Thiên 149 — Hội 38 Phương tiện Đại thừa – phần 2

 Hội Đại thừa Phương tiện (Đại thừa: "cỗ xe lớn", giáo pháp nhắm đưa tất cả chúng sinh cùng đến giác ngộ; Phương tiện: những cách khéo léo, linh hoạt mà Phật và Bồ-tát dùng để dẫn dắt chúng sinh), hội thứ ba mươi tám, phần hai.

 Lúc ấy, Tôn giả A-nan (vị đệ tử thân cận, chuyên hầu bên Phật) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Ví như núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, đứng ở trung tâm một thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), vật gì đủ các màu đến gần núi thì đều hóa cùng một màu vàng. Bạch Thế Tôn! Chúng sinh nào đến gần Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), dù mang tâm giận dữ, tâm trong sạch hay tâm nhiễm dục vọng, thì tất cả đều hóa cùng một màu tát-bà-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật).

 Bạch Thế Tôn! Từ nay trở đi, con đối với các Bồ-tát sinh lòng tôn trọng như đối với núi Tu-di. Bạch Thế Tôn! Ví như có một vị thuốc chúa tên là Tất Kiến; người uống thuốc ấy, dù mang tâm giận dữ hay tâm trong sạch, đều được khỏi bệnh, vì thuốc ấy trừ được mọi chất độc. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát cũng như vậy: ai đến chỗ Bồ-tát, dù với tâm giận hay tâm trong sạch, Bồ-tát đều có thể trừ cho họ mọi bệnh tham lam, giận dữ, si mê."

 Bấy giờ Thế Tôn khen A-nan: "Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói."

 Lúc ấy Ma-ha Ca-diếp (vị đại đệ tử nổi tiếng về khổ hạnh) thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn, thật là điều chưa từng có! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu hành sâu rộng) là bậc tôn quý bậc nhất. Bồ-tát Ma-ha-tát tu các thiền định (phép tu lắng tâm, gom tâm vào một chỗ, đạt các tầng tâm thức vắng lặng), tu xong lại trở vào Dục giới (cõi của các loài còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm cả cõi người) để giáo hóa chúng sinh. Tuy thực hành ba pháp Không (thấy mọi sự vật không có tự tính cố định), Vô tướng (không bám vào hình tướng) và Vô tác (không mong cầu, không tạo tác), và dùng chúng để giáo hóa chúng sinh, khiến họ thành Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cốt giải thoát riêng mình) hay Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng cốt giải thoát riêng mình), nhưng nhờ lòng đại từ bi mà tự mình trọn không rời tâm tát-bà-nhã.

 Bạch Thế Tôn! Phương tiện mà Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành thật không thể nghĩ bàn. Như thế, tuy Bồ-tát chịu sự ràng buộc của sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm, nhưng ở trong đó không hề ưa thích, bám víu. Bạch Thế Tôn! Nay con muốn dùng tài lạc thuyết biện tài (tài ăn nói lưu loát, ưa thuyết giảng không vướng mắc) để nói một phần nhỏ công đức của các Bồ-tát."

 Phật bảo Ca-diếp: "Tùy ý ông nói."

 "Bạch Thế Tôn! Ví như có một vùng đầm hoang rộng lớn đầy đói khát, có bức tường lớn cao đến tận Vô Sắc giới (cõi cao nhất trong ba cõi, nơi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Đầm hoang đói khát ấy chỉ có một cửa, mà trong đầm có rất nhiều chúng sinh. Cách đầm không xa có một thành lớn, giàu có, an vui, thịnh vượng, đẹp đẽ, trong sạch, tuyệt diệu; chúng sinh nào vào được thành ấy thì không còn già, bệnh, chết. Con đường dẫn tới thành chỉ rộng một thước (đơn vị đo chiều dài thời xưa, khoảng hai, ba gang tay), thẳng tắp.

 Trong đám người ở đầm có một người trí, thông minh lanh lợi, sáng suốt, bỗng khởi lòng muốn dùng đại từ bi để làm lợi ích, đem an vui cho tất cả chúng sinh. Người ấy liền cất tiếng lớn trong đầm hoang mà nói: 'Mọi người nên biết, cách đây không xa có một thành lớn, giàu có, an vui, thịnh vượng, đẹp đẽ, trong sạch, tuyệt diệu, là chỗ ở của nhiều trời và người. Chúng sinh nào vào thành ấy thì không còn già, bệnh, chết, lại có thể nói được phép lìa già, bệnh, chết. Các vị hãy đến, cùng nhau tới đó; tôi sẽ làm người dẫn đường lớn cho mọi người.'

 Trong đầm hoang ấy có những chúng sinh hèn kém, sinh lòng mong mỏi được giải thoát, nhưng lại nói: 'Nếu ông khiến được chúng tôi cứ ở lại trong đầm này thì chúng tôi sẽ nghe theo lời dạy; còn nếu muốn bắt chúng tôi ra khỏi đầm thì chúng tôi không chịu.' Có những chúng sinh bậc trên thì nói: 'Tôi sẽ cùng ông đến nơi ông định đến.' Còn những chúng sinh ít phúc trong đầm, nghe lời kêu gọi ấy thì không tin, không theo người trí.

 Bạch Thế Tôn! Khi ấy người trí ra khỏi đầm hoang, nhìn quanh bốn phía, thấy có một con đường chỉ rộng một thước, chật hẹp, hai bên đường là những hố lớn sâu đến trăm nghìn khuỷu tay (đơn vị đo xưa, tính từ khuỷu tay đến đầu ngón tay giữa). Người trí ấy lấy ván chắn hai bên đường (?), rồi bò trườn mà tiến lên, không nhìn sang trái phải. Giặc thù theo sau dọa nạt, người ấy cũng chẳng ngoái lại; lòng dũng mãnh hăng hái, không sinh sợ hãi. Dần dần vượt qua được, rồi thấy thành ấy; thấy thành rồi thì lòng không còn sợ hãi. Vào thành rồi thì không còn già, bệnh, chết, lại làm lợi ích lớn cho vô số chúng sinh, nói cho họ phép lìa già, bệnh, chết.

 Bạch Thế Tôn! Đầm hoang đói khát lớn, chính là sự đói khát của sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt). Bức tường cao lớn đến tận Vô Sắc giới, chính là vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) và hữu ái (lòng ham muốn được tiếp tục tồn tại). Trong đầm có nhiều chúng sinh, chính là tất cả phàm phu còn trong sinh tử. Con đường đến thành chỉ rộng một thước, chính là con đường một nhánh (?) duy nhất. Người trí trong đám người ở đầm, chính là Bồ-tát Ma-ha-tát. Những chúng sinh hèn kém mong được giải thoát mà không chịu rời đầm, chính là hàng Thanh văn và Duyên giác. Những chúng sinh bậc trên nói: 'Tôi sẽ cùng ông đến nơi ông định đến', chính là các Bồ-tát khác. Những chúng sinh ít phúc nghe mà không tin, chính là tất cả ngoại đạo (những người theo các đạo ngoài Phật pháp) mang tà kiến (cái thấy sai lệch) cùng đệ tử của họ.

 Người ra khỏi đầm hoang lớn, chính là người siêng tu tâm nhất thiết trí (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật). Con đường hẹp một thước, chính là cửa pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự vật). Hai bên đường có hố lớn sâu trăm nghìn khuỷu tay, chính là Thanh văn thừa và Duyên giác thừa (thừa: "cỗ xe", tức con đường tu để đến quả vị; ở đây là những lối tu chỉ cốt giải thoát riêng mình, dễ khiến Bồ-tát sa vào mà bỏ chí nguyện lớn). Lấy ván chắn hai bên đường, chính là trí tuệ và phương tiện. Bò trườn mà tiến, chính là Bồ-tát dùng Tứ nhiếp pháp (bốn cách thu phục, gắn bó chúng sinh: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích cho họ, và cùng làm việc với họ) để thu nhận tất cả chúng sinh.

 Giặc thù theo sau dọa nạt, chính là ma (những thế lực cản trở người tu đạo) và ma dân (quyến thuộc, kẻ theo phe ma), những chúng sinh chấp chặt sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo về bản ngã và thế giới), cùng những kẻ khinh chê, phỉ báng Bồ-tát. Không ngoái lại phía sau, chính là chuyên tâm thực hành trọn vẹn nhẫn nhục ba-la-mật (ba-la-mật: hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ; nhẫn nhục ba-la-mật là hạnh nhẫn chịu mọi điều trái ý). Không nhìn sang trái phải, chính là không tán thán Thanh văn thừa và Duyên giác thừa. Thành lớn, chính là tâm nhất thiết trí.

 Dần dần vượt qua rồi thấy thành, thấy thành rồi lòng không sợ hãi, chính là Bồ-tát thấy Phật và những việc Phật làm, một lòng kính phục trí tuệ và oai đức của Phật, khéo học Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ thấu suốt bản chất chân thật của mọi sự vật), dùng phương tiện dần dần, tùy theo chỗ thích hợp mà gần gũi tất cả chúng sinh, không chút ngờ vực, ngại ngùng. Vào thành rồi không còn già, bệnh, chết, chính là Bồ-tát làm lợi ích cho vô số chúng sinh, giúp họ lìa già, bệnh, chết. Người nói pháp, chính là Như Lai (bậc đã đến từ chân như, danh hiệu của Phật), Ứng cúng (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường), Chánh biến tri (bậc hiểu biết đúng đắn và khắp cả).

 Bạch Thế Tôn! Nay con kính lễ tất cả Bồ-tát."

 Ca-diếp nói lời ấy xong, có mười nghìn người và trời phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật).

 Bấy giờ Thế Tôn khen Ma-ha Ca-diếp: "Hay thay, hay thay! Ông khéo khuyến khích các Bồ-tát Ma-ha-tát, ông đã thành tựu vô lượng công đức. Bồ-tát Ma-ha-tát, việc làm nào có thể hại mình và hại người thì trọn không làm; lời nói nào có thể hại mình hại người thì cũng không nói."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Đức Tăng thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu việc làm hay lời nói nào có thể hại mình hại người thì tất cả Bồ-tát đều không làm, vậy cớ sao xưa kia, vào thời Phật Ca-diếp (vị Phật ra đời trước Phật Thích-ca), lúc Thế Tôn đang hành đạo Bồ-tát, chỉ còn một đời nữa là thành Phật, làm một vị đại phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) tên là Thụ-đề, lại nói thế này: 'Đạo bồ-đề (giác ngộ) rất khó đạt được, đâu có kẻ trọc đầu nào làm nổi việc ấy! Ta không muốn gặp hắn.' Thế Tôn khi ấy nói như vậy là có ý nghĩa gì?"

 Phật bảo Bồ-tát Đức Tăng: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe pháp)! Ông chớ sinh nghi đối với Như Lai và Bồ-tát. Vì sao? Phật và Bồ-tát thành tựu những phương tiện không thể nghĩ bàn; Phật và Bồ-tát dùng đủ mọi phương tiện để giáo hóa chúng sinh. Thiện nam tử! Nay ông hãy lắng nghe kỹ, khéo suy nghĩ. Có kinh tên là Phương tiện ba-la-mật, nay Ta sẽ nói cho ông. Những phương tiện mà Bồ-tát lần lượt học từ thời Phật Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã thọ ký cho Phật Thích-ca sẽ thành Phật) đến nay, Ta cũng sẽ nêu bày, phân tích đôi phần cho ông.

 Thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát khi gặp Phật Nhiên Đăng liền chứng vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh ra, không thật có mất đi). Từ đó đến nay không còn sai lầm, không vì đùa cợt mà mất chánh niệm (sự tỉnh giác, ghi nhớ đúng đắn), không lúc nào tâm không ở trong định, trí tuệ không hề suy giảm. Thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát, đúng như bản nguyện (lời nguyện ban đầu) của mình, chứng được vô sinh nhẫn, thì chỉ sau bảy ngày đã có thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu muốn kéo dài trăm kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) cũng có thể thành.

 Bồ-tát Ma-ha-tát vì chúng sinh mà chịu thọ sinh trong mọi cõi hữu (các cõi tồn tại trong luân hồi); ở bất cứ nơi đâu, nhờ sức trí tuệ, đều tùy theo điều chúng sinh mong cầu mà làm cho trọn nguyện, rồi sau đó mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức phương tiện ở lại thế gian vô lượng ức kiếp, cũng không buồn rầu, không chán bỏ. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Lại nữa, thiện nam tử! Những thiền định mà Bồ-tát Ma-ha-tát có, nếu là hàng Thanh văn nhập vào thì thân tâm bất động, trong lòng tự cho là mình đã vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử). Còn nếu là Bồ-tát nhập vào thì thân tâm tinh tấn, không chút lười biếng, dùng Tứ nhiếp pháp thu nhận chúng sinh, vì lòng đại từ bi mà dùng sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) để giáo hóa chúng sinh. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát, đúng như bản nguyện, ngay khi ở cung trời Đâu-thuật (cõi trời nơi các Bồ-tát chỉ còn một đời ở trước khi xuống trần thành Phật) cũng có thể thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi), chẳng phải là không làm được. Nhưng Bồ-tát ở trên trời Đâu-thuật suy nghĩ thế này: 'Người ở Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta ở) không thể lên đây, lên trời Đâu-thuật nghe nhận giáo pháp được; còn người trời Đâu-thuật thì có thể xuống Diêm-phù-đề nghe pháp.' Vì vậy Bồ-tát rời trời Đâu-thuật, xuống Diêm-phù-đề thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát, đúng như bản nguyện, từ trời Đâu-thuật xuống, không vào thai mẹ cũng có thể thành ngay A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nhưng nếu không vào thai, chúng sinh có thể sinh nghi mà nói: 'Vị Bồ-tát này từ đâu tới? Là trời, là rồng, là quỷ thần, là càn-thát-bà (loài thần âm nhạc ở cõi trời, sống bằng mùi hương), hay là do biến hóa mà ra?' Đã nghi như vậy thì không thể nghe pháp, không thể tu hành dứt các phiền não. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát chẳng phải là không vào thai mẹ rồi mới thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Thiện nam tử! Chớ cho rằng Bồ-tát thật sự ở trong thai mẹ, chớ có cái thấy như vậy. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thật ra không vào thai mẹ. Tại sao thế? Bồ-tát nhập định Vô cấu (một tầng định hoàn toàn trong sạch, không chút nhơ bợn), không rời định ấy, từ trời Đâu-thuật xuống cho đến lúc ngồi dưới cây bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo). Người trời Đâu-thuật nghĩ rằng: 'Bồ-tát mất rồi thì sẽ không trở lại đây nữa.' Nhưng lúc ấy Bồ-tát thật vẫn ở trời Đâu-thuật không hề lay động, mà chỉ hiện ra việc vào thai, hưởng năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái), việc ra đời, xuất gia và tu khổ hạnh. Tất cả chúng sinh cho đó là thật, nhưng đối với Bồ-tát thì đều là biến hóa. Việc vào thai, hưởng dục, vui chơi, việc xuất gia, tu khổ hạnh đều là do Bồ-tát biến hóa ra. Vì sao? Vì Bồ-tát lúc ấy hạnh đã thanh tịnh, không còn vào thai nữa, bởi đã chán lìa từ lâu. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát hiện thân như voi trắng để vào thai mẹ? Thiện nam tử! Trong ba nghìn đại thiên thế giới (một tập hợp gồm một tỷ thế giới nhỏ, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) này, Bồ-tát là bậc tôn quý nhất, thành tựu bạch tịnh pháp (những pháp lành trong trắng, thuần thiện), nên hiện như voi trắng vào thai mẹ; không có trời, người, quỷ thần nào có thể vào thai mẹ như thế. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát ở trong thai đủ mười tháng rồi mới ra? Thiện nam tử! Có những chúng sinh có thể nghĩ rằng: 'Nếu không đủ mười tháng thì thân đứa trẻ này có lẽ không được đầy đủ.' Vì thế Bồ-tát hiện ở trong thai đủ mười tháng. Từ lúc mới vào thai cho đến đủ mười tháng, trong khoảng ấy luôn có chư thiên (các vị trời) đến bên người mẹ lễ kính, vây quanh. Lúc ấy chư thiên thấy chỗ thân Bồ-tát ở là một lầu cao, toàn bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não…) trang nghiêm, đến cõi trời cũng không có. Thấy điềm lành ấy, có hai vạn bốn nghìn thiên tử (con trời, tức các vị trời) phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát vào thai từ hông phải? Thiện nam tử! Có chúng sinh có thể nghi rằng Bồ-tát do tinh huyết cha mẹ hòa hợp mà sinh ra. Để dứt mối nghi ấy, muốn hiện ra lối hóa sinh (sinh ra một cách tự nhiên do biến hóa, không cần cha mẹ giao hợp), nên Bồ-tát vào từ hông. Vào hông rồi mà không hề có chỗ vết vào; còn phu nhân Ma-da (mẹ của Phật Thích-ca) thì thân tâm vui sướng như thế, xưa nay chưa từng có. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát sinh ra ở chốn vắng vẻ, không sinh trong nhà hay trong thành? Thiện nam tử! Bồ-tát từ trước vẫn luôn ưa chốn vắng vẻ, ca ngợi nơi vắng vẻ, ca ngợi chốn núi rừng thanh tĩnh, thực hành hạnh tịch diệt (lặng dứt mọi phiền não). Nếu Bồ-tát sinh trong nhà thì trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà… sẽ không mang hoa, hương, hương bột, hương xoa và trăm nghìn vô lượng nhạc trời đến cúng dường. Còn dân chúng thành Ca-tì-la (quê hương của Phật, kinh đô dòng họ Thích) thì lòng mê mải, buông thả, tự cao, không thể cúng dường Bồ-tát. Vì thế Bồ-tát sinh ở chốn vắng vẻ, không sinh trong thành hay trong nhà. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà mẹ Bồ-tát đưa tay vịn cành cây giáng-lại-xoa (?) mà sinh ra Bồ-tát? Thiện nam tử! Có chúng sinh sinh nghi rằng phu nhân Ma-da lúc sinh Bồ-tát cũng chịu đau đớn khổ sở như những người đàn bà khác. Để cho chúng sinh ấy thấy bà được an vui, nên bà vịn cành cây mà sinh Bồ-tát. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát với chánh niệm ra từ hông phải, chứ không ra từ chỗ nào khác của thân? Thiện nam tử! Hạnh thanh tịnh của Bồ-tát là tôn quý nhất, thù thắng nhất trong ba nghìn đại thiên thế giới, không nương ở chỗ sinh dục của người nữ, cũng không ra từ chỗ ấy. Vị Bồ-tát chỉ còn một đời thì thị hiện như vậy, còn những người tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dâm dục) khác thì không như thế. Vì vậy Bồ-tát ra từ hông phải. Ra đời rồi cũng không có chỗ vết ra, trước sau đều như vậy. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát mới sinh, Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích, chúa cõi trời Ba Mươi Ba) dùng áo báu đỡ lấy, chứ không phải người trời nào khác? Thiện nam tử! Thích-đề-hoàn-nhân xưa từng phát nguyện: 'Khi Bồ-tát ra đời, ta sẽ dùng áo báu đỡ lấy.' Nhờ thiện căn (gốc lành, những việc thiện làm nền cho quả tốt) nhiệm mầu của Bồ-tát mà các vị trời khác càng thêm lòng tin kính, cúng dường. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà khi Bồ-tát sinh ra liền đi bảy bước, không phải sáu, không phải tám? Thiện nam tử! Bồ-tát chắc chắn sẽ thành Phật, có thần lực lớn, siêng năng tinh tấn, có tướng đại trượng phu (những tướng tốt của bậc vĩ nhân), muốn thị hiện cho chúng sinh thấy; người khác không thể thị hiện như thế. Nếu đi bảy bước mà làm lợi ích cho chúng sinh khác thì Bồ-tát đi sáu bước, nếu đi tám bước mà làm lợi ích cho chúng sinh khác thì đi bảy bước (?). Vì vậy Bồ-tát không cần ai dìu dắt mà tự đi bảy bước, không phải sáu, không phải tám. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát đi bảy bước rồi cất tiếng nói: 'Trong thế gian, ta là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất, lìa già, bệnh, chết'? Thiện nam tử! Lúc ấy trong đại chúng, Đế Thích, Phạm thiên (vua cõi trời Phạm, cõi trời Sắc giới) cùng chư thiên và các thiên tử lòng mang kiêu mạn, tự cho mình là bậc tôn quý trong thế gian; các thiên tử ấy ngạo mạn, tự cao, trong lòng không có sự cung kính. Khi ấy Bồ-tát nghĩ: 'Các thiên tử kia có lòng kiêu mạn ấy, vì lòng kiêu mạn mà suốt đêm dài (thời gian dài đằng đẵng trong luân hồi) sẽ đọa vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).' Vì vậy Bồ-tát nói: 'Trong thế gian, ta là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất, lìa già, bệnh, chết.' Khi Bồ-tát nói lời ấy, tiếng vang khắp ba nghìn đại thiên thế giới. Có những vị trời lúc Bồ-tát sinh chưa đến tụ hội, nghe tiếng ấy rồi đều kéo đến. Bấy giờ chư thiên cõi Dục giới và Sắc giới (cõi của các loài trời đã lìa dục vọng thô nhưng vẫn còn thân hình) chắp tay cung kính lễ Bồ-tát, bảo nhau rằng: 'Thật chưa từng có!' Vì thế Bồ-tát đi bảy bước rồi nói lời chân thật: 'Trong đời, ta là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất, lìa khổ già, bệnh, chết.' Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà đi bảy bước rồi Bồ-tát cười lớn? Thiện nam tử! Bồ-tát không vì dục vọng mà cười, không vì kiêu mạn mà cười, không vì khinh người mà cười. Lúc ấy Bồ-tát suy nghĩ: 'Những chúng sinh này, xưa có tham dục, giận dữ, si mê và các phiền não thế nào thì nay vẫn y như thế. Xưa kia ta đã khuyên họ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nay ta đã thành, mà họ vì lười biếng trễ nải nên vẫn còn ở trong biển khổ sinh tử, chưa dứt phiền não. Những chúng sinh như thế cùng phát tâm bồ-đề một lúc với ta, nay ta đã thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mà họ vì lười biếng trễ nải nên vẫn ở trong biển khổ sinh tử. Những chúng sinh hèn kém này vì lợi lộc, sự cúng dường mà không siêng năng cầu nhất thiết trí; những chúng sinh ấy nay vẫn còn lễ kính, cúng dường ta.' Khi ấy Bồ-tát sinh lòng đại bi, lại nghĩ: 'Nay ta đã trọn sở nguyện.' Vì nhân duyên ấy mà Bồ-tát cười lớn. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà khi sinh ra, thân thể Bồ-tát vốn trong sạch, không chút nhơ bẩn, lại được Thích-đề-hoàn-nhân và Phạm thiên vương tắm rửa? Thiện nam tử! Bồ-tát muốn cho Đế Thích, Phạm thiên và chư thiên được dịp cúng dường, lại theo lệ thường của đời là trẻ mới sinh thì phải tắm rửa; vì thế tuy thân Bồ-tát không nhơ bẩn mà vẫn để Đế Thích, Phạm thiên tắm rửa. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát lúc ở chốn vắng vẻ không đến ngay đạo tràng (nơi tu đạo thành Phật) mà lại trở về cung? Thiện nam tử! Vì muốn cho các căn (các giác quan và năng lực thân tâm) đầy đủ, nên thị hiện ở cung điện, hưởng năm dục vui chơi, rồi sau đó bỏ ngôi vua bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức toàn cõi thế gian mà một vị Chuyển luân vương cai trị) mà xuất gia. Lại vì muốn giáo hóa người khác, khiến họ bỏ năm dục, cạo bỏ râu tóc, mặc pháp phục (y áo của người tu) mà xuất gia, nên mới thị hiện như vậy. Vì thế Bồ-tát lại trở về nhà, không từ chốn vắng vẻ mà đến ngay đạo tràng. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát vừa sinh được bảy ngày thì phu nhân Ma-da liền qua đời? Thiện nam tử! Đó là vì mạng căn (sức sống, tuổi thọ) của phu nhân Ma-da đã hết, không phải lỗi của Bồ-tát. Khi Bồ-tát còn ở trời Đâu-thuật, đã dùng thiên nhãn (mắt trời, khả năng nhìn thấu mọi nơi) xem mạng căn của phu nhân Ma-da, thấy rằng sau đủ mười tháng thì chỉ còn bảy ngày. Lúc ấy Bồ-tát liền từ trời Đâu-thuật xuống. Bồ-tát dùng phương tiện, biết mạng căn của phu nhân Ma-da sắp hết nên mới xuống sinh, không phải lỗi của Bồ-tát. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát khéo học chữ nghĩa, luận thuyết, cờ bạc, bắn cung, đánh xe, binh pháp, mưu kế cùng đủ mọi tài nghề? Thiện nam tử! Là để học phép đời. Trong ba nghìn đại thiên thế giới, không có việc gì Bồ-tát không biết: hoặc kệ (thơ, bài văn vần), hoặc tài ăn nói, hoặc tài đối đáp, hoặc chú thuật (thần chú, bùa phép), hoặc trò vui đùa, hoặc ca múa, tấu nhạc, hoặc nghề khéo tay; khi Bồ-tát sinh ra đã biết rõ tất cả. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát cưới vợ, có các thể nữ (cung nữ hầu hạ) và quyến thuộc? Thiện nam tử! Bồ-tát không vì dục vọng. Vì sao? Vì Bồ-tát là bậc trượng phu đã lìa dục. Khi ấy, nếu Bồ-tát không thị hiện có vợ con, chúng sinh sẽ cho rằng Bồ-tát không phải đàn ông; chúng sinh mà nghi như thế thì mắc vô lượng tội. Vì muốn dứt mối nghi ấy nên Bồ-tát cưới người con gái dòng họ Thích, thị hiện có La-hầu-la (con trai của Thái tử Tất-đạt-đa, sau theo Phật xuất gia). Nếu có người cho rằng La-hầu-la do cha mẹ giao hợp mà sinh ra thì chớ nên nghĩ như vậy. La-hầu-la mất ở cõi trời rồi xuống vào thai, không phải do cha mẹ giao hợp mà sinh. Lại La-hầu-la có bản nguyện rằng: 'Nếu có vị Bồ-tát nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế vị ngôi Phật), ta sẽ làm con của vị ấy.'

 Cù-di (vợ của Thái tử) xưa vào thời Phật Nhiên Đăng đã nói: 'Từ nay về sau, nguyện cho vị phạm chí này, cho đến khi thành Bồ-tát nhất sinh bổ xứ, luôn làm chồng tôi, tôi làm vợ người.' Khi ấy Bồ-tát nhận bảy cành hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh) rồi nói: 'Tuy ta không nhận lời, nay ta sẽ làm trọn nguyện của người nữ hiền này.' Nguyện như thế rồi, không rời thiện căn của bảy cành hoa ấy. Vì vậy Bồ-tát cưới bà làm vợ.

 Lại nữa, vị Bồ-tát nhất sinh thành tựu việc thị hiện ở trong cung điện giữa các thể nữ. Khi ấy Bồ-tát thành tựu sắc thân tuyệt đẹp, được chư thiên cúng dường, thành tựu việc xuất gia. Người con gái dòng họ Thích thấy đủ mọi việc như vậy, một lòng phát nguyện, phát tâm bồ-đề: 'Nguyện cho tôi cũng được đầy đủ những việc như thế.' Vì thế Bồ-tát vì muốn khiến Cù-di phát tâm ấy nên cưới bà làm vợ.

 Lại nữa, có những chúng sinh tâm lớn sống đời tại gia, hưởng đủ mọi thứ năm dục, của báu, tôi tớ, quyến thuộc. Bồ-tát vì muốn cho những chúng sinh ấy bỏ đời tại gia, bỏ năm dục, của báu, tôi tớ, quyến thuộc mà xuất gia, nên thị hiện việc này. Vì thế Bồ-tát thị hiện ở đời tại gia với năm dục, của báu, tôi tớ, quyến thuộc, rồi bỏ hết mà xuất gia. Chúng sinh thấy vậy liền nghĩ: 'Năm dục Bồ-tát hưởng là tuyệt diệu không gì hơn, mà còn bỏ được để xuất gia, huống gì chúng ta lại không xuất gia!'

 Lại nữa, vợ con của Bồ-tát đều là những người mà thuở trước, khi Bồ-tát hành đạo Bồ-tát, đã dùng các pháp lành giáo hóa được. Những chúng sinh ấy cũng đã phát nguyện: 'Đối với vị Bồ-tát này, cho đến đời cuối cùng, chúng tôi nguyện luôn làm vợ con, quyến thuộc.' Bồ-tát cũng muốn làm tăng thêm bạch tịnh pháp cho những người ấy. Vì vậy Bồ-tát sống giữa vợ con quyến thuộc.

 Lại nữa, Bồ-tát ở trong cung điện là để giáo hóa bốn vạn hai nghìn thể nữ, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, cũng khiến những người khác không đọa vào đường ác. Vì thế Bồ-tát ở trong cung điện giữa vợ con quyến thuộc. Lại nữa, tất cả nữ nhân đều bị lửa dục thiêu đốt, nếu thấy Bồ-tát thì liền lìa được dâm dục. Lại nữa, Bồ-tát biến ra nhiều thân, dung mạo cao thấp không khác gì thân thật; các nữ nhân ấy cùng vui chơi với Bồ-tát hóa thân, ai nấy đều tự cho là mình đang vui chơi với Bồ-tát thật. Lúc ấy Bồ-tát vẫn luôn ở trong thiền định, tu hạnh an lạc. Như Bồ-tát hóa thân tuy hưởng năm dục mà không có ý tưởng dục vọng, Bồ-tát thật cũng vậy: từ thời Phật Nhiên Đăng cho đến đời cuối cùng đã lìa dâm dục. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện. Xa-nặc (người hầu đánh xe của Thái tử) và ngựa Kiền-trắc (con ngựa Thái tử cưỡi khi xuất gia) cũng do bản nguyện như vậy.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát ngồi suy tư dưới gốc cây diêm-phù (một loại cây lớn ở Ấn Độ)? Thiện nam tử! Là vì muốn giáo hóa bảy ức chư thiên. Lại nữa, Bồ-tát muốn cho cha mẹ biết Bồ-tát chắc chắn sẽ cạo bỏ râu tóc, mặc pháp phục mà xuất gia. Lại nữa, Bồ-tát muốn thị hiện sự tăng tiến trí tuệ: bóng cây diêm-phù cứ dời theo che mát cho Bồ-tát, là để khiến chúng sinh tăng thêm thiện căn. Vì thế Bồ-tát ngồi thiền suy tư dưới gốc cây diêm-phù. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát không vui hưởng năm dục, lại ra khỏi thành dạo chơi ngắm cảnh? Thiện nam tử! Là để thị hiện việc thấy người già, người bệnh, người chết, khiến quyến thuộc biết rằng Bồ-tát vì sợ già, bệnh, chết nên xuất gia học đạo, không phải vì kiêu căng hay muốn làm tổn hại quyến thuộc mà xuất gia, mà là vì muốn làm lợi ích cho quyến thuộc nên xuất gia. Bồ-tát thấy những tai hại của đời sống tại gia nên xuất gia. Vị Bồ-tát này vì muốn chỉ cho tất cả chúng sinh thấy nỗi khổ già, bệnh, chết, nên không vui hưởng năm dục mà ra khỏi thành dạo chơi. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát xuất gia lúc nửa đêm? Thiện nam tử! Là để thị hiện việc làm lợi ích, tăng thêm thiện căn cho chúng sinh; Bồ-tát ở bất cứ nơi nào cũng làm tăng thiện căn cho chúng sinh. Thiện nam tử! Cũng vì bạch tịnh pháp mà bỏ năm dục, không báo cho quyến thuộc mà xuất gia, lìa mọi thú vui nhưng trọn không lìa bạch tịnh pháp. Vì thế Bồ-tát xuất gia lúc nửa đêm. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát khiến giấc ngủ phủ lấp các cung nhân, kỹ nữ rồi mới xuất gia? Thiện nam tử! Là muốn cho mọi trách cứ về việc xuất gia đều đổ về chư thiên. Bởi có những quyến thuộc, người thân nếu thấy Bồ-tát xuất gia sẽ sinh lòng giận dữ, phẫn uất. Bồ-tát suy nghĩ: 'Nếu những người này mang tâm ác đối với ta thì sẽ phải chịu khổ suốt đêm dài, đọa vào ba đường ác.' Còn nếu các quyến thuộc, người thân hiểu rằng: 'Đây là do chư thiên dùng giấc ngủ phủ lấp mọi người, mở cửa dẫn đường, đưa Bồ-tát bay lên không trung mà đi, không phải lỗi của Bồ-tát', thì lúc ấy mọi người càng thêm lòng tin, còn đối với chư thiên thì sinh lòng không tin (?). Vì Bồ-tát thấy rõ những lỗi lầm như thế, nên khiến giấc ngủ phủ lấp các cung nhân, kỹ nữ rồi mới xuất gia. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát sai Xa-nặc đem ngựa trắng cùng áo báu, chuỗi ngọc trở về nhà? Thiện nam tử! Là để quyến thuộc biết rằng Bồ-tát không tham những áo quý, y phục sang trọng và chuỗi ngọc báu của đời tại gia. Lại nữa, Bồ-tát quán xét thế này: 'Nay ta học như vậy, cũng để mọi người học theo ta, bỏ hết mọi thứ mình có mà xuất gia trong Phật pháp.' Mọi người học như thế rồi thì lìa xa mọi vật mình yêu quý, giữ hạnh tứ thánh chủng (bốn hạnh của bậc thánh: biết đủ với y phục, biết đủ với thức ăn, biết đủ với chỗ ở, và ưa dứt trừ phiền não, ưa tu tập); chỉ có điều không cho phép người chưa được cha mẹ bằng lòng mà xuất gia. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát tự lấy dao cắt tóc mình? Thiện nam tử! Trong ba nghìn đại thiên thế giới, không có trời, rồng, quỷ thần, càn-thát-bà, người hay phi nhân (các loài không phải người) nào có thể đến gần oai đức của Bồ-tát, huống chi là cạo tóc cho Bồ-tát. Lại nữa, Bồ-tát thị hiện để chúng sinh tin sâu rằng Bồ-tát thật muốn xuất gia, nên tự cầm dao cắt tóc. Lại nữa, Bồ-tát làm vậy vì vua Tịnh Phạn (cha của Thái tử). Lúc ấy vua Tịnh Phạn sinh lòng ác, cậy dòng dõi quyền quý mà ngạo mạn nói: 'Kẻ nào cạo tóc con ta, ta sẽ giết kẻ đó.' Khi vua Tịnh Phạn nghe Bồ-tát tự cầm dao cắt tóc, vua nghe xong thì lòng ác liền tắt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Thiện nam tử! Nay ông hãy khéo nghe. Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát tu khổ hạnh sáu năm? Thiện nam tử! Không phải Bồ-tát chịu khổ này do quả báo còn sót lại của nghiệp (hành động thiện ác đã tạo, sẽ đưa đến quả báo tương ứng) đời trước, mà là muốn cho chúng sinh đối với mọi quả báo của nghiệp ác biết sinh lòng lo sợ, quay về nương theo Bồ-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử! Xưa vào thời Phật Ca-diếp, Bồ-tát lúc ấy đã nói: 'Ta không muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu ấy. Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.' Những việc như thế cũng là Bồ-tát thị hiện hành phương tiện; ý nghĩa của lời ấy, nên biết như sau. Vì duyên cớ gì mà Bồ-tát nói lời thô ác ấy?

 Thiện nam tử! Thuở Phật Ca-diếp ra đời, có một người con nhà Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế lễ cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) tên là Thụ-đề, có năm người bạn thân đều là con các nhà đại Bà-la-môn, trước kia đã học Đại thừa. Lúc ấy năm người kia vì đã lâu gần gũi ác tri thức (bạn xấu, thầy xấu dẫn dắt sai đường) nên mất tâm bồ-đề. Thiện nam tử! Năm người ấy vào thời Phật Ca-diếp thờ phụng ngoại đạo, không tin Phật pháp; hiểu lời ngoại đạo mà không hiểu lời Phật, hiểu pháp ngoại đạo mà không hiểu Phật pháp. Năm người ấy thờ một vị thầy ngoại đạo; ông thầy ấy tự xưng: 'Ta là Phật Thế Tôn, là bậc nhất thiết trí, ta cũng có đạo bồ-đề.'

 Bấy giờ phạm chí Thụ-đề hành phương tiện, muốn dẫn dụ năm người trở lại thành pháp khí quý (người đủ căn cơ để tiếp nhận đạo), muốn chuyển tâm tà ngoại đạo của năm người ấy, nên dùng phương tiện đến chỗ người thợ gốm mà nói: 'Nay ta muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu ư? Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.'

 Thiện nam tử! Nói lời ấy xong, qua ít lâu, phạm chí Thụ-đề cùng năm người kia đang ở một chỗ khuất. Bấy giờ người thợ gốm đến chỗ họ, rồi hướng về phạm chí Thụ-đề mà ca ngợi Phật Ca-diếp là Như Lai, Ứng cúng, Chánh biến tri, lại nói với Thụ-đề: 'Anh hãy cùng tôi đến chỗ Phật.' Thiện nam tử! Lúc ấy phạm chí Thụ-đề suy nghĩ: 'Năm người này thiện căn chưa chín. Nếu ta ca ngợi Phật Ca-diếp mà chê thầy ngoại đạo của họ, thì năm người này sẽ sinh nghi, quyết không đời nào chịu đến chỗ Phật.' Khi ấy Thụ-đề vì tự giữ gìn bản nguyện của mình, vì nương quả báo của Bát-nhã ba-la-mật mà hành phương tiện (?), nên nói: 'Ta không muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu ấy. Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.'

 Thế nào là hạnh Bồ-tát do quả báo của Bát-nhã ba-la-mật? Trong Bát-nhã ba-la-mật không có ý tưởng về bồ-đề, không có ý tưởng về Phật. Lúc ấy không thấy Phật, không thấy bồ-đề; không thấy bồ-đề ở bên trong, không thấy bồ-đề ở bên ngoài, cũng không thấy bồ-đề ở cả trong lẫn ngoài. Như thế, biết rõ bồ-đề là không, không có pháp nào thật có. Lúc ấy Thụ-đề vì biết mọi pháp đều không thật có nên hành phương tiện mà nói: 'Ta không muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu. Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.'

 Thiện nam tử! Vào một lúc khác, phạm chí Thụ-đề cùng năm người kia đến bờ sông. Bấy giờ người thợ gốm nương thần lực của Phật, vì muốn giáo hóa năm người nên lại đến chỗ họ, nói với phạm chí Thụ-đề: 'Anh hãy cùng tôi đến chỗ Phật mà lễ bái, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ca ngợi; chư Phật Thế Tôn ra đời thật rất khó gặp.' Phạm chí Thụ-đề nghe thợ gốm ca ngợi mà vẫn cố ý không chịu đi. Người thợ gốm liền tiến tới, lấy tay nắm tóc phạm chí, cưỡng kéo đi về phía chỗ Phật. Lúc ấy năm người kia dốc lòng đi theo, và phạm chí Thụ-đề rốt cuộc đến được chỗ Phật.

 Theo luật thường của nước ấy thời bấy giờ, nếu nắm tóc người khác mà bị đem đi thưa quan thì kẻ nắm tóc phải bị tội chết. Lúc ấy năm người nảy ra ý nghĩ lạ (?): thấy phạm chí Thụ-đề bị người nắm tóc mà vẫn để lòng đi theo, họ nghĩ: 'Giáo pháp của Như Lai kia có công đức gì, mà khiến người thợ gốm không màng tội chết, nắm tóc Thụ-đề kéo đến chỗ Phật để lễ bái, cúng dường, cung kính, tôn trọng, ca ngợi?' Lúc ấy năm người dốc lòng hướng về, đến chỗ Phật Ca-diếp. Được thấy Phật rồi thì bản nguyện xưa trỗi dậy, sinh lòng tin kính. Sinh lòng tin kính rồi, ngay trước Phật, họ trách mắng Thụ-đề: 'Đức Thế Tôn như thế này, có oai đức như thế, như ta vẫn từng nghe nói, sao anh lại có thể không tin kính?'

 Thiện nam tử! Lúc ấy năm người thấy oai đức của Phật Ca-diếp, lại nghe tài biện thuyết của Ngài, liền phát lại tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bấy giờ Phật Ca-diếp thấy năm người đã chuyên tâm, liền theo thứ lớp mà nói cho họ Bồ-tát tạng (kho giáo pháp dành cho hàng Bồ-tát), Bất thoái chuyển luân đà-la-ni kim cương cú (những câu yếu chỉ vững chắc như kim cương giúp nắm giữ giáo pháp, khiến không còn thối lui trên đường giác ngộ; đà-la-ni: năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp) và vô sinh pháp nhẫn. Lúc ấy năm người liền chứng vô sinh pháp nhẫn.

 Thiện nam tử! Nay Ta đã được đầy đủ trí tuệ của Phật mà nói: lúc ấy, nếu phạm chí Thụ-đề ca ngợi Phật Ca-diếp mà không ca ngợi thầy ngoại đạo, thì năm người kia quyết không đời nào chịu đến chỗ Phật, huống chi là sinh lòng tin kính. Thiện nam tử! Phạm chí Thụ-đề vì muốn giáo hóa năm người học Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, cầu thành Phật để cứu độ mọi loài), nên nương quả báo của Bát-nhã ba-la-mật mà hành phương tiện, nói rằng: 'Ta không muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu. Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.' Thiện nam tử! Bồ-tát bất thoái (Bồ-tát đã đến địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật) không nghi ngờ gì đối với Phật, không nghi ngờ gì đối với bồ-đề, không nghi ngờ gì đối với Phật pháp. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Lại nữa, Bồ-tát vì muốn giáo hóa năm người và tự mình thị hiện quả báo của nghiệp, nên hiện như do nghiệp chướng (chướng ngại do nghiệp ác gây ra) mà tu khổ hạnh sáu năm. Không giống những chúng sinh khác, vì không biết, không thấy, mà nói lời ác như thế đối với các sa-môn (người xuất gia tu hành) và Bà-la-môn giữ giới: dù biết hay không biết, dù hiểu hay không hiểu, những chúng sinh ấy phải chịu các khổ não suốt đêm dài, không được lợi ích, đọa vào ba đường ác. Vì những chúng sinh ấy, Bồ-tát tự hiện việc tạo nghiệp, cũng hiện việc chịu quả báo; vì vậy Như Lai hiện chịu quả báo ấy. Thật ra Bồ-tát không có bất kỳ nghiệp báo chướng ngại nào. Nhưng vì có những chúng sinh đã phỉ báng các sa-môn, Bà-la-môn giữ giới, lòng bị lo âu phiền muộn che lấp, không được giải thoát, không được đạo quả (quả chứng của việc tu đạo); để trừ lòng lo âu phiền muộn của chúng sinh ấy, Bồ-tát hiện chịu nghiệp báo như vậy. Những chúng sinh ấy sẽ nghĩ: 'Bồ-tát chỉ còn một đời mà từng phỉ báng Phật Ca-diếp, vậy mà vị Bồ-tát ấy còn được giải thoát, huống chi ta vì không biết mà nói lời ác. Vậy nay ta nên tự sám hối lỗi lầm, mọi nghiệp ác không được làm nữa.'

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát tu khổ hạnh sáu năm là để điều phục các ngoại đạo, không phải thật do nghiệp chướng. Vì sao? Các sa-môn, Bà-la-môn ở thế gian mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo, cho rằng như thế là được giải thoát thanh tịnh. Bồ-tát vì muốn điều phục họ nên thị hiện mỗi ngày chỉ ăn một hạt mè, một hạt gạo; Bồ-tát dù ăn khổ cực thô sơ như thế còn không thể đạt được thánh đạo, huống chi là giải thoát thanh tịnh. Vì thế Bồ-tát nói rằng: 'Ta không muốn gặp tên đạo nhân trọc đầu. Đâu có kẻ trọc đầu nào đạt được bồ-đề! Đạo bồ-đề rất sâu xa, khó đạt.' Vì thế Bồ-tát do duyên cớ ấy mà hiện tu khổ hạnh sáu năm, để điều phục năm mươi hai trăm nghìn (tức năm triệu hai trăm nghìn) vị trời còn tu hạnh thô, cùng các thần tiên ngoại đạo và các Bồ-tát còn tu hạnh thô (?). Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành phương tiện.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ bảy (hết).

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ tám.

 Đời Đông Tấn, cư sĩ (người tu tại gia) người Thiên Trúc (Ấn Độ xưa) là Trúc Nan-đề dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video