Pháp hội Bảo Lương (pháp hội "Rường cột quý báu"), hội thứ bốn mươi bốn — Phẩm Tỳ-kheo a-lan-nhã (vị tăng xuất gia sống ở chỗ vắng vẻ yên tĩnh, xa làng xóm để tu tập), thứ năm
Lúc ấy Ma-ha Ca-diếp (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hạnh khổ hạnh) bạch Phật: "Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), nếu có tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ) tự xưng là tỳ-kheo a-lan-nhã, thì thưa Thế Tôn, đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo a-lan-nhã? Đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo khất thực (đi xin ăn để nuôi thân tu hành)? Đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo mặc áo phấn tảo (áo vá từ vải vụn nhặt ở bãi rác)? Đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo ở dưới gốc cây? Đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo ở bãi tha ma? Đến mức nào thì gọi là tỳ-kheo ở chỗ trống ngoài trời?"
Phật bảo Ca-diếp: "Tỳ-kheo a-lan-nhã thì nhất định ưa chỗ a-lan-nhã, ở nơi chỗ a-lan-nhã. Ca-diếp, chỗ a-lan-nhã là nơi không có tiếng ồn lớn, không có tiếng đông người ồn ào, xa hoẵng nai, cọp sói và các loài chim, xa trộm cướp và người chăn trâu chăn dê, là nơi thuận với hạnh sa-môn (người xuất gia tu hành). Ở chỗ a-lan-nhã như thế nên tu hành.
Tỳ-kheo ấy nếu muốn đến chỗ a-lan-nhã, nên suy nghĩ tám điều. Tám điều ấy là gì? Một là ta sẽ bỏ thân. Hai là phải bỏ mạng. Ba là sẽ bỏ lợi dưỡng (lợi lộc và đồ cúng dường). Bốn là lìa mọi chỗ yêu thích. Năm là chết ở trong núi thì chết như con nai. Sáu là ở chỗ a-lan-nhã thì phải giữ hạnh a-lan-nhã. Bảy là phải lấy pháp mà sống. Tám là không lấy phiền não (những thứ làm tâm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê) mà sống. Ca-diếp, đó là tám điều mà tỳ-kheo a-lan-nhã nên suy nghĩ; suy nghĩ xong mới đến chỗ a-lan-nhã.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã đến chỗ a-lan-nhã rồi thì thực hành pháp a-lan-nhã, dùng tám hạnh mà thực hành lòng từ, đối với mọi chúng sinh đều khởi lòng từ. Tám hạnh ấy là gì? Một là lòng từ đem lại lợi ích. Hai là lòng từ đem lại an vui. Ba là lòng từ không giận dữ. Bốn là lòng từ chân chính. Năm là lòng từ không phân biệt. Sáu là lòng từ thuận hợp. Bảy là lòng từ quán xét mọi pháp. Tám là lòng từ trong sạch như hư không. Ca-diếp, dùng tám hạnh như vậy mà khởi lòng từ đối với các chúng sinh.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã đến chỗ a-lan-nhã rồi, nên suy nghĩ thế này: "Tuy ta đến chỗ xa xôi, một mình không bạn, dù ta làm lành hay làm chẳng lành cũng không ai dạy bảo răn đe." Lại nghĩ: "Ở đây có các vị trời, rồng, quỷ thần và chư Phật Thế Tôn biết ta chuyên tâm, các vị ấy làm chứng cho ta. Nay ta ở đây thực hành pháp a-lan-nhã, không để tâm bất thiện của ta được tự do hoành hành. Nay ta đến chỗ rất xa xôi này, một mình không bạn, không người thân cận, không có gì là của ta; nay ta phải tỉnh giác trước những ý nghĩ tham dục, ý nghĩ giận dữ, ý nghĩ làm khổ người, và các điều bất thiện khác cũng phải tỉnh giác. Nay ta không nên chẳng khác gì kẻ ưa đám đông, cũng không nên chẳng khác gì người ở gần làng xóm. Nếu chẳng khác gì như thế, thì ta đã lừa dối các vị trời, rồng, quỷ thần, và chư Phật thấy ta cũng không vui. Nay nếu ta làm đúng pháp a-lan-nhã, thì các vị trời, rồng, quỷ thần không quở trách, chư Phật thấy ta cũng vui lòng."
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã ở chỗ a-lan-nhã thực hành pháp a-lan-nhã thì một lòng giữ vững giới cấm giải thoát (bộ giới luật giúp người tu thoát khỏi điều ác), khéo giữ các giới, giữ thân miệng ý trong sạch, không có hạnh xu nịnh, giữ chánh mạng (sống bằng cách chân chính) trong sạch; tâm hướng về các định (trạng thái tâm lắng yên chuyên chú); pháp đã nghe thì nhớ nghĩ, siêng năng suy xét đúng đắn; hướng tới ly dục, tịch diệt (lặng dứt phiền não) và Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử); sợ hãi sinh tử.
Quán năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm giác, tri giác, ý chí tạo tác, sự nhận biết) như kẻ oán thù; quán tứ đại (bốn yếu tố tạo nên thân thể: đất, nước, lửa, gió) như rắn độc; quán sáu nhập (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) như làng hoang trống rỗng; khéo biết phương tiện (cách thức thực hành); quán mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết), lìa đoạn kiến (cho rằng chết là mất hẳn) và thường kiến (cho rằng có cái ta còn mãi); quán không có chúng sinh, không có ta, không có người, không có mệnh (sự sống thường còn); hiểu tướng không của các pháp, thực hành vô tướng (không bám vào hình tướng); dần dần giảm bớt việc tạo tác mà thực hành vô tác (không còn mong cầu, tạo tác).
Lòng thường kinh sợ đối với việc trôi lăn trong tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc); thường siêng tu hành như cứu lửa đang cháy trên đầu; thường tinh tấn, rốt cuộc không thối lui; quán tướng chân thật của thân. Nên khởi tâm như vậy, quán pháp như vậy: phải biết gốc của khổ, dứt mọi nguyên nhân của khổ, chứng sự diệt tận khổ, siêng tu con đường dứt khổ; thực hành lòng từ; an trú trong tứ niệm xứ (bốn phép quán: thân là nhơ nhớp, cảm giác là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có cái ta), lìa điều bất thiện, vào cửa điều lành; an trú trong tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt ác đã sinh, ngăn ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh lớn thêm); vào tứ như ý túc (bốn nền tảng của định lực và thần thông: ý muốn, siêng năng, nhất tâm, quán xét); giữ gìn năm căn lành (lòng tin, siêng năng, nhớ nghĩ đúng, định tâm, trí tuệ — vững như rễ cây); được tự tại trong ngũ lực (năm sức mạnh phát triển từ năm căn ấy); giác ngộ thất bồ-đề phần (bảy yếu tố dẫn tới giác ngộ: nhớ nghĩ đúng, chọn lựa pháp, siêng năng, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định tâm, buông xả); siêng thực hành bát thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng); giữ vững thiền định; dùng trí tuệ phân biệt tướng của các pháp.
Ca-diếp, nói những pháp như vậy để trang nghiêm cho tỳ-kheo a-lan-nhã. Trang nghiêm như vậy rồi thì ở trong núi rừng, đầu đêm và cuối đêm siêng tu các hạnh, không nên ngủ nghỉ, thường nghĩ đến việc đạt được pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi thế gian). Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã ở bất cứ chỗ nào cũng thường tu đạo, không tự trang điểm thân thể và áo quần; nhặt cỏ khô để trải ngồi, tự dùng tọa cụ (tấm vải trải ngồi) của mình; không dùng của thường trú tăng (tài sản chung cố định của tăng chúng tại chùa) và của chiêu-đề tăng (tài vật dành cho tăng chúng bốn phương). Ở chỗ a-lan-nhã, áo quần biết đủ, chỉ cốt che thân, vì để thực hành thánh đạo.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã nếu vì khất thực mà đến thành ấp làng xóm, nên nghĩ thế này: "Ta từ chỗ a-lan-nhã đến thành ấp làng xóm này, được ăn hay không được ăn, lòng cũng không buồn không vui." Nếu không được ăn, nên sinh lòng vui, nghĩ đến quả báo của nghiệp đời trước: "Nay ta phải siêng tu tập việc phước." Lại nghĩ: "Như Lai (danh hiệu của Phật) đi khất thực cũng có lúc không được."
Tỳ-kheo a-lan-nhã ấy khi vào thành ấp làng xóm khất thực, nên dùng pháp mà trang nghiêm mình, trang nghiêm bằng pháp rồi sau mới khất thực. Thế nào là trang nghiêm bằng pháp? Nếu thấy hình sắc vừa ý thì không nên đắm nhiễm, thấy hình sắc không vừa ý cũng không sinh giận. Nếu nghe tiếng vừa ý hay không vừa ý, ngửi mùi vừa ý hay không vừa ý, nếm vị vừa ý hay không vừa ý, chạm xúc vừa ý hay không vừa ý, đối với ý tưởng vừa ý hay không vừa ý, lòng đều không đắm nhiễm, cũng không sinh giận. Thu giữ các giác quan, mắt chỉ nhìn kỹ phía trước một tầm (đơn vị đo dài, bằng một sải tay), điều phục (chế ngự) tâm mình; pháp đang suy niệm không để rời tâm; không để đồ ăn làm nhơ tâm mà đi khất thực.
Nên khất thực theo thứ tự từng nhà. Chỗ được ăn không nên sinh đắm luyến, chỗ không được ăn không nên sinh giận. Nếu đến mười nhà, hay quá mười nhà mà không được ăn, cũng không nên buồn, nên nghĩ thế này: "Các vị trưởng giả (người giàu có, có thế lực) và bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ xưa) này có nhiều việc bận nên không cho ta ăn. Vả lại, các vị trưởng giả và bà-la-môn này từ trước đến nay chưa từng có một ý nghĩ nào về ta, huống chi là cho ta ăn." Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã nếu được như vậy thì trong việc khất thực không sinh sợ hãi.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã khi khất thực, nếu thấy chúng sinh — hoặc đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái, cho đến loài vật — nên khởi lòng từ bi đối với họ: "Ta tinh tấn như thế này, ta phát nguyện như thế này: chúng sinh nào thấy ta và cho ta ăn đều được sinh lên cõi trời."
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã được đồ ăn thô hay đồ ăn ngon, nhận rồi nên nhìn bốn phía: "Trong làng ấp này ai là người nghèo khổ? Ta sẽ bớt phần ăn này mà cho họ." Nếu thấy người nghèo đang cần xin ăn thì liền chia một nửa cho họ. Nếu không thấy người nghèo thì nên khởi lòng thế này: "Những chúng sinh mà mắt ta không thấy, phần ngon trong đồ ăn ta được, ta nguyện bố thí cho họ; ta là thí chủ (người bố thí), họ là người nhận."
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã khất thực, nhận được đồ ăn rồi mang về chỗ a-lan-nhã, rửa sạch tay chân, giữ oai nghi sa-môn trong sạch, đầy đủ mọi phép thanh tịnh; lấy cỏ đúng phép, rồi ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi). Ngồi rồi mới ăn, lòng không đắm luyến, cũng không kiêu căng, không giận dữ, không rối loạn. Khi sắp ăn, suy nghĩ thế này: "Trong thân ta nay có tám vạn loài trùng; các loài trùng được đồ ăn này đều được an vui. Nay ta dùng đồ ăn để nhiếp hóa (thu nhận, giúp đỡ) các loài trùng này; khi ta đắc A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, trọn vẹn và chân chính của một vị Phật), ta sẽ dùng pháp mà nhiếp hóa chúng."
Ca-diếp, lại có lúc tỳ-kheo a-lan-nhã ăn không đủ no, nên nghĩ thế này: "Nay thân ta nhẹ nhàng, có thể tu nhẫn nhục, dứt trừ các điều ác, ít phải đại tiện tiểu tiện; thân được nhẹ rồi thì tâm cũng nhẹ, lại ít ngủ, cũng không khởi ý tưởng dục." Nên suy nghĩ như vậy. Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã nếu khất thực được nhiều, nên khởi ý tưởng biết đủ, nên bớt ra một nắm đồ ăn đặt trên hòn đá sạch, suy nghĩ thế này: "Có các loài chim thú ăn được thứ này, ta bố thí cho chúng, chúng là người nhận."
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã ăn xong thì rửa bát, súc miệng, rửa tay, rửa sạch bình bát, lấy tay lau cho khô, cất áo tăng-già-lê (áo đại y, áo lớn nhất trong ba áo của tỳ-kheo), rồi theo chỗ a-lan-nhã mà tu hành, không rời tướng pháp mình vốn đang suy niệm.
Ca-diếp, khi tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành hạnh a-lan-nhã, nếu là phàm phu chưa đắc sa-môn quả (các quả vị chứng đắc của người tu), có lúc cọp sói đến chỗ mình, thấy thì không nên sợ, nên nghĩ thế này: "Khi ta mới đến chỗ a-lan-nhã đã bỏ thân mạng rồi, ta không nên sợ hãi; nên tu lòng từ, lìa mọi điều ác, cũng lìa sự sợ hãi." Nếu cọp sói cắt đứt mạng sống, ăn thịt mình, thì nên nghĩ: "Ta được lợi lớn, dùng thân không bền chắc này mà sẽ được thân bền chắc. Các con cọp sói này ta không cho ăn, nay chúng ăn thịt ta rồi thì thân được an vui." Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành pháp a-lan-nhã nên xả bỏ thân mạng như vậy.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành pháp a-lan-nhã, nếu có loài phi nhân (quỷ thần, những loài không phải người), hoặc hiện hình đẹp, hoặc hiện hình xấu, đến chỗ mình, thì đối với phi nhân ấy không sinh lòng ưa, không sinh lòng giận.
Ca-diếp, có khi các vị trời từng thấy Phật đến chỗ a-lan-nhã đặt ra các câu hỏi vặn. Hỏi xong, tỳ-kheo a-lan-nhã tùy sức mình, tùy theo pháp đã học mà nói cho các vị trời nghe. Có khi các vị trời hỏi những điều sâu xa, tỳ-kheo a-lan-nhã nếu không đáp được, không nên sinh lòng kiêu mạn, nên nói thế này: "Tôi học hỏi chưa nhiều, xin các vị đừng khinh tôi. Nay tôi sẽ siêng tu học Phật pháp, có lúc tôi thông suốt Phật pháp rồi thì có thể đáp được tất cả." Lại nên khuyến thỉnh các vị trời: "Nay các vị hãy nói pháp cho tôi, tôi sẽ lắng nghe lãnh thọ." Lại nên cảm tạ rằng: "Xin các vị đừng chê trách."
Lại nữa, Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành pháp a-lan-nhã, khéo tu ý tưởng a-lan-nhã: như cỏ cây, ngói đá không có chủ, không có cái ta, cũng không thuộc về ai, thân này cũng vậy, không có ta, không có mệnh, không có người, không có chúng sinh, không có tranh cãi; các pháp này đều do các duyên hợp lại mà sinh ra. Nếu suy xét khéo léo trong pháp này, ta sẽ dứt được mọi thấy biết sai lầm. Thường nên suy xét các pháp không, vô tướng, vô tác.
Ca-diếp, khi tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành pháp a-lan-nhã, nên quán: cỏ, cây thuốc và các rừng cây, làm sao mà hợp lại, làm sao mà tan mất? Những vật bên ngoài như thế không có chủ, không có cái ta, không có cái của ta, cũng không có tranh cãi, tự sinh tự diệt, không có ai làm cho sinh diệt. Ca-diếp, như cỏ cây, ngói đá không có ta, không có chủ, cũng không thuộc về ai, thân này cũng vậy, không có ta, không có mệnh, không có người, không có chúng sinh, không có tranh cãi, do các duyên mà sinh, duyên lìa thì diệt. Trong lẽ thật như thế, không có một pháp nào hoặc sinh hoặc diệt. Ca-diếp, những pháp như vậy là điều tỳ-kheo a-lan-nhã đến chỗ a-lan-nhã phải tu hành.
Ca-diếp, tỳ-kheo a-lan-nhã thực hành pháp như vậy, nếu học theo Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn: con đường tu của người nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho mình) thì mau đắc sa-môn quả; nếu có pháp chướng ngại khiến đời này không đắc sa-môn quả, thì cũng không quá gặp một, hai, ba đức Phật là chắc chắn dứt được mọi lậu (những phiền não rỉ chảy khiến con người trôi lăn trong sinh tử). Nếu học theo Bồ-tát thừa (con đường của Bồ-tát: tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh), thì ngay đời này đắc vô sinh pháp nhẫn (sự chứng hiểu và an trú vững vàng trong chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), được pháp không chướng ngại, chắc chắn gặp chư Phật đời sau, mau thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề." Khi nói phẩm A-lan-nhã này, có năm trăm tỳ-kheo dứt sạch mọi lậu, tâm được giải thoát (thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não và sinh tử).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video