Phẩm thứ sáu: Tỳ-kheo khất thực (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ trong đạo Phật; khất thực: đi xin ăn để nuôi thân, một hạnh tu của người xuất gia).
Phật bảo Ca-diếp (tức Ma-ha Ca-diếp, một đại đệ tử của Phật): "Thế nào là tỳ-kheo khất thực? Này Ca-diếp, có tỳ-kheo trước hết giữ vững lời thề ban đầu: 'Ta nương vào việc khất thực mà xuất gia, nay ta giữ đúng lời thề trước ấy.' Tỳ-kheo ấy chuyên tâm, không nịnh hót. Vị ấy từ bỏ mọi lời mời đến nhà ăn, từ bỏ mọi sự cúng dường trong Tăng (đoàn thể người xuất gia), lấy sự kiên quyết ấy để tự trang nghiêm mình. Tỳ-kheo khất thực không nên cho món nào là ngon. Gặp thức ăn thượng hạng, vị ấy tự khuyên lòng mình nghĩ thế này: 'Ta như người chiên-đà-la (giai cấp thấp nhất ở Ấn Độ xưa, bị xem là ô uế, làm những nghề như giết mổ, khiêng xác). Ta nên làm sạch thân tâm, chứ không nên đòi thức ăn sạch ngon.' Vì sao? Vì thức ăn ngon ăn vào rồi cũng thành phân, hôi thối dơ bẩn. Vậy ta không nên tìm thức ăn ngon.
Khi đã điều phục tâm như thế, vị ấy vào thành ấp, làng xóm, xin ăn lần lượt từng nhà, không chọn nhà. Vị ấy không nên mong rằng đàn ông cho mình ăn chứ không phải đàn bà, hay đàn bà cho chứ không phải đàn ông. Cũng không mong bé trai cho chứ không phải bé gái, hay bé gái cho chứ không phải bé trai. Không mong được thức ăn mịn mà chê thức ăn thô, không mong món ngon mà chê món dở. Không mong người ta cố ý dọn cho đúng bữa (?), không mong dễ xin, không mong được ăn nhanh. Vào làng thì không mong được cung kính. Không mong thức ăn mới nấu mà chê đồ để cách đêm, không mong thức ăn nhà giàu mà chê nhà nghèo. Cũng không mong đông đảo đàn ông đàn bà ra đón mình. Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực không nên nghĩ những điều không lành như thế.
Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực nên tự trang nghiêm như thế này, đó là phép thường hành của người khất thực: khi xin ăn, được hay không được đều không buồn không vui, không phân biệt thức ăn thô hay mịn. Vì sao? Vì có nhiều chúng sinh tham đắm vị ngon. Do đắm vị mà họ làm các nghiệp ác, rồi vì nghiệp ác mà rơi vào địa ngục, súc sinh (loài vật), ngạ quỷ (quỷ đói), là ba đường khổ. Người biết đủ thì không tham vị ngon. Họ nên bỏ thức ăn mịn mà nhận thức ăn thô, dứt cái lưỡi ham vị, giữ lòng biết đủ; được thức ăn thô nhất cũng biết đủ. Người ấy khi chết sẽ sinh lên cõi trời hoặc sinh làm người; sinh lên trời thì được ăn thức ăn ngon của trời. Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực như thế lìa lòng ham vị để điều phục tâm, dẫu bảy ngày chỉ ăn đậu cũng không buồn. Vì vị ấy nghĩ: 'Ta ăn chỉ cốt để nuôi thân sống, ăn rồi đủ sức tu đạo, vì thế mà ăn.' Này Ca-diếp, phần thức ăn rơi vào bát của tỳ-kheo khất thực là thứ có được đúng pháp, là lợi dưỡng (vật cúng dường để nuôi thân) đúng pháp. Vị ấy nên ăn chung thức ăn ấy với các tỳ-kheo tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới của người tu).
Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực có lúc bị bệnh, không có ai để nhờ, không đi xin ăn được, thì nên điều phục tâm như vầy: 'Ta một mình không bạn, một thân xuất gia. Pháp là bạn của ta, ta nên nhớ nghĩ đến Pháp. Nay ta đau ốm, như Thế Tôn (Đấng được đời tôn kính, tức Phật) đã dạy: các tỳ-kheo nên nhớ nghĩ đến Pháp. Pháp ta đã nghe, ta nên khéo suy ngẫm.' Thế nào là khéo suy ngẫm? Là quán xét thân đúng như thật. Đã quán thân đúng như thật, người có trí tuệ một mình nhất tâm thì có thể đạt sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất: tâm lắng yên, sinh vui mừng do lìa dục). Được niềm vui của sơ thiền, một ngày, hai ngày, cho đến bảy ngày, vị ấy lấy thiền làm thức ăn, lòng hân hoan. Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực tu như thế mà chưa được thiền thì nên siêng tu như vậy, an trụ trong pháp lành. Khi được nhiều người biết đến, các vị trời, rồng, thần sẽ đem thức ăn đến cho. Đó là quả báo của việc lìa ách (?) (ách: cái ách buộc cổ trâu, ví phiền não trói buộc).
Này Ca-diếp, có khi tỳ-kheo khất thực gặp trời mưa lớn hay gió bụi lớn không đi xin ăn được. Lúc ấy vị ấy lấy lòng từ làm thức ăn để tự trang nghiêm, an trụ suy ngẫm về pháp mình đang tu. Nếu hai đêm, ba đêm không được ăn thì nên nghĩ: 'Có nhiều chúng sinh rơi vào loài ngạ quỷ, vì làm nghiệp ác mà bị khổ não bức bách, đến trăm năm không được một bãi nước bọt. Còn ta nay được an trụ trong các pháp môn (cửa vào đạo, các phương pháp tu).' Lại nên nghĩ: 'Thân tâm dẫu yếu kém, nay ta chịu đựng được đói khát, siêng tu thánh đạo (con đường của bậc thánh dẫn đến giải thoát), không nên thối lui.' Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực không nên gần gũi người tại gia: đàn ông, đàn bà, bé trai, bé gái. Này Ca-diếp, nếu tỳ-kheo khất thực nhờ người tại gia lựa bỏ những thứ dơ trong thức ăn, thì nên ngồi vào chỗ ngồi mà thuyết pháp cho họ. Đợi đến khi thức ăn đã sạch, nhận xong mới đứng dậy ra đi.
Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực không nên tự tỏ vẻ cầu cạnh. Thế nào là tự tỏ vẻ cầu cạnh? Là nói với người khác như vầy: 'Hôm nay tôi xin được thức ăn thô dở, lại không đủ, phải chia với nhiều người nên phần tôi ít. Nay tôi đói khát, sức lực yếu ớt.' Này Ca-diếp, đó gọi là tự tỏ vẻ cầu cạnh, và tỳ-kheo khất thực nên xa lìa những việc như thế. Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực đối với mọi việc nên giữ tâm xả (buông bỏ, không vướng mắc, không thiên lệch). Thức ăn rơi vào bát, dù thô hay mịn, ít hay nhiều, sạch hay không sạch, đều nên nhận hết, lòng không buồn không vui. Vị ấy thường giữ tâm trong sạch mà quán xét tướng của các pháp, nhận thức ăn chỉ cốt nuôi thân để tu thánh đạo.
Này Ca-diếp, có lúc tỳ-kheo khất thực vào thành ấp, làng xóm xin ăn lần lượt từng nhà mà không được gì, phải mang bát không ra về. Khi ấy nên nghĩ: 'Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân như) có oai đức lớn, đã bỏ ngôi chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) mà xuất gia, dứt mọi pháp ác, thành tựu mọi pháp lành. Ngài vào làng xin ăn còn có khi mang bát không ra về, huống chi ta phước mỏng, chưa trồng căn lành, sao mong khỏi về với bát không!' Vì vậy không nên buồn. Vì sao? Vì không trồng căn lành mà được thức ăn thô hay mịn là điều không thể có. Lại nên nghĩ: 'Ta không được ăn có thể vì ma, hoặc vì kẻ bị ma sai khiến, hoặc vì ma che lấp các Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, lo việc tế lễ, cao nhất ở Ấn Độ xưa) và cư sĩ (người tại gia), khiến ta xin không được. Ta nên siêng tu để lìa bốn thứ ma (ma phiền não, ma năm uẩn tức thân tâm, ma chết, ma trời), dứt mọi phiền não (những tâm ô nhiễm như tham, sân, si gây khổ não). Khi ta đã siêng tu đạo như thế thì cả ma Ba-tuần (tên vua ma) lẫn kẻ bị ma sai khiến đều không gây trở ngại được.' Này Ca-diếp, tỳ-kheo khất thực nên giữ gìn thánh chủng (dòng giống bậc thánh, tức nếp sống ít ham muốn, biết đủ của các bậc thánh) như thế."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video