Hội Bồ-tát Kiến Thực (tên một hội thuyết pháp trong kinh Đại Bảo Tích, nghĩa là "Bồ-tát thấy lẽ thật"), hội thứ mười sáu, phần thứ bảy. Phẩm thứ mười sáu: Chư thiên cõi trời Đâu-suất-đà được thụ ký. (Đâu-suất-đà: tầng trời thứ tư trong sáu tầng trời cõi Dục, nơi vị Bồ-tát sắp thành Phật cư ngụ. Thụ ký: Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật ở đời sau.)
Bấy giờ có tám ức (ức: đơn vị đếm rất lớn, thường hiểu là một trăm triệu) chư thiên cõi Đâu-suất-đà. Họ thấy các A-tu-la (loài thần có phúc lực lớn nhưng hay ganh đua, gây chiến với chư thiên), các Ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng khổng lồ), cho đến chư thiên cõi Dạ-ma (tầng trời thứ ba trong sáu tầng trời cõi Dục) cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến). Nghe các vị ấy được thụ ký, họ vui mừng hớn hở và nghĩ thế này: "Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính) dựa vào pháp nào mà thụ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật)? Là thụ ký cho sắc (thân thể, mọi hình chất vật lý)? Hay thụ ký cho thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự hay biết, phân biệt) mà được thụ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề chăng?" (Năm thứ sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm ấm, tức năm nhóm hợp thành con người.)
Các vị trời ấy lại nghĩ: "Không phải thụ ký cho sắc, cũng không phải thụ ký A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề cho thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Sắc vốn không sinh, bồ-đề (sự giác ngộ) cũng không sinh. Làm sao sắc không sinh lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không sinh? Cũng vậy, cho đến thức cũng không sinh. Làm sao thức không sinh lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không sinh? Sắc vốn không diệt, bồ-đề cũng không diệt. Làm sao sắc không diệt lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không diệt? Cũng vậy, cho đến thức cũng không diệt. Làm sao thức không diệt lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không diệt?
Sắc không có phân biệt, bồ-đề cũng không có phân biệt. Làm sao sắc không phân biệt lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không phân biệt? Cũng vậy, cho đến thức cũng không phân biệt. Làm sao thức không phân biệt lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không phân biệt? Sắc vốn không hai, bồ-đề cũng không hai. Làm sao sắc không hai lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không hai? Cũng vậy, cho đến thức cũng không hai. Làm sao thức không hai lại có thể tỉnh ngộ ra bồ-đề không hai?
Sắc vốn không tạo tác, bồ-đề cũng không tạo tác. Làm sao sắc không tạo tác lại có thể giác ngộ bồ-đề không tạo tác? Cũng vậy, cho đến thức cũng không tạo tác. Làm sao thức không tạo tác lại có thể giác ngộ bồ-đề không tạo tác? Sắc vốn không thể nắm bắt được, bồ-đề cũng không thể nắm bắt được. Làm sao sắc không thể nắm bắt lại có thể giác ngộ bồ-đề không thể nắm bắt? Cũng vậy, cho đến thức ấm không thể nắm bắt, bồ-đề cũng không thể nắm bắt. Làm sao thức không thể nắm bắt lại có thể giác ngộ bồ-đề không thể nắm bắt?
Như vậy, trong các pháp không thể nắm bắt ấy, cái gì là Phật? Cái gì là bồ-đề? Cái gì là Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh)? Cái gì là thụ ký? Sắc ấm là không (trống rỗng, không có thực thể cố định); thọ, tưởng, hành, thức cũng đều là không. Vì sao? Vì tự tính vốn là không. Như vậy, Phật là không, bồ-đề là không, Bồ-tát là không, thụ ký là không. Vì sao? Vì tự thể là không.
Như vậy, trong mọi pháp có tính không, cái gọi là Phật chỉ là tên gọi, chỉ là cách dùng, chỉ là thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian), chỉ là lời nói, chỉ là sự đặt định. Cái gọi là sắc ấm, thọ, tưởng, hành, thức cũng chỉ là tên gọi, cách dùng, lời nói thế tục và sự đặt định. Người trí đối với điều này không nên chấp giữ.
Ví như có người trong giấc mộng hưởng thú vui ngũ dục (năm thứ ham muốn khởi từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm và xúc chạm). Người ấy thức dậy thì không thấy thú vui ấy nữa; nhớ tiếc mà không có được thú vui ngũ dục nên sinh khổ não. Cũng vậy, người đứng trong Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, hướng tới thành Phật) nếu còn chấp giữ thì không hợp với bồ-đề. Vì không chứng bồ-đề nên không được hương vị của nó; vì không được hương vị nên trong lòng sinh khổ não. Vì sao? Vì các pháp như vậy giống như mộng, không thật. Nghĩa lý của các pháp ấy riêng khác, mà kẻ phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si nắm hiểu mỗi người mỗi khác.
Hết thảy các pháp nên biết như vậy: Pháp nào là Phật? Pháp nào là Bồ-tát? Pháp nào là bồ-đề? Các pháp Phật ấy đều không thể nắm bắt. Phàm phu không thể nắm bắt, pháp của phàm phu cũng không thể nắm bắt. Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình thoát khổ) không thể nắm bắt, pháp của Thanh văn cũng không thể nắm bắt. Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ không cần thầy, không thuyết pháp độ người) không thể nắm bắt, pháp của Bích-chi Phật cũng không thể nắm bắt. Bồ-tát không thể nắm bắt, pháp của Bồ-tát cũng không thể nắm bắt. Phật không thể nắm bắt, pháp của Phật cũng không thể nắm bắt. Bồ-đề không thể nắm bắt, Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) cũng không thể nắm bắt. Chúng ta đối với các pháp này đã hiểu rõ, không còn nghi."
Bấy giờ chư thiên Đâu-suất-đà, đối với pháp này đã không còn nghi ngờ, liền vui vẻ cúng dường nơi Thế Tôn; sự cúng dường của họ còn hơn cả chư thiên Dạ-ma. Họ cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi quanh Phật ba vòng theo chiều bên phải (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi lui đứng một bên, liền nói kệ (bài thơ tụng) ca ngợi Thế Tôn rằng:
Những ai an trú trong công đức của Phật, Như Lai vì họ nói pháp tu hành;
Họ được ba cửa giải thoát (ba phép quán đưa đến giải thoát: quán không, quán vô tướng, quán vô nguyện), tu hành trong cảnh giới không gì sánh bằng.
Không có sắc, cũng không thọ, tưởng, hành; không có người nhận lãnh, cũng không có tâm.
Đó là cảnh giới trí tuệ không chướng ngại, của bậc Sư tử trong loài người (ví Phật oai hùng như sư tử) ưa lìa dục và các ấm.
Những bậc trượng phu tuyệt vời có trí tuệ ấy, không chấp giữ ý tưởng về việc phát tâm hướng tới bồ-đề.
Lìa các ấm, đã được căn lành (gốc rễ của điều thiện, sinh ra quả tốt) thù thắng, đối với công đức Phật không còn nghi ngờ.
Chí nguyện cầu đại bồ-đề vô thượng, nhưng đối với bồ-đề lại lìa chấp giữ.
Vì thế trong lòng không buồn không mừng, gọi là con Phật tu hạnh thánh.
Cùng Phật thấy các pháp đều bình đẳng, vì thế đối với pháp không có gì sợ hãi.
Người trí ở nơi thế gian này, cầu công đức Phật mà khởi tu hành;
Phân xét sắc tướng mà không chấp vào đâu, bỏ hết mọi tâm còn bám vào hình tướng.
Đối với ba cõi hữu (ba cõi tồn tại trong vòng sinh tử: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) không khởi mong cầu, quán xét mọi sự tồn tại đều là không.
Biết được năm ấm mỗi thứ đều không sinh; sự thụ ký của Như Lai và bồ-đề,
Tâm bồ-đề (tâm nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) v.v. cũng đều không sinh; người nói được như vậy không phải kẻ ngu mê.
Công đức Như Lai và sinh tử, các pháp Phật này đều không sinh;
Người biết như vậy là bậc hơn hết trong loài người, ấy là con thật của Như Lai.
Nếu biết được các ấm này không diệt, cùng giới, nhập (giới: mười tám yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức; nhập: mười hai chỗ tiếp xúc giữa sáu giác quan và sáu đối tượng) và pháp Như Lai,
Phật, bồ-đề và thụ ký, những pháp ấy đều không diệt;
Người vì bồ-đề mà tu hành, nên biết người ấy cũng không diệt.
Vì biết các thế gian không diệt, người ấy cầu bồ-đề không khó.
Năm ấm, giới, nhập và bồ-đề, Phật và Bồ-tát đều không tạo tác;
Hiểu rõ như vậy là con Phật, người ấy giữ gìn được chánh pháp của Phật.
Ấm, giới, các nhập đều không có sự hay biết; bồ-đề và Phật cùng Bồ-tát,
Và thụ ký cũng đều không có sự hay biết; người biết như vậy là con Phật.
Năm ấm, giới, nhập có tính rỗng lặng; Phật, bồ-đề và thụ ký,
Người con thật của Như Lai đang tu hành, những thứ ấy cũng đều tự tính là không.
Ấm, giới, các nhập đều hư giả; Thế Tôn bậc Lưỡng Túc (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức loài người và trời) cùng bồ-đề,
Người tu hành và thụ ký cũng hư giả; hiểu rõ như vậy là con Phật.
Không phải nương tựa, chẳng phải không nương tựa; cũng không phải có pháp, chẳng phải không có pháp;
Không phải hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), chẳng phải vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); hiểu rõ như vậy là con Phật.
Thế Tôn thấy thế gian như vậy, chúng con biết tâm Phật như vậy;
Đó chính là sự cúng dường thù thắng nhiệm mầu dâng lên Phật cùng tất cả chúng hiền thánh.
Phúc chúng con có được nhờ khen ngợi Phật, chỉ có Phật Thế Tôn mới biết rõ;
Xin đem công đức này trao cho muôn loài, nguyện tất cả đều thành Phật, đầy đủ các tướng tốt (ba mươi hai tướng tốt trên thân Phật).
Bấy giờ Thế Tôn nghe chư thiên Đâu-suất khen ngợi xong, lại biết họ tin sâu, liền mỉm cười với chúng trời. Khi ấy tuệ mạng (cách tôn xưng một vị tỳ-kheo, ý nói người lấy trí tuệ làm sinh mạng) Mã Thắng (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật) nói kệ hỏi rằng:
Bậc Vô thượng sĩ (danh hiệu của Phật: người cao tột không ai hơn) có đại thế lực, do sức của nhân duyên mà hiện ánh sáng nụ cười;
Xin Phật nói nguyên do nụ cười này, để đại chúng được nghe đều vui mừng.
Vì thấy Như Lai mỉm cười, đại chúng nơi đây đều mang lòng nghi;
Hội chúng tha thiết cùng ngước nhìn, ai nấy một lòng muốn được nghe.
Như người bệnh ở thế gian, chỉ nghĩ đến thầy thuốc và thuốc hay,
Đại chúng đối với Phật cũng vậy, mong muốn được nghe nói về sự thụ ký.
Những vị này đều có trí tuệ sâu, chí cầu bồ-đề mà không chấp vào đâu;
Tất cả cung kính ngước nhìn, chỉ mong Như Lai ban lời ký biệt (lời báo trước rành rẽ việc tương lai thành Phật, cùng nghĩa với thụ ký).
Thế Tôn nơi đây khởi lòng đại bi, dùng sức trí tuệ của Phật cắt đứt lưới nghi;
Nhờ thế đại chúng được vui mừng, ai nấy đều mong cầu công đức Phật.
Nay chính là lúc Thế Tôn thụ ký, chỉ mong Ngài trừ diệt mọi nghi ngờ.
Như Lai từ lâu đã lìa hết kẻ thù, xin dứt mọi luận thuyết tà vạy của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật).
Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ đáp tuệ mạng Mã Thắng rằng:
Nay ông thưa thỉnh nghĩa lý của Như Lai, hỏi về nụ cười đúng là lúc;
Vì lợi ích thế gian mà nêu câu hỏi, ắt sẽ làm lợi lạc cho các chúng sinh.
Vì biết lòng mong muốn của chúng trời, nên Ta hiện ánh sáng nụ cười này.
Vì họ biết pháp Phật thù thắng nhiệm mầu, nên đối với Ta đã dâng sự cúng dường bậc thượng.
Họ đều thấy thế gian đúng như thật, thuận theo lời dạy của bậc Thánh mà chứng được pháp;
Đã đến ba cửa giải thoát, điều mà thế gian không thể biết được.
Thuở trước họ đã cúng dường vô lượng Phật, cũng từng hỏi về ý nghĩa sâu xa này;
Ở chỗ các Phật ấy, họ đã tu pháp không từ lâu, nên nay ở đây nêu bày nghĩa không.
Vì thế nay tại nơi này, họ được gặp Phật Thế Tôn,
Dùng lẽ không để ngợi khen bậc Vô thượng sĩ, làm lợi ích cho tất cả thế gian.
Thế gian như vậy đều không sinh; bồ-đề và sự thụ ký của chư Phật,
Cùng tất cả những người tu hành bồ-đề, hết thảy họ cũng đều không sinh.
Chúng sinh đều cùng có pháp này; biết được như vậy rồi thì đạt bồ-đề.
Thuở trước họ từng học tâm bồ-đề, nên đối với nghĩa này hiểu rõ được.
Thế gian như vậy cũng không diệt; các chúng trời này khéo thông suốt,
Trí sáng soi rõ, không còn nghi, vì thế các vị trời ấy đều sẽ thành Phật.
Họ chắc chắn sẽ đạt được chỗ không còn nương tựa vào đâu, đối với pháp không chấp giữ, lìa phân biệt.
Tất cả thế gian đều không tạo tác, họ đối với nghĩa này biết rõ được.
Thể của mọi pháp đều lìa tự tính; tâm chúng trời trong sạch, không còn nghi ngờ.
Bồ-đề và tâm bồ-đề, hết thảy đều là không, không có tự tính.
Chư thiên Đâu-suất trí tuệ vững chắc, đều an trú nơi không chỗ nương tựa,
Nên đạt bồ-đề không khó, ắt sẽ mau thành trí tuệ vô thượng.
Trong kiếp Tinh Tú (tên một kiếp; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài) ở tương lai, họ sẽ độ thoát vô biên chúng sinh;
Các vị trời ấy thảy đều thành Phật, cùng một danh hiệu là Trạch Pháp Vương.
Như Lai đối với các chúng trời này, biết lòng ưa muốn của họ nên nói lời thụ ký.
Tất cả trời người nghe nói xong, ai nấy đều hớn hở, thỏa lòng mong ước.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video