Thiên 58 — Hội 12 – Phẩm 10 Thiền định ba-la-mật (phần 2)

 Hội Bồ-tát Tạng (hội kinh nói về kho tàng giáo pháp dành riêng cho Bồ-tát) thứ mười hai, phần mười sáu. Phẩm Tĩnh lự ba-la-mật (sự tu thiền định đến chỗ hoàn hảo; "tĩnh lự" là lắng tâm để suy xét chín chắn, tức thiền định; "ba-la-mật" là sự tu hành trọn vẹn đưa người qua bờ bên kia, tức bờ giác ngộ) thứ mười, phần hai.

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử (Śāriputra, vị đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) vì tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, nên đạt được thần thông (năng lực siêu phàm do thiền định mà có) không thoái lui như thế, và khéo léo dựng nên những việc do trí tuệ làm ra.

 Này Xá-lợi-tử! Nên biết Bồ-tát ma-ha-tát có được trí thần thông này là nhờ tâm trong sạch, tâm trắng tinh, tâm sáng suốt, tâm không vẩn đục, tâm lìa tùy phiền não (những phiền não phụ, sinh theo các phiền não gốc như tham, sân, si), tâm khéo được thuần phục, tâm khéo lặng yên, tâm khéo được tu sửa. Trí ấy sinh ra từ những trạng thái tâm như thế. Nó được khơi lên từ tĩnh lự, giải thoát (các pháp thiền giúp tâm thoát khỏi ràng buộc), tam-ma-địa (samādhi, trạng thái tâm chuyên chú vào một đối tượng) và tam-ma-bát-để (samāpatti, các tầng định mà hành giả chứng nhập).

 Này Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này có mặt ở thế gian là do cố ý muốn sinh ra, chứ không phải bị trói buộc mà sinh. Ngài cũng không phải do bị trói buộc mà chết rồi lại thọ sinh. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát này đã thoát khỏi mọi phân biệt hư dối, thoát khỏi mọi trói buộc của phiền não không chân thật, và thoát khỏi mọi chỗ nương của sự chấp giữ điên đảo, sai lầm. Cho nên vị Bồ-tát ma-ha-tát này tùy theo thế giới mà hiện ra: sinh trong giải thoát, chết trong giải thoát, thọ sinh trong giải thoát.

 Này Xá-lợi-tử! Vị Bồ-tát ma-ha-tát này hiện thân thọ sinh xong thì hoàn thành Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu hành nhằm cứu độ tất cả chúng sinh), làm trọn vẹn chánh giáo của chư Phật, đi khắp mười phương rộng tìm cầu Phật pháp. Tuy ý chí có chỗ mong cầu, nhưng ngài không nắm giữ, cũng không được gì. Ngài nhập vào các pháp của Phật thì đó chính là tất cả pháp; nhập vào tất cả pháp thì đó chính là các pháp của Phật. Bồ-tát như thế tùy thuận nhập vào Phật pháp và tất cả pháp, nhưng không theo đó mà hành theo pháp hay theo phi pháp.

 Này Xá-lợi-tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát tìm cầu các pháp đúng như thật mà vẫn an trú nơi chỗ không nắm giữ và không được gì, thì không có một pháp nào có thể đem ra đếm tính. Vì sao? Vì tất cả các pháp đều vượt ngoài con đường đếm tính. Nếu thấu hiểu được tính bình đẳng của các pháp, thì không còn chấp vào pháp hay phi pháp. Vì sao? Vì tự tính của tất cả các pháp vốn không có sự chấp giữ. Nếu tính toán cho rằng trong đó có nghĩa lợi, thì chính là chuốc lấy sự vô nghĩa rộng lớn. Nếu ai khéo không tính toán về nghĩa lợi, thì nghĩa lợi hay không nghĩa lợi đều không hiện ra trước mắt. Người không thấy nghĩa lợi thì trí hiểu biết ở mọi chỗ đều không bị ngăn ngại.

 Vị Bồ-tát ma-ha-tát này nếu hiểu biết không ngăn ngại như thế, thì đạt được sự giác ngộ không chướng ngại. Có giác ngộ không chướng ngại thì không dính mắc vào bất cứ thứ gì. Không dính mắc thì không có chỗ trụ lại. Không có chỗ trụ lại thì không thiếu thốn gì. Không thiếu thốn thì không si mê, không mong cầu. Không si mê, không mong cầu thì không lầm lạc, không nghi hoặc. Không lầm lạc, không nghi hoặc thì không có "cái của ta". Không có "cái của ta" thì không gom giữ. Không gom giữ thì không chấp trước. Không chấp trước thì không tranh cãi. Không tranh cãi thì đó là pháp của sa-môn (người xuất gia tu hành) không tranh cãi. Có pháp sa-môn không tranh cãi thì mọi sự tìm cầu đều không vướng, không ngại, rộng như hư không. Tìm cầu được rộng như hư không thì không bị ràng buộc vào Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn), Sắc giới (cõi của chúng sinh đã lìa ham muốn thô nhưng còn thân hình vi tế) và Vô Sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình). Nếu không bị ràng buộc ở bất cứ cõi nào, thì không có hình sắc và không có kích thước. Nếu không có hình sắc và kích thước, thì có thể giác ngộ thuận theo thực tướng như thế. Đã giác ngộ thuận theo như thế, thì có thể thông suốt như thế.

 Này Xá-lợi-tử! Thế nào gọi là giác ngộ thuận theo và thông suốt? Này Xá-lợi-tử! Khi Bồ-tát ma-ha-tát giác ngộ thuận theo và thông suốt, thì ở đó không có chút pháp nào có thể đạt được. Đó gọi là giác ngộ thuận theo và thông suốt. Này Xá-lợi-tử! Vì các Bồ-tát ma-ha-tát chứng nhập sự giác ngộ thuận theo và thông suốt ấy một cách bình đẳng, nên nói rằng vị Bồ-tát ma-ha-tát này nương vào tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thành tựu được pháp hiếm lạ chưa từng có.

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử! Thế nào gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu pháp hiếm lạ chưa từng có? Này Xá-lợi-tử! Bồ-tát ma-ha-tát vì nương vào tĩnh lự ba-la-mật-đa nên:
Tuy thực hành đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho chúng sinh) mà luôn quán thấy không có cái ngã (cái "tôi" thường còn);
tuy thực hành đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu chúng sinh khỏi khổ) mà biết rằng không có chúng sinh;
tuy thực hành đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được lợi lạc) mà biết rằng không có mạng giả (cái "người sống" thường còn);
tuy thực hành đại xả (tâm buông bỏ, bình đẳng lớn) mà biết rằng không có số thủ giả (cái "người" nhận lấy hết thân này đến thân khác).

 Tuy rộng làm việc bố thí lớn mà tâm luôn được thuần phục;
tuy giữ giới trong sạch đối với các cảnh mà tâm thường lặng yên;
tuy gặp nhục mà tu nhẫn nhịn, nhưng tâm không có bờ bến;
tuy siêng năng tinh tấn mà tâm biết chọn lọc gom góp (?);
tuy vào các tầng thiền mà tâm chân chính quán sát;
tuy khắp nơi thực hành trí tuệ mà tâm không có chỗ để hành.

 Tuy tu tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự chú tâm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) mà tâm không bám vào đối tượng để niệm, cũng không khởi ý;
tuy tu tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều thiện chưa sinh được sinh, làm cho điều thiện đã sinh được tăng trưởng) mà tâm không có sinh diệt;
tuy tu như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét) mà tâm không có lời nói vô ích, không có suy luận rỗng;
tuy tu lòng tin trong sạch mà tâm không dính mắc;
tuy tu sự siêng năng chân chính mà tâm luôn xa lìa;
tuy tu sự ghi nhớ chánh niệm mà tâm luôn tự tại;
tuy trụ trong tam-ma-địa mà tâm chứng được tính bình đẳng;
tuy tu bát-la-nhã (prajñā, trí tuệ thấy rõ thực tướng) mà tâm vốn không có gốc rễ;
tuy tu các lực (năm sức mạnh: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ) mà tâm không đè bẹp ai;
tuy tu các giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) mà phân tích rõ bồ-đề (sự giác ngộ);
tuy tu các đạo phần (tám nhánh của con đường chân chính) mà tâm không có gì để tu;
tuy tu xa-ma-tha (śamatha, phép thiền làm dừng lặng tâm) mà tâm luôn lặng tắt;
tuy tu tì-bát-xá-na (vipaśyanā, phép thiền quán sát thấy rõ sự thật) mà tâm không có cái quán cố định;
tuy tu Thánh đế (bốn sự thật cao quý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) mà rốt ráo biết khắp.

 Tuy giáo hóa cho chúng sinh được thành thục mà tâm vốn trong sạch;
tuy gìn giữ chánh pháp mà không phá hoại pháp tính (bản tính chân thật của các pháp);
tuy làm trong sạch cõi Phật mà tâm ngang bằng hư không;
tuy chứng pháp vô sinh (chân lý rằng các pháp vốn không thật có sinh ra) mà tâm không được gì;
tuy ở địa vị bất thối chuyển (địa vị tu hành không còn thoái lui) mà tâm tính không có thoái lui;
tuy có được các tướng tốt đẹp mà biết rằng tự tính không có tướng;
tuy trang nghiêm đạo tràng (nơi chốn thành đạo) mà tâm dạo khắp ba cõi, thường ở trong vòng xoay khắp (?);
tuy hàng phục quân ma mà đối với chúng sinh có tâm thức không đè bẹp ai;
tuy biết các pháp chính là tính bồ-đề mà tâm vẫn thuận theo để giác ngộ rõ;
tuy chuyển bánh xe pháp (tức là giảng dạy giáo pháp) mà tâm trụ nơi pháp tính, không trở lại cũng không xoay chuyển;
tuy lại thị hiện đại bát-niết-bàn (sự nhập diệt hoàn toàn của Phật, chấm dứt mọi sinh tử) mà đối với tính sinh tử, tâm vẫn thường bình đẳng.

 Như thế đó, này Xá-lợi-tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát chứng nhập một cách bình đẳng sự giác ngộ thuận theo và thông suốt. Pháp hiếm lạ chưa từng có như thế, nên biết là do tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thành tựu.

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử! Thế nào gọi là tướng trạng của thiền định Bồ-tát, mà Bồ-tát ma-ha-tát nương vào tĩnh lự ba-la-mật-đa để tu học? Này Xá-lợi-tử!
Thiền định của Bồ-tát không trụ nơi tự tính, vì để viên mãn tam-ma-địa như thế.
Thiền định của Bồ-tát không có ái vị (sự đắm say mùi vị an lạc của thiền), vì không ham dính vào sự an vui của riêng mình.
Thiền định của Bồ-tát nương vào lòng đại bi, vì để dứt hết mọi phiền não.
Thiền định của Bồ-tát chắc chắn không thoái lui, vì nương vào ý muốn và sức mạnh tăng thượng (?).
Thiền định của Bồ-tát được mài sáng mà phát ra thần thông, vì thấu suốt mọi hoạt động tâm của chúng sinh.
Thiền định của Bồ-tát làm tâm vui mừng ưa thích, vì khéo bày lộ được sự tự tại của tâm.
Thiền định của Bồ-tát biết rõ tất cả tam-ma-bát-để, vì vượt trội làm lu mờ mọi cõi Sắc và Vô Sắc.
Thiền định của Bồ-tát là lặng yên, là lặng yên bậc nhất, là gần với lặng yên, vì vượt trội làm lu mờ thiền định của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Độc giác (người tự mình giác ngộ, không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa rộng).
Thiền định của Bồ-tát không có phân biệt, vì cực kỳ trọn vẹn và trong sạch mầu nhiệm.
Thiền định của Bồ-tát có phẩm hạnh cao nhất, vì tập khí (thói quen, dấu vết phiền não còn sót lại) nối tiếp đã vĩnh viễn bị dứt sạch.
Thiền định của Bồ-tát nhờ trí tuệ mà vượt qua, vì vượt qua tất cả thế gian.
Thiền định của Bồ-tát là người dẫn đầu cho ý muốn và sự hiểu biết của chúng sinh, vì khéo độ thoát chúng sinh.
Thiền định của Bồ-tát nối tiếp giống nòi Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không để dứt mất, vì thiền định của Phật không bao giờ cùng tận.
Thiền định của Bồ-tát cao vời rõ rệt nhất, vì tam-ma-hứ-đa (samāhita, trạng thái tâm đã an định) luôn hiện tiền.
Thiền định của Bồ-tát vận hành tự tại, vì mọi việc làm đều khéo được viên mãn.
Thiền định của Bồ-tát là đại ngã (cái "ta" lớn), vì lấy trí tuệ mầu nhiệm làm cái "ta" lớn.
Này Xá-lợi-tử! Vô lượng thiền định của Bồ-tát như thế đều do Bồ-tát ma-ha-tát nương vào tĩnh lự ba-la-mật-đa mà gom góp khởi lên.

 Lại nữa, này Xá-lợi-tử! Tĩnh lự ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát lấy những pháp gì làm người dẫn đầu? Này Xá-lợi-tử! Tĩnh lự ba-la-mật-đa lấy trí quán sát của tâm lặng yên làm dẫn đầu; lấy tâm trụ vào một đối tượng làm dẫn đầu; lấy tâm không tán loạn dao động làm dẫn đầu; lấy tâm an trụ làm dẫn đầu; lấy tâm xa-ma-tha làm dẫn đầu; lấy tâm tam-ma-địa làm dẫn đầu; lấy định căn (định như một gốc rễ sinh ra điều lành) làm dẫn đầu; lấy định lực (định như một sức mạnh) làm dẫn đầu; lấy định giác phần (định như một yếu tố giác ngộ) làm dẫn đầu; lấy chánh định (sự an định chân chính) làm dẫn đầu; lấy tĩnh lự và giải thoát làm dẫn đầu; lấy cửu thứ đệ định (chín tầng định tu theo thứ tự: bốn tầng thiền cõi Sắc, bốn tầng định cõi Vô Sắc và định diệt hết cảm thọ, tri giác) làm dẫn đầu; lấy chín pháp diệt trừ (?) làm dẫn đầu; lấy tất cả pháp lành làm dẫn đầu; lấy sự hàng phục kẻ thù phiền não làm dẫn đầu; lấy định uẩn (toàn bộ khối công phu thiền định) đầy đủ viên mãn làm dẫn đầu; lấy các tam-ma-địa của Bồ-tát ma-ha-tát làm dẫn đầu; lấy các tam-ma-địa của Phật Bạc-già-phạm (Bhagavat, Đức Thế Tôn, bậc được thế gian tôn kính) làm dẫn đầu.

 Này Xá-lợi-tử! Vô lượng thiền định như thế đều là những pháp dẫn đầu cho tĩnh lự ba-la-mật-đa. Này Xá-lợi-tử! Lại có vô lượng vô biên pháp chứng sự lặng yên, cũng đều do tĩnh lự ba-la-mật-đa dẫn dắt. Này Xá-lợi-tử! Đó gọi là tĩnh lự ba-la-mật-đa của Bồ-tát ma-ha-tát. Bồ-tát ma-ha-tát vì cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật) nên phải ở trong đó siêng năng tinh tấn, tu học đầy đủ, thực hành hạnh Bồ-tát. Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn nói lại nghĩa này nên đọc bài kệ (thơ tụng trong kinh) rằng:

 Thiền định, giải thoát, sang bờ kia,
Siêng tu hạnh ấy qua biển kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) dài.

 Tâm ấy trong sạch không nhơ đục,
Chẳng nhiễm việc đời, ví hoa sen.

 Có đại định tên là Chiếu Khắp,
Nương định này tu đến bờ kia.

 Lại tên Ánh Trăng Trang Nghiêm Sạch,
Lại tên Được Ánh Chớp Điểm Tô.

 Hoặc tên Hạnh Cao, hoặc Tâm Dũng,
Hoặc định tên là Ánh Sáng Không Nhơ.

 Hoặc Giới Đức Thành, hoặc Không Lo,
Hoặc tên Các Pháp Vận Chuyển Tự Tại.

 Hoặc tên Đuốc Pháp, hoặc Pháp Dũng,
Hoặc tên Uy Thế Như Núi, Tự Tại Nơi Pháp.

 Hoặc Trí Chánh Pháp Tự Nhiên Vượt Trội,
Hoặc Giữ Chánh Pháp Mầu Nhiệm Trong Sạch.

 Hoặc tên định Quán Sát Tâm Người,
Hoặc tên Ánh Sáng Báu Chánh Pháp.

 Lại tên Diệt Mê Lầm, Cờ Thắng Trang Nghiêm,
Có định tên là Bẻ Gãy Sức Ma.

 Hoặc tên Dứt Nghi và Không Dính Mắc,
Hoặc định tên là Đèn Lặng Yên.

 Hoặc Sức Cao Vượt, hoặc Mười Lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật),
Hoặc tên Tay Cung Kính, Danh Tiếng Lớn (?).

 Hoặc tên Giữ Núi Khéo An Trụ,
Hoặc Đèn Sáng Lớn Tô-mê-lô (núi Tu-di, ngọn núi ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo).

 Hoặc tên Không Ai Hơn, Hơn Cả Kẻ Hơn,
Hoặc tên Đuốc Trí và Hạnh Tuệ.

 Hoặc Trí Vô Biên, hoặc Tự Tại,
Hoặc tên định Phát Tuệ Lặng Yên.

 Hoặc tên Trăng Sạch, Tiếng Mặt Trời,
Hoặc Na-la-diên (Nārāyaṇa, vị thần lực sĩ có sức mạnh vô song) Bẻ Gãy Kiêu Mạn.

 Hoặc Khéo Thuần Phục Rồng, Tiếng Rống Sư Tử,
Hoặc tên Xa Lìa Mọi Thứ Tưởng.

 Hoặc tên Xoay Chuyển, hoặc Quay Trở Lại,
Hoặc Mắt Không Chớp, Sức Trong Sạch.

 Hoặc định tên là Nhớ Nghĩ Chư Phật,
Hoặc tên Nhớ Nghĩ Pháp, hoặc Nhớ Nghĩ Tăng.

 Hoặc tên Trí Chuyển, hoặc Vào Không (thấy mọi pháp đều không có tự tính cố định),
Hoặc tên Vô Tướng (không bám vào hình tướng), hoặc Vô Nguyện (không mong cầu tạo tác).

 Hoặc Như Kim Cương, hoặc Đất Lặng,
Hoặc Đất Kim Cương, hoặc Cao Vượt.

 Hoặc tên Vua Núi, hoặc Không Chớp,
Hoặc Chuyển Vô Biên, hoặc Tiếng Trong.

 Hoặc Lìa Phiền Não, hoặc Quán Sát,
Hoặc Hư Không Mầu, hoặc Như Hư Không.

 Hoặc Phát Ra Các Công Đức Rộng Lớn,
Hoặc Hướng Về Tuệ Giác, hoặc Niệm Tuệ.

 Hoặc Biện Tài Vô Tận, hoặc Nối Tiếp,
Hoặc Nói Vô Biên, Lời Vô Tận.

 Hoặc Không Hư Hoại, Khéo Làm Việc Cần Làm,
Hoặc tên Quán Sát, hoặc Mọi Người Vui.

 Hoặc tên Hiện Lòng Từ, hoặc Lòng Bi Rộng,
Hoặc Vào Hoan Hỷ, hoặc Vui Mừng.

 Hoặc Buông Xả, hoặc Thoát Hai Thứ Chướng Ngại (?),
Hoặc tên Ánh Sáng Pháp, hoặc Nghĩa Pháp.

 Hoặc Cờ Kim Cương, hoặc Biển Trí,
Hoặc Giải Thoát Bền Chắc, hoặc Mọi Người Vui.

 Hoặc tên Đuốc Trí, định Không Lay Động,
Hoặc định tên là Hoa Sen Thù Thắng.

 Hoặc Pháp Chọn Lọc Gom Góp, hoặc Không Động,
Hoặc tên Tuệ Bậc Trên và Lặng Yên.

 Hoặc Ánh Sáng Vô Biên, hoặc Biển Phật,
Hoặc tên Giải Thoát, hoặc Trao Trí.

 Hoặc tên Trang Nghiêm Mầu Của Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc đến từ chân như),
Hoặc tên Ngọn Lửa Sáng Thù Thắng Vô Biên.

 Hoặc tên Cõi Nước Trang Nghiêm Hoan Hỷ,
Hoặc tên Làm Vui Lòng Chúng Sinh.

 Có định tên là tam-ma-địa
Mọi Lúc Thuận Theo Đường Giác Ngộ.

 Hoặc định tên là Đến Bờ Kia,
Hoa Giác Phần Trang Nghiêm, Ban Búi Tóc Báu (?).

 Hoặc Ban Cam Lồ (nước bất tử, ví cho giáo pháp), Giải Thoát Bền Chắc,
Hoặc Gió Không Lay, Ánh Sáng Rực Rỡ.

 Hoặc tên Thủy Triều Biển, Kho Báu Khe Rãnh (?),
Sức Đỉnh Núi Của Các Na-la-diên.

 Hoặc tên Thần Thông Nghĩa Rộng Lớn,
Tam-ma-địa Khéo Thu Nhận Mầu Nhiệm.

 Hoặc định tên là Đại Thông Chiếu (thấu suốt soi sáng lớn),
Cảnh giới của chư Phật Như Lai.

 Chứng được định lặng yên như thế,
Cùng vô biên câu-chi (koṭi, đơn vị chỉ số cực lớn, bằng mười triệu) định khác.

 Tu hành thiền định đến bờ kia,
Công đức Bồ-tát rộng vô lượng.

 Đi đứng luôn dạo cảnh thiền định,
Tâm không xáo động, thường điềm đạm.

 Hoặc ngồi hoặc nằm đều trong định,
Không dáng điệu nào chẳng ở định.

 Ở trong định phát tiếng vang lớn,
Vì tính các pháp thường lặng yên.

 Không phân biệt khác, không kẻ làm chủ,
Không ngã, không mạng, không phân biệt.

 Như thế cùng vô bờ bến khác,
Biển công đức không thể đếm lường.

 Bồ-tát sáng suốt thương chúng sinh,
Tu hành thiền định đến bờ kia.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video