Hội Đại thừa phương tiện (Đại thừa: “cỗ xe lớn”, dòng Phật giáo chủ trương tu để cứu độ khắp mọi chúng sinh chứ không chỉ giải thoát riêng mình; phương tiện: cách khéo léo, linh hoạt mà Phật và Bồ-tát dùng để dẫn dắt chúng sinh tùy theo căn cơ của họ), thứ ba mươi tám, phần ba.
Vì duyên cớ gì Bồ-tát (người tu hạnh lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) ăn xong, sức lực đầy đủ rồi mới đến cây bồ-đề (cây mà Phật ngồi dưới gốc để thành đạo), chứ không đến cây bồ-đề khi thân thể còn gầy yếu?
Này thiện nam tử (người con trai lành, tiếng Phật gọi người nghe pháp)! Bồ-tát dù không ăn uống, thân thể gầy yếu khác thường, vẫn có thể thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức là quả vị Phật), huống chi là khi ăn mè và gạo. Khi ấy, vì thương xót chúng sinh đời sau nên Bồ-tát mới ăn món ăn thượng hạng tuyệt hảo này.
Vì sao? Vì chúng sinh căn lành (gốc rễ điều thiện đã gieo trồng) chưa chín, nếu không ăn uống mà muốn cầu đạo thì vì khổ sở đói khát nên không thể đạt được trí tuệ. Nếu tu hành trong sự an vui thì có thể đạt được trí tuệ, soi sáng các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và chân lý); chứ không phải nhờ khổ hạnh (hành hạ thân xác để tu). Vì thế Bồ-tát chỉ cho chúng sinh thấy rằng tu hành trong an vui mà được trí tuệ.
Cũng vì thương xót chúng sinh đời sau, muốn cho chúng sinh noi theo ta mà ăn món ăn tuyệt hảo này. Vì thế, sau khi ăn món tu-xá-khư-ni (?) (tên món ăn được dâng, có lẽ là cháo sữa), Ngài thành tựu ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề (ba mươi bảy phép tu giúp đạt đến giác ngộ, gồm bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chánh đạo) và đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Người phụ nữ dâng thức ăn cũng nhờ đó thành tựu pháp trợ bồ-đề.
Lại nữa, Bồ-tát ở trong một tầng thiền (trạng thái tâm lắng sâu, chuyên chú trong thiền định) mà sinh tâm hoan hỷ thì có thể trụ suốt trăm nghìn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài lâu theo cách tính của Phật giáo) không cần ăn. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có hạnh nguyện và công đức to lớn) thực hành phương tiện.
Vì duyên cớ gì Bồ-tát xin cỏ của Thiên tử (vị trời, người con của cõi trời) Cát An để trải làm chỗ ngồi? Này thiện nam tử! Chư Phật quá khứ trải chỗ ngồi để chứng giải thoát đều không dùng nệm gấm hay đồ vật quý giá. Lại cũng muốn giúp Thiên tử Cát An thành tựu pháp trợ bồ-đề.
Khi ấy Cát An trao cỏ cho Bồ-tát xong thì phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (phát nguyện cầu thành Phật). Này thiện nam tử! Nay ta sẽ thọ ký (lời Phật báo trước rằng một người về sau chắc chắn sẽ thành Phật, kèm theo danh hiệu) cho vị ấy: Thiên tử Cát An ở đời vị lai sẽ được thành Phật, hiệu là Vô Cấu Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri (Như Lai: bậc đến từ chân như, danh hiệu của Phật; Ứng: bậc xứng đáng nhận sự cúng dường; Chánh Biến Tri: bậc hiểu biết chân chính và trọn khắp). Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Vì duyên cớ gì Bồ-tát ngồi dưới cây bồ-đề lại khiến ác ma Ba-tuần (tên vua ma ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại, chuyên phá người tu đạo) đến dưới cây bồ-đề, không muốn cho Bồ-tát thành ngay A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề? Này thiện nam tử! Ma vốn không thể đến dưới cây bồ-đề; nếu ta không gọi mà nó lại có thể tự đến đây, thì không có lẽ ấy.
Này thiện nam tử! Khi ấy Bồ-tát ngồi dưới cây bồ-đề, suy nghĩ thế này: “Trong bốn thiên hạ (bốn châu lớn ở bốn phía núi Tu-di, tức toàn bộ thế giới loài người theo vũ trụ quan Phật giáo) ai là bậc tôn quý nhất? Bốn thiên hạ này nay thuộc về ai?” Bồ-tát liền biết ác ma Ba-tuần là kẻ tôn quý nhất trong cõi Dục (cõi của những chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục lạc, gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, loài người và sáu tầng trời thấp).
“Nay ta cùng ma giao đấu. Nếu ma thua kém thì tất cả chúng sinh trong cõi Dục đều thua kém. Khi ấy sẽ có đại chúng các cõi trời cùng nhau kéo đến dưới cây bồ-đề, đến rồi ắt sinh lòng tin. Quân ma, chúng trời, các loài rồng, quỷ thần, Càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), A-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Khẩn-na-la (thần ca hát, hình dạng nửa người), Ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) — tất cả các chúng như thế sẽ đến vây quanh cây bồ-đề.
Các chúng ấy thấy Bồ-tát như sư tử vui đùa (ví với sự uy nghi, tự tại, không sợ hãi), thấy rồi hoặc có người phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, hoặc phát tâm Bồ-tát, hoặc sinh lòng tin. Những người ấy, cho đến chỉ nhờ nhân duyên được thấy Bồ-tát, rốt cuộc đều được giải thoát.”
Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ như vậy xong, phóng ánh sáng từ tướng lông trắng giữa hai chặng mày (bạch hào, sợi lông trắng xoắn ở giữa hai lông mày, một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật), khiến cung điện của Ba-tuần tối đen. Lúc ấy, vì ánh sáng chiếu tới nên khắp tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ) đều sáng rực.
Trong ánh sáng ấy phát ra tiếng nói thế này: “Người con dòng họ Thích kia đã xuất gia học đạo, nay sắp thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, vượt qua cảnh giới của ma, thắng hơn quân ma, làm suy giảm tất cả các chúng ma đời sau. Nay vị Bồ-tát ấy đang giao chiến với ma.”
Này thiện nam tử! Lúc ấy Ba-tuần nghe tiếng ấy rồi, trong lòng vô cùng lo buồn như mũi tên cắm vào tim. Bấy giờ ma Ba-tuần chỉnh đốn bốn binh chủng (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ), trải đầy ba mươi sáu do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), tất cả đều kéo đến vây quanh cây bồ-đề, muốn gây trở ngại lớn cho Bồ-tát.
Khi ấy Bồ-tát an trụ trong lòng đại từ bi và đại trí tuệ, dùng trí tuệ mà đưa bàn tay sắc vàng vỗ xuống đất. Vỗ xong, tất cả quân ma lập tức tan rã. Quân ma tan rã rồi, tám vạn bốn nghìn ức trời, rồng, quỷ thần, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già, Cưu-bàn-trà (loài quỷ hút tinh khí người)… — đại chúng như thế thấy oai đức của Bồ-tát, thân thể vi diệu, dung mạo đoan nghiêm, oai lực dũng mãnh, liền phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành phương tiện.
Vì duyên cớ gì Như Lai suốt bảy ngày bảy đêm không rời thế ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), ngước nhìn cây bồ-đề, mắt không chớp chút nào? Này thiện nam tử! Lúc ấy có chư thiên cõi Sắc (cõi của những chúng sinh đã lìa dục lạc thô, chỉ còn thân sắc vi tế, nhờ tu thiền định mà sinh lên) đang tu hạnh tịch diệt (hạnh lắng dứt mọi vọng niệm, phiền não).
Các vị trời ấy thấy Như Lai ngồi kiết già thì sinh lòng vui mừng, vui mừng rồi suy nghĩ thế này: “Nay ta sẽ tìm xem tâm của Sa-môn Cù-đàm (Sa-môn: người xuất gia tu hành; Cù-đàm: họ của Phật Thích-ca) nương tựa vào đâu.” Các vị trời ấy tìm kiếm suốt bảy ngày bảy đêm như thế mà không thấy được chỗ nương tựa của dù chỉ một niệm nào của Như Lai.
Khi ấy chư thiên càng thêm vui mừng. Có ba vạn hai nghìn thiên tử phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, nguyện rằng: “Chúng con ở đời vị lai sẽ được hạnh tịch diệt như thế, ngước nhìn cây bồ-đề.” Vì thế Như Lai sau khi thành đạo, suốt bảy ngày bảy đêm ngồi kiết già, ngước nhìn cây bồ-đề, mắt không chớp chút nào. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì Như Lai khi xưa tu hạnh Bồ-tát đã tu vô lượng a-tăng-kỳ (số lớn không thể đếm được) hạnh nguyện, đem niềm vui giải thoát cho tất cả chúng sinh, mà nay lại phải đợi Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên, được người Ấn Độ xưa tôn là đấng tạo ra thế gian) thỉnh cầu rồi mới nói pháp?
Này thiện nam tử! Như Lai biết rằng có rất nhiều trời và người quy y Phạm vương, tôn trọng Phạm vương. Những chúng sinh ấy cho rằng: “Phạm thiên vương hóa sinh ra chúng ta, là bậc tôn quý nhất trong thế giới; ngoài Phạm vương ra không còn ai có thể tạo ra thế giới.”
Này thiện nam tử! Khi ấy Như Lai biết như vậy rồi nghĩ: “Nay ta đợi Phạm vương khuyến thỉnh. Nếu Phạm vương ấy chỉ cần cúi đầu một lần, thì mọi chúng sinh vốn quy y Phạm vương đều sẽ quy y theo, và sẽ bảo nhau rằng: ‘Phạm vương đã khuyến thỉnh Như Lai nói pháp, chẳng phải là không thỉnh.’”
Này thiện nam tử! Vì Như Lai có oai đức lớn nên Phạm vương mới đến chỗ ta, khuyến thỉnh nói pháp, chuyển pháp luân (bánh xe pháp; ví việc Phật giảng dạy giáo pháp lan truyền, nghiền nát phiền não như bánh xe lăn đi). Này thiện nam tử! Nếu ta không dùng thần lực khiến Phạm vương đến thỉnh thì Phạm vương vốn không có tâm có thể tự đến thỉnh Phật.
Này thiện nam tử! Do các chúng sinh nương tựa vào Phạm vương, nên muốn cho chúng sinh rời bỏ chỗ nương tựa nơi Phạm vương mà ta đợi Phạm vương khuyến thỉnh, để lấy Phạm vương làm chứng. Này thiện nam tử! Khi ấy Phạm vương khuyến thỉnh Như Lai chuyển pháp luân. Lúc đó sáu mươi tám trăm nghìn Phạm thiên phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, nói rằng: “Đây thật là Phật, bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất trong chúng sinh.” Và nguyện rằng: “Đời sau chúng con sẽ thành tựu được trí tuệ và oai đức như thế.” Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Này thiện nam tử! Trước đây ta đã nói về việc thị hiện cho chúng sinh thấy mười nhân duyên nghiệp (mười việc Phật như phải chịu quả báo của nghiệp xấu đời trước); hoặc là ở thời làm Bồ-tát, hoặc là ở thời làm Như Lai. Trong mười việc ấy đều là thị hiện phương tiện, chỉ có người trí mới hiểu được nghĩa này.
Này thiện nam tử! Không nên khởi nghĩ rằng Bồ-tát còn có tội lỗi nhỏ nhặt. Nếu Bồ-tát còn mang những pháp bất thiện nhỏ nhặt như thế mà ngồi nơi đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo) thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Vì sao? Này thiện nam tử! Như Lai đã thành tựu mọi pháp lành, đoạn trừ mọi pháp bất thiện; nếu còn sót lại chút tập khí (thói quen, dấu vết còn rơi rớt lại trong tâm) của nghiệp báo sinh tử chưa dứt sạch thì không có lẽ ấy, huống gì là có nghiệp báo gây chướng ngại.
Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh cho rằng không có nghiệp báo (quả báo do hành động thiện ác gây ra), không tin nghiệp báo, thì vì chúng sinh ấy mà Như Lai thị hiện nhân duyên nghiệp báo. Như Lai thật không có nghiệp báo, nhưng thị hiện để họ nghĩ: “Ta là vua pháp mà còn chịu nghiệp báo, huống gì chúng sinh khác lại không chịu sao?” Vì chúng sinh ấy mà thị hiện như vậy, nên Như Lai tự hiện ra nhân duyên nghiệp.
Này thiện nam tử! Như Lai không có bất kỳ nghiệp chướng (chướng ngại do nghiệp xấu gây ra) nào. Ví như một thầy dạy chữ đã học giỏi chữ nghĩa sách vở, dạy các trẻ nhỏ, cùng theo các trẻ mà đọc tụng các chương sách; chẳng phải thầy dạy chữ có chỗ vướng mắc đối với các chương sách ấy. Thầy nghĩ: “Các trẻ nhỏ kia sẽ theo ta mà học.” Này thiện nam tử! Thầy dạy chữ ấy chẳng phải vì không thông hiểu mà đọc to lên như thế.
Này thiện nam tử! Như Lai cũng lại như thế: đã học thông suốt mọi pháp rồi mới nói như thế, chỉ bày như thế, để khiến chúng sinh khác làm cho hành nghiệp được thanh tịnh.
Này thiện nam tử! Ví như một thầy thuốc giỏi, khéo chữa mọi bệnh mà bản thân không bệnh gì, thấy các người bệnh thì tự uống thuốc đắng ngay trước mặt họ. Các người bệnh thấy thầy thuốc uống thuốc đắng rồi, sau đó bắt chước uống theo, ai nấy đều khỏi bệnh. Này thiện nam tử! Như Lai cũng lại như thế: đã tự trừ hết mọi bệnh phiền não, đối với mọi pháp không còn chướng ngại, nên có thể thị hiện mọi pháp, rằng: “Do nghiệp bất thiện này mà chịu quả báo như thế,” hiện ra nhân duyên như thế, muốn cho chúng sinh trừ sạch mọi nghiệp chướng của thân, miệng, ý mà tu hạnh thanh tịnh.
Này thiện nam tử! Ví như con của một trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) hay con của một cư sĩ (người tại gia), được cha mẹ thương yêu, giao cho một bà vú nuôi. Bà vú nuôi ấy không đau ốm gì, nhưng vì đứa bé mà tự uống thuốc đắng, muốn cho sữa được trong sạch. Này thiện nam tử! Như Lai cũng lại như thế, là cha của tất cả thế gian; vì muốn giáo hóa những chúng sinh không biết nghiệp báo nên Như Lai không có bệnh mà thị hiện mắc bệnh cho chúng sinh thấy: do nghiệp này mà chịu quả báo như thế, do nghiệp kia mà chịu quả báo như thế. Chúng sinh nghe rồi trong lòng kinh sợ, trừ bỏ các nghiệp ác, không gây duyên ác.
Phật lại bảo Bồ-tát Trí Thắng: Này thiện nam tử! Thuở xưa trong đời quá khứ, ta gặp Phật Nhiên Đăng (vị Phật đời quá khứ, đã thọ ký cho Phật Thích-ca). Khi ấy có năm trăm người lái buôn vào biển lớn tìm châu báu. Này thiện nam tử! Trong đám lái buôn ấy có một kẻ ác, lòng đầy gian trá, thường làm nghiệp ác mà chẳng hề hối hận, giỏi binh pháp, thường làm giặc cướp, cướp đoạt tài vật của người khác làm sản nghiệp. Hắn giả dạng như người lái buôn, cùng các lái buôn đi chung một thuyền.
Lúc ấy kẻ ác ấy suy nghĩ thế này: “Những lái buôn này được nhiều châu báu, nay ta nên giết hết bọn họ, lấy châu báu đem về Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở).” Suy nghĩ như vậy rồi hắn định giết mọi người.
Này thiện nam tử! Lúc ấy có một người tên là Đại Bi, làm người dẫn đường lớn trong đoàn. Bấy giờ người dẫn đường ấy nằm mộng thấy quỷ thần biển đến nói thế này: “Trong đoàn của ông có một kẻ ác, tướng mạo như thế, thường làm giặc cướp đoạt tài vật của người khác. Nay hắn sinh tâm ác như thế này: ‘Ta sẽ giết năm trăm người này rồi lấy tài vật của họ đem về Diêm-phù-đề.’
Nếu kẻ ác ấy được toại ý giết năm trăm người thì sẽ gây nghiệp đại ác nghịch. Vì sao? Năm trăm người này đều là Bồ-tát bất thoái chuyển (không còn thoái lui) trên đường hướng đến A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Nếu kẻ ác ấy giết các Bồ-tát thì vì tội chướng do nghiệp duyên ấy, suốt thời gian từ khi mỗi vị Bồ-tát mới phát tâm cho đến khi thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, kẻ ác ấy sẽ luôn ở trong địa ngục. Ông là người dẫn đường, hãy làm phương tiện để kẻ ác ấy khỏi đọa địa ngục, mà năm trăm Bồ-tát kia cũng được toàn mạng.”
Này thiện nam tử! Khi ấy người dẫn đường Đại Bi suy nghĩ: “Làm phương tiện gì để kẻ ác ấy khỏi đọa địa ngục mà năm trăm Bồ-tát được toàn mạng?” Suy nghĩ như vậy rồi, ông không nói chuyện này với một ai. Bấy giờ còn đợi gió bảy ngày nữa thì sẽ trở về Diêm-phù-đề. Qua bảy ngày, ông suy nghĩ: “Không còn phương tiện nào khác, chỉ có trừ bỏ kẻ ác này thì mới khiến năm trăm người được toàn mạng.”
Ông lại nghĩ: “Nếu ta nói với người khác thì năm trăm người này sẽ sinh tâm ác; sinh tâm ác rồi giết kẻ ác này, thì những người ấy sẽ đọa vào ác đạo (các đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).”
Này thiện nam tử! Người dẫn đường Đại Bi suy nghĩ: “Nay ta nên tự tay giết hắn. Vì giết người này mà dù ta phải đọa vào ác đạo trăm nghìn kiếp chịu khổ địa ngục, ta cũng nhẫn chịu được; quyết không để kẻ ác hại năm trăm Bồ-tát, gây duyên ác này mà chịu khổ địa ngục.”
Này thiện nam tử! Khi ấy người dẫn đường Đại Bi khởi lòng thương xót mà làm phương tiện này: “Vì bảo vệ năm trăm người mà ta giết kẻ ác này.” Lúc ấy người dẫn đường liền dùng ngọn giáo (?) đâm chết kẻ ác, khiến các lái buôn được an ổn trở về đến Diêm-phù-đề.
Này thiện nam tử! Ông chớ nghi ngờ: người dẫn đường lúc ấy chính là thân ta; năm trăm lái buôn chính là năm trăm Bồ-tát trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, gọi là “kiếp hiền” vì có một nghìn vị Phật ra đời) này, sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề trong kiếp này.
Này thiện nam tử! Lúc ấy ta nhờ thực hành phương tiện và lòng đại bi mà liền vượt qua được nạn sinh tử của trăm nghìn kiếp. Còn kẻ ác kia sau khi chết được sinh vào đường lành, lên cõi trời. Này thiện nam tử! Nay ông nên biết, chớ cho rằng Bồ-tát có nghiệp báo chướng ngại như thế; việc vượt qua nạn sinh tử trăm nghìn kiếp ngay lúc ấy chính là sức phương tiện của Bồ-tát.
Này thiện nam tử! Như Lai vì tất cả chúng sinh mà làm phương tiện này: thị hiện việc bị gai khư-vi-la (gai cây khadira, một loại cây keo có gai cứng ở Ấn Độ) đâm. Này thiện nam tử! Khi ấy gai khư-vi-la đâm vào chân Như Lai. Này thiện nam tử! Đó là do thần lực của Phật khiến gai đâm vào chân. Vì sao? Vì thân kim cương của Như Lai không gì có thể làm tổn hại được.
Này thiện nam tử! Xưa trong thành Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la, nơi Phật thường thuyết pháp) có hai mươi người, đều là bậc thân cuối cùng (người đã đến kiếp sống cuối, sau đời này không còn tái sinh nữa). Hai mươi người ấy lại có hai mươi kẻ oan gia, mỗi kẻ đều nghĩ: “Ta sẽ giả làm bạn thân, đến nhà hắn mà đoạt mạng hắn,” rồi không nói với ai.
Này thiện nam tử! Lúc ấy hai mươi người thân cuối cùng cùng với hai mươi kẻ oan gia, nhờ thần lực của Phật mà cùng đến chỗ Phật. Này thiện nam tử! Khi ấy Như Lai vì muốn điều phục (giáo hóa, chế ngự tâm) bốn mươi người ấy, nên giữa đại chúng bảo ngài Đại Mục-kiền-liên (một trong mười đại đệ tử của Phật, bậc thần thông bậc nhất) rằng: “Nay dưới đất này sắp mọc lên một cái gai khư-vi-la, muốn đâm vào chân phải của ta.”
Khi gai chưa chạm tới chân, gai khư-vi-la ấy từ dưới đất trồi lên dài một khuỷu tay. Lúc gai trồi lên, Mục-liên bạch Phật: “Bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Nay con sẽ nhổ cái gai này ném sang thế giới phương khác.” Phật bảo Mục-liên: “Việc ấy chẳng phải sức ông làm được. Cái gai khư-vi-la này nay ở đất này, ông không nhổ được đâu.”
Khi ấy Mục-liên dùng thần lực lớn tiến lên nhổ cái gai. Lúc ấy tam thiên đại thiên thế giới đều chấn động mạnh, tất cả thế giới đều bị nhấc lên theo cái gai, nhưng ông không thể làm cái gai lay động dù chỉ một sợi lông.
Này thiện nam tử! Khi ấy Như Lai dùng sức thần thông lên cõi trời Tứ Thiên Vương (tầng trời thấp nhất của cõi Dục, do bốn vị vua trời hộ thế cai quản), gai khư-vi-la cũng theo Phật mà đi. Rồi Như Lai lại lên trời Ba Mươi Ba (trời Đao-lợi, do Đế Thích làm chủ), trời Dạ-ma, trời Đâu-suất, trời Hóa Lạc, trời Tha Hóa Tự Tại (các tầng trời cao dần của cõi Dục), gai cũng theo đi; cho đến lên Phạm thiên (tầng trời đầu tiên của cõi Sắc) cũng lại như vậy.
Khi ấy Như Lai từ Phạm thiên trở về chỗ ngồi cũ trong thành Xá-vệ ở Diêm-phù-đề, gai cũng theo về đến đất này, dựng đứng hướng về Như Lai. Khi ấy Như Lai liền dùng tay phải nắm lấy gai khư-vi-la, tay trái chống đất, chân phải đạp lên gai. Lúc ấy tam thiên đại thiên thế giới đều chấn động mạnh.
Bấy giờ tôn giả A-nan (em họ và thị giả của Phật, nghe nhiều nhớ nhiều nhất) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo bày vai phải (cách mặc áo tỏ lòng cung kính), làm lễ Phật, chắp tay hướng về Phật mà thưa: “Bạch Thế Tôn! Thuở xưa Ngài đã làm nghiệp gì mà chịu quả báo như thế?” Phật bảo A-nan: “Thuở quá khứ ta vào biển lớn, cầm ngọn giáo (?) đâm người, dứt mạng sống của người ấy. A-nan! Do nghiệp duyên ấy nên chịu quả báo như thế này.”
Này thiện nam tử! Ta nói nghiệp duyên ấy xong, lúc ấy hai mươi kẻ oán tặc định hại hai mươi người kia suy nghĩ: “Như Lai là vua pháp mà còn phải chịu quả báo của nghiệp ác như thế, huống gì bọn ta lại không chịu quả báo này.” Hai mươi người ấy liền từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu sát đất lễ Phật mà thưa: “Hôm nay chúng con xin sám hối với Phật, không dám che giấu. Bạch Thế Tôn! Trước đây chúng con có tâm ác muốn hại những người kia, nay xin sám hối sâu nặng, không dám che giấu.”
Khi ấy Thế Tôn vì những người ấy mà giảng về nhân duyên tạo nghiệp và nhân duyên dứt nghiệp. Hai mươi người ấy nghe pháp xong liền được chánh giải (hiểu biết đúng đắn về chân lý), lại có bốn vạn người cũng được chánh giải. Vì thế Như Lai thị hiện việc gai khư-vi-la đâm chân. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì Như Lai vốn không có bệnh gì, lại xin vua thuốc Kỳ-vực (danh y nổi tiếng thời Phật) một đóa hoa ưu-bát-la (hoa sen xanh) để ngửi cho được xổ (?) (tức ngửi hoa có tẩm thuốc để đi ngoài, xổ bệnh)?
Này thiện nam tử! Bấy giờ Như Lai chế định giới giải thoát (giới luật của người xuất gia, giữ theo thì được giải thoát) chưa bao lâu. Khi ấy có năm trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới), đều là bậc thân cuối cùng, thường tu đạo trong những khu rừng khác. Các tỳ-kheo ấy mắc phải chứng bệnh như thế, mà thuốc trần hủ (loại thuốc giới luật cho phép dùng, như nước tiểu bò lên men) không chữa khỏi được. Các tỳ-kheo ấy kính cẩn giữ giới Phật, không tìm thuốc khác, không uống thuốc khác.
Này thiện nam tử! Khi ấy Như Lai suy nghĩ thế này: “Làm phương tiện gì để cho phép họ uống thuốc khác? Nếu ta cho phép thì các tỳ-kheo ấy sẽ tìm thuốc khác, sẽ uống thuốc khác.” Vì sao? Nếu Như Lai không cho phép thì những người đời sau sẽ vi phạm thánh pháp. Vì thế Như Lai dùng phương tiện, xin thầy thuốc Kỳ-vực hoa ưu-bát-la để ngửi cho được xổ.
Lúc ấy trời Tịnh Cư (tầng trời cao nhất cõi Sắc, nơi các bậc thánh không còn trở lại cõi Dục ở) liền đến giữa chúng tỳ-kheo kia mà nói: “Thưa đại đức (tiếng tôn xưng người xuất gia), các vị hãy tìm thuốc khác, chớ ôm bệnh mà chết.” Các tỳ-kheo đáp: “Chúng tôi không dám trái lời dạy của Thế Tôn. Chúng tôi không được tự ý. Chúng tôi thà chết chứ không trái lời Phật dạy. Chúng tôi không tìm thuốc tốt dư dả.”
Họ nói như vậy rồi, thiên tử Tịnh Cư nói với các tỳ-kheo: “Thưa đại đức, Như Lai là vua pháp mà còn tìm thuốc tốt khác, bỏ thuốc trần hủ; các đại đức có thể tìm thuốc khác.” Các tỳ-kheo nghe lời ấy rồi, trừ bỏ lòng nghi, liền tìm thuốc khác, uống thuốc khác, sau đó khỏi bệnh. Khỏi bệnh rồi, chưa quá bảy ngày, họ chứng quả A-la-hán (quả vị cao nhất của người tu theo hàng Thanh văn: đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh).
Này thiện nam tử! Nếu Như Lai không tìm thuốc khác thì các tỳ-kheo ấy cũng không tìm thuốc khác; mà nếu không tìm thuốc khác thì việc họ có thể trừ được các bệnh, đoạn được các kết (những sợi dây phiền não trói buộc chúng sinh trong sinh tử) và chứng quả A-la-hán là không có lẽ ấy. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì Như Lai vào thành khất thực (đi xin thức ăn, nếp sống của người xuất gia) mà ôm bát không trở ra? Này thiện nam tử! Như Lai không có nghiệp chướng. Khi ấy Như Lai thương xót, che chở các tỳ-kheo đời sau. Có khi tỳ-kheo vào thành ấp, xóm làng khất thực, vì tự mình không có phước đức nên xin ăn không được.
Tỳ-kheo ấy sẽ nghĩ thế này: “Như Lai Thế Tôn công đức đầy đủ mà vào thành khất thực còn ôm bát không trở ra, huống chi chúng ta căn lành mỏng manh. Chúng ta không nên vì xin ăn không được mà sinh lòng lo buồn, bức bối.” Vì thế Như Lai thị hiện vào thành khất thực, ôm bát không trở ra.
Này thiện nam tử! Nếu ông cho rằng ác ma Ba-tuần đã che lấp tâm các trưởng giả, Bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, tư tế cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) trong thành, đến nỗi họ không cho dù chỉ một nắm cơm, thì này thiện nam tử, chớ nghĩ như thế. Vì sao? Ác ma Ba-tuần không thể cắt đứt thức ăn của Như Lai. Khi ấy là do thần lực của Phật khiến ác ma Ba-tuần che lấp người trong thành kia, chứ chẳng phải sức của ác ma làm được. Lúc ấy ta hoàn toàn không có nghiệp chướng, mà vì muốn giáo hóa những chúng sinh kia nên thị hiện ôm bát không trở ra.
Khi ấy ta cùng chúng tỳ-kheo không có thức ăn, tất cả trời ma và các vị trời khác nghĩ thế này: “Phật và chúng tăng không có thức ăn, có lo buồn chăng?” Ngay đêm ấy họ thấy Phật và chúng tăng không hề có lấy một niệm lo buồn; tâm cũng không cao ngạo, cũng không chán nản; trước sau vẫn như một.
Này thiện nam tử! Lúc ấy có bảy nghìn thiên tử một lòng hướng về Như Lai, sinh tâm tin kính. Khi ấy ta liền thuyết pháp cho họ, họ đối với mọi pháp được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý, bước đầu chứng thánh quả).
Này thiện nam tử! Các Bà-la-môn và trưởng giả kia, sau đó không lâu lại nghe Thế Tôn có oai đức lớn, sinh lòng khát ngưỡng, liền đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, sám hối với Phật. Lúc ấy Như Lai liền giảng cho họ pháp Bốn Thánh Đế (bốn chân lý cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Trong một lần thuyết pháp ấy có hai vạn người đối với mọi pháp được pháp nhãn tịnh. Vì thế Như Lai vào thành khất thực, ôm bát không trở ra. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì cô gái Bà-la-môn Chiên-già buộc thanh gỗ vào bụng để vu khống Như Lai, nói rằng: “Sa-môn Cù-đàm làm tôi có mang, phải cấp cho tôi quần áo, chăn đệm, ăn uống”? Này thiện nam tử! Trong việc này Như Lai hoàn toàn không có nghiệp chướng. Nếu có nghiệp chướng thì ta vẫn có thể ném cô gái Bà-la-môn Chiên-già ấy ra ngoài những thế giới nhiều như cát sông Hằng.
Như Lai vì phương tiện mà hiện ra nghiệp chướng này, để giáo hóa những chúng sinh không hiểu biết. Vì sao? Đời sau sẽ có các tỳ-kheo xuất gia học đạo trong giáo pháp của ta; khi ấy có thể bị người khác vu khống, vì cớ ấy mà sinh lòng hổ thẹn, hoặc không còn ưa thích Phật pháp, bỏ giới hoàn tục.
Các tỳ-kheo ấy khi bị vu khống thì nên nhớ đến Như Lai: “Như Lai thành tựu mọi pháp lành, đầy đủ oai đức lớn mà còn bị vu khống, huống gì chúng ta lại không bị vu khống?” Nghĩ như vậy rồi thì trừ được lòng hổ thẹn; trừ được hổ thẹn rồi, sẽ tu tập được phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, giữ giới, không dâm dục) trong sạch, nhiệm mầu.
Này thiện nam tử! Cô gái Bà-la-môn Chiên-già vì thường bị nghiệp ác che lấp nên tính hay không tin. Nay thân người nữ này trong Phật pháp không thể điều phục được, thường bị nghiệp ác che lấp, cho đến trong mộng cũng sinh lòng vu khống, tỉnh dậy lại vui mừng. Người nữ này khi chết sẽ đọa vào địa ngục.
Này thiện nam tử! Ta có thể dùng phương tiện khác trừ bỏ các nghiệp bất thiện của người nữ này, khiến cô vượt qua sinh tử, có thể cứu giúp cô. Này thiện nam tử! Có khi Như Lai không cứu người khác (?) — vì sao? Vì Như Lai đối với tất cả chúng sinh không có lòng thiên vị. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì các Bà-la-môn giết cô gái Bà-la-môn Tôn-đà-lợi rồi chôn trong hào nước ở vườn Kỳ-hoàn (tịnh xá Kỳ Viên ở thành Xá-vệ, nơi Phật thường ở)? Này thiện nam tử! Lúc ấy Như Lai biết có việc ấy nhưng bỏ qua không nói. Như Lai thành tựu Nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả), tâm không chướng ngại, có thể dùng thần lực khiến lưỡi dao không đâm vào thân cô gái được.
Lúc ấy ta biết mạng sống của cô gái Tôn-đà-lợi sắp hết, ắt sẽ bị người khác giết. Ta dùng phương tiện này khiến các ngoại đạo (những người theo giáo phái ngoài Phật giáo) lộ rõ điều bất thiện của mình, rơi vào chỗ bất lợi. Những việc như thế chỉ Phật mới biết, nên an nhiên để việc ấy xảy ra, khiến nhiều chúng sinh sinh tâm thanh tịnh, tăng thêm căn lành.
Khi ấy Như Lai bảy ngày không vào thành lớn Xá-vệ. Trong lúc không vào thành, Ngài điều phục sáu mươi ức vị trời. Qua bảy ngày, chư thiên và người đời họp nhau cùng đến chỗ ta. Khi ấy Như Lai thuyết pháp cho bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di — tức tăng ni và nam nữ cư sĩ). Nghe thuyết pháp xong, có tám vạn bốn nghìn người đối với các pháp được pháp nhãn tịnh. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì Như Lai và chúng tăng ở làng Bà-la-môn Tỳ-lan-nhã suốt ba tháng phải ăn lúa mạch ngựa (thứ lúa mạch thô dùng cho ngựa ăn)? Này thiện nam tử! Thuở ấy ta biết người Bà-la-môn này ắt sẽ bỏ tâm ban đầu thỉnh Phật và chúng tăng, không cung cấp ăn uống, nhưng vẫn cố ý nhận lời thỉnh. Vì sao? Vì năm trăm con ngựa kia.
Năm trăm con ngựa này đời trước đã học theo Bồ-tát thừa (con đường tu hành của Bồ-tát, hướng đến thành Phật), đã từng cúng dường chư Phật quá khứ, nhưng gần gũi ác tri thức (bạn xấu, thầy tà, người dẫn dắt vào đường sai) mà gây duyên nghiệp ác; vì duyên nghiệp ác nên đọa vào loài súc sinh.
Trong năm trăm con ngựa có một con ngựa lớn tên là Nhật Tạng, là một vị đại Bồ-tát. Bồ-tát Nhật Tạng này đời quá khứ khi ở trong cõi người đã từng khuyên năm trăm con ngựa nhỏ ấy phát tâm bồ-đề; nay vì muốn cứu độ năm trăm con ngựa ấy nên hiện sinh vào loài ngựa. Nhờ oai đức của con ngựa lớn mà năm trăm con ngựa tự biết được đời trước của mình, khiến cái tâm bồ-đề vốn đã đánh mất được trở lại.
Này thiện nam tử! Ta thương xót năm trăm Bồ-tát bị đọa vào loài ngựa, muốn cho họ được thoát khỏi loài súc sinh, vì thế Như Lai biết trước mà vẫn nhận lời thỉnh. Này thiện nam tử! Khi ấy năm trăm con ngựa bớt một nửa phần lúa mạch mình ăn đem bố thí cho chúng tăng; con ngựa lớn đem nửa phần của mình dâng cúng Như Lai.
Khi ấy con ngựa lớn dùng tiếng ngựa thuyết pháp cho năm trăm con ngựa, cũng dạy chúng sám hối: “Nay hãy lễ Phật và chúng tỳ-kheo.” Nói việc ấy xong lại bảo: “Các ngươi hãy đem một nửa phần ăn của mình cúng dường chúng tăng.” Khi ấy năm trăm con ngựa sám hối xong, đối với Phật và chúng tăng sinh lòng tin trong sạch.
Qua ba tháng, sau đó không lâu năm trăm con ngựa ấy chết, sinh lên cõi trời Đâu-suất. Năm trăm thiên tử ấy liền từ cõi trời đến chỗ Phật cúng dường Như Lai. Khi ấy Như Lai liền thuyết pháp cho họ; nghe pháp xong, họ chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Lúc ấy năm trăm con ngựa con khéo điều phục được tâm mình, đời vị lai sẽ chứng quả Bích-chi-Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không nghe pháp từ Phật, và thường không đi giáo hóa người khác). Còn con ngựa lớn Nhật Tạng, đời vị lai cúng dường vô lượng chư Phật, thành tựu pháp trợ bồ-đề, sau đó thành Phật hiệu là Thiện Điều Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri (Ứng Cúng: bậc đáng nhận sự cúng dường).
Này thiện nam tử! Không có món ngon thượng hạng nào trên đời mà Như Lai không có được. Này thiện nam tử! Như Lai dù ăn cỏ cây, đất cục, ngói sỏi, thì trong tam thiên đại thiên thế giới cũng không có vị gì bằng vị cỏ cây, đất cục, ngói sỏi mà Như Lai ăn. Vì sao? Này thiện nam tử! Như Lai là bậc đại nhân, có được tướng “trong các vị nếm được vị ngon nhất” (một trong ba mươi hai tướng tốt của Phật: thức ăn gì vào miệng cũng thành vị ngon tuyệt hảo). Nếu Như Lai đưa thức ăn thô nhất vào miệng thì vị nếm được còn hơn cả thức ăn tuyệt hảo của cõi trời. Này thiện nam tử! Vì thế nên biết thức ăn của Như Lai là thù thắng, tuyệt diệu nhất.
Này thiện nam tử! Khi ấy A-nan trong lòng lo buồn: “Người thuộc dòng Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) xuất gia học đạo mà lại ăn lúa mạch ngựa này như kẻ hạ tiện.” Lúc ấy ta thấy tâm A-nan; thấy tâm A-nan rồi, liền cho A-nan một hạt lúa mạch và bảo A-nan: “Ông nếm thử hạt lúa mạch này xem vị thế nào?”
A-nan nếm xong sinh lòng lấy làm lạ chưa từng có, bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Con sinh ra trong nhà vua, lớn lên trong nhà vua mà chưa từng được nếm vị như thế này.” A-nan ăn hạt lúa mạch ấy rồi, suốt bảy ngày bảy đêm không ăn uống gì nữa mà không hề có ý nghĩ đói khát. Này thiện nam tử! Vì thế nên biết đó là phương tiện của Như Lai, chứ chẳng phải nghiệp chướng.
Này thiện nam tử! Có những Sa-môn, Bà-la-môn giữ giới như ta, nhận lời thỉnh của người khác rồi, khi biết chủ thỉnh mê muội không thể cung cấp, hoặc không chịu ở lại (?). Vì cớ ấy, nơi nào Như Lai đã hứa thì hiện thân ắt đến nhận lời thỉnh, và cũng để thị hiện nhân duyên nghiệp báo.
Này thiện nam tử! Nên biết pháp thường của Như Lai là dù nhận lời thỉnh của người mà không được cung cấp, cũng không để chủ thỉnh phải đọa vào ác đạo.
Này thiện nam tử! Trong năm trăm tỳ-kheo cùng Như Lai an cư mùa hạ (ba tháng mùa mưa, tăng chúng ở yên một chỗ tu tập, không đi lại) ăn lúa mạch ngựa ấy, có bốn trăm tỳ-kheo vì hay thấy cái đẹp (?) nên sinh lòng tham dục. Các tỳ-kheo ấy nếu ăn thức ăn ngon tinh thì tâm dục tăng thêm; nếu ăn thức ăn thô thì tâm không bị tham dục che lấp. Các tỳ-kheo ấy qua ba tháng thì lìa được tâm dâm dục, chứng quả A-la-hán.
Này thiện nam tử! Vì điều phục năm trăm tỳ-kheo và cứu độ năm trăm Bồ-tát mà Như Lai dùng sức phương tiện nhận ăn lúa mạch ngựa suốt ba tháng, chứ chẳng phải nghiệp báo. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì vào ngày mười lăm, lúc thuyết giới (ngày tăng chúng họp lại tụng đọc giới luật, kiểm điểm lỗi lầm), Như Lai bảo trưởng lão Ca-diếp (Ma-ha Ca-diếp, đại đệ tử của Phật, bậc tu khổ hạnh bậc nhất): “Nay ta đau lưng, ông hãy giảng pháp bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả)”?
Này thiện nam tử! Lúc ấy có tám nghìn thiên tử tự điều phục mình theo pháp Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, hướng đến quả A-la-hán), cùng ngồi hòa hợp trong chúng ấy. Này thiện nam tử! Các thiên tử ấy đời quá khứ là những người được Đại Ca-diếp giáo hóa, đối với Phật, Pháp, Tăng không buông lung, và đã nhiều lần được nghe tỳ-kheo Ca-diếp giảng pháp bảy giác chi.
Này thiện nam tử! Các thiên tử này, ngoài tỳ-kheo Ca-diếp ra, thì dù trăm nghìn vị Phật thuyết pháp cho họ cũng không làm cho họ hiểu được. Khi ấy Ca-diếp giảng rộng pháp bảy giác chi cho các thiên tử; các thiên tử nghe tỳ-kheo Ca-diếp giảng pháp bảy giác chi xong liền được pháp nhãn tịnh.
Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh bị bệnh khổ quấn thân, không thể đến chỗ thuyết pháp để nghe pháp một cách cung kính, thì những người ấy sẽ nghĩ: “Phật là vua pháp mà còn nghe pháp bảy giác chi để trừ bệnh, huống gì chúng ta lại không đến nghe pháp, không cung kính pháp.”
Này thiện nam tử! Vì để điều phục chư thiên, trừ khổ hoạn cho người, lại để thị hiện sự kính trọng đối với pháp, nên Như Lai nói như thế này: “Ca-diếp! Nay ta đau lưng, ông hãy giảng pháp bảy giác chi.” Vì sao? Vì tôn trọng pháp. Như Lai không có thân thô nặng do tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) hợp thành, huống gì lại có bệnh. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì khi dòng họ Thích (dòng tộc của Phật, ở nước Ca-tỳ-la-vệ) bị tàn phá, Như Lai tự nói rằng mình đau đầu? Này thiện nam tử! Có chúng sinh nói thế này: “Thế Tôn không thể làm lợi ích cho thân tộc, cũng chẳng thương xót, không muốn cho họ yên ổn; đã xuất gia rồi thì dứt hết tình dòng tộc, không muốn cứu giúp.” Những chúng sinh ấy vì không hiểu biết nên mới nói như thế.
Này thiện nam tử! Như Lai đối với gốc rễ của mọi khổ đau đã đi đến tận cùng. Như Lai biết điều mà tâm những chúng sinh ấy nghĩ, nên ngồi dưới cây xá-da (?) tự nói rằng mình đau đầu. Này thiện nam tử! Lúc ấy ta liền nói với A-nan rằng ta đau đầu.
Khi ấy có ba nghìn thiên tử mang đoạn kiến (cái thấy sai lầm cho rằng chết là hết, không có đời sau, không có nhân quả), lại có vô số kẻ ưa sát sinh, đều cùng tụ họp. Vì các thiên tử mang đoạn kiến và những kẻ ưa sát sinh ấy mà ta thị hiện nghiệp chướng, nên nói: “Ta vì đời trước mắt thấy người khác giết hại mà trong lòng vui theo, nên nay bị đau đầu.” Nói pháp ấy xong, bảy nghìn người và trời đều được điều phục. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Vì duyên cớ gì Bà-la-môn Phả-la-đọa dùng năm trăm cách chửi mắng Phật mà Như Lai nghe rồi vẫn nhẫn nhịn được? Này thiện nam tử! Như Lai có thể dùng thần lực ném Bà-la-môn này sang thế giới khác, cũng có thể dùng thần lực khiến Bà-la-môn ấy không thốt ra được dù một tiếng chửi mắng.
Này thiện nam tử! Lúc ấy trong chúng có nhiều người và trời thấy Như Lai có thể nhẫn chịu lời chửi rủa độc ác, không nói không đáp, liền sinh tâm buông xả thân mạng, tâm bình đẳng, tâm làm lợi ích, tâm kham nhẫn, trước như sau, sau như trước. Khi ấy có bốn nghìn người phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Như Lai thấy được ý nghĩa như vậy.
Lại nữa, Bà-la-môn Phả-la-đọa dùng năm trăm cách chửi rủa xong, thấy Phật Thế Tôn vẫn giữ tâm buông xả, không vướng bận. Này thiện nam tử! Bà-la-môn ấy thấy như vậy rồi sinh lòng tin kính, quy y Phật, Pháp, Tăng, gieo trồng căn lành đưa đến giải thoát. Đó gọi là phương tiện của Như Lai.
Này thiện nam tử! Đề-bà-đạt-đa (em họ của Phật, nhiều lần mưu hại Phật và chia rẽ tăng đoàn) cùng với Bồ-tát đời đời sinh cùng một chỗ; việc ấy cũng là phương tiện của Bồ-tát. Vì sao? Vì nhờ Đề-bà-đạt-đa mà ta tu đầy đủ sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), lại làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh. Làm sao biết được như vậy?
Này thiện nam tử! Thuở ấy chúng sinh sống sung sướng, không biết làm việc bố thí, cũng không biết người nhận bố thí. Khi ấy Bồ-tát muốn dạy họ bố thí. Lúc ấy Đề-bà-đạt-đa sinh lòng ganh ghét, đến chỗ Bồ-tát xin đất nước, thành trì, vợ con, cho đến đầu, mắt, tay, chân. Khi ấy Bồ-tát vui vẻ đem cho. Lúc ấy có vô lượng chúng sinh thấy Bồ-tát bố thí thì lòng vui mừng, tin hiểu việc bố thí, nói rằng: “Bồ-tát bố thí thế nào, chúng ta cũng làm như vậy; thực hành bố thí, nguyện thành Bồ-tát.”
Này thiện nam tử! Đề-bà-đạt-đa có khi thấy Bồ-tát giữ giới thanh tịnh, biết vậy rồi bèn muốn phá giới mà Bồ-tát đang giữ. Khi ấy Bồ-tát không hủy phạm giới thanh tịnh. Lúc ấy có vô lượng chúng sinh thấy Bồ-tát giữ giới cũng bắt chước giữ giới. Bồ-tát giữ giới, có khi bị người khác khinh miệt, chửi mắng mà không sinh tâm ác; khi ấy Bồ-tát tu đầy đủ sằn-đề ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục đến mức trọn vẹn). Có vô lượng chúng sinh thấy Bồ-tát dùng nhẫn nhục điều phục tâm, cũng bắt chước Bồ-tát tu hạnh nhẫn nhục.
Này thiện nam tử! Nên biết Đề-bà-đạt-đa làm lợi ích lớn cho Bồ-tát. Này thiện nam tử! Như nay Đề-bà-đạt-đa thả voi say lớn định hại Như Lai, lại từ trên núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá, nơi Phật thường thuyết pháp) đẩy đá lớn xuống, đều là Như Lai dùng phương tiện thị hiện, chứ chẳng phải tội của nghiệp báo. Vì sao? Vì nhờ phương tiện ấy mà làm lợi ích cho vô lượng chúng sinh.
Này thiện nam tử! Như Lai nói chung về mười nhân duyên nghiệp, tất cả đều là Như Lai dùng phương tiện thị hiện, chứ chẳng phải nghiệp báo. Vì sao? Vì chúng sinh không biết quả báo do nhân nghiệp đem lại, nên vì chúng sinh mà Như Lai thị hiện nghiệp báo như thế: làm nghiệp này rồi thì chịu quả báo thế này, làm nghiệp kia rồi thì chịu quả báo thế kia; làm nghiệp như thế thì được quả báo như thế. Chúng sinh nghe rồi sẽ biết nên làm nghiệp nào, lìa nghiệp nào; lìa bỏ nghiệp bất thiện, tu tập nghiệp lành.
Này thiện nam tử! Nay đã nói về phương tiện, đã chỉ bày phương tiện rồi. Những phương tiện này phải giữ gìn cẩn mật như kho báu bí mật, không nên nói cho người kém cỏi, căn lành mỏng manh nghe. Vì sao? Vì kinh này không phải là chỗ hành trì của hàng Thanh văn và Bích-chi-Phật, huống gì phàm phu kém cỏi lại có thể tin hiểu được sao? Vì sao? Vì những người ấy không thể học các phương tiện. Vì sao vậy? Vì kinh phương tiện này không phải thứ họ dùng được, cũng như không phải đồ gốm tầm thường nào cũng chứa đựng được. Chỉ có Bồ-tát mới có thể nói và học pháp phương tiện này.
Này thiện nam tử! Ví như trong đêm tối thắp lên ngọn đèn sáng lớn thì thấy được mọi thứ trong nhà. Này thiện nam tử! Bồ-tát nghe các phương tiện như thế rồi liền thấy được con đường mà tất cả Bồ-tát đã đi: “Trong pháp này là điều ta nên học.” Đối với mọi hạnh của Như Lai và hạnh của Bồ-tát đều đã đến bờ bên kia (tức đã đạt đến chỗ rốt ráo, hoàn tất); người khéo tu đạo Bồ-tát không thấy đó là việc khó.
Này thiện nam tử! Nay ta sẽ nói: những ai muốn có được các pháp lành của đạo bồ-đề, tức là thiện nam tử, thiện nữ nhân, nếu nghe nói cách xa hơn trăm nghìn do-tuần có nơi giảng kinh phương tiện này thì nên đến đó nghe. Vì sao? Vì Bồ-tát nghe kinh phương tiện này rồi thì được hạnh sáng suốt, đối với mọi pháp trừ được lòng nghi ngờ, hối hận.
Khi ấy trong bốn chúng cùng các người và trời, ai là bậc đồ chứa quý (người có căn cơ xứng đáng tiếp nhận pháp) thì lúc giảng kinh này đều được nghe, đều được biết; ai không phải đồ chứa quý thì dù ở trong hội này cũng không nghe, không biết. Đối với kinh này, tai còn không nghe được, huống gì miệng có thể nói. Vì không phải đồ chứa quý nên khi Như Lai nói pháp này, họ không nghe không biết, vì không được thần lực của Phật gia hộ.
Nói kinh này xong, có bảy vạn hai nghìn người phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Khi ấy tôn giả A-nan bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Nên gọi kinh này là gì? Phải phụng trì thế nào?” Phật bảo A-nan: “Kinh này tên là Phương Tiện Ba-la-mật (hạnh phương tiện đưa đến bờ giác ngộ), cũng gọi là Phẩm Chuyển Phương Tiện, cũng gọi là Nói Phương Tiện Điều Phục. Hãy phụng trì như thế.”
Phật nói kinh này xong, Bồ-tát Trí Thắng lòng sinh hoan hỷ; cùng những người học theo Thanh văn thừa, Bích-chi-Phật thừa, Bồ-tát thừa; tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ năm giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ năm giới), cùng chư thiên, rồng, quỷ thần, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lâu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-già, người và chẳng phải người (các loài quỷ thần, chúng sinh vô hình)… nghe nói xong đều khen rằng: “Lành thay, lành thay!” Kinh Đại thừa phương tiện đến đây là hết.
Kinh Đại Bảo Tích (bộ kinh lớn gồm nhiều hội, như chứa nhóm các báu vật pháp), quyển thứ một trăm lẻ tám.
Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ một trăm lẻ chín.
Đời Tùy, Tam tạng (vị tu sĩ thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Xà-na-quật-đa dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video