Thiên 140 — Hội 36 – Phẩm 5 Thân hạnh Bồ-tát

 Phẩm Thân hạnh của Bồ-tát, thứ năm (phẩm: một chương trong kinh; Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh).

 Bấy giờ tôn giả Ma-ha Ca-diếp (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh tu khổ hạnh) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), chúng con muốn thỉnh Văn-thù-sư-lợi (vị Bồ-tát lớn tiêu biểu cho trí tuệ) cho chúng con được thấy các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có công hạnh cao) ấy. Vì sao? Bạch Thế Tôn, các bậc đại sĩ (bậc người lớn, cách gọi tôn kính Bồ-tát) ấy thật khó gặp được."

 Bấy giờ Thế Tôn liền bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ông nên biết, nay đại chúng ở đây ai cũng khát khao ngưỡng mộ, mong được thấy thân của tất cả các vị Bồ-tát ma-ha-tát từ mười phương đến. Nay đúng là lúc, ông nên làm cho các vị ấy hiện ra." Văn-thù-sư-lợi vâng lời Phật dạy, liền bảo các Bồ-tát: Bồ-tát Pháp Luân, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Trừ Ma, Bồ-tát Diệu Âm, Bồ-tát Ly Cấu, Bồ-tát Tịch Diệt, Bồ-tát Tuyển Trạch, Bồ-tát Pháp Vương Hống, cùng vô lượng Bồ-tát ma-ha-tát như thế rằng: "Thưa các đại sĩ, nay các vị nên mỗi người ở trong cung điện của mình tự hiện thân, hiện rõ hình dạng vốn có ở cõi nước của mình."

 Văn-thù-sư-lợi nói lời ấy xong, các vị Bồ-tát liền xuất khỏi tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ, có được nhờ thiền định), mỗi vị hiện thân vốn có, khiến cả đại chúng đều được thấy. Có vị Bồ-tát thân cao lớn như núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo). Có vị Bồ-tát thân lớn tám vạn bốn nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần dài chừng mười mấy cây số). Có vị thân lớn trăm nghìn do-tuần, hoặc chín vạn, cho đến năm vạn, bốn vạn, ba vạn, hai vạn do-tuần. Có vị thân lớn một vạn do-tuần, cho đến có vị năm nghìn, bốn nghìn, ba nghìn, hai nghìn. Có vị thân lớn một nghìn do-tuần, cho đến có vị năm trăm, bốn trăm, ba trăm, hai trăm. Có vị thân lớn một trăm do-tuần, cho đến có vị năm mươi, bốn mươi, ba mươi, hai mươi. Có vị thân lớn mười do-tuần, cho đến có vị năm, bốn, ba, hai, một do-tuần. Như thế cho đến có vị Bồ-tát thân hình lớn nhỏ, dài ngắn, rộng hẹp không khác gì thân người ở thế giới Ta-bà (thế giới mà chúng ta đang sống).

 Lúc ấy, khắp ba nghìn đại thiên thế giới (theo vũ trụ quan Phật giáo: một nghìn thế giới nhỏ hợp thành tiểu thiên, một nghìn tiểu thiên thành trung thiên, một nghìn trung thiên thành đại thiên, tức khoảng một tỉ thế giới) đầy ắp đại chúng, không còn chỗ trống dù chỉ bằng đầu cây gậy. Trong đó, các vị đại Bồ-tát ma-ha-tát phần nhiều đều có công đức cao vời, trí tuệ sâu xa, đầy đủ oai lực, thành tựu thần thông, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô lượng trăm nghìn thế giới của chư Phật ở mười phương; cho đến tất cả các vị trời có oai đức lớn, cùng các loài trời, rồng (loài thần ở dưới nước), dạ-xoa (loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn), càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời), a-tu-la (loài thần hung hăng hay giao chiến với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và phi nhân (các loài không phải người), cùng các vua lớn nhỏ, đều có mặt đầy khắp.

 Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất (nghi thức tỏ lòng tôn kính), chắp tay hướng về Phật thưa: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn thưa hỏi đôi điều còn nghi trong lòng với Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác (các danh hiệu của Phật: Như Lai – bậc từ chân lý mà đến; Ứng Cúng – bậc đáng được cúng dường; Chánh Biến Giác – bậc giác ngộ đúng đắn và trọn khắp), chưa biết Thế Tôn có rủ lòng lắng nghe chăng?" Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Giác cho ông tùy ý hỏi, sẽ giải thích để dứt những điều ông nghi, khiến lòng ông vui." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn, xin Ngài nói cho, con xin lắng nghe." Văn-thù-sư-lợi thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là Bồ-tát ma-ha-tát? Nói 'Bồ-tát' là có nghĩa gì?"

 Phật bảo Văn-thù-sư-lợi: "Ông hỏi thế nào là Bồ-tát, Bồ-tát có nghĩa gì: vì có thể giác ngộ thấu rõ tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) nên gọi là Bồ-tát ma-ha-tát. Văn-thù-sư-lợi, tất cả pháp mà Bồ-tát giác ngộ ấy, chỉ là lời nói mà thôi (?). Văn-thù-sư-lợi, Bồ-tát giác ngộ tất cả pháp như thế nào? Tức là giác ngộ về mắt, giác ngộ về tai, giác ngộ về mũi, giác ngộ về lưỡi, giác ngộ về thân, giác ngộ về ý. Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát giác ngộ về mắt, giác ngộ về tai, cho đến giác ngộ về ý? Văn-thù-sư-lợi, tức là Bồ-tát biết rõ con mắt ấy bản tính vốn là không (không có tự thể cố định, chỉ do nhân duyên hợp thành); biết như vậy rồi, rốt cuộc không khởi ý nghĩ 'ta biết được'. Cũng vậy, biết tai cho đến biết ý đều bản tính vốn không; biết như vậy rồi, cũng không khởi ý nghĩ 'ta biết được'."

 "Bồ-tát đã biết như vậy về mắt v.v. rồi, lại biết sắc (hình sắc, đối tượng của mắt) bản tính tự nó là không; biết như vậy rồi, cũng không phân biệt 'ta biết được'. Cũng vậy, biết thanh (âm thanh) cho đến biết pháp (đối tượng của ý) đều bản tính vốn không, cũng không phân biệt 'ta biết được'. Đó là Bồ-tát giác ngộ tất cả pháp."

 "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát giác ngộ về năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm con người: sắc – thân thể vật chất; thọ – cảm nhận khổ vui; tưởng – nhận biết hình ảnh, khái niệm; hành – các hoạt động tạo tác của tâm; thức – sự phân biệt, nhận biết)? Tức là Bồ-tát quán thấy thể của các ấm bản tính tự nó là không. Vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng vô tướng (không có hình tướng thật); vì giác ngộ như thế nên quán thấy vô nguyện (không có gì để mong cầu); vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có ham muốn; vì giác ngộ như thế nên quán thấy vắng lặng; vì giác ngộ như thế nên quán thấy xa lìa; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có gì cả; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không thật; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không lay động; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không sinh; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không đến; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không đi; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có cái chân thật cố định (?); vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có chủ thể; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không thể chứng đắc; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có cái biết; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có cái thấy; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có người; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có tưởng; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không thể nói ra; vì giác ngộ như thế nên biết rằng chỉ có tên gọi; vì giác ngộ như thế nên quán thấy không có 'ta'; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng do phân biệt mà khởi lên; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng do duyên mà sinh; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như trò ảo thuật; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như vật được hóa phép ra; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như giấc mộng; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như bóng trong gương; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như tiếng vang; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng như thân cây chuối (bóc mãi từng bẹ cũng không có lõi); vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng không tồn tại lâu; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng không bền chắc; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng hư dối; vì giác ngộ như thế nên quán thấy chúng không phải là vật có thật. Vì giác ngộ như thế, đó là Bồ-tát giác ngộ tất cả"

 pháp. "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ về tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội)? Tức là biết rằng tham dục do phân biệt mà khởi lên, biết rằng sân giận do phân biệt mà khởi lên, biết rằng ngu si do phân biệt mà khởi lên; và cũng biết rằng chính sự phân biệt ấy là không, chẳng có gì, chẳng phải vật thật, không có hý luận (bàn luận suông, vô ích), không thể nói ra, không thể chứng đắc. Đó là Bồ-tát giác ngộ tất cả pháp."

 "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ về ba cõi (tam giới, ba cõi mà chúng sinh trôi lăn trong vòng sống chết)? Tức là biết rằng Dục giới (cõi của những chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dâm dục…) không có 'ta' và 'người'; biết rằng Sắc giới (cõi trời mà chúng sinh đã lìa dục nhưng vẫn còn thân hình vi tế) không có gì tạo tác; biết rằng Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình) trống không chẳng có gì; biết rằng cả ba cõi đều xa lìa. Đó là Bồ-tát giác ngộ tất cả pháp."

 "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ về hạnh của chúng sinh? Tức là biết chúng sinh này thiên về hạnh tham dục, biết chúng sinh này thiên về hạnh sân giận, biết chúng sinh này thiên về hạnh ngu si, biết chúng sinh này thuộc hạnh đẳng phần (tham, sân, si ngang nhau). Biết như vậy rồi, chứng biết như vậy, nói cho họ như vậy, giáo hóa chúng sinh như vậy, khiến họ được giải thoát như vậy. Đó là Bồ-tát giác ngộ tất cả pháp."

 "Lại nữa, Văn-thù-sư-lợi, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ về tất cả chúng sinh? Tức là biết tất cả chúng sinh chỉ có tên gọi; lìa tên gọi ấy ra thì không có chúng sinh nào riêng biệt. Vì thế tất cả chúng sinh tức là một chúng sinh, một chúng sinh ấy tức là tất cả chúng sinh. Chúng sinh như vậy tức chẳng phải là chúng sinh. Nếu có thể không phân biệt như vậy, đó là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ tất cả pháp. Lại nữa, thế nào là giác ngộ tất cả pháp? Vì có thể giác ngộ đạo Bồ-tát như vậy, đó là Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ tất cả pháp." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói rõ lại nghĩa này, bèn dùng kệ tụng (thể văn vần dùng để tóm lại ý nghĩa) mà nói:

 Biết mắt và biết tai, tự thể thường không lặng,

 Không nói "ta biết được", ấy gọi là Bồ-tát.

 Quán mũi cùng với lưỡi, bản tính chẳng có gì,

 Không phân biệt "ta biết", ấy gọi là Bồ-tát.

 Dùng trí tuệ quán thân, cũng biết ý vốn tự nhiên như thế,

 Biết rồi giảng cho người, ấy gọi là Bồ-tát.

 Sắc, thanh, hương, vị, xúc, và các trần (đối tượng của giác quan) mà ý ưa thích,

 Biết rõ bản tính chúng là không, ấy gọi là Bồ-tát.

 Biết sắc cùng thọ, tưởng, các hành và tâm thức,

 Hết thảy đều như trò ảo thuật, ấy gọi là Bồ-tát.

 Khối năm ấm như mộng, biết chúng không một tướng nào,

 Không phân biệt "ta biết", ấy gọi là Bồ-tát.

 Không sinh cũng không ra, không làm lại không nói,

 Nói như thế chỉ là tên gọi, mà tên gọi ấy cũng chẳng phải vật thật.

 Biết tham dục, sân giận, đều do phân biệt khởi lên,

 Sự phân biệt ấy không có thể, rốt ráo tự là không.

 Si cũng do phân biệt sinh, phân biệt do nhân duyên sinh,

 Từ đó sinh các kiến chấp (quan điểm sai lầm), mà các kiến chấp không thể nắm bắt.

 Xét biết ba cõi là không, hết thảy không chân thật,

 Ở nơi ấy không lay động, nên gọi là Bồ-tát.

 Cõi Dục không thật thành, đều do phân biệt khởi,

 Cõi Sắc, cõi Vô sắc, hết thảy không bền chắc.

 Những gì chúng sinh làm, người trí đều thấu rõ:

 Tham dục cùng sân giận, và ngu si các thứ.

 Tất cả mọi chúng sinh, chính là một chúng sinh ấy,

 Người trí không có gì để biết, không nghĩ tưởng đến chúng sinh kia.

 Các pháp sinh khởi ra, đều do điên đảo (thấy sai lệch, lấy giả làm thật) mà sinh,

 Ai biết rõ điên đảo ấy, sẽ biết tướng thật của điên đảo.

 Trí tuệ rất vi diệu, không chấp lấy các âm thanh,

 Biết rồi không vướng mắc, nên gọi là Bồ-tát.

 Có thể bỏ thân thịt mình, rốt cuộc cũng không nương tựa vào đâu,

 Biết chân thật như thế, mới gọi là Bồ-tát.

 Đến được bờ kia (sự hoàn thiện trọn vẹn) của việc giữ giới, mà cũng không nghĩ đến bờ kia,

 Biết giới hạnh và pháp vốn như như (chân thật như vốn có, không đổi khác), không sinh cũng không cùng tận.

 Lòng từ trùm khắp chúng sinh, mà không thấy có tướng chúng sinh,

 Biết giới hạn của chúng sinh, chỉ dùng lời tạm đặt mà nói ra.

 Dũng mãnh, tinh tấn lớn, tâm sâu chán lìa pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt),

 Thấy ba cõi trống rỗng, chứng giác ngộ cao nhất, bình đẳng.

 Thường vào thiền vi diệu, không vướng, không nương tựa,

 Không trụ, không bám víu, người trí định tâm như thế.

 Dùng dao trí tuệ sắc bén, chặt đứt trói buộc của các kiến chấp,

 Quán sát tính của pháp giới (bản tính chân thật chung của mọi pháp), không cắt đứt cũng không tổn hại.

 Nếu người thật giác ngộ, biết rõ mọi pháp đúng như thật,

 Đúng lúc làm lợi chúng sinh, mới gọi là Bồ-tát.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ ba.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ bốn.

 Đời Tùy, Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đạt-ma Cấp-đa dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video