gia ấy ở chỗ A-luyện-nhi nên học như thế này: thân ta thế nào thì chỗ vắng này cũng thế; thân ta thế nào thì bồ-đề cũng thế; như chân như (thể tánh như thật của mọi pháp) không có vọng tưởng, như hư không không có vọng tưởng. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu làm tròn Bát-nhã ba-la-mật. Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi tu làm tròn sáu ba-la-mật như vậy.
Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia thành tựu bốn pháp thì biết chỗ A-luyện-nhi. Bốn pháp nào? Giới trong sạch, học rộng, suy nghĩ tương ứng, tu hành đúng pháp. Đó gọi là Bồ-tát xuất gia biết ở chỗ A-luyện-nhi. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nếu kết sử tăng mạnh thì không nên gần gũi chốn kia (chốn đông người), mà nên ở chỗ A-luyện-nhi để bẻ gãy kết sử. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở chỗ A-luyện-nhi nên tu năm thần thông, để giáo hóa trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời). Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nên theo lời Phật dạy mà ở chỗ A-luyện-nhi, nghĩ rằng: 'Ở đây ta nên làm tròn mọi điều lành trong sạch, được pháp lành xông ướp, rồi sau đến thành ấp, xóm làng mà giảng pháp.' Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia dùng bốn pháp như vậy mà ở chỗ A-luyện-nhi.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia từ chỗ A-luyện-nhi đứng dậy, vì nhận pháp và đọc tụng mà đến chỗ hòa thượng, a-xà-lê, thì nên nghĩ: 'Các vị thượng tọa, trung tọa, hạ tọa (chư tăng theo thứ bậc tuổi đạo cao, vừa, thấp) đều là ruộng phước (đối tượng mà cúng dường vào thì sinh ra phước, như ruộng gieo hạt cho lúa) của ta. Không nên lười biếng, đó là việc của chính ta. Không ganh ghét họ, nên làm người sai bảo cho họ.' Nên quán như thế này: 'Như Lai, bậc Ứng cúng, Chánh biến giác, là ruộng phước được hết thảy trời, người đời, ma, Phạm thiên (vị trời cai quản cõi sắc), sa-môn, bà-la-môn cúng dường. Phật là cha của hết thảy chúng sinh, mà Phật không khởi tâm cầu người phục vụ mình. Nay ta muốn học theo, ta cũng sẽ làm người phục vụ cho hết thảy chúng sinh, ta không cầu người khác phục vụ ta.' Vì sao? Này trưởng giả, vì nếu có tỳ-kheo coi trọng việc được người phục vụ thì mất công đức của pháp. Nếu dùng của cải mà thu phục người thì người ấy sẽ nghĩ sao? 'Muốn sai ta làm việc nên dùng của cải mà thu phục ta, không phải vì pháp', và tự đánh mất lòng tin của mình. Nếu dùng của cải mà thu phục người phục vụ thì không có quả báo lợi ích lớn. Nếu đến chỗ hòa thượng, a-xà-lê, thì nên biết tâm ý của thầy mà làm đúng như thầy muốn, đừng để hòa thượng, a-xà-lê không tin ta, không kính mến ta. Người ấy dám bỏ thân mạng để ngợi khen và tụng đọc pháp; làm vừa ý thầy là vì lợi ích công đức; bỏ lợi dưỡng mà ngợi khen pháp.
Này trưởng giả, nếu vị Bồ-tát này từ nơi người khác thọ trì, đọc tụng chỉ một bài kệ bốn câu (bài thơ ngắn bốn câu tóm ý giáo pháp), tương ứng với bố thí, giới, nhẫn, tấn, định, tuệ, gom tụ đạo bồ-đề, thì đối với vị thầy ấy phải vì pháp mà cung kính. Như với các vị thầy đã dạy mình thọ trì văn tự, chương, câu, kệ tụng, thì trong vô lượng kiếp cũng nên làm người sai bảo cho họ, không sinh dua nịnh giả dối, dâng mọi thứ cúng dường. Này trưởng giả, nên biết: như vậy còn chưa báo đáp được ơn ấy, huống gì không kính pháp. Này trưởng giả, nếu có lòng tin, khởi niệm lành, niệm Phật, Pháp, Tăng, niệm pháp vô lậu (trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy), niệm sự vắng lặng điều phục, thì dù trong vô lượng kiếp hầu hạ, chạy việc, cúng dường hòa thượng cũng vẫn chưa báo đáp trọn ơn hòa thượng. Này trưởng giả, nên biết như vậy. Này trưởng giả, nên biết: nếu nghe pháp rồi thì có vô lượng quả báo, được vô lượng trí, nên ta phải cúng dường hòa thượng vô lượng.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia phải sống đúng như pháp xuất gia. Này trưởng giả, thế nào gọi là sống đúng như pháp xuất gia? Vị Bồ-tát xuất gia ấy nghe về giới trong sạch rồi, nên học như thế này, tu bốn giới trong sạch. Bốn điều nào? Đó là an trụ nơi thánh chủng, vui với hạnh đầu-đà; không gần gũi người tại gia và người xuất gia; không dua nịnh quanh co; ở chỗ A-luyện-nhi. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về giới trong sạch rồi, lại nên học bốn giới trong sạch như thế này. Bốn điều nào? Đó là giới trong sạch của thân mà cũng không thấy có thân; giới trong sạch của miệng mà cũng không thấy có miệng; lìa các tà kiến; phát tâm cầu nhất thiết trí. Này trưởng giả, đó gọi là bốn giới trong sạch. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về giới trong sạch rồi, nên học bốn giới trong sạch như thế này. Bốn điều nào? Lìa ý nghĩ về cái tôi; bỏ cái của tôi; xa lìa đoạn kiến và thường kiến (đoạn kiến: cho rằng chết là hết; thường kiến: cho rằng có cái tôi tồn tại mãi mãi); hiểu pháp nhân duyên (lý mọi sự vật do nhân và duyên hòa hợp mà sinh ra). Này trưởng giả, đó gọi là bốn giới trong sạch. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về giới trong sạch rồi, nên học bốn giới trong sạch như thế này. Bốn điều nào? Các ấm không có gì cả; các giới như pháp giới; các nhập như ngôi làng trống không; không trụ vào tên gọi giả tạm. Này trưởng giả, đó gọi là bốn giới trong sạch. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về giới trong sạch rồi, nên học bốn giới trong sạch như thế này. Bốn điều nào? Biết cái tôi mà không thấy có cái tôi; nghe và giác ngộ người khác, khiến tâm họ trong sạch; tâm không ưa trụ; mọi pháp bình đẳng, không lay động. Này trưởng giả, đó gọi là bốn giới trong sạch. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về giới trong sạch rồi, nên học bốn giới trong sạch như thế này. Bốn điều nào? Đó là hiểu tánh Không; không sợ vô tướng; khởi lòng đại bi với hết thảy chúng sinh; thể nhập vô ngã. Này trưởng giả, đó gọi là bốn giới trong sạch của Bồ-tát xuất gia.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một chỗ không tán loạn) trong sạch rồi, nên học như thế này. Thế nào là tam-muội trong sạch? Đó là: mọi pháp không có gì cả; không có tâm hai bên; tâm làm việc chân chính; tâm chuyên một chỗ; tâm không lay động; tâm không hý luận (bàn luận vô ích, phân biệt hư vọng); tâm không ồn loạn; tâm không nương tựa; tự tại đối với tâm, không tán loạn rong ruổi; không trụ vào giới của tâm, thấy tâm như huyễn; quán mọi pháp bình đẳng như pháp giới, không đi không trụ, lại cũng không khởi, không thấy có trong ngoài; an trụ bình đẳng trong tam-muội. Pháp như vậy gọi là tam-muội. Như vậy, này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát xuất gia quán định tụ trong sạch.
Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nghe về tuệ tụ trong sạch, nghe rồi nên quán. Thế nào gọi là tuệ tụ trong sạch? Vị Bồ-tát ấy nên tu học như thế này: biết trí phân biệt về pháp nhân duyên, trí biện luận, trí nhanh nhạy, trí hiểu chúng sinh, trí thu phục chúng sinh bên ngoài. Như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia quán tuệ tụ trong sạch. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nên học như thế này: cái gọi là trí tuệ là không bị trói buộc; vì không có thân nên không có gì để nắm giữ; không động, không trụ, không hình, không tướng, không sinh, không hành, vì giống như hư không. Này trưởng giả, nếu quán như vậy thì gọi là Bồ-tát an trụ nơi đời sống xuất gia."
Khi nói pháp này, tám nghìn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; các vị trưởng giả kia đạt được vô sinh pháp nhẫn; ba vạn hai nghìn chúng sinh xa lìa bụi trần, rời bỏ cáu bẩn, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bước vào hàng thánh đầu tiên).
Bấy giờ trưởng giả Úc-già vui mừng hớn hở, đem tấm áo giá trị trăm nghìn dâng lên cúng dường Phật, thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, con xin đem thiện căn này ban khắp cho hết thảy chúng sinh, khiến các Bồ-tát ma-ha-tát tại gia thành tựu giới pháp đúng như lời Phật dạy; nguyện các Bồ-tát xuất gia được viên mãn; mọi pháp cũng được viên mãn đúng như lời Phật dạy. Bạch Thế Tôn, Bồ-tát tại gia làm sao ở địa vị tại gia mà học giới của người xuất gia?" Hỏi như vậy xong, Phật bảo trưởng giả: "Bồ-tát tại gia đầy đủ năm pháp thì ở địa vị tại gia mà học được giới của người xuất gia. Năm pháp nào? Này trưởng giả, Bồ-tát ở địa vị tại gia không tiếc mọi của cải mình có, tương ứng với tâm cầu nhất thiết trí, không mong quả báo. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia giữ đầy đủ phạm hạnh (hạnh trong sạch, không dâm dục) trong sạch, không tập theo ý nghĩ dục, huống gì hai người giao hợp. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia đến chỗ vắng vẻ tu tập bốn bậc thiền (bốn tầng thiền định ngày càng sâu lắng), nhưng dùng sức phương tiện mà không đi vào chánh vị (tức không chứng lấy Niết-bàn của hàng Thanh văn mà dừng lại ở đó). Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia nên hết sức tinh tấn học trí tuệ, đối với hết thảy chúng sinh đều tương ứng với lòng từ. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia giữ gìn chánh pháp, và cũng khuyên người khác giữ gìn. Này trưởng giả, đó gọi là Bồ-tát tại gia ở địa vị tại gia đầy đủ năm pháp mà học giới xuất gia."
Bấy giờ trưởng giả Úc-già thưa: "Bạch Thế Tôn, con ở tại gia, theo đúng lời Thế Tôn dạy, sẽ sống như thế để mở rộng đạo Phật; các giới xuất gia con cũng sẽ học." Bấy giờ Thế Tôn liền mỉm cười. Theo lệ thường của chư Phật, khi mỉm cười thì có ánh sáng nhiều màu xanh, vàng, đỏ, trắng phát ra từ miệng, chiếu khắp vô lượng vô biên thế giới, lên quá cõi Phạm thiên, che mờ ánh sáng mặt trời mặt trăng, rồi quay về đi quanh thân Phật ba vòng và nhập vào đỉnh đầu Như Lai. Bấy giờ A-nan (vị đệ tử hầu cận Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) thấy Phật mỉm cười, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, để trần vai phải (nghi thức tỏ lòng cung kính), gối phải quỳ xuống đất mà thưa Phật: "Bạch đại đức Thế Tôn, vì duyên cớ gì Ngài mỉm cười? Chư Phật Thế Tôn không bao giờ cười mà không có duyên cớ." Phật bảo A-nan: "Nay ông có thấy trưởng giả Úc-già cúng dường Như Lai, muốn tu hành theo pháp mà cất tiếng rống sư tử (lời tuyên bố mạnh mẽ, dứt khoát, không sợ hãi) không?" A-nan thưa: "Con đã thấy, bạch Thế Tôn; con đã thấy, bạch Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc đã khéo đi tới chỗ giải thoát)." "Này A-nan, trưởng giả Úc-già này ở địa vị tại gia, trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, trong đó có một nghìn vị Phật ra đời) này, khi các đức Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến giác ra đời, ông ấy luôn ở tại gia cúng dường cung kính các đức Như Lai ấy, giữ gìn chánh pháp; luôn ở tại gia mà giữ giới xuất gia, nghe rộng về đạo bồ-đề vô thượng của Như Lai."
Bấy giờ đại đức A-nan nói với trưởng giả Úc-già: "Ông thấy có lợi ích gì mà thích ở tại gia? Có trí tuệ của bậc thánh chăng?" Ông đáp: "Thưa đại đức, người chưa thành tựu lòng đại bi thì không nên tự cho rằng mình được an vui. Thưa đại đức A-nan, Bồ-tát ma-ha-tát nhẫn chịu mọi khổ đau mà không bỏ chúng sinh." Nói xong, Phật bảo A-nan: "Trưởng giả Úc-già này ở địa vị tại gia, trong Hiền kiếp này giáo hóa được nhiều chúng sinh, mà Bồ-tát xuất gia trong trăm kiếp, trăm nghìn kiếp cũng không sánh bằng. Vì sao? Này A-nan, công đức của trăm nghìn Bồ-tát xuất gia không bằng công đức của trưởng giả Úc-già này."
Đại đức A-nan thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, kinh này tên là gì? Phải thọ trì như thế nào?" Phật bảo A-nan: "Kinh này tên là 'Những điều trưởng giả Úc-già hỏi', cũng gọi là 'Giới của Bồ-tát tại gia và xuất gia', cũng gọi là 'Phẩm hết lòng phụng sự thầy và bậc trưởng thượng'. Này A-nan, nếu có Bồ-tát được nghe kinh này, đó là bậc đại tinh tấn; người tinh tấn bậc thấp dù giữ phạm hạnh thì trăm nghìn vạn lần cũng không sánh kịp. Vì thế, này A-nan, ai muốn tự mình tinh tấn, muốn khuyên người khác tinh tấn, muốn tự mình an trụ trong mọi công đức, muốn khuyên người khác an trụ, thì nên nghe kinh này, thọ trì đọc tụng, giảng rộng cho người khác, và tu hành đúng như lời dạy. Này A-nan, ta đem pháp này phó thác cho ông, hãy thọ trì đọc tụng. Vì sao? Này A-nan, vì pháp này đầy đủ mọi công đức. Này A-nan, nếu có Bồ-tát tương ứng với pháp này thì không lìa sự tương ứng với Như Lai. Này A-nan, nếu có Bồ-tát lìa pháp này thì là lìa Phật. Nếu có Bồ-tát lìa pháp này, lìa việc thọ trì đọc tụng và tu hành đúng như lời dạy, thì là lìa việc được thấy hết thảy chư Phật. Vì sao? Này A-nan, vì mọi việc của Phật khi ra đời đều được bày tỏ trong kinh này. Này A-nan, giả sử ba nghìn đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) đầy lửa lớn, cũng nên vì sự chính giác mà đi xuyên qua, đến nghe kinh này, thọ trì đọc tụng và tu hành đúng như lời dạy.
Này A-nan, nếu có người đem bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não) chứa đầy ba nghìn đại thiên thế giới mà cung kính dâng cúng, — trong khi lẽ ra phải vì nghe pháp này, thọ trì đọc tụng và tu hành đúng như lời dạy —; này A-nan, nếu có người vì hết thảy chư Phật quá khứ mà dựng tháp bằng bảy báu, đem mọi thứ cúng dường mà cúng dường; này A-nan, nếu có người đem mọi thứ đồ vui sướng cúng dường suốt đời cho chư Phật hiện tại và chúng Thanh văn; này A-nan, nếu có người làm tôi tớ, làm đệ tử mà cúng dường chư Phật vị lai và các Bồ-tát, mà không nghe kinh này, không thọ, không trì, không đọc, không tụng, không truyền giảng, không an trụ theo, lìa các pháp ấy, thì không gọi là cúng dường chư Phật Như Lai. Này A-nan, nếu có Bồ-tát nghe kinh này, thọ trì đọc tụng, giảng rộng cho người khác và tu hành đúng như lời dạy, thì vị Bồ-tát ấy đã là cúng dường chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) rồi. Vì sao? Này A-nan, vì tu hành đúng như lời dạy chính là pháp điều phục của Như Lai."
Phật nói xong, đại đức A-nan, trưởng giả Úc-già, các càn-thát-bà, chư thiên và loài người trong thế gian, a-tu-la v.v..., nghe lời Phật dạy đều rất vui mừng.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ tám mươi hai.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ tám mươi ba.
Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt ba kho kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chí đời Đại Đường vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video