Thiên 51 — Hội 12 – Phẩm 7 Trì giới ba-la-mật (phần 3)

 Hội Bồ-tát tạng (phần kinh nói về kho giáo pháp dành cho Bồ-tát), thứ mười hai, phần thứ mười. Phẩm Thi-la ba-la-mật, thứ bảy, phần thứ ba.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi Phất, vị đệ tử được Phật khen là trí tuệ bậc nhất)! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) thực hành Thi-la ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về giới hạnh, tức giữ giới đến mức trọn vẹn để đưa mình và người sang bờ giải thoát), vị ấy có đủ giới hạnh trong sạch như thế. Đối với các hành (mọi sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo thành, luôn biến đổi), vị ấy thường xuyên nghĩ rằng chúng không có gì đáng ưa thích. Đối với mọi chúng sinh, vị ấy nghĩ họ như cha mẹ mình. Đối với các hữu tình (loài có tình thức, tức chúng sinh), vị ấy nghĩ rằng thân mạng họ khó giữ được lâu (?). Đối với năm thứ dục lạc tốt đẹp (ngũ dục: những thú vui do sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon và cảm xúc chạm mang lại), vị ấy nghĩ chúng chẳng tốt đẹp gì. Đối với thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) và sự phân biệt nhận biết, vị ấy nghĩ rằng thật ra chẳng có cái biết nào cả (?).

 Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét như vậy rồi thì không khởi tâm bình đẳng, cũng không khởi tâm không bình đẳng. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán xét thế này: nếu khởi tâm bình đẳng thì lẽ ra phải vượt ra khỏi tâm mà vào cõi tịch diệt (trạng thái lặng yên, mọi phiền não đều dứt sạch); nếu khởi tâm không bình đẳng thì lại khiến tâm nhiễm ô càng thêm không bình đẳng.

 Như thế, mắt và sắc (hình sắc, những gì mắt thấy) làm duyên (điều kiện) mà sinh ra nhãn thức (cái biết do mắt thấy). Tâm nhiễm ô sinh lên rồi mất đi là do tùy miên (những mầm phiền não ngủ ngầm trong tâm, gặp dịp thì trỗi dậy). Tâm ấy sinh ra nơi cảnh mà nó hướng tới, rồi vì mê lầm mà cho cảnh ấy là trong sạch. Nếu biết rõ rằng cách nghĩ ấy không đúng lẽ và bản chất của cảnh là không sạch, biết như vậy rồi thì được giải thoát. Nếu đã giải thoát thì cái kia liền hết. Hết những gì? Đó là hết tham, hết sân (giận dữ), hết si (mê muội). Nhưng cái hết như vậy lại chẳng phải là hết tham, hết sân, hết si. Vì sao? Nếu tham trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) mà có diệt hết, thì lẽ ra tham là một thứ, cái hết là một thứ khác. Nếu như thế thì tham phải là có thật, cái hết cũng là có thật. Mà nếu tham là có thật thì không thể diệt hết được.

 Nhưng này Xá-lợi Tử, mọi hữu tình đều vì không suy nghĩ chân chính, không tác ý (hướng tâm suy xét) đúng lẽ mà sinh ra tham dục. Tham dục là do phân biệt mà khởi lên. Nếu không phân biệt thì sự chấp chặt liền dứt. Nếu dứt chấp chặt thì không có gì là thật. Vì không có gì thật nên trong đó không có gì để tham. Vì không tham nên đó là chân thật. Nếu là chân thật thì trong đó không có khổ. Vì không khổ nên không bị thiêu đốt, phiền não. Vì không bị thiêu đốt, phiền não nên đó là chân thật. Nếu là chân thật thì trong đó không có nóng bức. Vì không nóng bức nên đó là mát mẻ, đó chính là Niết-bàn (cảnh giới giải thoát hoàn toàn, mọi khổ đau và phiền não đều tắt hẳn). Trong Niết-bàn không có tham ái.

 Vì sao? Xá-lợi Tử! Niết-bàn thì không có sự suy tính kiểu: "Ta sẽ diệt trừ tham ái này; vì tham ái hết nên gọi là đạt Niết-bàn." Nếu như thế thì cái tham là một thứ, cái bị tham là một thứ khác, Niết-bàn lại là một thứ khác nữa. Nếu chúng khác nhau thì cái này đối với cái kia lại thành cái kia (?). Nếu cái này đối với cái kia lại thành cái kia, thì người trí nên tìm xét cái thật của nó. Tìm xét như vậy rồi thì không thấy có gì bền chắc. Nếu không có gì bền chắc thì đó là hư dối. Nếu là hư dối thì đó là vắng lặng. Nếu là vắng lặng thì đó là không (trống rỗng, không có thực thể riêng). Trong cái không ấy, không có pháp nào gọi là ta và cái của ta, dù là thường, là hằng, là đứng yên hay là pháp biến đổi; thì không có hữu tình, không có mạng giả (cái "người sống" được cho là có thật và thường còn). Vì vậy, đối với tham, sân, si thì không có gì khởi lên.

 Xá-lợi Tử! Vì sao lại có ta và cái của ta? Là vì chấp rằng cái này là ta, cái này là của ta, nên khởi lên ta và cái của ta. Vì điên đảo (thấy ngược với sự thật) mà chấp có ta, nên chấp có cái của ta. Vì chấp có cái của ta nên có việc làm. Trong việc làm ấy khởi lên bốn loại hành động. Bốn loại là gì? Đó là việc làm của thân, việc làm của lời nói và của tâm (?); do ý suy nghĩ mà nói ra lời thô ác; từ đó lại sinh ra việc dùng thân để làm hại.

 Xá-lợi Tử! Mọi phàm phu ngu si, vì khởi ý tưởng rằng mình và người khác nhau, nên bị ý tưởng chấp giữ, bị ý tưởng trói buộc. Bồ-tát Ma-ha-tát vì thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, nên đối với những việc như thế, đã biết là điên đảo rồi thì không gần gũi quen thân với các hành. Vì sao? Vì gần gũi quen thân thì sinh sợ hãi. Bồ-tát Ma-ha-tát nghĩ thế này: "Nay ta vì cầu sự không sợ hãi mà cứu độ chúng sinh, không nên đối với họ mà sinh sợ hãi. Ta sẽ cùng họ thương mến nhau."

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào Thi-la ba-la-mật-đa mà đối với mọi chúng sinh đều nghĩ họ như cha mẹ? Xá-lợi Tử! Khi thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ thế này: "Từ quá khứ lâu xa đến nay, không dễ tìm được chúng sinh nào chưa từng là cha hay mẹ của ta. Vì sao? Vì mọi chúng sinh chắc chắn đều đã từng là cha hoặc mẹ của ta. Nhưng vì đối với họ sinh lòng tham nên bỏ mất ý nghĩ họ là mẹ, vì sinh lòng giận nên bỏ mất ý nghĩ họ là cha, do đó cứ trôi lăn trong sinh tử không dứt được." Cho nên, Xá-lợi Tử, vì lẽ ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ sâu xa rồi đối với mọi chúng sinh đều nghĩ họ là người thân trong nhà.

 Xá-lợi Tử! Ví như trong quá khứ, cách đây hơn a-tăng-xí-da (con số lớn đến mức không đếm được) kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài của vũ trụ) rộng lớn, vô lượng, không thể nghĩ bàn, bấy giờ có đức Phật hiệu là Tối Thắng Chúng ra đời. Ngài là Như Lai (bậc đến từ chân lý, tức bậc đã giác ngộ chân lý), Ứng (bậc xứng đáng được cúng dường), Chánh Đẳng Giác (bậc giác ngộ đúng đắn và trọn khắp), Minh Hạnh Viên Mãn (trí tuệ và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu thấu thế gian), Vô Thượng Trượng Phu Điều Ngự Sĩ (bậc cao tột, khéo điều phục và dẫn dắt người tu), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật, Bạc-già-phạm (Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính). Đức Phật ấy sống chín câu-chi (một câu-chi là mười triệu) năm, cùng chín câu-chi na-dữu-đa (một con số cực lớn) vị đại Thanh văn (các đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng) họp lại với nhau.

 Bấy giờ có một vị Bồ-tát tên là Đắc Niệm, sinh ra trong cung vua, dung mạo đoan trang, ai cũng thích nhìn, có tướng mạo tròn đầy, trong sáng bậc nhất. Khi Bồ-tát này mới sinh, cha mẹ mỗi người ban cho tám vạn bốn nghìn thể nữ trẻ tuổi; bà con, bạn bè lại dâng tám vạn bốn nghìn thể nữ xinh đẹp; cha mẹ và người quen biết lại dâng thêm tám vạn bốn nghìn thể nữ cho Bồ-tát, để nuôi nấng chăm sóc và luôn theo hầu hạ.

 Xá-lợi Tử! Khi ấy cha của Bồ-tát xây cho Bồ-tát cung điện dùng theo ba mùa: mùa nóng, mùa mưa và mùa lạnh, để Bồ-tát ở trên tầng cao của các cung điện, theo mùa mà ở. Vua lại cho vô số trăm nghìn người đàn hát vây quanh Bồ-tát để mua vui. Bấy giờ Bồ-tát nghe tiếng nhạc, vừa khi tiếng nhạc cất lên đã khởi ý nghĩ rằng nó sinh rồi diệt, và ý nghĩ ấy hiện rõ trước mắt. Khi tiếng nhạc tạm ngừng, Bồ-tát liền nghĩ: "Tiếng này nương vào đâu mà khởi lên, từ đâu mà sinh ra, nương vào đâu mà ngừng lại, ở đâu mà mất đi?" Khi Bồ-tát quán xét như vậy, không còn phân biệt ngày đêm, chỉ luôn khởi lên ý nghĩ vô thường (mọi thứ đều đổi thay, không bền lâu) và ý nghĩ rằng cả thế gian không có gì đáng ưa thích.

 Xá-lợi Tử! Bấy giờ Bồ-tát Đắc Niệm suốt bốn vạn năm chưa từng đắm say âm nhạc, lại suốt bốn vạn năm chưa từng tham nhiễm các dục lạc. Lúc ấy Bồ-tát ở trong cung sâu, nhập bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định, tâm lắng yên dần đến sâu thẳm), phát khởi năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: đi lại biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết các đời trước), liền từ trong cung dùng sức thần túc (năng lực đi lại, bay lượn tự tại) bay lên hư không, đến chỗ đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác Bạc-già-phạm Tối Thắng Chúng. Đến nơi rồi, Bồ-tát thưa hỏi đức Phật ấy, được nghe chút ít pháp lành, rồi trở về cung.

 Xá-lợi Tử! Vào ngày đức Như Lai ấy nhập Niết-bàn, Bồ-tát Đắc Niệm lại đến chỗ Như Lai ở, hỏi các bật-sô (tức tỳ-kheo, các vị tăng xuất gia): "Đức Phật Tối Thắng Chúng nay ở đâu? Tôi muốn được gặp, gần gũi và cúng dường." Khi ấy các bật-sô bảo Đắc Niệm: "Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách gọi thân mật người có lòng lành)! Ông không biết sao? Đức Như Lai nay đã bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời) rồi." Bấy giờ Bồ-tát biết Như Lai đã bát Niết-bàn, liền ngay chỗ đó gieo mình xuống đất, khóc lóc đến ngất đi, rất lâu mới tỉnh lại, rồi nói kệ (bài thơ tụng) rằng:

 "Bậc soi sáng thế gian như thế, đã đến bờ bên kia của mọi pháp (vượt qua hết, thấu suốt mọi lẽ),

 Mà ta ở chốn buông lung, sao lại tự lừa dối mình?

 Trăm nghìn câu-chi kiếp, Như Lai mới hiện ra một lần,

 Mà ta không phụng sự, ai sẽ làm chỗ nương tựa cứu giúp ta?

 Ta tự suy nghĩ: mẹ ta chẳng phải người thương ta thật lòng,

 Sao không khen ngợi Như Lai, để ta lúc mới sinh được gặp Ngài?

 Cha cũng chẳng phải người thương thật lòng, đã đẩy ta vào các dục lạc;

 Đã bị dục lạc trói buộc, ta lỡ mất việc phụng sự chỗ nương tựa của thế gian.

 Không được nghe lời Phật dạy, với sáu mươi thứ âm thanh vi diệu,

 Sinh ra mà mất lợi lớn, vì không phụng sự Phật.

 Bậc đã đến bờ bên kia của mọi pháp, bậc đại bi làm lợi cho đời,

 Ta bị kiêu căng buông lung trói giữ, nên không phụng sự Lưỡng Túc Tôn (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức Phật).

 Nghìn ức na-dữu-đa kiếp, được gặp chư Phật thật rất khó;

 Ta không lo cúng dường, Ngài diệt độ rồi mới đến.

 Nay ta suy nghĩ lại: cha mẹ đều chẳng phải người thương thật lòng,

 Lúc ta mới sinh ra, sao không khen ngợi Phật cho ta nghe,

 Để ta được gặp đấng Tối Thắng, luôn ở bên Như Lai,

 Rộng tu các việc cúng dường, và được nghe chánh pháp (giáo pháp chân chính).

 Sáu mươi thứ âm thanh vi diệu mà Như Lai giảng nói,

 Ta chưa từng được nghe, Ngài diệt độ rồi mới đến.

 Nay ta mất lợi lớn, Ngài Niết-bàn rồi mới đến,

 Không còn ai giảng pháp mầu cho ta, như đức Phật trước kia đã nói."

 Xá-lợi Tử! Bấy giờ Bồ-tát Đắc Niệm ngay tại chỗ ấy vừa khóc thương vừa đứng dậy, đến bên giường bát Niết-bàn của đức Như Lai Tối Thắng Chúng. Đến nơi rồi, đau xót nghẹn ngào, đi vòng quanh Như Lai theo chiều bên phải (cách tỏ lòng tôn kính) đủ trăm nghìn vòng, rồi lui đứng một bên mà nói kệ rằng:

 "Phật là bậc tôn quý chân thật của muôn loài, hiển bày pháp vi diệu cao tột;

 Nay con phát tâm chí thành, vì muốn đạt được Bồ-đề (giác ngộ) tối thắng.

 Nay con kính lễ chân Như Lai, bậc đại trí nói lời chân thật cho thế giới;

 Nguyện con sẽ đạt được trí tuệ như thế, ngang bằng điều đấng Tối Thắng đã đạt.

 Xưa con yếu kém, không có trí tuệ, rơi vào bè đảng của ma-la (ma vương, kẻ phá hoại việc tu hành);

 Sống yên trong cảnh gia đình nhiều chật chội gò bó, không được phụng sự bậc cao nhất trong loài người.

 Con đã từng tu phước lành thù thắng, nhờ đó được tạm thấy Như Lai;

 Nhưng Phật chưa rủ lòng mở bày chánh pháp, nên nay con chịu khổ tột cùng.

 Nay trước chúng trời, rồng và các loài khác, con phát lời chân thật chí thành:

 Nếu điều con mong cầu từ trước là như thật, thì sẽ đúng như lời nói, không gì không thành.

 Nguyện con ở đời vị lai, khi chư Phật, bậc tôn quý trong loài người, ra đời,

 Được thấy nghĩa lý sâu xa, công dụng rộng lớn, được nghe giảng pháp chân thật cao tột.

 Khi ấy con không sinh vào các chốn tai nạn (những hoàn cảnh khiến không thể gặp Phật nghe pháp); đã sinh ra thì không gần gũi các dục lạc;

 Không bị sắc đẹp nữ nhân sai khiến xoay chuyển, phá tan ngục tù của ma-la.

 Đời đời luôn được thấy chư Phật, được nghe chánh pháp cao tột ngay trước mặt;

 Nhờ thấy chư Phật mà sinh lòng tin trong sạch, sinh lòng tin trong sạch rồi thì tu các hạnh.

 Nếu lời chí thành con phát ra quả thật chân thật, không hư dối,

 Thì nhờ đó Như Lai sẽ ngồi dậy trở lại, như người ngủ say bỗng nhiên tỉnh giấc."

 Bồ-tát vừa phát lời chân thật xong, Như Lai liền ngay lúc ấy ngồi dậy;

 Trăm nghìn câu-chi chúng trời đem áo đẹp thượng hạng tung rải cúng dường.

 Bồ-tát khi ấy lòng vui mừng, cả thân vọt lên đứng giữa hư không;

 Đã đứng yên giữa hư không rồi, dùng già-tha (kệ tụng) vi diệu khen ngợi đấng Tối Thắng:

 "Bậc có lòng từ làm lợi cho đời, ánh sáng lớn soi chiếu, bậc giảng nói bậc nhất, có thần thông lớn,

 Bậc giác ngộ, thương xót, làm chỗ nương tựa cho thế gian, bậc tuyên giảng chánh pháp cao tột."

 Xá-lợi Tử! Bấy giờ Bồ-tát Đắc Niệm nói những bài kệ khen ngợi như thế xong, vì muốn đại chúng càng thêm vui mừng, lại ở trước Phật nói kệ rằng:

 "Ta ở đời vị lai sẽ thành Phật, bậc tôn quý trong loài người đã hiện ra để thọ ký (Phật báo trước rằng người tu sẽ thành Phật) cho ta;

 Các vị trong đại chúng nên theo đó mà học, đối với Như Lai hãy dâng cúng dường.

 Chỗ nương tựa của thế gian thật không thể nghĩ bàn, ai thấy việc này mà không sinh lòng tin?

 Vì thương xót chúng ta và chúng sinh, đã vào Niết-bàn rồi mà lại ngồi dậy."

 Xá-lợi Tử! Bồ-tát Đắc Niệm ấy, trong giáo pháp của đức Như Lai Tối Thắng Chúng, đã cúng dường lớn lao, gieo trồng các căn lành (gốc rễ của điều lành, tức những việc thiện sẽ sinh ra quả tốt). Nhờ sức của căn lành ấy, khi mạng chung ở đời này, được sinh lên các cõi trời thuộc thiện thú (các cõi lành), suốt hai mươi câu-chi đại kiếp không rơi vào ác thú (các cõi xấu khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), lại suốt hai mươi câu-chi đại kiếp không hưởng thụ dục lạc. Xá-lợi Tử! Trong thời gian ấy, Bồ-tát Đắc Niệm đã gần gũi phụng sự bảy nghìn đức Phật, ở chỗ các đức Phật rộng làm việc cúng dường; vì cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, tức quả vị Phật) nên luôn tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, không dâm dục). Đến kiếp cuối cùng, vào đời sau, Bồ-tát được thân cao quý thù thắng do sức căn lành của chính mình phát khởi, thành bậc Chánh Đẳng Giác, hiệu là Sa-la Vương Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Viên Mãn, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Trượng Phu Điều Ngự Sĩ, Thiên Nhân Sư, Phật, Bạc-già-phạm, ra đời.

 Xá-lợi Tử! Đức Phật Sa-la Vương ấy sống hai mươi câu-chi năm, cùng các đệ tử họp hai lần để thuyết pháp. Đại hội thứ nhất có hai mươi câu-chi đệ tử Thanh văn; đại hội thứ hai có bốn mươi nghìn vị, tất cả đều là đại A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm) đã hết, không còn phiền não, có sức mạnh lớn, cho đến đạt bờ bên kia bậc nhất là tâm được tự tại hoàn toàn. Xá-lợi Tử! Sau khi đức Thế Tôn ấy bát Niết-bàn, xá-lợi (di cốt của Phật sau khi hỏa táng) được chia ra khắp nơi, chùa tháp thờ phụng được dựng lên rộng rãi, chánh pháp còn ở đời đủ mười nghìn năm. Bấy giờ đức Bạc-già-phạm muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng:

 "Xá-lợi Tử nên biết: Bồ-tát Đắc Niệm này

 Suốt hai mươi câu-chi kiếp, chưa từng rơi vào đường ác;

 Lại trải qua số kiếp như thế, không đắm vào các tham dục.

 Trong khoảng thời gian ấy, bảy nghìn đức Phật diệt độ;

 Ưa thích pháp của chư Phật, luôn tu hạnh trong sạch.

 Cuối cùng ngộ Bồ-đề, hiệu là Phật Sa-la Vương,

 Suốt ba mươi nghìn câu-chi (năm) (?), an trụ trong chánh giác cao tột.

 Ngộ Bồ-đề cao tột rồi, làm lợi ích cho các chúng sinh,

 Suốt hai mươi câu-chi năm, rộng tuyên pháp vi diệu.

 Hai mươi câu-chi vị, cùng bốn mươi nghìn vị khác,

 Tất cả đều dứt sạch các lậu, đều là chúng thánh tiên của Phật.

 Sau khi đức Phật ấy Niết-bàn, xá-lợi được chia khắp nơi,

 Chùa tháp thờ phụng đầy khắp, đến sáu mươi nghìn câu-chi.

 Sau khi Phật diệt độ, chánh pháp còn ở đời, trải qua mười nghìn năm.

 Ai nghe Phật nói chánh giáo, đều sinh lòng tin trong sạch.

 Pháp do Như Lai nói ra, người trí không sinh nghi;

 Trọn không rơi vào đường ác, mau chứng được tịch diệt."

 Lại nữa, Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát như thế, vì thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, giữ trọn khối giới trong sạch, nên đối với mọi chúng sinh đều nghĩ họ là cha mẹ. Vì sao? "Ta ngày trước vì sinh lòng tham nên bỏ mất ý nghĩ họ là mẹ, vì sinh lòng giận nên bỏ mất ý nghĩ họ là cha. Nay ta thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, an trụ trong giới trong sạch, đối với các dục lạc luôn khởi lòng chán ghét, quay lưng." Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì muốn trừ tham, nên dùng sự hướng tâm suy xét đúng đắn mà đối với các dục khởi lên ý nghĩ chán ghét, quay lưng một cách thật sự. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì khởi sự suy nghĩ chân chính như thế, nên tự biết rõ tướng trạng của các dục, lại biết rõ sự chán ghét, quay lưng với các dục.

 Xá-lợi Tử! Thế nào gọi là biết rõ các dục và biết rõ sự chán ghét, quay lưng với các dục? Xá-lợi Tử! Cái gọi là các dục tức là tham ái: tham các sắc mà nhãn thức (cái biết của mắt) nhận biết, đó gọi là dục; tham ái các tiếng mà nhĩ thức (cái biết của tai) nhận biết, đó gọi là dục; cũng vậy, tham ái các mùi mà tỷ thức (cái biết của mũi) nhận biết, các vị mà thiệt thức (cái biết của lưỡi) nhận biết, các cảm xúc chạm mà thân thức (cái biết của thân) nhận biết, đó gọi là dục. Xá-lợi Tử! Nếu có tham ái thì có chấp trước (bám chặt không buông). Chấp trước gọi là kết (sợi dây phiền não buộc chặt chúng sinh vào sinh tử). Kết gọi là phát khởi. Phát khởi gọi là trói buộc, lại cũng gọi là hý luận không thật (những ý nghĩ, lời bàn suông do phân biệt sai lầm mà có). Như thế, Xá-lợi Tử, mọi chúng sinh đều bị các dây trói của hý luận không thật trói buộc, quấn buộc, trói khắp, trói khắp càng thêm chặt, không được giải thoát.

 Xá-lợi Tử! Mọi chúng sinh vì bị cái gì trói mà gọi là bị trói? Đó là vì bị cái trói của sắc trói buộc nên gọi là bị trói; cho đến vì bị cái trói của tiếng, mùi, vị, xúc trói buộc nên gọi là bị trói. Lại vì sao gọi là cái trói của sắc? Đó là đối với các sắc nơi thân mình có được mà mê lầm khởi lên ý tưởng đó là ta, ý tưởng đó là mạng giả, ý tưởng đó là số thủ thú (cái chủ thể cứ hết lần này đến lần khác nhận lấy thân mới trong các cõi), ý tưởng thường còn, ý tưởng bền mãi, ý tưởng không biến đổi, ý tưởng có thật, ý tưởng toàn vẹn, ý tưởng một khối hợp nhất. Những ý tưởng như thế gọi là cái trói của sắc.

 Xá-lợi Tử! Thế nào gọi là bị cái trói của sắc trói buộc? Đó là đối với hình tướng thân thể mà mình cho là ta thì hết sức thân thiết, quý trọng như báu vật, khởi lên lòng yêu ta rộng lớn; đối với vợ thiếp và mọi sắc đẹp nữ nhân thì luyến ái không thôi. Như vậy gọi là bị cái trói của sắc trói buộc. Xá-lợi Tử! Những chúng sinh ấy đã hưởng thụ các dục rồi thì tạo nghiệp bất thiện, không biết đúng như thật những lỗi lầm của các dục.

 Thế nào gọi là lỗi lầm của các dục? Xá-lợi Tử! Mọi thứ dục đều là lỗi lầm. Vì vậy người trí đối với các lỗi lầm không nên sinh lòng ham muốn. Nhưng dẫn đến đường ác là lỗi nặng của dục. Ta sẽ vì ông chỉ bày tướng trạng của nó. Xá-lợi Tử! Thế nào gọi là lỗi nặng của các dục có thể dẫn đến đường ác? Xá-lợi Tử! Ta nói rằng khi gần gũi đắm theo dục thì không có điều ác nhỏ nào mà không làm; khi quả báo của nó chín muồi thì không có nỗi khổ nhỏ nào mà không phải chịu. Vì thế, Xá-lợi Tử, Ta xem khắp nghìn thế giới, kẻ thù lớn của chúng sinh không gì hơn vợ thiếp, sắc đẹp nữ nhân và các dục.

 Vì sao? Xá-lợi Tử! Người có trí chính là Như Lai; nói người không có trí là chỉ quần chúng sinh. Điều gì bị các bậc trí chê trách thì sự chê trách ấy là chân thật; điều gì được những kẻ không trí ôm giữ thì chẳng phải chân thật. Xá-lợi Tử! Những kẻ không trí ôm giữ những gì? Đó là ôm giữ các pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), ôm giữ vợ thiếp, sắc đẹp nữ nhân, các dục và con trai con gái. Kẻ không trí ấy lại bị vợ con, sắc đẹp nữ nhân ôm giữ lại. Cứ thế qua lại ôm giữ lẫn nhau, nên không ôm giữ được thánh đạo (con đường tu dẫn đến giải thoát).

 Xá-lợi Tử! Kẻ không trí ấy vì bị con trai con gái, vợ thiếp, sắc đẹp nữ nhân quấn buộc, nên đối với các pháp lành sinh ra nhiều chướng ngại. Chướng ngại những gì? Đó là chướng ngại việc xuất gia, chướng ngại giới hạnh, chướng ngại thiền định, chướng ngại đường lên cõi trời, chướng ngại Niết-bàn, lại còn chướng ngại các pháp lành vi diệu. Lại nữa, Xá-lợi Tử, kẻ không trí ấy nếu ôm giữ con trai con gái, vợ thiếp, sắc đẹp nữ nhân, thì nói gọn lại là ôm giữ kẻ oán thù, tức là ôm giữ cõi địa ngục, cõi bàng sinh (loài súc vật), cõi quỷ của Diễm-ma (tức cõi ngạ quỷ, do Diêm vương cai quản).

 Xá-lợi Tử! Sự ôm giữ như thế, nói tóm lại, chính là ôm giữ mọi pháp ác bất thiện, chướng ngại mọi pháp của bậc hiền thánh. Lại nếu ôm giữ con trai con gái, vợ thiếp, sắc đẹp nữ nhân thì cho đến ngay cả mọi món ăn ngon cũng bị chướng ngại, huống gì những việc thù thắng khác. Xá-lợi Tử! Những chướng ngại như thế nói gọn lại là: chướng ngại việc thấy Phật, chướng ngại việc nghe pháp, chướng ngại việc phụng sự Tăng; chướng ngại lòng tin trong sạch có được do thấy Phật, chướng ngại lòng tin trong sạch có được do nghe pháp, chướng ngại lòng tin trong sạch có được do phụng sự Tăng. Lại nói gọn: chướng ngại việc có được đầy đủ hoàn cảnh không gặp nạn (không sinh vào những nơi, những cảnh khiến không thể tu học), chướng ngại các của báu (bảy của báu tinh thần của bậc thánh): của báu lòng tin, của báu giữ giới, của báu nghe pháp, của báu bố thí, của báu trí tuệ, của báu biết tự hổ thẹn, của báu biết thẹn với người.

 Xá-lợi Tử! Nếu ai ôm giữ con trai con gái, vợ thiếp, sắc dục, thì tức là ôm giữ sự không tin, giới xấu, sự nghe theo điều tà, lòng keo kiệt, trí tuệ xấu ác tà vạy, không biết tự hổ thẹn, không biết thẹn với người; lại ôm giữ bệnh tật, mụn nhọt, mũi tên tẩm độc, đống lửa, rắn độc. Xá-lợi Tử! Nếu ai ưa sống đời gia đình, đắm say không bỏ, nên biết đó là ưa sống giữa bãi tha ma. Vì thế Ta nói ưa sống đời gia đình là như ở bãi tha ma, như ở nơi đồng hoang không có chỗ nương nhờ kêu cứu, tức là đánh mất các pháp trong sạch.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, nếu chúng sinh nào đắm vị con trai con gái, vợ thiếp, sắc dục nữ nhân, nên biết đó là đắm vị mưa đá sỏi, là đắm vị lưỡi dao sắc, là đắm vị hòn sắt nung đỏ, là đắm vị ngồi trên giường sắt nóng, là đắm vị ghế sắt nóng (?). Xá-lợi Tử! Nếu ai đắm vị vòng hoa và dầu thơm xoa mình, thì đó là đắm vị vòng hoa bằng sắt nóng, cũng là đắm vị phân và nước tiểu bôi lên thân. Xá-lợi Tử! Nếu ai ôm giữ nhà cửa chỗ ở, nên biết là ôm giữ chiếc vạc sắt nung nóng lớn. Nếu ôm giữ tôi tớ, người làm, nên biết là ôm giữ bọn ngục tốt hung ác nơi địa ngục. Nếu ôm giữ voi, ngựa, lạc đà, lừa, bò, dê, gà, heo, nên biết là ôm giữ những con chó đen vằn trong địa ngục, lại là ôm giữ đám lính canh giữ trải dài trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài thời xưa ở Ấn Độ, khoảng mười mấy cây số) (?). Nói tóm lại, nếu ai ôm giữ vợ thiếp, con trai con gái, sắc dục nữ nhân, nên biết đó là ôm giữ cả một khối mọi khổ đau, lo buồn, sầu bi, phiền não.

 Xá-lợi Tử! Thà nương vào chiếc giường sắt nung nóng rộng nghìn du-thiện-na, giường ấy cực nóng, nóng khắp, lửa dữ bừng bừng rực cháy, chứ đối với vợ thiếp, sắc dục nữ nhân mà cha mẹ ban cho, thậm chí không nên dùng lòng nhiễm ái mà nhìn hình dáng họ từ xa, huống gì là gần gũi ôm ấp. Vì sao? Xá-lợi Tử! Nên biết đàn bà là gốc của mọi khổ, là gốc của chướng ngại, là gốc của giết hại, là gốc của trói buộc, là gốc của lo buồn, là gốc của oán thù, là gốc của sự mù lòa bẩm sinh. Nên biết đàn bà làm tắt con mắt trí tuệ của bậc thánh. Nên biết đàn bà như hoa sắt nóng rải trên mặt đất mà chân giẫm lên. Nên biết đàn bà làm cho các tính tà vạy lan truyền, tăng trưởng.

 Xá-lợi Tử! Vì nhân duyên gì mà gọi là "phụ nhân" (đàn bà)? Gọi là "phụ" nghĩa là thêm gánh nặng (chữ "phụ" chỉ đàn bà đọc giống chữ "phụ" là mang vác). Vì sao? Vì khiến chúng sinh mang gánh nặng; vì khiến chúng sinh khốn đốn vì gánh nặng; vì khiến chúng sinh nhận lấy gánh nặng; vì khiến chúng sinh vác gánh nặng mà đi; vì khiến chúng sinh gánh gánh nặng đi khắp nơi; vì khiến chúng sinh vì gánh nặng ấy mà tâm mỏi mệt khổ sở; vì khiến chúng sinh bị gánh nặng ấy nung nấu bức bách; vì khiến chúng sinh bị gánh nặng ấy làm tổn hại.

 Xá-lợi Tử! Lại vì duyên gì mà gọi là "phụ"? Gọi là "phụ" vì đó là chỗ các chúng sinh phải nộp mình gửi gắm; là chỗ những kẻ nô lệ của tham ái bị cuốn trôi chìm đắm; là chỗ những kẻ chiều theo đàn bà phải nộp thuế; là chỗ những kẻ bị đàn bà quyến rũ phải mê muội; là chỗ những kẻ bị đàn bà lấn át phải quy phục (?); là chỗ những kẻ khuất phục đàn bà phải nương dựa; là chỗ những kẻ để đàn bà tự tại sai khiến mà buông lung; là chỗ những kẻ làm nô lệ cho đàn bà phải mỏi mệt khổ sở; là chỗ những kẻ xoay theo đàn bà mà vui mừng ngưỡng mộ. Xá-lợi Tử! Vì những nhân duyên như thế nên gọi những chỗ ấy là "phụ".

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, chúng sinh thế gian vì nhân duyên đàn bà mà không bỏ được gánh nặng. Không bỏ được gánh nặng nào? Đó là năm uẩn (năm nhóm yếu tố hợp thành con người). Năm uẩn là gì? Là sắc uẩn (phần vật chất, thân thể), thọ uẩn (cảm giác), tưởng uẩn (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành uẩn (các hoạt động tâm ý, ý chí), thức uẩn (sự phân biệt nhận biết). Xá-lợi Tử! Đàn bà thế gian khiến chúng sinh không bỏ được gánh nặng năm uẩn như thế, nên lấy năm uẩn mà gọi là "phụ".

 Xá-lợi Tử! Lại vì nhân duyên gì mà người đời gọi vợ là "người thứ hai cũ" (cách gọi người vợ, nghĩa là người bạn đời thứ hai luôn ở bên cạnh mình)? Xá-lợi Tử! Người nữ như thế là bạn thứ hai trong việc phạm giới; là bạn thứ hai trong việc phạm oai nghi (phép tắc đi đứng nằm ngồi đúng mực của người tu); là bạn thứ hai trong việc phạm chánh kiến (sự hiểu biết đúng đắn); là bạn thứ hai lúc ăn uống; là bạn thứ hai trong việc đi vào địa ngục, bàng sinh, cõi quỷ; là bạn thứ hai che lấp trí tuệ thánh, cản trở niềm vui Niết-bàn, thu gom mọi khổ. Vì thế gọi là "người thứ hai cũ".

 Xá-lợi Tử! Lại vì sao người đời gọi đàn bà là "mẫu chúng" (cách gọi chung giới nữ trong kinh, nghĩa đen là "nhóm các bà mẹ")? Xá-lợi Tử! Mọi người nữ sinh ra nhiều lỗi lầm, dối trá huyễn hoặc vô cùng, nên gọi là mẫu chúng. Nếu ai chạy theo mẫu chúng, để họ tự tại sai khiến, nên biết người ấy rơi vào tay ma-la, mặc sức làm điều ác. Như thế, Xá-lợi Tử, nên biết mọi người nữ trong thế giới sinh ra nhiều lỗi lầm, dối trá huyễn hoặc vô cùng; tâm nhiều nông nổi, tâm nhiều xao động, tâm trôi giạt, nghiêng ngả không yên; tâm như khỉ núi, tâm như vượn khỉ; khéo bày ra các trò huyễn thuật lừa dối. Vì những tướng trạng như thế nên gọi người nữ là mẫu chúng.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, nói mẫu chúng tức là "làng huyễn thuật của giới nữ"; lại cũng gọi là thành ấp của huyễn hoặc, kinh đô của vua huyễn hoặc, quán trọ của khách huyễn hoặc, nhà nghỉ của người huyễn hoặc, nước huyễn, làng huyễn, chỗ huyễn, phương huyễn; là thế gian huyễn, là thế giới huyễn; là huyễn hoặc vô biên, là huyễn hoặc rộng lớn, là huyễn hoặc vô lượng, là huyễn hoặc không thể nghĩ bàn. Xá-lợi Tử! Vì những lỗi nặng của các dục như thế có thể dẫn đến đường ác, nên gọi người nữ là "làng huyễn thuật của giới nữ".

 Xá-lợi Tử! Ví như nhà ảo thuật khéo học ảo thuật, ở giữa đông người bày ra đủ thứ trò lừa dối huyễn hoặc. Xá-lợi Tử! Giới nữ cũng vậy, khéo học thuật huyễn hoặc của đàn bà, có thể khiến đàn ông hễ thấy, nghe, vuốt ve hay đụng chạm đều bị trói buộc. Lại các người nữ khéo biết cách mê hoặc quyến rũ; vì biết quyến rũ nên có thế lực tự tại; phàm làm việc gì, ca múa, đùa cười, khóc lóc, qua lại, hoặc đứng, ngồi, nằm, trong mọi lúc đều có thể khiến đàn ông không được tự chủ, phải theo người nữ ấy mà bị trói buộc sai khiến. Xá-lợi Tử! Ví như ruộng lúa chín trên đời bị trận mưa đá lớn làm hư hại nặng nề; cũng vậy, Xá-lợi Tử, làng huyễn thuật của giới nữ ấy giống như trận mưa đá lớn rơi xuống ruộng của đàn ông, phá hủy hết thảy mạ lúa của các pháp trong sạch, tiêu diệt sạch sành sanh. Xá-lợi Tử! Những lỗi nặng của tham dục có thể dẫn đến đường ác như thế, mọi phàm phu ngu si trong thế gian bị nó làm mê hoặc mà không thể nhận ra, lại còn ôm giữ vợ thiếp yêu quý, sắc dục nữ nhân, bị chúng làm cho say mê.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát sáng suốt, vì thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, đã biết sâu lỗi lầm của các dục rồi, liền nương theo chánh pháp mà khởi hai loại ý tưởng: đối với kẻ ngu thì nghĩ là người xấu; đối với Phật và Bồ-tát thì nghĩ là người tốt. Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét như vậy rồi tự nghĩ: "Nay ta nên đi theo con đường của bậc trượng phu hiền thiện, không nên đi theo con đường của kẻ xấu ác. Ta không nên đi vào cõi địa ngục, bàng sinh, quỷ Diễm-ma. Ta không nên đi theo con đường hủy phạm giới hạnh. Ta không nên đến chỗ ở của kẻ phạm giới. Nay ta nên đi theo con đường tối thắng, cao tột, lìa khỏi các pháp kể trên, không có chướng ngại. Nay ta nên đi theo con đường đại trí tuệ của chư Phật Như Lai." Lại nghĩ: "Ta sẽ đi ngược dòng (ngược dòng dục lạc và sinh tử của thế gian), không xuôi theo dòng. Ta sẽ rống tiếng sư tử (nói chân lý mạnh mẽ, không sợ hãi), không kêu như chó rừng. Ta sẽ bày ra sức mạnh lớn của vua chim cánh vàng (kim sí điểu, loài chim thần to lớn, cực mạnh), không nên bày ra sức yếu ớt của loài côn trùng nhỏ bé. Nay ta nên làm người hiền lương, không làm kẻ hiểm ác, hỗn tạp. Nay ta nên ăn món ăn trong sạch của bậc sĩ hiền lương cao quý, không nên ăn món ăn không sạch của kẻ thấp hèn bất lương. Ta nên tu tập tĩnh lự (thiền định) vi diệu, tĩnh lự tối thắng, tĩnh lự đặc biệt khác thường, có được do tam-ma-địa (định: tâm chuyên chú vào một đối tượng, không tán loạn) bậc nhất; loại tĩnh lự kia thì không nên tu; (nên tu) loại tĩnh lự không thuộc loại kia (?), không phải tĩnh lự thấp kém nhỏ hẹp."

 Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát lại nghĩ: "Ta nên an vui dạo chơi trong tĩnh lự của chư Phật, không nên dạo chơi trong tĩnh lự của Thanh văn, Độc giác (bậc tự tu ngộ khi không có Phật ra đời, chỉ lo giải thoát riêng mình) và tất cả kẻ ngu, dị sinh (tức phàm phu, những kẻ theo nghiệp khác nhau mà sinh vào các cõi khác nhau). Ta sẽ tu tĩnh lự không nương tựa, không nên tu tĩnh lự nương vào sắc, cũng không nương vào thọ, tưởng, hành, thức. Không nên tu tĩnh lự nương vào địa giới (yếu tố đất, tính cứng chắc), cũng không nương vào thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động). Cũng không tu tĩnh lự nương vào Dục giới (cõi còn ham muốn dục lạc), cũng không nương vào Sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm, không có hình sắc). Cũng không tu tĩnh lự nương vào đời này, đời khác; cũng không nương vào những tĩnh lự đã thấy, đã nghe, đã nghĩ, đã biết, đã được, đã chạm, đã chứng như thế." Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại nghĩ rằng: "Ta sẽ tu tập tĩnh lự không nương tựa; nhờ tu tập như vậy, sẽ không tự làm hại mình, không làm hại người, cũng không làm hại cả hai. Ta sẽ tìm cầu trí tuệ Phật trọn vẹn, há lại nên tìm cầu các dục của thế gian!"

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, Bồ-tát Ma-ha-tát sáng suốt như thế, khi thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, đã quán xét đúng đắn những điều như thế rồi, lại nên phát khởi bốn loại chán lìa. Bốn loại là gì? Đó là: đối với các dục sinh lòng chán lìa; đối với các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử) sinh lòng chán lìa; đối với những chúng sinh không biết ơn sinh lòng chán lìa; đối với khổ não của mọi hành sinh lòng chán lìa. Xá-lợi Tử! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát vì thực hành Thi-la ba-la-mật-đa mà phát khởi bốn loại ý tưởng chán lìa; nên học như vậy.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, khi thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát quán thấy các hữu tình ở trong đường ác, thấy sắc đẹp nữ nhân mà khởi lòng tham, thì nên khởi bốn loại ý tưởng chán lìa. Bốn loại là gì? Đó là ý tưởng sa sút mất mát, ý tưởng ngã nhào rơi rớt, ý tưởng nhà xí biết đi, và ý tưởng mủ nhọt vỡ, phân dơ bẩn thỉu. Như thế, Xá-lợi Tử, các hữu tình có tình thức ở trong đường ác, thấy sắc đẹp nữ nhân còn nên khởi bốn ý tưởng ấy, huống gì là loài người. Xá-lợi Tử! Các tộc tánh tử (con nhà dòng dõi tốt, chỉ người tu hành) an trụ trong Đại thừa (giáo pháp lớn, chủ trương tu để cứu độ tất cả chúng sinh), chán lìa mọi hành hữu vi, khi thấy sắc đẹp nữ nhân thì khởi bốn ý tưởng: sa sút mất mát, ngã nhào rơi rớt, nhà xí biết đi, mủ nhọt vỡ và phân dơ. Nếu đã khởi ý tưởng ấy mà vẫn còn sinh lòng tham, thì lại nên khởi thêm ba loại ý tưởng thân thuộc: đối với những người ngang hàng mẹ thì nghĩ là mẹ, đối với những người ngang hàng chị em thì nghĩ là chị em, đối với những người ngang hàng con gái thì nghĩ là con gái.

 Phật bảo Xá-lợi Tử: Bồ-tát Ma-ha-tát nghe Ta nói mà khéo hiểu được, thì nên tùy thuận Thi-la ba-la-mật-đa trong kinh điển như thế này. Vì sao? Vì từ đời quá khứ lâu xa đến nay, không dễ tìm được chúng sinh nào chưa từng là cha mẹ của ta. Vì sao vậy? Vì các chúng sinh ấy đều đã từng làm cha mẹ của ta. Nếu ai gần gũi vợ thiếp, đàn bà, thì là gần gũi người mẹ trong quá khứ. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nghe Ta nói rồi, vì muốn được trong sạch, nên siêng năng gắng sức tu học như thế.

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, mọi phàm phu ngu si trong thế gian đều chống trái, không tin chánh pháp. Bồ-tát không như vậy, tùy thuận chánh pháp, không chống trái. Nếu tu hành các phép quán như thế mà vẫn còn bị lòng tham đeo đuổi, thì Bồ-tát lại nên quán xét đúng lẽ: lòng tham ấy là thấy cái gì mà sinh ra? Nếu đối với con mắt mà khởi lòng tham, Bồ-tát lại nên quán xét đúng lẽ: "Ta vì con mắt mà khởi lòng nhiễm ái, vậy ai có thể thấy được con mắt? Là mắt thấy mắt chăng? Vậy là tự thể của nó tự thấy tự thể sao? Vì sao? Vì cái kia cũng là mắt, cái này cũng là mắt, đều do bốn đại (bốn yếu tố cơ bản tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) tạo thành, lại đều do đại chủng (tức bốn đại ấy) sinh ra. Chẳng phải do tự thể mà đối với tự thể này khởi lòng nhiễm ái, cũng chẳng phải đối với tự thể của ta mà khởi lòng nhiễm ái. Vì sao? Vì cái kia chính là cái này. Nếu ai đối với cái kia khởi lòng nhiễm ái, thì cũng là đối với cái này khởi lòng nhiễm ái, vì không có khác biệt. Mọi phàm phu ngu si trong thế gian sống trong chỗ không phân biệt khác biệt (?); nay ta nên tìm cầu pháp phân biệt được khác biệt (?). Vì sao? Vì những ý nghĩ dục vọng hoàn toàn không có công đức gì." Bấy giờ đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ rằng:

 "Xoay qua xoay lại vẫn cùng một nghĩa, hoàn toàn không có tính khác biệt;

 Do chấp tà trái lẽ, mà khởi lòng tham ái này.

 Sao vật do bốn đại sinh ra, lại có thể nhiễm đắm vật do bốn đại tạo thành?

 Các pháp giống như huyễn, không có lý do gì để khởi tham ái.

 Chúng ta phân biệt sai lạc, mê lầm khởi lòng tham ái;

 Kẻ tầm thường sinh tham, người hiền thiện không ái luyến.

 Khắp cả mười phương thế giới, không có cái tham nào thật để tìm;

 Chỉ do phân biệt hư dối, nên khởi lên lòng tham ái này."

 Lại nữa, Xá-lợi Tử, khi thực hành Thi-la ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét như vậy rồi mà vẫn bị lòng tham đeo đuổi, thì nhờ sức căn lành đã nghe các pháp Phật nói, lại nên tùy thuận kinh điển như thế này: Mắt như đám bọt nước, không thể nắm bắt vuốt ve được. Vì sao? Vì đám bọt ấy và mọi pháp vốn không có ngã (cái ta), cũng không có hữu tình, không có mạng giả, không có số thủ thú, không có ma-nạp-bà (nghĩa là "người trẻ", một tên gọi khác của cái "ta" mà người đời chấp), không có trượng phu (cái "ta" làm chủ), không có ý sinh (cái "ta" do ý sinh ra), không có người làm, không có người nhận. Trong mọi pháp không có người làm, không có người nhận như thế, ai có thể nhiễm ái? Lại ở chỗ nào mà sinh nhiễm ái?

 Xá-lợi Tử! Mắt như bong bóng nước, tính chất không bền chắc. Vì sao? Vì bong bóng ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, không có mạng giả, không có số thủ thú, không có ma-nạp-bà, không có trượng phu, không có ý sinh, không có người làm, không có người nhận. Trong các pháp không có người làm, không có tác dụng như thế, ai có thể nhiễm ái? Lại ở chỗ nào mà sinh nhiễm ái?

 Xá-lợi Tử! Mắt như ảo ảnh hơi nắng (bóng nước giả do hơi nóng bốc lên), do nghiệp, phiền não và ái mà sinh. Vì sao? Vì ảo ảnh ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt như thân cây chuối, không cứng chắc (thân chuối chỉ là bẹ cuộn lại, không có lõi). Vì sao? Vì cây chuối ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt này như giấc mộng, không phải thấy thật. Vì sao? Vì giấc mộng hư dối ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt như tiếng vang, lệ thuộc vào các duyên. Vì sao? Vì tiếng vang ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt như bóng hình, nương vào nghiệp mà bóng hiện ra. Vì sao? Vì bóng hình ấy và mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu?

 Xá-lợi Tử! Mắt như mây trôi, mang tướng bay loạn tan tác. Vì sao? Vì mây ấy và các pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt như tia chớp, từng khoảnh khắc đều hoại diệt. Vì sao? Vì tia chớp ấy và các pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt này như hư không, lìa ta và cái của ta. Vì sao? Vì hư không ấy và các pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt là vật vô tri như cỏ cây đất đá. Vì sao? Vì những pháp vô tri ấy vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt không có tác dụng, chuyển động theo sức gió như cỗ máy (?). Vì sao? Vì những pháp không có tác dụng ấy vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu?

 Xá-lợi Tử! Mắt là chỗ tích tụ những thứ hư dối, không sạch, mục nát. Vì sao? Vì những pháp hư dối ấy vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt là pháp giả dối, sẽ bị bẻ gãy, phá hoại, tan rã, diệt hết. Vì sao? Vì những pháp giả dối ấy vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu? Xá-lợi Tử! Mắt như cái giếng hoang trên gò, luôn bị tuổi già bức bách. Vì sao? Vì giếng hoang ấy và các pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, cho đến ai có thể nhiễm ái, nhiễm ái nơi đâu?

 Xá-lợi Tử! Mắt không dừng lại lâu, cuối cùng đi đến chỗ chết. Vì sao? Vì nó không dừng lại lâu; mọi pháp vốn không có ngã, cũng không có hữu tình, không có mạng giả, không có số thủ thú, không có ma-nạp-bà, không có trượng phu, không có ý sinh, không có người làm, không có người nhận. Trong các pháp không có người làm, không có tác dụng, do các duyên hội họp mà sinh ra như thế, ai có thể nhiễm ái? Lại ở chỗ nào mà khởi nhiễm ái? Nói rộng ra, mọi pháp căn (các giác quan) và trần (các đối tượng của giác quan), bên trong và bên ngoài, cũng đều như thế. Xá-lợi Tử! Khi Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét đúng đắn như vậy mà còn bị tham ái lôi kéo, thì không có lẽ ấy. Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát nào quán như thế, nên biết vị ấy đối với các pháp đã vĩnh viễn lìa tham ái. Xá-lợi Tử! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Thi-la ba-la-mật-đa thì rốt ráo trong sạch, diệt hết tham ái.

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: Thực hành Thi-la ba-la-mật-đa trong sạch như thế, Bồ-tát Ma-ha-tát không làm mọi nghiệp hại chúng sinh; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với chúng sinh trọn không làm hại. Không làm mọi nghiệp lấy của không được cho; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với của cải, đồ dùng của người khác trọn không cướp trộm. Không làm mọi hành vi dâm loạn tà vạy; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với sắc đẹp nữ nhân trọn không đắm nhiễm tìm đến. Không nói mọi lời dối trá lừa gạt; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với chúng sinh không làm việc dối gạt. Không nói mọi lời thô bạo; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với chúng sinh trọn không chửi mắng. Không nói mọi lời chia rẽ; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với chúng sinh không nói lời phá hoại tình thân, vì đối với quyến thuộc của mình đã biết đủ. Không truyền mọi lời bàn suông thêu dệt, lời nói ắt đúng mực; cho đến dù gặp nạn mất mạng, trọn không thêu dệt lời lẽ khác lạ, tô vẽ câu văn. Đối với tài vật của người khác không khởi lòng tham đắm; cho đến dù gặp nạn mất mạng, đối với mọi thứ mình dùng trọn không yêu đắm. Đối với các sự phiền nhiễu, nhục mạ đều đầy đủ sức nhẫn, nghe lời thô ác khéo chịu đựng được; cho đến dù gặp nạn mất mạng, không sinh giận dữ. Đối với các pháp không sinh tà kiến (cái thấy sai lầm); cho đến dù gặp nạn mất mạng, trọn không tin thờ các thiên thần khác, chỉ một lòng trong sạch quy hướng về Phật. Xá-lợi Tử! Như thế gọi là giới hạnh trong sạch của Bồ-tát Ma-ha-tát.

 Phật bảo Xá-lợi Tử: Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì thực hành Thi-la ba-la-mật-đa nên thành tựu đầy đủ vô lượng vô biên chánh pháp của chư Phật. Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát nhờ thực hành Thi-la ba-la-mật-đa nên thành tựu đầy đủ: giới không sứt mẻ, vì không thân cận kẻ không có trí; giới không thủng lỗ, vì lìa xa được những sự sinh khởi không bình đẳng (?); giới không loang lổ, vì không gần kẻ ác và các phiền não; giới không pha tạp, vì chỉ có các pháp trong sạch làm cho tăng trưởng; giới đáng được cúng dường, vì muốn làm gì cũng tự tại (?); giới được khen ngợi, vì không bị người trí chê trách; giới khéo giữ gìn, vì đầy đủ chánh niệm (luôn nhớ rõ điều đúng) và chánh tri (biết rõ việc mình đang làm); giới không bị chê, vì không sinh ra các lỗi lầm; giới khéo phòng hộ, vì khéo canh giữ các cửa giác quan; giới cao rộng, vì được tất cả chư Phật ghi nhớ; giới ít ham muốn, vì biết chừng mực trong sạch; giới biết đủ, vì vui thích việc dứt bỏ phiền não; giới chánh hạnh, vì thân và tâm đều xa lìa (dục lạc, ồn náo); giới ở nơi vắng lặng, vì chán cảnh phiền náo; giới vui vẻ khéo léo theo thánh chủng (bốn hạnh của bậc thánh: biết đủ về y phục, thức ăn, chỗ ở, và vui thích tu tập dứt bỏ phiền não), vì không nhìn sắc mặt người khác, không mong cầu gì; giới ít việc với công đức đỗ-đa (tức hạnh đầu-đà: lối tu khổ hạnh giản dị để gột bỏ tham đắm, như đi xin ăn, mặc áo vá, ở nơi rừng vắng), vì tự tại làm tăng trưởng các căn lành; giới làm đúng như lời nói, vì không lừa dối trời và người trong thế gian; giới đại từ (lòng thương lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), vì không làm hại mọi loài có mạng sống; giới đại từ (?), vì chịu đựng được mọi khổ não; giới đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui), vì niềm vui pháp ấy không giảm sút; giới đại xả (buông bỏ lớn, tâm bình thản không thiên lệch), vì mọi yêu ghét đều dứt hẳn.

 Lại thành tựu đầy đủ: giới thường xét lỗi mình, vì luôn soi xét kỹ trong lòng; giới không chê chỗ thiếu sót của người, vì khéo giữ gìn theo tâm chúng sinh; giới làm cho chúng sinh thành thục, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của bố thí; giới khéo giữ gìn, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của trì giới; giới không có tâm ghét hại, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của nhẫn nhục; giới không thoái lui, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của chánh cần (siêng năng đúng đắn, tức tinh tấn); giới viên mãn phần định, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của tĩnh lự; giới nghe chánh pháp không chán, vì rốt ráo đến được bờ bên kia của đại tuệ; giới thân cận bạn lành, vì khéo tu tập, tích lũy hành trang của các giác phần (những yếu tố đưa đến giác ngộ); giới xa lìa bạn ác, vì bỏ con đường không bình đẳng (?); giới không luyến tiếc thân, vì luôn quán xét bằng ý tưởng vô thường; giới không luyến tiếc mạng sống, vì cái mình coi trọng ấy không thể giữ mãi; giới không hối hận, vì tâm khéo trong sạch; giới không giả dối phô bày, vì phương tiện (cách thức, việc làm) khéo trong sạch; giới không phiền não nóng bức, vì tăng thượng ý (chí nguyện cao cả) khéo trong sạch; giới không nông nổi xao động, vì vĩnh viễn lìa tham ái; giới không kiêu mạn, vì hiền hòa, mềm mỏng, ngay thẳng; giới không ương ngạnh, vì tính hiền thiện; giới khéo điều phục, vì không giận dữ; giới vắng lặng, vì tính an định, biết thu nhiếp; giới lời nói tốt lành, vì làm đúng như lời nói, không trái nghịch; giới làm cho hữu tình thành thục, vì luôn không rời các nhiếp pháp (các cách thu phục, dìu dắt chúng sinh: bố thí, nói lời êm ái, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ); giới giữ gìn chánh pháp, vì tự mình không làm hư hoại của báu là pháp của bậc thánh.

 Xá-lợi Tử! Bồ-tát Ma-ha-tát sáng suốt, có khối giới trong sạch như thế, thành tựu đầy đủ Thi-la ba-la-mật-đa, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà khéo tu hành các hạnh mầu nhiệm của Bồ-tát. Xá-lợi Tử! Đó gọi là Thi-la ba-la-mật-đa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Nếu các Bồ-tát Ma-ha-tát siêng năng tu hành hạnh Bồ-tát này, thì mọi chúng ma, dân ma và thiên tử ma (ma vương ở cõi trời) đều không thể quấy nhiễu Bồ-tát ấy, lại không bị các luận thuyết của ngoại đạo (những đạo ngoài Phật giáo) và người khác bẻ gãy khuất phục.

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bốn mươi bốn (hết).

 Kinh Đại Bảo Tích, quyển thứ bốn mươi lăm.

 Đời Đại Đường, Tam tạng pháp sư (vị pháp sư thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video