Kinh Đại Bảo Tích: Hội Đại thừa phương tiện (phương tiện: cách khéo léo linh hoạt để giáo hóa, cứu độ chúng sinh), thứ ba mươi tám, phần một
Cư sĩ (người tu tại gia) Trúc Nan-đề, người Thiên Trúc (Ấn Độ), đời Đông Tấn dịch.
Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ, Phật ở tinh xá trong vườn Kỳ Thụ Cấp Cô Độc (khu vườn do thái tử Kỳ-đà và trưởng giả Cấp Cô Độc dâng cúng) tại nước Xá-vệ, cùng với tám nghìn vị đại tỳ-khưu (người xuất gia nam), đều là chúng đại Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, nhằm tự giải thoát), gồm bậc hữu học (còn phải tu học) và vô học (đã tu xong, chứng quả A-la-hán); và một vạn hai nghìn vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc đại sĩ tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh), đều được thần thông, được mọi người biết đến, được đà-la-ni (pháp nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn không quên), biện tài vô ngại (tài giảng nói thông suốt không ngăn ngại), được pháp nhẫn (sự chấp nhận an nhiên chân lý về các pháp), thành tựu trọn vẹn vô lượng công đức.
Bấy giờ Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến) xuất khỏi tam-muội (định: tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn), vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh cung kính vây quanh, Ngài vì họ mà thuyết pháp. Khi ấy trong chúng có vị Bồ-tát Ma-ha-tát tên là Trí Thắng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật mà bạch rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được thế gian tôn kính)! Con muốn hỏi một việc, cúi xin cho phép. Nếu Phật cho phép, con mới dám thưa hỏi."
Phật bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử (người nam có lòng lành hướng về đạo)! Ông cứ tùy ý hỏi, Ta sẽ nói cho ông, dứt điều ông nghi ngờ." Bấy giờ Bồ-tát Trí Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Điều gọi là phương tiện, thế nào là phương tiện của Bồ-tát? Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện như thế nào?"
Hỏi như vậy xong, Phật khen Bồ-tát Trí Thắng: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Ông vì các Bồ-tát Ma-ha-tát mà hỏi về nghĩa phương tiện, đem lại nhiều lợi ích, nhiều an vui, thương xót thế gian, làm lợi ích an vui cho trời và người đời, vì muốn thu nhiếp trí tuệ của các Bồ-tát đời vị lai và giáo pháp của chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại. Này thiện nam tử! Ta sẽ nói cho ông. Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ." Bồ-tát Trí Thắng vâng lời lắng nghe.
"Này thiện nam tử! Bồ-tát hành phương tiện đem một nắm cơm mà bố thí cho hết thảy chúng sinh. Vì sao vậy? Bồ-tát hành phương tiện đem một nắm cơm bố thí, cho dù thấp đến loài súc sinh, cũng nguyện cầu nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí của Phật); vì thế Bồ-tát ấy cùng chung phần ấy với hết thảy chúng sinh, đem hồi hướng (dồn công đức hướng về) A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật). Nhờ hai nhân duyên này mà thu nhiếp hết thảy chúng sinh, đó là: tâm cầu nhất thiết trí và phương tiện của lời nguyện. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu thấy người làm việc bố thí thì sinh tâm tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác), đem thiện căn (gốc rễ điều lành) tùy hỷ ấy nguyện cùng chung với hết thảy chúng sinh, hồi hướng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát phương tiện này cũng nguyện cho người cho và người nhận đều không rời tâm nhất thiết trí; giả sử người nhận là người nhị thừa (người tu theo hai lối Thanh văn và Duyên giác, chỉ nhằm tự giải thoát), cũng nguyện cho họ không rời tâm nhất thiết trí. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu thấy trong các thế giới mười phương có những cây hoa và đủ loại hương không ai làm chủ, liền gom hết lại, nguyện đem cúng dường chư Phật; nếu thấy trong các thế giới mười phương có hoa, hương có chủ, hoặc hương, hoặc lá bị gió thổi bay, cũng gom hết lại, nguyện đem cúng dường chư Phật mười phương. Đem thiện căn ấy, hoặc vì mình, hoặc vì hết thảy chúng sinh được đầy đủ tâm nhất thiết trí; do nhân duyên thiện căn ấy mà được vô lượng giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ mình đã giải thoát). Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu thấy chúng sinh trong các thế giới mười phương đang hưởng các quả báo vui, thấy rồi nghĩ như vầy: "Nguyện cho hết thảy chúng sinh được niềm vui của nhất thiết trí." Nếu thấy chúng sinh trong các thế giới mười phương đang chịu các quả báo khổ, thì vì các chúng sinh ấy sám hối các tội lỗi, và lập lời thệ nguyện lớn lao (đại trang nghiêm: lời nguyện lớn như áo giáp trang bị cho mình) như vầy: "Những khổ não mà chúng sinh này đang chịu, ta xin chịu thay hết, khiến họ được vui." Đem thiện căn ấy nguyện thành nhất thiết trí, trừ khổ não cho hết thảy chúng sinh. Do nhân duyên ấy, rốt cuộc không phải chịu mọi khổ, chỉ hưởng toàn niềm vui. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu lễ một đức Phật, cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi, thì nghĩ như vầy: "Hết thảy Như Lai cùng chung một pháp giới (bản tính chân thật của mọi sự vật), một pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), một giới, một định, một tuệ, một giải thoát, một giải thoát tri kiến." Nghĩ như vậy rồi, nên biết: nếu lễ một đức Phật, cung kính, cúng dường, tôn trọng, khen ngợi, tức là lễ bái, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi hết thảy chư Phật; nếu cúng dường một đức Phật, tức là cúng dường chư Phật mười phương. Cúng dường chư Phật mười phương như vậy rồi, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu là người căn tánh chậm lụt thì không nên tự khinh mình; cho dù chỉ thông thạo được một bài kệ bốn câu, cũng nghĩ như vầy: "Nếu hiểu được nghĩa một bài kệ bốn câu, tức là biết hết thảy Phật pháp; hết thảy Phật pháp đều thu gồm trong nghĩa của một bài kệ này." Thông đạt như vậy rồi, tâm không lười biếng; nếu đến các nước, thành ấp, làng xóm, thì đem lòng từ bi rộng vì người mà nói, không cầu lợi lộc cúng dường, danh tiếng, khen ngợi, và phát nguyện như vầy: "Nguyện cho bài kệ bốn câu này được người khác nghe." Nhờ phương tiện của nhân duyên thiện căn ấy, nguyện khiến hết thảy chúng sinh đều nghe nhiều nhớ nhiều như A-nan (vị đệ tử của Phật nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi), và được biện tài như Như Lai. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu sinh vào nhà nghèo khó, Bồ-tát ấy cho dù phải đi xin ăn, nếu được một nắm cơm thì đem bố thí cho chư tăng, hoặc bố thí cho một người, cũng không lấy làm xấu hổ, mà nên nghĩ như vầy: "Như Phật đã dạy, tấm lòng rộng lớn còn hơn cả việc bố thí của cải. Của cải ta bố thí tuy ít, nhưng với tâm nhất thiết trí, ta nguyện thiện căn này thành nhất thiết trí, khiến các chúng sinh đều được bàn tay báu (bàn tay tuôn ra của báu vô tận để bố thí) như Như Lai." Do nhân duyên ấy mà đầy đủ các nền tảng phúc đức là bố thí, giữ giới, thiền định. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nếu thấy hàng Thanh văn, Duyên giác (người tự mình quán xét lý nhân duyên mà giác ngộ) được nhiều lợi lộc cúng dường, được tôn trọng khen ngợi, thì Bồ-tát ấy tự dùng hai lý do để an ủi lòng mình. Hai lý do ấy là gì? Ấy là: nhờ có Bồ-tát mà có chư Như Lai, nhờ có Như Lai mà có Thanh văn, Duyên giác. Suy nghĩ như vầy: "Người nhị thừa tuy được lợi lộc cúng dường, ta vẫn hơn họ; những gì họ ăn đều là của cha ta (tức đức Phật), cớ sao ta lại sinh lòng mong muốn trong đó?" Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, khi bố thí thì đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa đến bờ giải thoát). Sáu điều ấy là gì? Này thiện nam tử! Khi Bồ-tát thực hành phương tiện, nếu thấy người ăn xin thì trừ bỏ lòng keo kiệt tiếc của, bố thí lớn lao trọn vẹn — đó gọi là đàn ba-la-mật (hạnh bố thí). Tự mình giữ giới cấm, bố thí cho người giữ giới; thấy người phá giới thì khuyên họ giữ giới, khuyên giữ giới rồi sau đó mới bố thí — đó gọi là thi ba-la-mật (hạnh giữ giới). Tự trừ bỏ lòng giận hờn, thực hành lòng từ thương xót, tâm không vẩn đục, làm lợi ích cho chúng sinh, đem tâm bình đẳng mà bố thí — đó gọi là sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục). Nếu khi bố thí đồ ăn uống, thuốc thang, liền đầy đủ sự tinh tấn của thân và tâm trong mọi cử chỉ đi lại, tiến dừng, co duỗi, cúi ngẩng — đó gọi là tỳ-lê-da ba-la-mật (hạnh tinh tấn). Nếu bố thí xong mà tâm được định, vui vẻ hân hoan, chuyên chú không tán loạn — đó gọi là thiền ba-la-mật (hạnh thiền định). Bố thí như vậy rồi, phân tích các pháp: ai là người cho? Ai là người nhận? Ai là người nhận quả báo? Quán xét như vậy rồi, thấy không có một pháp nào gọi là người cho, hoặc người nhận, hoặc người nhận quả báo — đó gọi là bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấu suốt thực tướng). Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, đầy đủ sáu ba-la-mật."
Bấy giờ Bồ-tát Trí Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thật chưa từng có! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, ngay trong lúc bố thí, nhờ việc bố thí ấy mà thu nhiếp hết thảy Phật pháp và các chúng sinh." Phật bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Đúng như ông nói. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện, nhờ sức phương tiện nên dù bố thí ít, phúc đức có được vẫn vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (con số nhiều không đếm được)."
Phật lại bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát dù đã đến bất thoái chuyển địa (bậc tu không còn thoái lui), cũng dùng phương tiện mà thực hành bố thí. Đó gọi là Bồ-tát thực hành phương tiện. Này thiện nam tử! Có lúc ác tri thức (người bạn xấu dẫn dắt sai đường) dạy Bồ-tát rằng: "Ông ở mãi trong sinh tử làm gì? Hãy ngay thân này sớm vào Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, ra khỏi sinh tử)." Bồ-tát biết vậy thì nên lìa xa người ấy, nghĩ rằng: "Ta đã lập thệ nguyện lớn như thế để giáo hóa hết thảy chúng sinh, người này lại gây trở ngại cho ta. Nếu ta không ở trong sinh tử, làm sao giáo hóa được vô lượng chúng sinh?""
Bồ-tát Trí Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu có chúng sinh vì vọng tưởng mà phạm bốn tội nặng (bốn giới căn bản của người xuất gia: giết người, trộm cướp, dâm dục, nói dối là đã chứng đạo) thì sao?" Phật bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Nếu Bồ-tát xuất gia vì vọng tưởng mà phạm bốn tội nặng, Bồ-tát hành phương tiện có thể diệt trừ hết. Nay Ta cũng nói rằng không có người phạm tội và người chịu quả báo."
Bồ-tát Trí Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát phạm tội?" Phật bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Bồ-tát dù giữ giới giải thoát, suốt trăm nghìn kiếp ăn trái cây, ăn cỏ, nhẫn chịu được lời tốt xấu của chúng sinh, nhưng nếu cùng tư duy pháp giống như Thanh văn, Duyên giác — này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát phạm tội nặng. Này thiện nam tử! Như người Thanh văn phạm giới cấm nặng thì không thể ngay thân này vào Niết-bàn; này thiện nam tử, Bồ-tát cũng vậy, nếu không trừ bỏ lối tư duy pháp chung với Thanh văn, Duyên giác, không buông bỏ, không sám hối, thì trọn không thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nói là đạt được Phật pháp thì không có lẽ ấy."
Bấy giờ tôn giả A-nan bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Sáng nay con vào thành Xá-vệ lần lượt khất thực, thấy Bồ-tát Chúng Tôn Vương cùng một người nữ ngồi chung một giường." A-nan nói lời ấy xong, ngay lúc đó mặt đất chấn động sáu cách. Bồ-tát Chúng Tôn Vương ở giữa đại chúng bay lên hư không, cao bằng bảy cây đa-la (loại cây thốt nốt rất cao, dùng làm đơn vị đo chiều cao), nói với A-nan: "Thưa tôn giả! Có ai phạm tội mà lại đứng được giữa hư không chăng? A-nan, ông có thể đem việc này hỏi Thế Tôn: thế nào là tội, thế nào là không phải tội."
Khi ấy A-nan lo buồn đến trước Phật, quỳ gối phải sát đất, tay ôm chân Phật: "Bạch Thế Tôn! Nay con xin sám hối. Bậc rồng lớn (ví bậc đại sĩ) như thế mà con lại nói là phạm tội; vị Bồ-tát như thế mà con lại đi tìm lỗi. Bạch Thế Tôn! Nay con xin sám hối, cúi xin chấp nhận."
Phật bảo A-nan: "Ông không nên tìm lỗi nơi các bậc đại sĩ Đại thừa. A-nan! Hàng Thanh văn các ông phải tu định tịch diệt ở nơi có ngăn che (tránh xa các chướng ngại) thì mới không bị trở ngại mà dứt hết các kết sử (phiền não trói buộc) (?). A-nan! Bồ-tát hành phương tiện thành tựu tâm nhất thiết trí như vậy, dù ở trong cung cùng các thể nữ vui chơi, cũng không khởi việc ma và các trở ngại, mà vẫn đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao vậy? A-nan! Bồ-tát hành phương tiện không có tiếp nhận chúng sinh nào như thế mà không đem Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) khuyên dạy, hoặc khuyên hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (?). A-nan! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân học Đại thừa mà không rời tâm nhất thiết trí, khi thấy năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm) vừa ý, liền ở trong đó cùng vui chơi — A-nan, ông nên nghĩ như vầy: Vị Bồ-tát ấy chính là người có thể thành tựu gốc rễ của Như Lai."
Phật bảo A-nan: "Nay ông hãy lắng nghe, lắng nghe: vì duyên cớ gì mà Bồ-tát Ma-ha-tát Chúng Tôn Vương cùng người nữ ấy ngồi chung một giường. A-nan! Người nữ ấy trong năm trăm đời quá khứ từng làm vợ của Bồ-tát Chúng Tôn Vương. Do thói quen cũ, người nữ ấy thấy Bồ-tát Chúng Tôn Vương thì lòng sinh yêu đắm, bị trói buộc không buông được. Bồ-tát Chúng Tôn Vương này nhờ sức uy đức, dung mạo đoan chính và giữ giới, nên người nữ thấy rồi vui mừng hớn hở, ở một chỗ riêng mà khởi ý nghĩ như vầy: "Nếu Bồ-tát Chúng Tôn Vương chịu cùng ta ngồi chung một giường, ta sẽ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề."
A-nan! Khi ấy Bồ-tát Chúng Tôn Vương biết điều người nữ ấy nghĩ trong lòng. Biết vậy rồi, sáng sớm ông mặc y, cầm bát, vào thành Xá-vệ lần lượt khất thực, đến nhà người nữ ấy liền vào trong nhà. Ngay lúc đó ông suy niệm pháp môn này: "Địa đại (yếu tố đất, tính cứng chắc, một trong bốn yếu tố tạo nên vật chất) bên trong và địa đại bên ngoài đều là một địa đại." Với tâm quán địa đại ấy, ông nắm tay người nữ cùng ngồi chung một giường. Bồ-tát Chúng Tôn Vương liền ở trên chỗ ngồi nói bài kệ rằng:
Như Lai không khen ngợi sự ham muốn mà phàm phu theo đuổi;
Lìa dục và tham ái mới thành Thiên Nhân Sư (Thầy của trời và người, danh hiệu Phật).
Phật bảo A-nan: "Khi ấy người nữ nghe bài kệ này xong, lòng rất vui mừng, hớn hở vô cùng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, hướng về Bồ-tát Chúng Tôn Vương cúi đầu sát chân kính lễ, nói bài kệ rằng:
Con không tham đắm ái dục; tham dục là điều Phật quở trách;
Lìa dục và tham ái mới thành Thiên Nhân Sư.
Nói kệ xong, cô nói như vầy: "Tâm dục xấu xa con khởi lên trước đây, nay xin sám hối, liền sinh ý muốn lành, phát tâm bồ-đề, nguyện làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh.""
Phật bảo A-nan: "Khi ấy Bồ-tát Chúng Tôn Vương khuyên người nữ ấy phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề xong, liền rời chỗ ngồi đi. A-nan! Ông hãy xem người nữ này chuyên tâm vào phúc báo. Nay Ta dùng chánh biến tri (trí biết chân chính và trọn khắp) thọ ký (báo trước việc thành Phật) cho người nữ ấy: sau khi mạng chung ở đời này sẽ chuyển thân nữ thành nam tử; trong chín mươi chín kiếp về đời sau, cúng dường trăm nghìn vô lượng a-tăng-kỳ chư Phật, đầy đủ hết thảy Phật pháp, được thành Phật hiệu là Vô Cấu Phiền Não Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được trời người cúng dường), Chánh Biến Tri. Sau khi đức Phật ấy thành đạo, vào thời đó không có một người nào khởi tâm bất thiện. A-nan nên biết: quyến thuộc được Bồ-tát hành phương tiện thu nhiếp, trọn không bao giờ đọa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh)."
Bấy giờ Bồ-tát Chúng Tôn Vương từ trên không trung xuống, cúi đầu lễ chân Phật, lễ xong bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành phương tiện, nếu vì một người mà khởi tâm đại bi, gom góp pháp lành, dù có vẻ như phạm tội hay thật sự phạm tội, phải đọa vào đại địa ngục trăm nghìn kiếp — bạch Thế Tôn, Bồ-tát này cũng cam chịu mọi điều ác và nỗi khổ địa ngục, đem thiện căn ấy nguyện không bỏ rơi một người nào."
Khi ấy Thế Tôn khen Bồ-tát Chúng Tôn Vương: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Bồ-tát thành tựu tâm bi như vậy thì dù hưởng năm dục cũng không phạm tội nặng, lìa các tội lỗi và xa hết mọi nghiệp đọa vào đường ác.
Này thiện nam tử! Ta nhớ thuở quá khứ, cách đây a-tăng-kỳ kiếp, lại còn hơn số ấy nữa, có một vị phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn) tên là Thụ Đề, suốt bốn mươi hai ức năm ở trong rừng vắng thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, giữ giới không dâm dục). Bấy giờ vị phạm chí ấy qua hết số năm ấy rồi, từ trong rừng ra, vào thành Cực Lạc. Vào thành rồi, thấy có một cô gái. Cô gái thấy vị phạm chí dáng vẻ đoan nghiêm, liền khởi lòng dục, chạy theo phạm chí, đưa tay nắm lấy chân ông rồi ngã nhào xuống đất.
Này thiện nam tử! Khi ấy phạm chí bảo cô gái: "Này chị, chị cầu điều gì?" Cô gái đáp: "Tôi cầu ông." Phạm chí nói: "Này chị, tôi không làm việc dâm dục." Cô gái nói: "Nếu ông không chiều theo tôi, nay tôi sẽ chết."
Này thiện nam tử! Khi ấy phạm chí Thụ Đề suy nghĩ như vầy: "Đây không phải pháp của ta, cũng không phải lúc của ta. Ta đã tu phạm hạnh trong sạch suốt bốn mươi hai ức năm, sao nay lại phá hoại?" Bấy giờ phạm chí gắng sức giằng mạnh ra, đi được bảy bước. Đi được bảy bước rồi, ông sinh lòng thương xót, suy nghĩ như vầy: "Ta dù phạm giới mà đọa vào đường ác, ta vẫn chịu nổi nỗi khổ địa ngục; nay ta không nỡ thấy người nữ này chịu khổ não như thế, không để người này vì ta mà chết."
Này thiện nam tử! Bấy giờ phạm chí suy nghĩ như vậy rồi, quay trở lại chỗ cô gái, đưa tay phải nắm lấy cô mà nói: "Này chị, hãy đứng dậy, tùy ý chị muốn." Này thiện nam tử! Bấy giờ phạm chí cùng cô ấy sống chung làm vợ chồng mười hai năm. Qua mười hai năm rồi, ông lại xuất gia, liền đầy đủ trở lại tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không lường: từ, bi, hỷ, xả). Đầy đủ rồi, khi mạng chung ông sinh lên cõi Phạm thiên (cõi trời thanh tịnh đã lìa dục).
Này thiện nam tử! Ông chớ nghi ngờ. Vị phạm chí lúc ấy chính là thân Ta; người nữ ấy nay chính là Cù-di (một người vợ của thái tử Tất-đạt-đa trước khi xuất gia). Này thiện nam tử! Lúc ấy Ta vì lòng dục của cô gái ấy mà tạm khởi tâm bi, liền vượt khỏi nỗi khổ sinh tử của mười trăm nghìn kiếp. Này thiện nam tử! Ông hãy xem như vậy: các chúng sinh khác do ái dục mà đọa địa ngục, còn Bồ-tát hành phương tiện do đó lại sinh lên Phạm thiên. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện."
Phật lại bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Nếu Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên (hai vị đại đệ tử của Phật) và những vị khác biết thực hành phương tiện, thì đã không để Cù-già-ly (một tỳ-khưu phỉ báng hai vị ấy nên bị đọa) đọa vào địa ngục. Vì sao vậy? Này thiện nam tử! Ta nhớ đời quá khứ, vào thời Phật Câu-lưu-tôn, có một vị tỳ-khưu tên là Vô Cấu, ở trong hang nơi rừng hoang. Cách hang không xa có năm vị tiên nhân.
Lúc đó bỗng nổi mây lớn, đổ mưa to. Có một cô gái nghèo đang đi đường gặp mưa dữ, lạnh lẽo, áo quần không đủ che thân, sợ hãi, liền vào trong hang chỗ Vô Cấu ở. Khi mưa đã tạnh, tỳ-khưu Vô Cấu cùng cô gái ấy từ trong hang đi ra. Năm vị tiên nhân thấy việc ấy, lòng nảy ý nghĩ xấu xa, bảo nhau rằng: "Tỳ-khưu Vô Cấu lòng gian xảo, đã làm việc không trong sạch."
Khi ấy tỳ-khưu Vô Cấu biết điều các tiên nhân nghĩ trong lòng, liền vọt thân lên hư không cao bằng bảy cây đa-la. Năm vị tiên nhân thấy tỳ-khưu Vô Cấu bay lên hư không, thấy rồi lại bảo nhau: "Theo những sách vở kinh luận chúng ta đã đọc, nếu người làm việc không trong sạch thì không thể bay lên hư không như thế; nếu tu hạnh trong sạch thì mới có thể như vậy." Khi ấy các tiên nhân liền hướng về Vô Cấu, năm vóc gieo xuống đất (hai đầu gối, hai tay và đầu chạm đất, cách lễ kính cao nhất), chắp tay sám hối, không dám che giấu."
Phật bảo Bồ-tát Trí Thắng: "Này thiện nam tử! Lúc ấy nếu tỳ-khưu Vô Cấu không dùng phương tiện bay lên hư không như vậy, thì năm vị tiên nhân ấy ngay thân sống này đã vào địa ngục. Này thiện nam tử! Tỳ-khưu lúc ấy há phải người nào khác, chính là Bồ-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp). Này thiện nam tử! Nay ông nên biết: nếu Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên dùng phương tiện như vậy bay lên hư không, thì tỳ-khưu Cù-già-ly đã không đọa địa ngục. Này thiện nam tử! Nay ông nên biết: phương tiện mà các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành, hàng Thanh văn, Duyên giác đều không có.
Này thiện nam tử! Ví như người kỹ nữ thạo sáu mươi bốn dáng điệu quyến rũ, vì của cải, dùng lời ngọt ngào dụ dỗ người khác, giả vờ hứa hiến thân, khiến người ấy đem những vật quý trọng cho mà không chút tiếc; sau khi được vật ấy rồi thì đuổi người ấy đi, không hề hối hận. Này thiện nam tử! Bồ-tát hành phương tiện cũng biết tùy theo chỗ thích hợp mà thực hành phương tiện, giáo hóa hết thảy chúng sinh như vậy: tùy theo điều họ muốn mà hiện thân, đối với vật họ cần thì lòng không keo tiếc, cho đến bỏ cả thân mạng. Vì chúng sinh, Bồ-tát ưa thích thiện căn mà không cầu quả báo; biết các chúng sinh đã gieo thiện căn, tâm không còn thoái lui, thì ngay khi ấy tâm liền buông bỏ, đối với năm dục đã thị hiện thì vĩnh viễn không còn quyến luyến.
Này thiện nam tử! Ví như con ong đen trong loài súc vật, đối với mọi bông hoa tuy có trải qua hương vị, nhưng ở trong đó không có ý nương tựa, không hề yêu đắm, hương của hoa, lá, cành cũng không mang theo mà bay đi. Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện cũng như vậy: vì giáo hóa chúng sinh mà ở trong năm dục, thấy pháp là vô thường, không vì tưởng là thường còn mà khởi lòng yêu đắm, lại không tự hại mình cũng không hại người.
Này thiện nam tử! Như hạt giống nhỏ tuy nảy ra mầm, nhưng bản sắc của nó không hề tổn giảm, không sinh ra vật khác. Này thiện nam tử! Cũng vậy, với hạt giống là trí tuệ không, vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô tác (không tạo tác, không mong cầu), vô ngã (không có cái "ta" thật), Bồ-tát dù có phiền não, vui chơi trong năm dục, cũng không sinh ra mầm ba đường ác, không tổn hại màu sắc của thiện căn, cũng không thoái lui.
Này thiện nam tử! Ví như người đánh cá lấy mồi bôi lên lưới, thả xuống vực sâu, khi đã được đầy như ý muốn thì liền kéo lên. Này thiện nam tử! Bồ-tát hành phương tiện cũng như vậy: dùng trí tuệ không, vô tướng, vô tác, vô ngã mà hun đúc tu luyện tâm mình, kết lại làm lưới, lấy tâm nhất thiết trí làm mồi bôi; dù thả vào trong bùn nhơ năm dục, vẫn theo như sở nguyện mà kéo ra khỏi dục giới (cõi còn ham muốn), sau khi mạng chung sinh lên cõi Phạm thiên.
Này thiện nam tử! Ví như có người giỏi thần chú, bị quan bắt, bị trói năm chỗ; người ấy tự nhờ sức thần chú mà bứt đứt năm dây trói, tùy ý ra đi. Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện cũng như vậy: dù ở trong năm dục cùng vui chơi, vì giáo hóa chúng sinh theo điều họ mong cầu, nhưng dùng thần chú nhất thiết trí mà bứt đứt dây trói năm dục, sinh lên cõi Phạm thiên.
Này thiện nam tử! Ví như một tráng sĩ giỏi phép đánh trận, giấu một con dao sắc, hộ tống người đi đường. Trong đoàn người ấy không một ai biết người này ngầm mang mưu lạ, nên trở lại khinh thường anh, lại sinh lòng thương hại, không có lòng kính trọng, bảo nhau rằng: "Người kia đã không có khí giới, cũng không có bè đảng, đây không phải tráng sĩ, lại không có sức mạnh; thân mình còn không cứu nổi, làm sao cứu được người khác? Người này mà phá được giặc thì không có lẽ ấy; hắn ắt sẽ gặp nhiều khốn đốn." Khi ấy tráng sĩ đến đầm hoang, bọn giặc cùng nổi lên. Lúc đó tráng sĩ chuẩn bị chắc chắn cho mình, liền rút con dao đã giấu ra, vừa vung dao một lần thì bọn giặc mất mạng. Bọn giặc đã bị diệt, anh lại giấu dao đi.
Này thiện nam tử! Bồ-tát hành phương tiện khéo giấu con dao trí tuệ, dùng phương tiện ở trong năm dục cùng vui chơi để giáo hóa chúng sinh. Hàng Thanh văn thấy Bồ-tát phương tiện này ở trong năm dục cùng vui chơi, vì không biết phương tiện nên sinh tâm vẩn đục, hoặc lại thương hại cho là buông lung, nghĩ rằng: "Người như thế còn không tự độ được mình, huống gì cứu độ được hết thảy chúng sinh; nói là phá được ma thì không có lẽ ấy." Khi ấy Bồ-tát khéo dùng con dao trí tuệ phương tiện, theo điều mong cầu mà chặt đứt các phiền não, khiến tiêu diệt hết; nhờ con dao trí tuệ mà đến cõi Phật thanh tịnh, nơi không có nữ nhân, cho đến không có lấy một ý nghĩ dục nào.
Bấy giờ có vị Bồ-tát tên là Ái Tác, vào thành Xá-vệ lần lượt khất thực, dần dần đến nhà một vị trưởng giả. Trưởng giả có người con gái tên là Đức Tăng, ở trên lầu cao. Khi ấy cô gái nghe tiếng Bồ-tát, liền cầm thức ăn đi ra, đến chỗ Bồ-tát Ái Tác. Cô gái thấy Bồ-tát, đắm lấy hình dung, tướng tốt, âm thanh của ngài, lòng dục liền nổi lên, bị lửa dục thiêu đốt, ngay lúc ấy mạng chung, xương cốt rã rời.
Bồ-tát Ái Tác thấy cô gái Đức Tăng, cũng khởi ý nghĩ xấu, tâm dâm dục. Lúc ấy Bồ-tát Ái Tác liền tự suy xét: "Pháp kia là gì? Pháp là chỗ vướng mắc (?). Mắt kia là gì? Mắt này là gì? Bản tính của mắt không có hiểu biết, chỉ là một khối thịt, không yêu, không biết, không nghĩ, không cảm, không phân biệt gì; bản tính nó vốn không. Tai, mũi, lưỡi, thân, ý và pháp cũng như vậy. Da mỏng, da dày, máu, thịt, mỡ, tóc, lông, móng, răng, xương, tủy, gân, mạch, từ chân đến đỉnh đầu..." Quán xét như vậy rồi, thấy dù trong hay ngoài, không có một pháp nào đáng để yêu đắm; đối với giận dữ, ngu si cũng vậy. Quán xét mọi pháp đúng như thật, liền lìa tâm dục, được vô sinh nhẫn (chứng biết các pháp vốn không sinh không diệt, tâm an trụ không lay động). Được vô sinh nhẫn rồi, lòng vui mừng hớn hở vô cùng, liền bay lên hư không cao bằng một cây đa-la, đi vòng quanh thành Xá-vệ bảy vòng.
Bấy giờ Thế Tôn thấy Bồ-tát Ái Tác bay vút trên hư không như ngỗng chúa, không gì ngăn ngại. Phật thấy vậy, bảo A-nan rằng: "A-nan! Ông có thấy Bồ-tát Ái Tác bay vút trên hư không như ngỗng chúa, không gì ngăn ngại chăng?" A-nan thưa: "Dạ vâng, con đã thấy." Phật bảo A-nan: "Bồ-tát Ái Tác này nhân khởi tâm dục mà truy xét các pháp, liền phá được quân ma, sẽ chuyển pháp luân (giảng nói giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp)."
Khi ấy cô gái Đức Tăng sau khi mạng chung, sinh lên cõi trời Ba mươi ba (trời Đao-lợi, cõi trời trên đỉnh núi Tu-di do ba mươi ba vị trời cai quản), chuyển thân nữ thành nam tử, tự nhiên ở trong cung điện bảy báu, ngang dọc đều mười hai do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), có một vạn bốn nghìn thể nữ cõi trời hầu hạ chung quanh. Thiên tử Đức Tăng này biết được túc mạng (đời sống trước), truy xét nghiệp hạnh trước kia: "Do nghiệp duyên gì mà ta sinh đến đây?" Suy nghĩ như vậy rồi, thấy mình ở thành Xá-vệ làm con gái nhà trưởng giả, nhân thấy Bồ-tát Ái Tác mà sinh tâm dâm dục, lòng dục bừng bừng, ngay thân ấy mạng chung, liền chuyển thân nữ thành nam tử: "Ta nhờ việc ấy mà được vô lượng thần lực."
Khi ấy thiên tử Đức Tăng suy nghĩ như vầy: "Nhân khởi dâm dục mà được quả báo như thế; nay ta đối với Bồ-tát Ái Tác nên đem tâm thật thanh tịnh mà lễ kính cúng dường. Nay nếu ta cứ ở đây mà lo hưởng năm dục trước, thì không phải lẽ." Suy nghĩ như vậy rồi, liền muốn đến chỗ Như Lai, đồng thời muốn gặp Bồ-tát Ái Tác để lễ kính cúng dường. Khi ấy thiên tử Đức Tăng cùng quyến thuộc mang hoa trời, hương trời, hương xoa, hương bột, ngay đầu hôm đến chỗ Phật, tự dùng ánh sáng của mình chiếu khắp tinh xá Kỳ Hoàn, vào bái kiến Thế Tôn và gặp Ái Tác, liền đem hoa trời, hương bột, hương xoa cúng dường Phật, cúi đầu lễ chân Phật và Bồ-tát Ái Tác cùng hết thảy đại chúng, đi quanh bên phải ba vòng, chắp tay hướng về Phật, liền nói bài kệ rằng:
"Bậc Tôn quý của trời người thật không thể nghĩ bàn; hạnh mà Bồ-tát thực hành
cũng không thể nghĩ bàn; giáo pháp của Như Lai không thể nghĩ bàn;
bậc có danh tiếng lớn cũng không thể nghĩ bàn. Con xưa kia ở thành Xá-vệ
từng là một cô gái, ở trong nhà trưởng giả, tên là Đức Tăng.
Tuổi con còn nhỏ, dung mạo đoan chính, cha mẹ thương yêu,
hết lòng che chở gìn giữ. Đức Như Lai Thế Tôn, bậc không hề cợt nhả,
có người con là Ái Tác, có uy đức lớn, vào thành Xá-vệ
đi khất thực, lần lần đến nhà cha con ở.
Khi ấy con nghe giọng nói hay đẹp của ngài, lòng rất vui mừng,
liền cầm thức ăn đi ra, ngay lúc ấy đến trước bậc tu hành với tâm lớn,
người con của Như Lai là Bồ-tát Ái Tác. Khi thấy Bồ-tát,
hình bóng ngài đã ở trong lòng con; ngắm vẻ trong sạch tuyệt đẹp của ngài, lòng con sinh dục nhiễm:
'Nếu ta không được điều trong lòng mong muốn, thì ngay lúc ấy
sẽ mất mạng.' Lúc ấy miệng con không nói được,
thức ăn trên tay không trao cho ngài được, trong lòng nóng bỏng
mà khởi dâm dục; khi ấy thân nóng rực, liền mạng chung.
Con mạng chung rồi, chỉ trong khoảnh khắc một niệm, liền được sinh lên
cõi trời Ba mươi ba, lìa bỏ thân nữ thấp kém nhất,
được thành nam tử, được người khen ngợi; cung điện thù diệu
tự nhiên hiện ra, đủ loại báu đẹp mà người đời quý trọng,
đủ một vạn bốn nghìn thể nữ; quyến thuộc như thế
đều là của con. Con nhân duyên ấy liền xem lại đời trước,
tự suy nghĩ, liền biết nhân xưa: do khởi tâm dục
mà được quả báo như thế. Con đem tâm nhiễm nhìn Ái Tác,
do thấy Bồ-tát mà được ánh sáng vui mừng; thân con phát ra
ngọn lửa ánh sáng, là nhờ nghiệp duyên ấy mà được quả báo như thế.
Con trọn không nguyện cầu nhị thừa; chỗ con mong cầu,
chỉ Phật biết rõ. Tâm dâm dục mà còn được quả báo như thế,
huống gì đem tâm lành mà cúng dường. Như con hôm nay
hướng về Thế Tôn phát nguyện như vầy: cầu nhất thiết trí;
dù phải tu hành số kiếp nhiều như cát sông Hằng, trọn không thoái lui
khỏi trí tuệ Phật. Được gặp bậc thiện tri thức (người bạn lành dẫn dắt đúng đường) là Bồ-tát Ái Tác,
nay con sẽ đem pháp chân thật mà cúng dường; những cách cúng dường khác
không phải là cúng dường; chỉ có phát tâm bồ-đề mới là cúng dường chân thật.
Thực hành bồ-đề là tối thắng tối tôn; con không còn đem lòng dục
nhìn các nữ nhân nữa. Con nguyện như vậy: đã lìa thân nữ,
xin hướng về chư Phật, những bậc nói bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật) (?). Cha mẹ con
sáng ra thấy thân con tan nát rã rời, kêu gào khóc lóc;
cha mẹ cho rằng đó là do tỳ-khưu gây ra, kêu oan khóc lóc,
mắng nhiếc tỳ-khưu. Thần lực của Phật khiến vị thiên tử ấy
đến chỗ cha mẹ, quở trách khuyên can: 'Đối với vị tỳ-khưu này
chớ sinh giận hờn, kẻo trong đêm dài phải chịu các khổ não.
Cô gái Đức Tăng trước đã mạng chung, liền được sinh lên
cõi trời Ba mươi ba, lìa thân nữ, được thành nam tử,
làm thân người trời, ánh sáng chiếu xa. Cha mẹ nay nên
đến chỗ Thế Tôn; tâm bất thiện trước kia, nay nên sám hối.
Ngoài Như Lai, chư Phật Thế Tôn, không còn ai
có thể nương về.' Với tâm không sợ hãi, thiên tử khuyên bảo cha mẹ.
Ngay khi ấy cha mẹ được nghe danh hiệu Phật, liền cùng nhau
đến chỗ Phật Thích-ca Mâu-ni. Đến chỗ Phật rồi,
cúi đầu kính lễ Đấng tôn quý nhất trong loài hai chân, nay sám hối
tâm giận hờn trước kia; cung kính tôn trọng bậc Tôn quý trong loài người,
nay xin thưa hỏi: 'Như Lai tự biết rõ, làm sao có thể cúng dường
Phật, Pháp và Tăng; làm sao tu tập, thực hành hạnh lành?
Những điều hỏi như thế, xin vì chúng con mà nói; nếu được nghe rồi,
chúng con sẽ chuyên tâm tu hành.' Phật biết tâm cha mẹ đã quyết định,
Bậc Thầy của trời người nói lời như vầy: 'Nếu muốn cúng dường
hết thảy chư Phật, hãy chuyên tâm bền chắc phát tâm bồ-đề.'
Cha mẹ Đức Tăng cùng các quyến thuộc, số lượng đủ
năm trăm người, nghe Bậc Thầy trời người nói lời như thế,
liền phát tâm bồ-đề và lập đại nguyện. Bấy giờ Phật bảo
hiền giả A-nan: 'Nay ông hãy khéo nghe điều Ta nói:
hạnh của Bồ-tát không thể nghĩ bàn, trí tuệ vô thượng
và phương tiện cũng vậy. Bồ-tát Ái Tác đã nhiều lần phát nguyện:
Nữ nhân nào thấy ta, nếu khởi tâm dục, thì ngay lúc ấy được lìa
thân nữ, được thành nam tử, được người tôn kính.
A-nan, ông hãy xem sức công đức như thế: nếu phạm điều phi pháp
lẽ ra phải đọa đường ác, nhưng bậc dũng sĩ làm thì lại phá được quân ma,
khiến người kia sinh lên trời, được làm người trời. Nay vị thiên tử này
cúng dường Ta, lòng cung kính, hướng thẳng về bồ-đề;
vị ấy sẽ cúng dường vô lượng Thế Tôn, đời sau thành Phật
hiệu là Thiện Kiến. Năm trăm người này hướng về bồ-đề
cũng sẽ thành Phật, làm Thầy của trời người. Phật có đức như thế,
ai lại không cúng dường? Tin sâu vào điều này thì được niềm vui vô lượng.
Không phải một nữ nhân, không phải hai, không phải ba, mà vô lượng trăm nghìn
na-do-tha (đơn vị số đếm cực lớn) ức người thấy Ái Tác mà khởi tâm dâm dục,
liền mạng chung, được làm nam tử. Bậc Đại Y Dược Vương (vua thầy thuốc lớn, ví Bồ-tát chữa bệnh phiền não cho chúng sinh)
có danh tiếng lớn, Bồ-tát như thế ai lại không tôn kính?
Dù khởi tâm dục mà còn được vui sướng, huống gì đối với Bồ-tát
mà sinh tâm cung kính.'"
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ sáu.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ bảy.
Cư sĩ Trúc Nan-đề, người Thiên Trúc (Ấn Độ), đời Đông Tấn dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video