Thiên 52 — Hội 12 – Phẩm 8 Nhẫn nhục ba-la-mật

 Hội Bồ Tát Tạng thứ mười hai (pháp hội giảng về kho giáo pháp dành cho bậc Bồ-tát), phần mười một: Phẩm Sằn-đề Ba-la-mật-đa thứ tám (Sằn-đề là phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là nhẫn nhục; Ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ).

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi-tử (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất): "Thế nào gọi là Sằn-đề Ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát nghĩa là 'bậc đại sĩ', chỉ các Bồ-tát lớn)? Đó là Bồ-tát ma-ha-tát, vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), siêng năng tu học pháp này và thực hành hạnh Bồ-tát. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát nhờ an trụ trong Sằn-đề Ba-la-mật-đa như thế nên có đủ sức nhẫn, tính tình vững chắc ngay thẳng. Đối với lạnh nóng, đói khát, rắn rết bọ cạp, muỗi mòng, gió nắng chạm vào thân, đều có chí chịu đựng được. Lại chịu được lời nói thô ác, câu chữ thô bỉ, cùng những cảm giác đau khổ dữ dội nảy sinh nơi thân: cứng nhọn, cay đắng, nhức nhối, có thể cướp mạng đến chết. Tất cả những cảm giác khổ như thế đều chịu đựng được. Này Xá-lợi-tử, nếu các Bồ-tát ma-ha-tát có đủ những điều ấy thì đó gọi là Sằn-đề Ba-la-mật-đa."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, xưa kia trong đêm dài (chỉ khoảng thời gian rất lâu trong vòng sinh tử), khi Ta chưa thành Phật mà đang thực hành hạnh Bồ-tát, Ta thường tu nhẫn nhục." Xá-lợi-tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), khi còn là Bồ-tát, Thế Tôn đã tu tập nhẫn nhục và thực hành hạnh Bồ-tát như thế nào?" Phật bảo Xá-lợi-tử: "Ta nhớ thuở quá khứ, khi thực hành hạnh Bồ-tát, có rất nhiều chúng sinh nhiều lần đến chửi mắng, trách móc trái lẽ, ngay trước mặt Ta nói ra những lời trái đạo, xấu ác. Này Xá-lợi-tử, lúc ấy vì thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nên Ta chế ngự tâm mình, không sinh giận dữ, bủn xỉn hay bực bội nóng nảy, mà chỉ nghĩ thế này: 'Trong mọi việc làm, không có việc nào dễ làm hơn việc chửi mắng và trách móc người khác. Vì thế nay ta nên tu hạnh xả (buông bỏ, không chấp giữ). Lại nữa, ta nên khởi lòng thương xót đối với họ. Vì sao? Chúng sinh trong thế gian phần nhiều quen thói chửi mắng trách móc. Do nghiệp ấy mà họ lại chuốc lấy quả báo bị người khác chửi mắng y như thế, sinh ra ở đâu cũng thường mang thân xấu xí đáng ghét. Nay ta không ưa sự xấu xí, lẽ nào lại ưa làm việc chửi mắng trách móc?

 Vì sao? Những nghiệp ác chửi bới như thế gọi là nghiệp không hợp đạo, nghiệp không hợp lẽ phải, nghiệp của kẻ ngu, là nghiệp thấp hèn, chẳng phải nghiệp của người lành, chẳng phải nghiệp của bậc hiền thánh. Do nghiệp này mà rơi vào địa ngục, cõi bàng sinh (loài súc vật) và thế giới Diêm Ma (cõi thuộc quyền vua Diêm-la, chỉ cõi quỷ). Lại do nghiệp này mà trở thành quyến thuộc của các ác thú (những đường tái sinh xấu ác). Do nghiệp này mà chuốc lấy thân dược-xoa (một loài quỷ thần) nghèo khổ; lại do nghiệp này mà chuốc lấy quả báo gốc của loài dược-xoa nghèo khổ. Do nghiệp này mà chuốc lấy thân ngạ quỷ (quỷ đói) nghèo khổ; lại do nghiệp này mà chuốc lấy quả báo gốc của loài ngạ quỷ nghèo khổ. Do nghiệp này mà chuốc lấy thân người nghèo khổ; lại do nghiệp này mà chuốc lấy quả báo gốc của người nghèo khổ. Lại do nghiệp chửi bới như thế mà chuốc lấy các đường tái sinh thấp kém cùng quả báo gốc của các đường thấp kém ấy. Nay ta không nên tìm đến các đường thấp kém. Vì sao? Nếu ta cũng tìm làm việc như thế thì có gì khác với các chúng sinh kia? Chúng sinh kia không thuận theo lẽ phải; ta đã thuận theo lẽ phải thì không nên giống họ.'

 Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nên theo Ta tu học pháp này. Vì sao? Này Xá-lợi-tử, khi bị người khác chửi mắng trách móc, các Bồ-tát ấy liền có thể dựa vào chánh pháp này mà chú tâm suy nghĩ và nhẫn chịu. Nhờ có được sức nhẫn nhục như thế, Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại đạt được vô lượng thiện căn (gốc lành, tức những công đức thiện làm nền cho quả tốt về sau) tốt đẹp. Giả sử đem châu báu chất đầy khắp thế giới của một đức Phật, trong cả bốn đại châu (bốn châu lục lớn bao quanh núi Tu-di theo vũ trụ quan Phật giáo), để bố thí, thì công đức ấy so với công đức nhẫn nhục trên cũng không thể bằng. Vì sao? Hạnh nhẫn nhục này chỉ có bậc trượng phu cực kỳ tốt lành mới tu tập được. Vì sao? Tất cả chúng sinh phần nhiều bị việc chửi mắng trách móc trói buộc; vì thế mà trôi lăn trong sinh tử không dứt được."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nên tự khích lệ, xem xét kỹ càng, nghĩ thế này: 'Khi bị người khác chửi bới, ta có thể nghĩ nhớ đến Phật, đến bồ-đề (sự giác ngộ), đến Pháp (giáo pháp của Phật) và Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành) hay không? Nếu nghĩ nhớ được thì là tốt; nếu không nghĩ nhớ được thì không gọi là tốt.' Rồi lại dùng vô lượng cách khác để nghĩ nhớ Phật, nghĩ nhớ bồ-đề, Pháp và Tăng. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ như vậy rồi nên xét: 'Nay ta với tất cả chúng sinh có gì khác biệt, có gì đặc biệt? Vì sao? Những chúng sinh kia ngay trước mặt ta nổi giận làm hại, chưa từng nghĩ đến Phật, bồ-đề, Pháp và Tăng. Nếu ta cũng giống họ, không nghĩ nhớ, thì ta với chúng sinh có gì khác, có gì đặc biệt hiếm có?'

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại nghĩ: 'Khi bị người khác nổi giận ra mặt mà tâm liền buông xuôi, không còn nghĩ nhớ đến Phật, bồ-đề, Pháp, Tăng, thì điều đó không hợp với ta.' Lại nghĩ: 'Nếu ta nổi giận với họ thì là không có trí, không có sức nhẫn nhục, và cũng là vứt bỏ bản nguyện (lời nguyện ban đầu khi phát tâm). Vì sao? Nếu nổi giận thì không còn cái tâm: ta sẽ nhiếp thọ (đón nhận, che chở) tất cả chúng sinh, ta sẽ không bỏ rơi tất cả chúng sinh. Nếu ta nổi giận với dù chỉ một hữu tình (chúng sinh có tình thức), thì không gọi là phép nhiếp hóa (thu nhận và giáo hóa chúng sinh) của Bồ-tát. Có ai mời ta thực hành đạo Bồ-tát đâu (tức tự ta đã nguyện)? Huống chi thuở xưa ta đã phát nguyện thế này: Ta sẽ mau chứng A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, rồi rộng vì chúng sinh tuyên nói chánh pháp. Vừa khi phát lời thệ nguyện rộng lớn ấy, chư Phật Thế Tôn cùng làm chứng cho ta và nghĩ: Người con nhà dòng dõi tốt này đã phát tâm an trụ nơi sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất như thế, sẽ vì chúng sinh rộng tuyên chánh pháp. Lại nữa, ngay lúc này, chư Phật Thế Tôn với trí không chướng ngại, cái thấy không chướng ngại, đang chứng biết ta. Vì thế, khi bị người khác chửi mắng trách móc, ta không nên nổi giận; nếu nảy sinh ý buông bỏ Phật, bồ-đề, Pháp, Tăng thì không nên nghĩ nhớ đến ý ấy (?).

 Vì sao? Hiện nay ở phương đông có các thế giới Phật nhiều như cát sông Căng-già (tức sông Hằng ở Ấn Độ; "cát sông Hằng" ví với số nhiều không đếm xuể); trong các thế giới ấy có các đức Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, bậc đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) nhiều như cát sông Căng-già hiện đang trụ thế giữ gìn chánh pháp. Các đức Phật Thế Tôn ấy cũng chứng biết tâm ta đã phát chánh nguyện. Phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới cũng đều như vậy. Khi ta phát chánh nguyện ấy, chư Phật đồng thanh khen ngợi sức nhẫn của ta; vì vậy ta không nên đã cất tiếng sư tử gầm rồi lại kêu tiếng chó rừng. Tiếng sư tử gầm nghĩa là: ta sẽ chứng được sức nhẫn nhục lớn. Tiếng chó rừng nghĩa là: đối với chúng sinh mà nổi giận, chửi bới.'

 Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại nghĩ: 'Chúng sinh thế gian được người kia làm lợi cho mình thì mới làm lợi cho người. Nếu ta cũng vậy, được chúng sinh làm lợi rồi mới làm lợi cho họ, thì ta với thế gian có gì khác, có gì đặc biệt hiếm có?' Lại nghĩ: 'Chúng sinh thế gian, nếu người kia làm hại người này thì người này lại làm hại người kia. Nếu ta cũng vậy, chúng sinh làm hại ta, ta lại làm hại họ, thì ta với chúng sinh có gì hiếm có, khác biệt?' Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên tu học trong pháp này. Lại nghĩ: 'Chúng sinh thế gian thù oán lẫn nhau; được người kia làm lợi thì gọi là bạn tốt, không được lợi thì giết hại lẫn nhau. Ta thấy lỗi lầm sâu nặng như thế, nên không xét đến việc chúng sinh làm lợi lạc cho thân ta hay làm hại thân ta, mà chỉ nghĩ: Nay ta nhất định sẽ làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, vì muốn làm tròn đầy Sằn-đề Ba-la-mật-đa.'" Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này nên nói bài kệ (bài thơ tụng tóm ý) rằng:

 Giả sử họ làm hại ta, trải qua nhiều trăm câu-chi kiếp (câu-chi là mười triệu; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài),

 Thấy hữu tình kia chịu các khổ, ta trọn không bao giờ yên lòng bỏ mặc.

 Nếu cùng được lợi lộc của đời, thì khen nhau là bạn tốt;

 Nếu cùng không được lợi lộc của đời, thì hai bên thù oán, tàn hại nhau.

 Giả sử đem châu Thiệm-bộ này (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở), hoặc cả ba nghìn thế giới Phật (tức tam thiên đại thiên thế giới, một hệ vũ trụ gồm một tỷ thế giới),

 Chứa đầy châu báu đem tặng ta, mong ta mãi làm bạn hiền tốt;

 Giả sử có kẻ cầm dao kiếm sắc, đến chặt rời các khớp xương thân ta;

 Thì ta đối với các chúng sinh ấy, đều làm lợi ích như nhau, lòng không hai.

 Với mọi lời chửi mắng, ta sẽ nhẫn, cũng nhẫn mọi khó khăn khổ sở;

 Sẽ vì chúng sinh khen ngợi sức nhẫn, tự mình cũng an trụ trong sự nhẫn lớn.

 Những hữu tình hung ác ở đời, dùng dao, thuốc độc hãm hại nhau,

 Có thể hòa giải cho họ thành bạn tốt, đó là dấu hiệu của bậc thánh hiền sáng suốt.

 Ta sẽ không học theo kẻ ngu ở đời, mà nên khác với họ,

 Vì việc làm của phàm phu và của bậc thánh khác nhau: một bên trôi lăn trong sinh tử, một bên đến tịch diệt (dứt hết phiền não, tức niết-bàn).

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nên tu học chánh pháp như thế này. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát ấy lại nghĩ: 'Giả sử trải qua trăm nghìn na-dữu-đa (một con số cực lớn) câu-chi đại kiếp, bị chúng sinh thường dùng dao gậy, ngói đá, cục đất hãm hại đủ cách, chỉ cần trong chốc lát còn giữ được mạng sống mong manh, ta vẫn nên vui mừng mà nghĩ: Lạ thay, các bậc thánh hữu tình như thế đã không dứt hẳn mạng ta.' Bồ-tát ma-ha-tát ấy từ đó về sau càng tu học thêm. Lại nghĩ: 'Giả sử chúng sinh, trong khoảng thời gian đi bảy bước, chặt đầu ta nhiều lần như số cát sông Căng-già, ta đối với họ trọn không khởi lên chút bực tức hay giận dữ nào. Vì sao? Sự giận dữ có thể mau chóng hủy hoại thiện căn đã tích tụ trong trăm nghìn đại kiếp. Nếu thiện căn của ta bị sân hận phá hại rồi, lại phải trải qua trăm nghìn đại kiếp nữa mới bắt đầu siêng năng khổ nhọc tu hành thánh đạo (con đường tu dẫn đến giải thoát). Nếu như thế thì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cực khó đạt được. Vì thế ta phải mặc áo giáp nhẫn nhục, dùng sức kiên cố đánh tan quân giận dữ.'

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát an trụ nơi Đại thừa (cỗ xe lớn, tức giáo pháp hướng đến thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh) mà khởi tâm giận dữ thì ma (ác ma, kẻ chuyên phá hoại việc tu hành) được dịp; được dịp rồi thì có thể gây chướng ngại cho A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này Xá-lợi-tử, tâm giận dữ có thể quấy rối con đường bồ-đề; tâm bị quấy rối có thể khơi dậy mọi ma nghiệp (việc làm do ma xui khiến, cản trở con đường giác ngộ) của ác ma. Ở đây, thế nào gọi là ma nghiệp? Nếu có Bồ-tát tâm bám vào y bát (áo và bình bát của người tu) không buông bỏ được, nên biết đó là ma nghiệp. Tâm bám vào việc khất thực, vào nhà các thí chủ không buông bỏ được, nên biết đó là ma nghiệp. Tâm bám vào danh tiếng, sự cung kính và lợi lộc cúng dường không buông bỏ được, nên biết đó là ma nghiệp. Đối với nếp sống xuất gia thường sinh chán ngán, nên biết đó là ma nghiệp. Đối với các pháp trắng sạch (các pháp lành) phần nhiều sinh khinh rẻ, nên biết đó là ma nghiệp. Đối với nơi vắng lặng không có chí mong cầu, nên biết đó là ma nghiệp. Không ưa sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất, nên biết đó là ma nghiệp. Đối với các thứ trí tuệ khác luôn ham thích học tập, nên biết đó là ma nghiệp. Cho đến đối với hai bậc thầy cao quý là ổ-ba-đà-da (thầy thân giáo, vị thầy trực tiếp truyền giới và dạy dỗ) và a-già-lợi-da (thầy quỹ phạm, vị thầy dạy phép tắc oai nghi), không tu tâm kính ngưỡng cung thuận, nên biết đó là ma nghiệp. Này Xá-lợi-tử, những tâm giận dữ như thế có thể quấy rối con đường bồ-đề. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là trụ trong tâm bị quấy rối. Bồ-tát ma-ha-tát vì bị các ác ma sai khiến nên làm các ma nghiệp."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nghĩ thế này: 'Trong đêm dài, nơi các chúng sinh, cái mà các ác ma rình chờ để lợi dụng chính là sân hận.' Này Xá-lợi-tử, nay Ta vì ông nói rộng việc ấy. Ta nhớ thuở quá khứ làm một vị đại tiên nhân tên là Tu Hành Xứ. Bấy giờ có ác ma hóa làm năm trăm gã đàn ông giỏi chửi, luôn bám theo Ta buông lời chửi ác, ngày đêm đi lại, lúc đi đứng nằm ngồi, ở tăng phòng, tịnh thất, làng xóm, nhà thế tục, hoặc ngoài đường phố, hoặc nơi vắng vẻ, Ta ngồi đâu đứng đâu chúng theo đó. Những ma hóa hiện ấy dùng lời thô ác chửi mắng trách móc suốt năm trăm năm chưa từng ngưng nghỉ. Này Xá-lợi-tử, Ta tự nhớ xưa kia, trong năm trăm năm bị các ma-la (ác ma) chửi bới, chưa từng khởi chút oán hận nào với chúng, mà luôn khởi lòng từ, muốn cứu giúp, để quán xét chúng. Này Xá-lợi-tử, khi ấy Ta lại nghĩ: 'Nếu có các thiện nam tử giữ gìn thi-la (giới luật), đầy đủ các pháp lành, tính tham, sân, si (tham lam, giận dữ, mê muội) nhẹ ít, thì không phải chỉ làm lợi ích cho họ mà được gọi ta là người làm việc khó làm; cũng không phải chỉ làm lợi ích cho họ mà có thể chứng được sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất. Vì sao? Nếu có chúng sinh cứng cỏi khó phục, hủy phạm giới luật, đủ các pháp ác, tính tham sân si nặng nề vẩn đục, ta làm lợi ích cho họ thì mới gọi ta là người làm việc khó làm. Do ta làm lợi ích cho họ mà mau thành tựu sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất, vì trước hết phải khiến họ chứng được tịch diệt.'

 Này Xá-lợi-tử, các Bồ-tát ma-ha-tát khi tâm giận dữ hiện ra, nên khởi những chánh niệm (ý nghĩ chân chính) lớn như thế. Nếu khởi được ý nghĩ ấy thì các việc lợi ích mau được trọn vẹn. Này Xá-lợi-tử, trong đời quá khứ, Như Lai nhờ thực hành hạnh Bồ-tát Sằn-đề Ba-la-mật-đa như thế mà chứng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì vậy, Bồ-tát ma-ha-tát muốn cầu sự giác ngộ chân chính, trọn vẹn, cao nhất thì phải luôn thành tựu đầy đủ các sức nhẫn: chịu được mọi lạnh nóng, đói khát, gió nắng, muỗi mòng, rắn rết bọ cạp chạm vào; lại chịu được lời thô ác, câu chữ thô bỉ, những nỗi khổ dữ dội nảy sinh nơi thân, cứng nhọn, đau đớn, cay đắng, cướp mạng đến chết — những cảm giác khổ như thế đều chịu được. Này Xá-lợi-tử, đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong sự nhẫn này, nhờ vậy mau thành tựu Sằn-đề Ba-la-mật-đa."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, thế nào là Sằn-đề Ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát, mà Bồ-tát ma-ha-tát nương theo tu hành để thành tựu trọn vẹn các tướng của pháp nhẫn? Này Xá-lợi-tử, sự nhẫn của Bồ-tát là: không sân giận, đó là nhẫn của Bồ-tát; không oán hờn, đó là nhẫn của Bồ-tát; không giận dữ làm hại, đó là nhẫn của Bồ-tát; không gây oán thù tranh chấp, đó là nhẫn của Bồ-tát; không có các phiền não, đó là nhẫn của Bồ-tát; khéo tự giữ gìn mình, đó là nhẫn của Bồ-tát; khéo giữ gìn cho người, đó là nhẫn của Bồ-tát; khéo giữ gìn thân, đó là nhẫn của Bồ-tát; khéo giữ gìn lời nói, đó là nhẫn của Bồ-tát; khéo giữ gìn tâm, đó là nhẫn của Bồ-tát; quán xét đúng lẽ, đó là nhẫn của Bồ-tát; chán lìa các dục, đó là nhẫn của Bồ-tát; nương vào quả báo của nghiệp thanh tịnh, đó là nhẫn của Bồ-tát; thân hoàn toàn trong sạch, đó là nhẫn của Bồ-tát; lời nói hoàn toàn trong sạch, đó là nhẫn của Bồ-tát; tâm hoàn toàn trong sạch, đó là nhẫn của Bồ-tát; được hưởng niềm vui thanh tịnh trọn vẹn của cõi trời và cõi người, đó là nhẫn của Bồ-tát; được tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) của Như Lai trang nghiêm trọn vẹn, đó là nhẫn của Bồ-tát; được lời nói Phạm âm vi diệu của Như Lai (giọng nói thanh tịnh, trong trẻo, sâu xa), đó là nhẫn của Bồ-tát; thực hành hạnh Bồ-tát, gom giữ các gốc lành không để hư mất, đó là nhẫn của Bồ-tát; giúp chúng sinh thoát khỏi khổ não bức bách, đó là nhẫn của Bồ-tát; trừ diệt mọi oán thù xấu ác, đó là nhẫn của Bồ-tát. Này Xá-lợi-tử, nói tóm lại, nên biết rằng tất cả các diệu pháp trọn vẹn vô lượng của chư Phật như: các lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), các vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), các pháp bất cộng (những phẩm chất chỉ riêng Phật có, không chung với ai khác), đại từ (thương yêu, ban vui), đại bi (xót thương, cứu khổ), đại hỷ (vui theo điều lành của người), đại xả (buông xả, bình đẳng không thiên vị), đều do Sằn-đề Ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát mà thành tựu."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa nên có đủ các hạnh nhẫn chân chính. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát nếu bị chửi mắng thì trọn không đáp trả, vì thấu rõ lời nói chỉ như tiếng vang. Nếu bị đánh đập thì trọn không đáp trả, vì thấu rõ thân hình chỉ như bóng ảnh. Nếu bị người giận dữ thì trọn không đáp trả, vì khéo quán tâm kia như huyễn hóa. Nếu được khen hay bị chê thì trọn không ưa thích hay giận ghét, vì biết rõ đức hạnh của mình đã trọn vẹn. Đối với được mất lợi lộc không sinh mừng lo, vì đã điều phục tâm, trụ trong vắng lặng. Không mong tiếng khen, không phạm tiếng xấu, vì có trí tuệ rộng lớn khéo quán xét. Bị chê không xuống, được khen không lên, vì đức lành an trụ vững chắc không lay động. Đối với các việc khổ chưa từng chán ghét, vì luôn ôm lòng quyến luyến những chúng sinh đang khổ. Đối với các thứ vui chưa từng ham thích, vì biết niềm vui hữu vi (do nhân duyên tạo tác mà có) vốn vô thường. Không bị tám pháp thế gian (được và mất, chê và khen, vinh và nhục, khổ và vui) làm nhiễm, vì không nương vào bất cứ nẻo tái sinh nào trong các cõi. Đối với những khổ của chính mình khéo chịu đựng được, vì trọn không để người khác phải chịu khổ não. Đối với bồ-đề thù thắng, tâm không thối lui, vì giác phần (các yếu tố đưa đến giác ngộ) và tư lương (vốn liếng công đức, trí tuệ cần tích lũy trên đường tu) đã khéo tròn đầy. Bị chặt rời từng khớp xương cho đến bị chém đầu cũng khéo chịu đựng được, vì cầu thân kim cương (thân bền chắc không thể hủy hoại) của Như Lai. Bị xẻo thịt cắt da cũng khéo chịu đựng được, vì cầu tướng hảo vi diệu của Như Lai. Mọi việc biến đổi xấu ác đều khéo chịu đựng được, vì muốn gieo trồng sức mạnh của mọi nghiệp lành. Này Xá-lợi-tử, những tướng như thế gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu Sằn-đề Ba-la-mật-đa; nên học như vậy."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, các tướng nhẫn khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa là: sự nhẫn mà Bồ-tát ma-ha-tát tu hành gọi là nhẫn rốt ráo (sự nhẫn tuyệt đối, trọn vẹn đến cùng). Vì sao? Nếu nghĩ 'ta có thể nhẫn chịu lời chửi mắng' rồi mới nhẫn, thì gọi là nhẫn câu sinh (sự nhẫn còn gắn liền với ý niệm 'ta' vốn sẵn có từ khi sinh ra); nhẫn như thế không phải nhẫn rốt ráo. Nếu nghĩ 'ai là kẻ chửi, chửi cái gì' rồi mới nhẫn, thì gọi là nhẫn so đo phân tích các pháp. Nếu nghĩ 'mắt có thể chửi mắt chăng' rồi mới nhẫn, thì gọi là nhẫn quán các xứ (xứ: các giác quan như mắt, tai… và đối tượng của chúng như hình sắc, âm thanh…). Nếu nghĩ 'ở đây không có người chửi, cũng không có kẻ bị chửi' rồi mới nhẫn, thì gọi là nhẫn ngộ nhập rằng tất cả đều không có chúng sinh. Này Xá-lợi-tử, những sự nhẫn như thế đều không phải nhẫn rốt ráo của Bồ-tát. Lại nữa, này Xá-lợi-tử, nếu nghĩ 'tiếng chửi chỉ là những con chữ' thì gọi là nhẫn tiếng vang; nhẫn như thế không phải nhẫn rốt ráo. Nếu nghĩ 'người kia và ta đều vô thường' thì gọi là nhẫn ngộ vô thường. Nếu nghĩ 'người kia điên đảo (thấy biết sai lệch, trái sự thật), ta không điên đảo' thì gọi là nhẫn cao thấp. Nếu nghĩ 'người kia không hợp chánh lý, ta hợp chánh lý' thì gọi là nhẫn hợp và không hợp. Nếu nghĩ 'người kia ở đường tà, ta ở đường chánh' thì gọi là nhẫn phân biệt hai đường. Nhẫn như thế không phải nhẫn rốt ráo. Nếu nghĩ: 'Ta nhẫn với không (tánh không: mọi pháp không có tự tính cố định), không nhẫn với kiến thú (các khuynh hướng chấp kiến sai lầm); ta nhẫn với vô tướng (không bám vào hình tướng), không nhẫn với các giác (các suy tư phân biệt); ta nhẫn với vô nguyện (không mong cầu), không nhẫn với chí mong cầu; ta nhẫn với vô tác (không tạo tác), không nhẫn với các hành (các pháp tạo tác); ta nhẫn với hoặc tận (mê lầm đã dứt), không nhẫn với phiền não; ta nhẫn với điều lành, không nhẫn với điều chẳng lành; ta nhẫn với không tội, không nhẫn với có tội; ta nhẫn với vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), không nhẫn với hữu lậu (còn phiền não); ta nhẫn với xuất thế gian (vượt khỏi thế gian), không nhẫn với thế gian; ta nhẫn với thanh tịnh, không nhẫn với tạp nhiễm (lẫn lộn ô nhiễm); ta nhẫn với niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết khổ đau), không nhẫn với sinh tử' — này Xá-lợi-tử, những sự nhẫn như thế chỉ được gọi là nhẫn đối trị và đoạn trừ, đều không phải nhẫn rốt ráo của Bồ-tát."

 "Lại nữa, này Xá-lợi-tử, thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành Sằn-đề Ba-la-mật-đa tu hành nhẫn rốt ráo của Bồ-tát? Này Xá-lợi-tử, nếu thuận theo tánh không mà không bớt các kiến chấp, đối với tánh không cũng không thêm gì, thì sự nhẫn như thế gọi là nhẫn rốt ráo của Bồ-tát. Nếu thuận theo tánh không mà không bớt sự mong cầu, đối với tính vô nguyện cũng không thêm gì; nếu thuận theo tánh không mà không bớt các hành, đối với tính vô tác cũng không thêm gì; nếu thuận theo tánh không mà không bớt phiền não, đối với tính hoặc tận cũng không thêm gì; nếu thuận theo tánh không mà không bớt điều chẳng lành, đối với tính lành cũng không thêm gì; nếu thuận theo tánh không mà không bớt điều có tội, đối với tính không tội cũng không thêm gì; như thế cho đến nếu thuận theo tánh không mà không bớt sinh tử, đối với tính niết-bàn cũng không thêm gì. Này Xá-lợi-tử, nhẫn với những tướng như thế thì gọi là nhẫn rốt ráo của Bồ-tát ma-ha-tát. Này Xá-lợi-tử, tất cả các pháp không phải cái sinh ra, không phải cái được sinh ra, không phải đã sinh, không phải đang sinh; không có một pháp nào có thể sinh khởi. Vì không sinh khởi nên không có diệt tận. Nếu ai biết được sự không diệt tận này thì gọi là nhẫn rốt ráo của Bồ-tát ma-ha-tát. Này Xá-lợi-tử, tất cả các pháp không phải hữu vi (do nhân duyên tạo tác), cũng không phải vô vi (không do tạo tác); không có thêm vào, không bớt không tăng, cũng không lớn lên, không thịnh không suy, không có người làm ra, không có kẻ khởi lên. Vì không khởi lên nên cũng không có diệt tận. Sự nhẫn như thế gọi là vô sinh nhẫn (sự an trụ chấp nhận chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt) của Bồ-tát ma-ha-tát. Này Xá-lợi-tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà thực hành hạnh Bồ-tát; nếu thành tựu đầy đủ sự nhẫn như thế, thì gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu trọn vẹn Sằn-đề Ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi-tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong Sằn-đề Ba-la-mật-đa như thế, siêng năng tu học, thực hành hạnh Bồ-tát, thì không bị các ma, quân ma và thiên tử ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá người tu) quấy rối, cũng không bị các đạo khác và tà thuyết khuất phục."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video