Phẩm Phá Nhị Thừa Tướng, thứ bảy, phần một (phẩm phá bỏ cách nhìn còn bám vào hình tướng của Nhị thừa; Nhị thừa là "hai cỗ xe", tức hai lối tu Thanh văn và Duyên giác, chỉ nhằm tự giải thoát cho riêng mình).
Bấy giờ Thiện Trụ Ý Thiên tử (Thiên tử: một vị trời; Thiện Trụ Ý là tên vị trời này) lại hỏi Văn-thù-sư-lợi (vị bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ trong đạo Phật): "Thưa Đại sĩ (bậc người lớn, cách gọi tôn kính dành cho bồ-tát), có khi có người đến chỗ Đại sĩ xin xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu), lúc ấy Đại sĩ sẽ đáp thế nào? Ngài giảng cho họ phép xuất gia và độ người đi tu ra sao? Ngài trao giới (những điều răn người tu phải giữ) và dạy họ giữ giới ra sao?"
Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, nếu có người đến chỗ tôi xin xuất gia, tôi sẽ dạy người ấy như thế này: 'Các thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp), nay các ông không nên khởi lòng muốn xuất gia. Nếu các ông không khởi lòng muốn xuất gia, tôi sẽ dạy các ông phép xuất gia chân thật.' Vì sao vậy? Này Thiên tử, nếu cầu xuất gia tức là đang cầu Dục giới (cõi của những loài còn ham muốn ăn uống, dục tình, như loài người và các tầng trời thấp), cũng là cầu Sắc giới (cõi của các vị trời đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vi tế), cầu Vô sắc giới (cõi của các vị trời không còn thân hình, chỉ còn tâm thức), lại cầu những thú vui của ngũ dục (năm thứ ham muốn ở đời: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, cảm giác êm ái) trên thế gian, và cầu những việc quả báo (kết quả tốt xấu mình sẽ nhận do việc làm của mình) trong tương lai.
Nếu thiện nam tử còn có điều mong cầu, người ấy không chứng được pháp (không tự mình thấu suốt chân lý). Vì không chứng được pháp nên người ấy thấy có tâm. Cho nên, này Thiên tử, nếu không nắm giữ điều gì, người ấy mới chứng được pháp. Vì chứng được pháp nên không thấy có tâm. Vì không thấy có tâm nên không có xuất gia. Vì không có xuất gia nên không có lòng muốn xuất gia. Vì không có lòng muốn xuất gia nên người ấy không khởi lòng. Vì không khởi nên không có sinh. Vì không có sinh nên người ấy dứt hết khổ. Vì dứt hết khổ nên rốt ráo dứt hết. Vì rốt ráo dứt hết nên người ấy không còn gì để hết. Vì không còn gì để hết nên không thể hết. Cái không thể hết ấy chính là hư không (khoảng không trống rỗng, không có giới hạn). Này Thiên tử, khi ấy tôi dạy thiện nam tử kia như vậy.
Lại nữa, này Thiên tử, nếu lại có người đến chỗ tôi xin xuất gia, tôi lại dạy người ấy như thế này: 'Các thiện nam tử, nay các ông đừng khởi lòng muốn xuất gia. Vì sao? Vì cái tâm ấy vốn không sinh, không thể khởi lên được. Các ông đừng cho nó là một cái gì riêng khác mà giữ khư khư cái tâm này (?).' Lại nữa, này Thiên tử, nếu lại có người đến chỗ tôi xin xuất gia, tôi lại dạy người ấy như thế này: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông không cạo bỏ râu tóc, như vậy mới là các ông xuất gia chân thật.'"
Bấy giờ Thiện Trụ Ý Thiên tử lại thưa với Văn-thù-sư-lợi: "Thưa Đại sĩ, vì lẽ gì mà ngài nói như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật) giảng pháp không có gì phải cắt bỏ hay trừ bỏ." Thiện Trụ Ý lại hỏi: "Những gì là không cắt bỏ cũng không trừ bỏ?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, sắc (phần vật chất, thân thể) không cắt bỏ cũng không trừ bỏ; thọ (cảm giác vui, khổ), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các động lực, ý muốn tạo tác của tâm), thức (sự hay biết, phân biệt) cũng không cắt bỏ, không trừ bỏ.
Này Thiên tử, nếu lại có người nghĩ thế này: 'Ta cạo bỏ râu tóc mới là xuất gia', thì nên biết người ấy đang dừng ở ngã tướng (quan niệm cho rằng có một cái "ta" thật). Vì dừng ở ngã tướng nên không thấy được tính bình đẳng (mọi sự vốn như nhau, không có cao thấp, khác biệt thật). Lại vì thấy có ta nên thấy có chúng sinh (các loài có sự sống). Vì thấy có chúng sinh nên thấy có râu tóc. Vì thấy có râu tóc nên sinh ý nghĩ muốn cạo bỏ.
Này Thiên tử, nếu người ấy không thấy có ngã tướng thì cũng không thấy có tướng người khác. Không có tướng người khác thì không có ngã mạn (lòng kiêu căng, cho mình hơn người). Không có ngã mạn thì không có cái "ta" và "của ta". Không có cái ta thì không có phân biệt. Không có phân biệt thì không có dao động. Không có dao động thì không có hý luận (những lời bàn luận, ý nghĩ vô ích, không đúng thật tướng). Không có hý luận thì không có lấy bỏ. Không có lấy bỏ thì không có làm hay không làm, không có cắt hay không cắt, không có lìa không có hợp, không có bớt không có thêm, không có gom không có tan, không có nghĩ không có nhớ, không có nói không có lời. Như vậy gọi là an trú trong sự chân thật."
Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, nghĩa chân thật là thế nào?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, cái gọi là chân thật chính là hư không. Hư không như vậy được gọi là chân thật: không khởi lên, không hết đi, không bớt, không thêm. Vì vậy nói hư không là chân thật, tính không (bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi sự) là chân thật, như như (cái vốn như thế, chân tướng không thay đổi của mọi sự) là chân thật, pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng, xét ở bản chất chân thật của chúng) là chân thật, thực tế (chỗ tận cùng của sự thật, cảnh giới chân lý rốt ráo) là chân thật. Cái chân thật như vậy thì cũng không phải là chân thật. Vì sao? Vì trong cái chân thật ấy không thể nắm bắt được gì, nên gọi là không chân thật."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi nói với Thiện Trụ Ý: "Này Thiên tử, nếu lại có người đến chỗ tôi xin xuất gia, tôi sẽ dạy người ấy như thế này: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể không nắm giữ, không bám vào chiếc áo ca-sa (áo của người tu đạo Phật) kia, thì tôi coi các ông là người xuất gia chân thật.'" Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, vì lẽ gì ngài lại nói như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, các đức Phật Thế Tôn không có pháp nào để nắm giữ; mọi điều các ngài giảng nói đều không phải để người ta nắm giữ, bám chấp." Thiện Trụ Ý hỏi: "Không nắm giữ những gì?"
Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, nghĩa là không nắm giữ sắc là thường (còn mãi) hay vô thường (đổi thay, không còn mãi), cho đến không nắm giữ thức là thường hay vô thường; không nắm giữ mắt là thường hay vô thường, cho đến không nắm giữ ý là thường hay vô thường; không nắm giữ sắc (hình sắc do mắt thấy), cho đến không nắm giữ pháp (những gì ý nghĩ tới); không nắm giữ tham dục (lòng tham muốn), không nắm giữ sân khuể (lòng giận ghét), không nắm giữ ngu si (sự mê muội, không hiểu lẽ thật), không nắm giữ điên đảo (sự thấy biết lộn ngược, trái với sự thật). Này Thiên tử, như thế cho đến tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), đều không nắm giữ mà cũng không buông bỏ, không hợp không lìa.
Này Thiên tử, nếu nắm giữ áo ca-sa, nên biết người ấy đang có cái thấy chấp vào hình tướng rất nặng. Này Thiên tử, vì vậy tôi nói rằng không phải nhờ nắm giữ, bám vào áo ca-sa mà được trong sạch và được giải thoát. Vì sao? Này Thiên tử, nơi đại bồ-đề (sự giác ngộ lớn, trọn vẹn) của các đức Phật Thế Tôn không có áo ca-sa."
Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, pháp nào là áo ca-sa?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, ông hỏi pháp nào là áo ca-sa thì: tham dục là áo ca-sa, sân khuể là áo ca-sa, ngu si là áo ca-sa, nhân (cái làm nguyên nhân) là áo ca-sa, các kiến chấp (những cách thấy sai lầm mà mình bám chặt) là áo ca-sa, danh sắc (phần tinh thần và phần vật chất hợp thành con người) là áo ca-sa, vọng tưởng (ý nghĩ sai lầm, hư dối) là áo ca-sa, chấp trước (sự bám chặt) là áo ca-sa, chấp tướng (bám vào hình tướng bên ngoài) là áo ca-sa, lời nói là áo ca-sa. Như vậy cho đến hý luận và tất cả các pháp đều là áo ca-sa. Nếu biết các pháp không có thiện, không có bất thiện, không có nghĩ, không có nhớ, thì gọi là không có áo ca-sa. Nếu không có áo ca-sa thì không có gì cả. Nếu không có gì cả thì không có nhơ đục. Nếu không có nhơ đục thì không có chướng ngại. Vì không có chướng ngại nên cũng không có tạo tác. Đó gọi là tư lượng (suy xét, cân nhắc)."
Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, cái gọi là tư lượng, tư lượng ấy, vì lẽ gì mà gọi là tư lượng?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, người tư lượng ấy đối với các pháp thấy bình đẳng, không thêm không bớt, không làm cũng không phải không làm, nên gọi là tư lượng. Này Thiên tử, nếu đối với các pháp có thể không thêm không bớt, như Thế Tôn đã dạy, không nên khởi thêm ý tưởng, ý niệm phân biệt, cho nên gọi là tư lượng."
Thiện Trụ Ý hỏi: "Thế nào gọi là không thêm không bớt?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, là vượt qua cả sự bình đẳng. Vượt qua sự bình đẳng rồi thì pháp không thể nắm bắt được; tức là quá khứ không thể nắm bắt, vị lai không thể nắm bắt, hiện tại không thể nắm bắt. Pháp ấy không phải là 'như' (?); không có việc làm thêm bớt, không có việc làm 'ta', không có việc làm 'người', không có việc làm 'chúng sinh', không có việc làm 'thọ mạng' (một sự sống tồn tại suốt một đời), không có việc làm 'đoạn' (cho rằng chết là mất hẳn), không có việc làm 'thường' (cho rằng có cái gì còn mãi), không có việc phân biệt làm ra ấm, nhập, giới (ấm: năm nhóm hợp thành con người là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; giới: mười tám yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), không có việc phân biệt làm ra Phật, Pháp, Tăng (Phật: bậc giác ngộ; Pháp: giáo lý của Phật; Tăng: đoàn thể người tu).
Cũng không có ý nghĩ: đây là việc giữ giới, đây là việc phá giới, đây là việc phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê), đây là việc thanh tịnh, đây là việc đắc quả (đạt được kết quả tu hành), đây là việc Tu-đà-hoàn (bậc mới dự vào dòng thánh, quả vị thứ nhất), đây là việc Tư-đà-hàm (bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần, quả vị thứ hai), đây là việc A-na-hàm (bậc không còn trở lại cõi Dục, quả vị thứ ba), đây là việc A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh, quả vị cao nhất của Thanh văn), đây là việc Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần nghe ai giảng), cho đến đây là việc không (thấy mọi sự trống rỗng, không có tự thể), đây là việc vô tướng (không bám vào hình tướng), đây là việc vô nguyện (không còn mong cầu gì), đây là việc minh giải thoát (trí sáng suốt và sự giải thoát), đây là việc ly dục (lìa bỏ ham muốn).
Như vậy, này Thiên tử, tất cả những điều này đều là vì hạng vô văn phàm phu (người tầm thường chưa từng được nghe chính pháp), những kẻ tư lượng, phân biệt, mà nói ra các pháp ấy thôi. Ông nên biết, đây là hạng người si mê thấp nhất, muốn cầu được pháp nên vọng tưởng bám chấp. Vì vậy Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) vì muốn cắt đứt sự bám chấp của họ mà giảng ra những việc tư lượng, phân biệt, làm và không làm này."
Khi ấy Thiện Trụ Ý Thiên tử khen Văn-thù-sư-lợi: "Hay thay, Đại sĩ! Ngài đã nói thật khéo pháp môn (cửa vào đạo, tức một giáo lý) sâu xa như vậy." Bấy giờ Thế Tôn cũng tán thành, khen Văn-thù-sư-lợi: "Hay thay, hay thay, Văn-thù-sư-lợi! Nay ông mới có thể nói được như vậy."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại nói với Thiện Trụ Ý: "Này Thiên tử, nếu lại có người đến chỗ tôi xin xuất gia, tôi sẽ dạy người ấy nói như thế này: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể không thụ cụ túc giới (giới đầy đủ, bộ giới luật trọn vẹn của vị tỳ-kheo, thụ xong mới chính thức là tăng sĩ), như vậy mới gọi là xuất gia chân thật.'" Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, vì lẽ gì ngài nói như vậy?"
Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, như Thế Tôn đã dạy, chỉ có hai cách thụ cụ túc giới. Hai cách ấy là gì? Một là thụ giới chân chính bình đẳng; hai là thụ giới tà vạy không bình đẳng. Trong đó, thế nào là giới tà vạy không bình đẳng? Đó là rơi vào ngã kiến (chấp có cái ta thật), rơi vào nhân kiến (chấp có con người thật), rơi vào chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh thật), rơi vào thọ mạng kiến (chấp có một sự sống tồn tại thật), rơi vào sĩ phu kiến (chấp có một con người làm chủ hành động), rơi vào đoạn kiến (cho rằng chết là mất hẳn), rơi vào thường kiến (cho rằng có cái gì còn mãi không đổi), rơi vào tà kiến (cái thấy sai lầm, như cho rằng không có nhân quả), rơi vào kiêu mạn, rơi vào tham dục, rơi vào sân khuể, rơi vào ngu si, rơi vào Dục giới, rơi vào Sắc giới, rơi vào Vô sắc giới, rơi vào sự bám chấp phân biệt.
Này Thiên tử, đó là nói tóm lược, tức là rơi vào tất cả các pháp bất thiện, rơi vào việc đi theo ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn dắt sai đường), bám chấp sai lầm vào mọi pháp, rơi vào chỗ không biết lối ra, không biết chỗ giải thoát. Này Thiên tử, nên biết đó gọi là thụ giới tà vạy không bình đẳng.
Này Thiên tử, ở đây thế nào là thụ giới chân chính bình đẳng? Đó là: không là bình đẳng, vô tướng là bình đẳng, vô nguyện là bình đẳng. Này Thiên tử, nếu có thể vào được ba cửa giải thoát như vậy (tam giải thoát môn: không, vô tướng, vô nguyện), biết rõ đúng như thật, không phân biệt, không suy nghĩ, đối với mọi pháp không thoái lui, thì này Thiên tử, đó gọi là thụ giới chân chính bình đẳng.
Lại nữa, này Thiên tử, nếu tham dục khởi lên, sân khuể khởi lên, ngu si khởi lên, ái (lòng yêu thích, khao khát) và vô minh (sự không sáng suốt, không thấy lẽ thật) khởi lên, ngã kiến khởi lên, lấy ngã kiến làm gốc mà sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về cái ta và thế giới) khởi lên, ba tà hạnh (ba lối hành động sai lầm) khởi lên, bốn điên đảo (bốn cách thấy lộn ngược: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có ta là có ta, nhơ là sạch) khởi lên, cho đến tám tà (tám điều sai trái, ngược với tám chính đạo), chín não (chín mối phiền não), mười nghiệp đạo bất thiện (mười điều ác: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói ác, nói thêu dệt, tham, giận, tà kiến) v.v. khởi lên, [mà thấy rõ chúng đều bình đẳng] (?), cho nên gọi là thụ chính giới.
Này Thiên tử, ví như mọi hạt giống, cỏ cây, rừng rậm đều nương vào mặt đất mà được sinh trưởng; mặt đất ấy bình đẳng, không có tâm niệm tạo tác. Cũng vậy, này Thiên tử, trong Phật pháp, nhờ thụ giới chân chính nên được đầy đủ thành tựu. Này Thiên tử, ví như mọi hạt giống cỏ cây nương vào mặt đất mà được tăng trưởng; này Thiên tử, nên thụ chính giới đầy đủ như vậy. Vì sao? Vì đứng vững trên giới thì đạo pháp tăng trưởng; giới cũng như hạt giống kia vậy. Lại như hạt giống tăng trưởng thì gọi là thành tựu; cũng vậy, nhờ đứng vững trên giới mà tất cả các pháp trợ bồ-đề phần (những pháp tu giúp đạt đến giác ngộ) sinh ra, tăng trưởng, gọi là thành tựu.
Này Thiên tử, đó là cách thụ chính giới của các đức Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại và của tất cả hàng Thanh văn (những đệ tử nghe Phật giảng mà giác ngộ), tức là đi vào ba cửa giải thoát, nơi mọi hý luận và lời nói đều dứt bặt. Này Thiên tử, nên biết, nếu có thể thụ cụ túc giới như vậy, thì gọi là thụ đúng, chứ không phải thụ sai."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại nói với Thiện Trụ Ý Thiên tử: "Này Thiên tử, đối với người đã xuất gia như vậy, đã thụ cụ túc giới như vậy, nay tôi lại dạy thêm thế này: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể không giữ giới cấm, như vậy mới là giữ giới chân thật.'" Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, vì lẽ gì ngài nói như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, mọi pháp đều không có gì để nắm giữ, nên không có gì để giữ; làm sao riêng giới này lại có cái để giữ? Này Thiên tử, nếu giới có thể giữ được thì tức là giữ lấy ba cõi (Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới). Này Thiên tử, theo ý ông, lấy gì làm giới?"
Thiện Trụ Ý đáp: "Thưa Đại sĩ, nếu giữ đầy đủ Ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều căn bản của người xuất gia, nghĩa là 'sự giải thoát từng phần', giữ điều nào thì thoát khỏi lỗi tương ứng) thì gọi là giới." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Này Thiên tử, thế nào gọi là Ba-la-đề-mộc-xoa?" Thiện Trụ Ý đáp: "Thưa Đại sĩ, đó là giữ gìn đầy đủ ba nghiệp (ba loại hành động tạo ra kết quả) thân, miệng và ý; như vậy gọi là Ba-la-đề-mộc-xoa."
Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Này Thiên tử, ý ông thế nào? Ngay trong hiện tại, ở đâu có thân nghiệp này để làm? Cũng vậy, trong quá khứ và vị lai cũng không có gì được làm. Tất cả đều không có làm. Có hình dạng nào có thể nắm bắt mà nói là có, hoặc xanh, hoặc vàng, hoặc đỏ, hoặc trắng, hoặc màu pha-lê (thủy tinh trong suốt) chăng?" Thiện Trụ Ý đáp: "Thưa Đại sĩ, không." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Này Thiên tử, vậy nó tên gọi là gì, nói nó thế nào?" Thiện Trụ Ý đáp: "Nó gọi là vô vi (không do tạo tác mà có, không sinh không diệt), thật không thể nói được. Như thế cho đến việc làm của ý cũng vậy." Văn-thù-sư-lợi hỏi: "Này Thiên tử, ý ông thế nào? Cái vô vi ấy có thể làm thành hữu vi (do nhân duyên tạo tác mà có, có sinh có diệt) được chăng?" Thiện Trụ Ý đáp: "Thưa Đại sĩ, không."
Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, vì lẽ ấy tôi nói như vậy: nếu người ấy không giữ thì gọi là giữ giới chân thật. Này Thiên tử, nói tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học (ba môn học bậc cao: học giữ giới, học thiền định để làm tâm vững lặng, học trí tuệ để thấy lẽ thật), là để học thực tế, nên hiểu như thế này: vì không có gì để giữ nên gọi là tăng thượng giới học; vì không có gì để biết nên gọi là tăng thượng tâm học; vì không có gì để thấy nên gọi là tăng thượng tuệ học. Như vậy, vì tâm không phân biệt, không nhớ nghĩ, không sinh ra sự khác biệt, nên gọi là tâm học cao nhất. Tâm học như thế nào thì giới học, tuệ học cũng vậy.
Này Thiên tử, nếu không nắm bắt được tâm thì không nghĩ đến giới. Nếu không nghĩ đến giới thì không suy tới tuệ. Nếu không suy tới tuệ thì không còn khởi lên mọi nghi ngờ. Đã không có nghi ngờ thì không giữ giới. Nếu không giữ giới, đó gọi là giữ giới chân thật. Này Thiên tử, nên biết, người giữ giới ấy thì không có ham muốn. Vì không có ham muốn nên không thoái lui. Vì không thoái lui nên người ấy thanh tịnh. Vì thanh tịnh nên được giải thoát. Vì giải thoát nên được tinh tiến (siêng năng tu tập không lười). Vì tinh tiến nên không có lậu (những phiền não rỉ chảy, làm tâm hao mất và trôi lăn trong sinh tử). Vì không có lậu nên đứng vững trong chính hạnh (lối sống, việc tu đúng đắn). Vì đứng vững trong chính hạnh nên không có hình dạng. Vì không có hình dạng nên tức là hư không. Vì sao? Vì hư không ấy không có hình tướng.
Cho nên, này Thiên tử, nếu có người học được như vậy thì là không học. Vì người ấy không học nên là học chân thật. Học ở chỗ nào? Là học ở chỗ không có chỗ nào. Thế nào là không có chỗ nào? Là sự bình đẳng của tính không. Này Thiên tử, nếu có thể đứng vững đúng đắn trong sự bình đẳng của tính không, đó gọi là thật sự đứng vững trong giới học."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại nói với Thiện Trụ Ý Thiên tử: "Này Thiên tử, nếu người nào có thể xuất gia như vậy, thụ cụ túc giới như vậy, tôi lại dạy người ấy thế này: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể nhận mọi thứ cúng dường của các đàn-việt (thí chủ, người bố thí cúng dường cho người tu) có lòng tin sâu dày trong khắp tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, chỉ một vũ trụ rộng lớn), mà trong đó vẫn không khởi phân biệt, không nghĩ đến việc báo ơn, như vậy mới gọi là giữ giới thanh tịnh.'"
Thiện Trụ Ý hỏi: "Thưa Đại sĩ, vì lẽ gì ngài nói như vậy?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, nếu người nào nắm giữ ba việc: người cho, người nhận và của cải được cho, thì đó là báo ơn. Lại nếu thấy có những thứ ấy thì đó là báo ơn; nếu suy nghĩ về những thứ ấy thì đó là báo ơn; nếu phân biệt những thứ ấy thì đó là báo ơn. Này Thiên tử, nếu không thấy chúng, không nắm giữ chúng, không suy nghĩ về chúng, không phân biệt chúng, thì có gì để báo đáp? Vì sao? Vì xưa nay vốn rốt ráo thanh tịnh, báo đáp như vậy (?).
Này Thiên tử, nếu người ấy còn nắm giữ, còn thấy, còn suy nghĩ, còn phân biệt và nghĩ đến chuyện báo ơn, thì đó là phàm phu (người tầm thường, chưa giác ngộ), không phải A-la-hán. Vì sao? Vì các phàm phu lúc nào cũng bám chấp, suy tính phân biệt: đây là người nhận, kia là người cho; kia nhơ, đây sạch. Vì phân biệt như vậy nên có báo ơn. Báo ơn thế nào? Nghĩa là các phàm phu ở trong sinh tử còn chấp lấy thân đời sau, vì thế muốn báo ơn người kia. Này Thiên tử, các vị A-la-hán không còn thụ thân đời sau, rốt ráo không thấy, không suy tính, không phân biệt, không có đây kia, không còn nhận thân nữa, thì báo ơn ở chỗ nào?
Này Thiên tử, nếu nhận của bố thí, phải thực hành ba điều thanh tịnh rồi sau mới nhận. Thế nào là ba điều thanh tịnh? Một là không thấy thân mình, tức không có người cho; hai là không thấy người khác, tức không có người nhận; ba là không thấy của cải, tức không có việc cho. Này Thiên tử, ba điều thanh tịnh như vậy thì rốt ráo thanh tịnh. Đã thanh tịnh như thế thì còn báo đáp làm gì? Này Thiên tử, vì lẽ ấy tôi nói như vậy: nếu nhận mọi thứ cúng dường của các đàn-việt có lòng tin sâu dày trong khắp tam thiên đại thiên thế giới mà không phân biệt, không nghĩ đến báo ơn, thì đó gọi là phúc điền (ruộng phúc, người xứng đáng nhận cúng dường, ai cúng dường thì được phúc như gieo giống vào ruộng tốt) chân thật và thù thắng nhất ở thế gian, đó là xuất gia chân thật, đó là giữ giới thanh tịnh."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại nói với Thiện Trụ Ý Thiên tử: "Này Thiên tử, tôi đã cho người ấy xuất gia như vậy, thụ giới như vậy rồi, sẽ lại dạy rằng: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể: không tu ở a-lan-nhã (chốn yên tĩnh xa làng xóm, nơi người tu ẩn cư), cũng không ở trong làng xóm; không ở gần, không ở xa; không ngồi một mình, không ở giữa đông người; không nói nhiều, không im bặt; không đi khất thực (đi xin ăn từng nhà theo phép người tu), không nhận lời mời đến nhà thí chủ thọ trai; không mặc áo phấn tảo (áo may từ vải vụn người ta vứt bỏ), không nhận áo và bát của người khác; không tham nhiều, cũng không ít muốn; không cầu nhiều, cũng không biết đủ; không ngồi dưới gốc cây, không ngồi giữa trời trống; không dùng thuốc hủ lạn (thuốc chế từ thứ bỏ đi, như nước tiểu bò lên men, loại thuốc thô sơ dành cho người tu khổ hạnh), không nhận thịt và bơ sữa.
Này thiện nam tử, nếu các ông có thể đối với mọi hạnh đầu-đà (các hạnh tu khổ hạnh nhằm gột bỏ tham đắm, như ở nơi vắng, chỉ ăn đồ xin được, mặc áo vải vụn, ngồi dưới gốc cây...) mà không khởi phân biệt, tu hành như vậy, thì gọi là thực hành đầy đủ hạnh đầu-đà.' Vì sao? Vì nếu tu hành bằng nhớ nghĩ phân biệt thì đó là tâm ngã mạn thấy các hình tướng.
Này Thiên tử, nếu tu hành như thế thì sẽ nghĩ rằng: 'Ta mặc áo phấn tảo, ta đi khất thực, ta ở dưới gốc cây, ta ngồi giữa trời trống, ta tu ở a-lan-nhã, ta dùng thuốc hủ lạn, ta ít muốn, ta biết đủ, ta tu hạnh đầu-đà.' Này Thiên tử, người tu đúng đắn không sinh ý nghĩ như vậy. Vì sao? Vì người ấy không có mọi sự phân biệt. Lúc ấy người ấy còn không thấy có ta, huống gì lại tính là có công đức đầu-đà. Nếu thấy có thì không thể có chuyện đúng như vậy.
Này Thiên tử, cho nên nếu có người tu hạnh đầu-đà như vậy, không nhớ nghĩ, không phân biệt, thì tôi nói đó là đầu-đà chân thật. Vì sao? Này Thiên tử, người như thế đã giũ bỏ tham dục, giũ bỏ sân khuể, giũ bỏ ngu si, giũ bỏ ba cõi, giũ bỏ năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), giũ bỏ mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), giũ bỏ mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức). Như vậy tôi nói là đầu-đà chân thật (chữ đầu-đà vốn có nghĩa là giũ bỏ). Vì sao? Vì hạnh đầu-đà ấy không lấy không bỏ, không nghĩ không nhớ, không tu không hành, không phải pháp cũng không phải phi pháp. Vì vậy tôi nói đó là đầu-đà chân thật."
Bấy giờ Văn-thù-sư-lợi lại nói với Thiện Trụ Ý Thiên tử: "Này Thiên tử, tôi đã cho người ấy xuất gia như vậy, tu hành như vậy rồi, sẽ lại dạy rằng: 'Các thiện nam tử, nếu nay các ông có thể: không quán tứ thánh đế (bốn sự thật cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ); không tu tứ niệm xứ (bốn phép quán để giữ tâm tỉnh thức: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp); không tu tứ chính cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm điều thiện chưa có, nuôi lớn điều thiện đã có); không tu tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông như ý: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét); không tu ngũ căn (năm gốc rễ của sự tu: tin, tấn, niệm, định, tuệ); không tu ngũ lực (năm sức mạnh phát sinh từ năm căn ấy); không tu thất giác phân (bảy yếu tố giác ngộ); không tu bát thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); không tu ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề (tổng cộng ba mươi bảy pháp tu kể trên, giúp đạt giác ngộ); đừng chứng ba cửa giải thoát.'
Vì sao? Này Thiên tử, các thánh đế ấy đi vào tướng vô sinh (không hề sinh ra), không thể nghĩ mà biết, không thể tu mà chứng. Vì sao? Vì trong chỗ không sinh ấy, làm sao nói là chứng? Này Thiên tử, vì vậy tôi nói niệm xứ là không phải nhớ nghĩ, không phải suy tư; vì là tất cả các pháp nên gọi là niệm xứ. Này Thiên tử, nếu tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thụ cụ túc giới) không trú ở Dục giới, không trú ở Sắc giới, không trú ở Vô sắc giới, nên gọi là tỳ-kheo; không trú nơi tứ niệm xứ, [đó mới là] suy tư tu tập tứ niệm xứ. Suy tư tu tập như thế nào? Vì không suy tư, không tu tập nên gọi là suy tư tu tập. Theo thứ lớp như vậy cho đến ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề, đều nên hiểu như thế.
Này Thiên tử, nếu vị tỳ-kheo thiền hạnh (vị tỳ-kheo chuyên tu thiền định) đối với mọi pháp đều không nắm bắt được gì; vì không nắm bắt được gì nên không suy tư nhớ nghĩ, không phân biệt, không tu không chứng. Vì sao? Này Thiên tử, các pháp ấy chỉ có tên gọi; như ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề, tuy có tên mà không thể nắm bắt, chỉ do nhân duyên phân biệt mà sinh ra. Một tướng, tức là không tướng; vì có tên gọi như vậy nên nói như vậy, mà lời nói ấy cũng không có. Cho nên các pháp ấy tuy có tên gọi để chứng biết, nhưng rốt cuộc không thể nắm bắt. Đó gọi là biết rõ như thật ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề."
Khi ấy Thiện Trụ Ý Thiên tử lại thưa với Văn-thù-sư-lợi: "Thưa Đại sĩ, ngài nói tỳ-kheo thiền hạnh, thế nào gọi là tỳ-kheo thiền hạnh?" Văn-thù-sư-lợi nói: "Này Thiên tử, nếu vị tỳ-kheo ấy đối với mọi pháp chỉ giữ một hạnh, hết sức thuận theo nó, tức là vô sinh, thì đó là thiền hạnh. Lại không có một chút pháp nào để nắm giữ, đó là thiền hạnh. Lại không nắm giữ pháp gì? Nghĩa là không nắm giữ đời này đời sau, không nắm giữ ba cõi, cho đến không nắm giữ mọi pháp; bình đẳng như vậy, đó là thiền hạnh. Này Thiên tử, như người tu thiền hạnh, cho đến không có một pháp nào tương ứng, không hợp không tan, đó là thiền hạnh."
Bấy giờ trong đại chúng của pháp hội, có vô lượng trăm nghìn chúng sinh đều có lòng nghi: "Nay những điều Văn-thù-sư-lợi nói như vậy, làm sao có thể phù hợp với lời dạy của bậc thánh? Vì sao? Thế Tôn vẫn thường nói: 'Nếu người nào vào được ba cửa giải thoát thì gọi là niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não và khổ đau, không còn sinh tử).' Lại như Phật nói: 'Nếu ai tu tập ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề thì sẽ chứng niết-bàn.' Thế mà nay Văn-thù-sư-lợi lại nói rằng không nên tu các hạnh trợ bồ-đề ấy, cũng đừng vào ba cửa giải thoát kia. Chẳng lẽ Văn-thù-sư-lợi nói điều hư dối sao?"
Khi ấy Văn-thù-sư-lợi biết các tỳ-kheo và pháp hội đều có lòng nghi, liền nói với tôn giả Xá-lợi-phất (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Thưa Đại đức (bậc có đức lớn, cách gọi tôn kính vị tỳ-kheo), nay ngài là người đáng tin để làm chứng nhất, vì Thế Tôn đã thụ ký (xác nhận, tuyên bố) ngài là trí tuệ bậc nhất. Thưa Đại đức, ngài chứng pháp ly dục vào lúc nào? Vả lại, khi chứng pháp, há ngài không thấy bốn đế sao?" Xá-lợi-phất đáp: "Không." "Há ngài không tu ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề sao?" Đáp: "Không." "Há ngài không vào ba cửa giải thoát sao?" Đáp: "Không. Thưa Đại sĩ, lúc ấy tôi cho đến không có một pháp nào có thể thấy, có thể trừ, có thể tu, có thể chứng, có thể lựa chọn. Vì sao? Vì mọi pháp là vô vi, không sinh, không lời, là không. Nếu đã là không thì có gì để chứng?" Khi giảng pháp này, trong chúng có ba vạn tỳ-kheo đối với các pháp dứt sạch lậu, tâm được giải thoát.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ bốn.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ năm.
Đời Tùy, Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đạt-ma-cấp-đa dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video