Phẩm thứ mười tám: Chư thiên cõi trời Tha Hóa Tự Tại được thụ ký. (Tha Hóa Tự Tại: tầng trời cao nhất trong sáu tầng trời cõi Dục, chư thiên ở đó tự tại hưởng các cảnh vui do người khác biến hóa ra. Thụ ký: Phật báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ thành Phật ở đời sau.)
Bấy giờ Thiên vương cõi Tha Hóa Tự Tại đứng đầu, cùng quyến thuộc là tám mươi na-do-tha (số đếm cực lớn, khoảng hàng trăm tỉ) chư thiên. Họ thấy các A-tu-la (loài thần có phúc lực lớn nhưng hay ganh đua, gây chiến với chư thiên), Ca-lâu-la (loài chim thần cánh vàng khổng lồ), long nữ, long vương (loài rồng, thần cai quản sông biển và mưa), Cưu-bàn-trà (loài quỷ thần hình thù kỳ dị), Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), Dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, dữ tợn), Khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời), chư thiên Ha-la-già-xà (?), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương, ở tầng trời thấp nhất cõi Dục), chư thiên Đao-lợi (tầng trời thứ hai cõi Dục), Dạ-ma (tầng trời thứ ba), Đâu-suất-đà (tầng trời thứ tư), Hóa Lạc (tầng trời thứ năm) v.v. cúng dường Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến). Nghe các vị ấy được thụ ký, họ vui mừng hớn hở, ai nấy thỏa lòng, đồng thanh bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), cái thực tế (giới hạn chân thật, tức bản chất thật của sự vật) mà chư thiên Hóa Lạc nói, chúng con còn không thấy 'thực', huống gì thấy 'tế' (giới hạn). Vì sao? Bạch Thế Tôn, nếu thấy 'thực' thì mới có thể nói là thấy 'tế'. Vì sao? Người ấy đi trong hai chỗ (?). Đối với những thiện nam, thiện nữ trụ trong thừa như thế, nên vì họ mà nói hai thứ pháp này; nhưng hai pháp này không phải cảnh giới chân thật.
Bạch Thế Tôn, nếu thiện nam, thiện nữ đối với pháp bất nhị (không hai, vượt ngoài mọi sự đối lập) không tin, không vào, thì dù người ấy phát tâm mong được bồ-đề (sự giác ngộ), nên biết người ấy đang đi trên lối không phải đường. Vì sao? Vì đó không phải là con đường đi tới bồ-đề. Bạch Thế Tôn, nếu có chúng sinh cầu bồ-đề, người ấy không thấy một pháp nào có thể giác ngộ. Vì sao? Vì không có chút pháp nào có thể giác ngộ để đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ hoàn toàn, chân chính, cao tột không gì hơn, tức quả vị Phật).
Bạch Thế Tôn, pháp ấy không phải quá khứ, không phải vị lai, không phải hiện tại; không phải hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), không phải vô vi (pháp không do nhân duyên tạo thành, không sinh không diệt); không phải có, không phải không; không thể nhận biết, không thể hiểu biết, không thể bỏ, không thể tu, không thể chứng. Cái gọi là bồ-đề, pháp ấy không làm đối trị (sự đối chọi, chế ngự lẫn nhau) cho pháp khác, pháp khác cũng không làm đối trị cho pháp ấy. Vì sao? Pháp ấy không lẫn với phiền não (những trạng thái tâm ô nhiễm như tham, giận, si mê làm khổ tâm), cũng không lìa phiền não; thể của pháp không thể nắm bắt, vì tính tự lìa. Pháp này không làm đối trị cho pháp kia, pháp kia cũng không làm đối trị cho pháp này. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều lìa các tướng. Vì thế pháp ấy không thể biết, không thể nhận biết, không thể bỏ, không thể tu, không thể chứng.
Bạch Thế Tôn, sắc (thân thể, mọi hình chất vật lý) sinh ra, vì lìa tướng sinh nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự hay biết, phân biệt) cũng như vậy. Bạch Thế Tôn, sắc diệt, vì lìa tướng sắc nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy.
Bạch Thế Tôn, quá khứ, vì lìa tướng quá khứ nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Vị lai, vì lìa tướng vị lai nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Hiện tại, vì lìa tướng hiện tại nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Bạch Thế Tôn, hữu vi, vì lìa tướng hữu vi nên nó cũng không thể biết, cho đến không thể chứng. Vô vi, vì lìa tướng vô vi nên nó cũng không thể biết, không thể nhận biết, không thể bỏ, không thể tu, không thể chứng.
Bạch Thế Tôn, như vậy cho đến những gì thuộc về các ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), hoặc thuộc về quá khứ, hiện tại, vị lai, hoặc thuộc về hữu vi, vô vi, các pháp này đều không thể nắm bắt. Vì không nắm bắt được, nên pháp ấy không thể biết, không thể nhận biết, không thể bỏ, không thể tu, không thể chứng. Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam, thiện nữ vì cầu bồ-đề mà phát tâm tu hành như vậy, họ đều gọi là trụ trong Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát, tức người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh)."
Bấy giờ chư thiên Tha Hóa Tự Tại, mỗi vị nói xong pháp mình đã biết, liền nói kệ (bài thơ tụng) khen ngợi:
Thế Tôn khéo nói về sự dứt hết bờ cõi tồn tại, mãi không còn thọ thân trong sáu đường (sáu cõi luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, quỷ đói, địa ngục) dù chỉ chốc lát.
Thế gian không có trí nên sợ sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, trôi lăn không dứt), phát tâm muốn vượt qua bờ sinh tử.
Thể của các ấm ấy không thể nắm bắt, vì tính tướng của ấm vốn tự là không (trống rỗng, không có thực thể cố định).
Hết thảy pháp đều là không, đều vô tướng (không có hình tướng), vì thế các pháp lìa đối trị.
Tự thể tức là không, chẳng có vật gì; không có gì để biết, để tu hay để bỏ;
Cũng chẳng phải là pháp có thể chứng; Như Lai nói "có" tức chẳng phải có.
Dùng tướng để cầu bồ-đề thì không thể được; các pháp trợ đạo (các pháp tu giúp đi tới giác ngộ) cũng như vậy.
Dùng tâm chấp giữ mà cầu Phật thì không thể được; dùng tướng mà cầu Bồ-tát cũng không được.
Bọn ngu si bám chặt các tướng, họ mong tỉnh ngộ bồ-đề,
Đi trong cảnh giới điên đảo, chấp giữ hình tướng; kẻ không trí ấy chẳng phải đi trên đường bồ-đề.
Vào cảnh giới Phật, lìa mọi tướng, mới gọi là người trí tu hành đúng pháp.
Lìa xa các tướng và vô tướng, cũng lìa cả không và chẳng không,
Người ấy tỉnh ngộ được đạo vô thượng, điều không phải cảnh giới của ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật),
Cũng chẳng phải điều mà Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu tự mình thoát khổ) biết được, lại chẳng phải chỗ Duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy) hướng tới.
Những vị A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, thoát khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của Thanh văn) tâm được giải thoát, trong sạch không nhơ, tương ưng với pháp,
Cùng tất cả các Bích-chi Phật (tức Duyên giác), đều không phải cảnh giới trí tuệ của họ.
Câu ấy không phải tâm chấp tướng có thể biết, người tu chút ít về không cũng không hiểu được.
Nếu có ai hiểu không, nói không, cũng nói các pháp không có tự tính,
Người ấy thọ nhận lời Phật dạy mà không chê bai, đó gọi là khéo tu lẽ không, tịch tĩnh.
Họ tỉnh ngộ được đạo bồ-đề khó ngộ; Thế Tôn đối với họ là bậc dẫn đường chân thật.
Khen ngợi Phật, bậc tôn quý nhất trong loài hai chân xong, bao nhiêu công đức vô lượng có được,
Xin hồi hướng trao cho tất cả muôn loài, để thành Phật, giác ngộ những ai chưa giác ngộ.
Bấy giờ Thế Tôn biết tám mươi na-do-tha chư thiên Tha Hóa Tự Tại cùng Thiên vương đã có lòng tin sâu, muốn cho đại chúng tăng thêm căn lành (gốc rễ của điều thiện, sinh ra quả tốt), nên mỉm cười. Khi ấy tuệ mạng (cách tôn xưng một vị tỳ-kheo, ý nói người lấy trí tuệ làm sinh mạng) Mã Thắng (một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật) nói kệ hỏi rằng:
Thế Tôn bậc Lưỡng Túc (bậc tôn quý nhất trong loài hai chân, tức loài người và trời) hiện nụ cười, vì biết chư thiên Tha Hóa có lòng tin sâu;
Ngài chưa từng nói nhân duyên của nụ cười, chỉ mong Như Lai giải thích.
Bậc Đại Thánh nay chẳng phải không có nguyên do mà hiện tướng mỉm cười hiếm có này;
Xin Phật mở bày ý nghĩa nhân duyên, diệt trừ mọi nghi ngờ của đại chúng.
Vì thấy Thế Tôn mỉm cười, nay hội chúng đều mang lòng nghi;
Bậc thương xót tất cả thế gian, chỉ mong Ngài giảng rộng, phân tích mà nói.
Chúng này đều quay lưng với sinh tử, chắp tay cung kính cầu Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử);
Những vị này không ai không còn do dự, xin bậc thuyết pháp vô ngại dứt trừ cho.
Họ đều tin đúng pháp của Thiện Thệ (danh hiệu của Phật: bậc đã khéo đi đến bờ giải thoát), tâm được mở hiểu, lìa chấp giữ;
Ai cũng có lòng tin trong sạch, tôn trọng; lành thay bậc Mâu-ni (bậc Thánh tịch tĩnh, chỉ Phật Thích-ca), xin Ngài giải nói.
Dũng mãnh tinh tấn trong pháp Phật, lìa xa lưới nghi, bước lên đường thánh;
Tất cả chư Phật đều đi con đường này, vì thế xin Ngài trừ mối nghi của đại chúng.
Bấy giờ Thế Tôn nói kệ đáp tuệ mạng Mã Thắng rằng:
Ông vì thương xót đại chúng, dùng kệ hỏi Ta, đúng là lúc;
Đầy đủ tài biện luận, có phương tiện khéo léo, mới hỏi được nghĩa của nụ cười này.
Vì hỏi Như Lai hiện nụ cười, ắt sẽ lợi ích cho vô lượng chúng sinh;
Vì thế tất cả hội chúng đều được an trú nơi bồ-đề thù thắng.
Biết chư thiên Tha Hóa đã tin sâu, nên Ta hiện ánh sáng nụ cười này.
Tất cả họ thuận theo lời dạy của Như Lai, vì cầu bồ-đề mà tu hạnh mầu.
Quán sát pháp thế gian lìa các tướng, như thấy ảo ảnh nắng (hơi nóng bốc lên trông như mặt nước) không có thật.
Kẻ ngu thấy ảo ảnh nắng cho là nước; muốn cầu bồ-đề thì chớ giống họ.
Chấp tướng, tham vui là cảnh giới phàm phu (người thường chưa giác ngộ); kẻ không trí luôn sợ hãi vô tướng.
Kẻ ngu si chấp tướng, bỏ đường chính; lìa tướng mới được bồ-đề nhiệm mầu.
Vọng tưởng suy lường các pháp giả dối, hễ phân biệt điều gì thì bị trói buộc theo điều ấy;
Người trí quán các tướng đều là không, được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp) tịch diệt bậc thượng.
Phàm phu ngu chấp tướng, giữ tâm xấu, họ đều không có trí nên trở về sáu đường;
Luân hồi bức bách, chịu bao khổ sở, đều do ngu si bám vào tướng.
Chúng sinh chấp tướng thấy có các ấm, có Phật, bồ-đề và Bồ-tát;
Người trí lìa tướng, thấy lẽ không rồi, được đại bồ-đề vô thượng.
Hạng bám vào tướng thì tăng phiền não; quán được vô tướng thì trừ được kết (sợi dây trói buộc, chỉ phiền não).
Cái gọi là kết chính là tướng; quán thấy kết là vô tướng thì liền dứt trừ.
Nếu có ai dùng phân biệt mà cầu đạo, thì sự phân biệt về đạo trở thành chướng ngại.
Người trí dù đi trong dục, dục ấy liền trở thành hạnh vô tướng.
Các pháp không có thể, không thể nắm bắt; phân biệt các pháp mà nói là không;
Nếu lìa phân biệt mà được vô tướng, đó chính là bồ-đề, không còn gì khác.
Nghe Thiện Thệ nói lời này, đại chúng trừ nghi, được không sợ hãi;
Cung kính đội nhận pháp Mâu-ni nói, như người trí đội trên đầu hoa chiêm-bặc (một loài hoa màu vàng rất thơm).
Các chúng trời này được không sợ hãi, đối với Ta đã bày sự cúng dường cao tột;
Họ cũng biết các pháp là cảnh giới Phật, sẽ làm bậc Đại Đạo Sư (người dẫn đường lớn) của thế gian.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video