Thiên 2 — Quyển trung – Bữa cúng dường cuối của Thuần-đà, Phật tới rừng Sa-la, chuyện vua Đại Thiện Kiến

 Kinh Đại Bát Niết Bàn (kinh kể lại những ngày cuối đời của Đức Phật và việc Ngài nhập Bát Niết Bàn, tức là tắt hẳn, rời bỏ thân xác, ra khỏi vòng sống chết mãi mãi), quyển giữa.

 Sa môn (người xuất gia tu hành) Thích Pháp Hiển, người đất Bình Dương, đời Đông Tấn, dịch.

 Bấy giờ Phất Ba Dục Đế cùng mọi người thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, cách gọi Đức Phật), từ nay chúng con sẽ đem giáo pháp cao quý ấy để chỉ bảo lẫn nhau.” Thế là năm trăm người của Phất Ba Dục Đế liền ngay trước mặt Phật thọ Tam quy y (lời nguyện nương tựa vào Ba Ngôi Báu: Phật, Pháp là lời Phật dạy, và Tăng là đoàn người xuất gia) và Ngũ giới (năm điều răn của người tu tại gia: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu).

 Phất Ba Dục Đế và mọi người lại thưa với Phật: “Kính mong Thế Tôn cùng Tỳ kheo tăng (đoàn tăng sĩ nam đã thọ đủ giới) ngày mai nhận lời mời cúng dường của chúng con.” Khi ấy Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật) im lặng nhận lời. Phất Ba Dục Đế và mọi người biết Phật đã nhận lời, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cùng cả đoàn người theo mình lễ Phật rồi lui ra, trở về nhà, thức suốt đêm sửa soạn đồ ăn thức uống thơm ngon.

 Đến hôm sau, gần tới giờ ăn, họ sai người đến thưa: “Kính mong Thế Tôn tự biết là đã đến giờ.” Thế là Như Lai cùng Tỳ kheo tăng, trước sau vây quanh, đi đến nhà ấy, theo thứ tự mà ngồi. Phất Ba Dục Đế thấy Phật và chư tăng đã ngồi yên chỗ, liền đứng dậy dâng nước rửa tay, tự tay múc dọn các món ăn ngon.

 Ngoài ra còn có năm trăm người khác là Bà la môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ cao nhất trong xã hội Ấn Độ cổ), trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) và cư sĩ (người tại gia), mỗi người mang theo món ngon, cũng có mặt ở nhà ấy để cùng cúng dường Phật.

 Lúc ấy trong bữa ăn, có vài vị tỳ kheo không giữ gìn tốt uy nghi (cử chỉ, dáng điệu đoan trang đúng phép của người tu). Các vị Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ trông thấy thì trong lòng không vui. Khi ấy Thế Tôn biết lòng mọi người, liền nói với tất cả:

 “Các vị nên biết, Chính pháp của Như Lai sâu rộng như biển cả, không thể đo lường. Lại nữa, trong biển cả có những loài sinh vật thân thể cực lớn, dài mười sáu nghìn du-xà-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ cổ, mỗi du-xà-na dài khoảng mười mấy ki-lô-mét), hoặc dài tám nghìn du-xà-na, hoặc dài bốn nghìn du-xà-na, hoặc dài một nghìn du-xà-na, hoặc chỉ dài một tấc, nửa tấc, cho đến cực nhỏ.

 Biển pháp của Như Lai cũng như thế. Trong đó có người đã chứng A la hán (bậc tu hành đã dứt sạch phiền não, không còn phải sinh tử luân hồi), đầy đủ Tam minh (ba trí sáng suốt: biết rõ các đời trước của mình và người, thấy rõ chúng sinh chết đây sinh đó, biết rõ phiền não đã dứt sạch) và Lục thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự do, tai nghe khắp nơi, mắt thấy khắp nơi, biết lòng người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não), có uy đức lớn, là ruộng phúc cho trời và người (?).

 Trong đó cũng có người chứng A na hàm (quả thứ ba trong bốn quả tu chứng, không còn trở lại cõi dục nữa), Tư đà hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Tu đà hoàn (quả thứ nhất, mới bước vào dòng thánh), lại có người đang ở bậc Tứ quả hướng (đang trên đường tiến tới một trong bốn quả ấy), cho đến cũng có kẻ phàm phu (người thường chưa chứng được gì) chưa được lợi ích của pháp. Vì thế các vị chớ đối với biển pháp mà sinh lòng vướng mắc.” Rồi Thế Tôn nói bài kệ (bài thơ ngắn tóm ý giáo lý) rằng:

 “Hết thảy mọi dòng sông, đều chảy về biển cả;

 Nếu dâng cơm Phật, Tăng, phúc về mình cũng vậy.”

 Bấy giờ Như Lai nói bài kệ ấy xong, lại vì mọi người nói đủ thứ pháp. Khi ấy năm trăm người của Phất Ba Dục Đế, đối với các pháp, xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, được Pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức là lần đầu thấy được đạo, chứng quả Tu đà hoàn).

 Bấy giờ Thế Tôn cùng Tỳ kheo tăng đứng dậy khỏi chỗ ngồi, lại tiếp tục lên đường, hướng về thành Ba Ba. Năm trăm người của Phất Ba Dục Đế kêu khóc thảm thiết, đi tiễn Như Lai, quanh quẩn ngoái nhìn lưu luyến, đến lúc không còn trông thấy nữa mới quay về.

 Bấy giờ Thế Tôn đến thành ấy. Trong thành có một người thợ khéo tay, tên là Thuần Đà. Người ấy có một khu vườn rất yên tĩnh. Như Lai liền cùng các tỳ kheo, trước sau vây quanh, đến ở trong vườn ấy. Khi ấy Thuần Đà nghe Phật và chư tăng đến vườn mình thì vui mừng nhảy nhót, không kìm được, cùng với bà con bạn bè đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật lễ, rồi lui đứng một bên, thưa với Phật: “Không biết Thế Tôn vì duyên cớ gì mà đến đây? Có định đi nơi khác chăng?”

 Bấy giờ Thế Tôn đáp: “Nay Ta đến đây là vì chẳng bao lâu nữa Ta sẽ nhập Bát Niết Bàn (rời bỏ thân xác, tắt hẳn mọi sinh tử), vì thế mà đến, để gặp nhau lần cuối.”

 Khi ấy Thuần Đà và bạn bè nghe Phật nói vậy, lòng đau buồn tột độ, ngất xỉu ngã xuống đất hồi lâu, rồi khẽ giọng thưa với Phật: “Nay Thế Tôn bỏ chúng sinh, không còn thương xót sao? Sao lại muốn nhập Bát Niết Bàn? Kính mong Thế Tôn ở lại đời thêm một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), hoặc gần một kiếp.” Rồi lại vỗ đầu đấm ngực kêu to: “Than ôi, khổ thay! Con mắt của thế gian sắp tắt rồi! Hết thảy chúng sinh từ nay về sau sẽ chìm trong biển sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi không dứt), chưa có ngày ra khỏi. Vì sao vậy? Vì bậc dẫn đường cao tột sắp nhập Bát Niết Bàn.”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Thuần Đà: “Nay ông chớ nên đau khổ phiền muộn. Hết thảy các pháp hữu vi (mọi sự vật do nhân duyên hợp thành) đều như vậy, đều bị vô thường (không thường còn, luôn thay đổi) làm cho biến đổi. Đã gặp gỡ thương yêu thì ắt có chia lìa. Vì thế nay ông chớ sinh lo buồn.”

 Khi ấy Thuần Đà liền thưa với Phật: “Nay con cũng biết mọi sự đều vô thường, gặp gỡ thương yêu rồi đều phải chia lìa. Nhưng bậc Vô Thượng Tôn (bậc tôn quý không ai hơn) sắp nhập Bát Niết Bàn, làm sao con không đau buồn được?”

 Bấy giờ Thế Tôn liền vì Thuần Đà nói đủ thứ pháp. Thuần Đà nghe xong, nỗi lo buồn vơi bớt đôi chút, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa lại dáng điệu cho nghiêm trang, để trật vai áo bên phải (để trần vai phải, cách tỏ lòng cung kính theo phép Ấn Độ), cúi đầu lễ chân Phật mà thưa: “Bạch Thế Tôn, kính mong ngày mai Ngài nhận bữa cúng đạm bạc của con.” Thế Tôn liền im lặng nhận lời.

 Bấy giờ Thuần Đà biết Phật đã nhận lời, lễ chân Phật rồi lui ra. Thuần Đà về nhà, thức suốt đêm sửa soạn nhiều món ăn thức uống ngon lành. Sáng hôm sau đến giờ ăn, sai người đến thưa với Phật: “Kính mong Thế Tôn tự biết là đã đến giờ.” Thế là Như Lai cùng các tỳ kheo, trước sau vây quanh, đến nhà ấy, theo thứ tự mà ngồi. Khi ấy Thuần Đà thấy Phật đã ngồi, liền dâng nước rửa tay, tự tay múc dọn, bày ra các món ngon tinh khiết.

 Thế Tôn và chư tăng ăn xong, rửa bát (bình bát, chiếc bát đựng thức ăn của người xuất gia), trở về chỗ ngồi cũ. Thuần Đà cũng ngồi xuống. Bấy giờ Thế Tôn bảo Thuần Đà: “Nay ông đã làm được một việc phúc hiếm có, là người cúng bữa cơm cuối cùng cho Phật và Tỳ kheo tăng. Quả báo của việc này không bao giờ cùng tận. Mọi phúc đức mà hết thảy chúng sinh vun trồng, không ai sánh bằng ông. Ông nên tự sinh lòng vui mừng. Nay đây là lần cuối Ta nhận lời mời của ông, từ nay không nhận bữa cúng của ai khác nữa.” Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 “Nay ông đã gây dựng, công đức thật hiếm có:

 Được là người cuối cùng, dâng cơm Phật, Tỳ kheo.

 Công đức ngày tăng trưởng, mãi mãi không cạn hết.

 Nay ông nên tự mình, sinh lòng vui mừng sâu.

 Mọi phúc đức đã làm, không gì sánh bằng ông.”

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, liền bảo A Nan (người em họ và là thị giả, tức người hầu cận thân cận của Phật): “Nay thân Ta đau nhức, muốn mau đến thành Câu Thi Na.” Khi ấy A Nan, các tỳ kheo và Thuần Đà nghe Phật nói vậy, vô cùng đau đớn, khóc lóc nức nở, không kìm được. Thế là Thế Tôn đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cùng các tỳ kheo trước sau vây quanh, đi về phía thành ấy. Khi ấy Thuần Đà cũng cùng người nhà đi theo Như Lai.

 Giữa đường, Thế Tôn dừng lại dưới một gốc cây, bảo A Nan: “Lúc này Ta đau bụng dữ dội.” Rồi dẫn A Nan đến chỗ cách gốc cây không xa, và đi ngoài ra máu. Khi trở lại gốc cây, Ngài bảo A Nan: “Ông hãy lấy tấm y tăng-già-lê (tấm áo khoác ngoài lớn nhất trong ba tấm áo của người xuất gia) của Ta, gấp làm tư trải xuống đất, Ta muốn ngồi nghỉ, không đi tiếp nổi nữa.” A Nan vâng lời. Thế Tôn liền ngồi nghỉ dưới gốc cây.

 Ngài lại bảo A Nan: “Nay Ta khát nước, ông hãy đến sông Ca Khuất Ta lấy nước sạch về đây.” A Nan đáp: “Vừa rồi có đoàn lái buôn năm trăm cỗ xe đi qua sông, nước ắt đục ngầu, e rằng không uống được.” Phật bảo A Nan như thế đến hai ba lần, A Nan mới cầm bát đi.

 Đến bờ sông, thấy nước trong vắt, A Nan rất sợ hãi, lông trên người dựng đứng, tự nghĩ: “Vừa rồi ta thấy đoàn lái buôn năm trăm cỗ xe đi qua dòng nước này, cứ tưởng nước vẫn còn đục, không ngờ đã trong, khiến ta mấy lần trái lời Như Lai.” Liền mang nước về dâng Phật, thưa: “Thật lạ lùng thay, bạch Thế Tôn! Vừa rồi thấy đoàn lái buôn năm trăm cỗ xe lội qua sông, quấy đục cả trên dưới, trong mười ngày cũng chưa thể trong lại. Vậy mà nhờ thần lực của Thế Tôn, chỉ trong chốc lát nước đã trong sạch.” Thế Tôn liền nhận nước mà uống.

 Bấy giờ có một người con của tiên nhân dòng Mãn La (tiên nhân: người tu khổ hạnh ẩn dật theo đạo khác), tên là Phất Ca Sa, là đệ tử của tiên nhân Ca Lan, từ thành Câu Thi Na đi đến thành Ba Ba. Giữa đường bỗng thấy Như Lai đang ngồi nghỉ dưới gốc cây, liền chắp tay hỏi thăm, rồi lui ngồi một bên, thưa với Phật:

 “Trong phép của người xuất gia, việc ngồi thiền (ngồi tĩnh lặng, tập trung tâm ý) là bậc nhất: chế ngự được các giác quan, khiến tâm không loạn, chuyên chú vắng lặng, không gì làm kinh động được. Vì sao vậy? Con nhớ ngày trước theo thầy con là tiên nhân Ca Lan đi đường, vì mệt mỏi nên tạt vào bên đường, nghỉ dưới gốc cây. Thầy con liền ngồi thiền suy ngẫm.

 Đúng lúc ấy có đoàn lái buôn đi năm mươi cỗ xe qua trước mặt. Thầy con khi ấy vẫn lặng im, thân không động đậy. Như vậy hồi lâu, thầy mới xuất thiền. Con liền đến thưa với thầy: ‘Lúc thầy ngồi thiền ở đây vừa rồi, có đoàn lái buôn năm mươi cỗ xe đi qua trước mặt, tiếng ầm như sấm, không biết thầy có thấy không?’ Thầy đáp con: ‘Ta chẳng thấy gì cả.’ Con lại hỏi: ‘Có nghe tiếng không?’ Thầy cũng đáp không nghe. Con lại thưa: ‘Bụi đất bám bẩn trên áo thầy bây giờ chính là do xe ấy đi qua mà ra.’ Lúc ấy con thấy hết sức lạ lùng, biết rằng phép ngồi thiền thật đáng kính trọng, khéo chế ngự các giác quan, không gì làm rối loạn được.”

 Bấy giờ Thế Tôn đáp Phất Ca Sa: “Điều ông vừa nói chưa phải là lạ lùng. Vì sao vậy? Nếu có người không phải đang ngủ say, cũng không nhập Diệt tận định (một trạng thái thiền định sâu xa trong đó mọi cảm thọ và tư tưởng đều tạm ngưng hẳn), chỉ ngay thẳng tâm mà ngồi thiền, có năm trăm cỗ xe đi qua trước mặt mà người ấy lúc đó không hay không nghe, như vậy mới có thể gọi là lạ lùng.

 Lại nữa, Phất Ca Sa, như thế cũng chưa đủ là rất lạ lùng. Nếu có người chú tâm ngồi thiền, gặp lúc trời nổi sét đánh, sấm chớp vang rền chói lòa; lúc ấy có hai anh em đang cày ruộng nghe tiếng sét kinh hãi, chết ngay tại chỗ, lại có bốn con trâu cũng đều ngã chết; vậy mà người ngồi thiền không hay không nghe — như thế có thể gọi là lạ lùng không?”

 Phất Ca Sa thưa: “Năm trăm cỗ xe đi qua trước mặt mà không hay không nghe đã là lạ lùng rồi, huống chi sét đánh chói lòa rung chuyển mặt đất mà vẫn không nghe không hay, thật là hết sức hiếm có.”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Phất Ca Sa: “Ngày trước Ta ở làng A Xa Ma, ngồi ngay ngắn suy ngẫm dưới một gốc cây. Khi ấy có đoàn lái buôn năm trăm cỗ xe đi qua trước mặt Ta, mà Ta đang trong thiền định nên không hay không nghe. Đoàn lái buôn đi qua đã lâu, Ta mới xuất định. Khi ấy những người lái buôn từ xa thấy Ta đứng dậy, đều tranh nhau chạy đến, thấy bụi đất bám bẩn áo trên người Ta thì phủi giúp, rồi hỏi Ta: ‘Vừa rồi chúng tôi đi năm trăm cỗ xe qua đây, Thế Tôn có thấy không?’ Ta liền đáp: ‘Ta không thấy.’

 Họ lại hỏi: ‘Thế Tôn có thể nhắm mắt không nhìn, vậy có nghe tiếng không?’ Ta lại đáp: ‘Cũng không nghe tiếng.’ Lái buôn lại hỏi: ‘Thế Tôn đang ngủ, hay là đang nhập Diệt tận định?’ Ta lại đáp: ‘Vừa rồi Ta không ngủ, cũng không nhập định ấy, chỉ là đang ngồi thiền, nên không nghe không thấy.’ Những người lái buôn nghe Ta nói vậy, hết sức kinh ngạc, khen chưa từng có, mà nói: ‘Sức ngồi thiền lại có thể được như thế!’ Ta liền vì họ nói đủ thứ pháp. Khi ấy cả đoàn lái buôn đối với các pháp đều xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, được Pháp nhãn tịnh.

 Lại nữa, Phất Ca Sa, ngày trước Ta ngồi một mình giữa ruộng bên cạnh làng ấy, lặng im trong thiền định. Chẳng bao lâu, bỗng trời nổi sét lớn, sấm chớp mưa gió rung chuyển trời đất. Khi ấy có hai anh em đang cày ruộng, bỗng nghe tiếng ấy, cùng sợ quá mà chết; lại có bốn con trâu cũng ngã chết. Khi ấy người trong làng nghe tin có hai người cày ruộng sợ quá mà chết — có người là cha mẹ, vợ con, người quen của họ — cả làng kéo nhau đến, khóc lóc mà xem.

 Lúc ấy Ta mới xuất thiền, thấy mặt đất lầy bùn nước, lại thấy đám đông tụ tập kêu khóc. Có một người đi đến, Ta liền hỏi: ‘Vì sao mọi người tụ tập ở đây khóc lóc?’ Người ấy đáp: ‘Vừa rồi Thế Tôn không hay biết tiếng sấm chớp sét đánh sao? Trong làng chúng tôi có hai anh em đang cày ở đây, cùng lúc bị sét đánh chết, cả bốn con trâu cũng chết theo. Sao Thế Tôn lại không hay biết? Vừa rồi Như Lai đang ngủ, hay là nhập Diệt tận định?’ Ta liền đáp: ‘Vừa rồi Ta không ngủ, cũng không nhập định ấy, chỉ ngồi thiền ngay ngắn lặng lẽ, nên không nghe thấy mà thôi.’

 Khi ấy người kia nghe Phật nói vậy, hết sức kinh ngạc, khen chưa từng có, trong lòng tự nghĩ: ‘Ngồi thiền lại có sức mạnh đến thế!’ Ta liền vì người ấy nói đủ thứ pháp. Nghe pháp xong, người ấy đối với các pháp xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, được Pháp nhãn tịnh.”

 Khi ấy Phất Ca Sa nghe Phật nói vậy, sinh lòng cho là hiếm có, thưa với Phật: “Trước đây con thấy thầy con lúc ngồi thiền, năm mươi cỗ xe đi qua mà không nghe không biết, đã cho là lạ lùng. Nay Như Lai kể hai việc này, gấp trăm nghìn vạn lần cũng không sao sánh được. Sức thiền của Như Lai thật không thể nghĩ bàn.” Liền theo Phật thọ Tam quy y. Như Lai lại vì ông nói đủ thứ pháp mầu nhiệm. Nghe pháp xong, ông bừng tỉnh hiểu ra, xa lìa bụi bặm, dứt bỏ cấu nhơ, được Pháp nhãn tịnh.

 Ông liền bảo người hầu: “Ngươi hãy lấy hai tấm vải kiếp bối (vải dệt bằng bông cây) màu vàng óng của ta mang đến đây, ta muốn dâng lên Phật.” Người hầu vâng lệnh, liền lấy mang tới. Khi ấy Phất Ca Sa tay cầm vải, quỳ thẳng trước Phật mà thưa: “Nay con xin đem vải này dâng lên Thế Tôn, kính mong Ngài thương xót mà nhận cho.”

 Bấy giờ Thế Tôn đáp Phất Ca Sa: “Nay Ta vì ông nhận một tấm, còn một tấm ông hãy tặng cho A Nan. Vì sao vậy? A Nan ngày đêm hầu hạ bên Ta, lại hôm nay còn chăm sóc lúc Ta đau ốm. Nếu có thí chủ (người bố thí) bố thí cho người bệnh và người chăm sóc người bệnh, thì gọi là sự bố thí lớn trọn vẹn.”

 Khi ấy Phất Ca Sa nghe Phật nói vậy, vui mừng nhảy nhót, liền đặt một tấm dưới chân Phật, rồi cầm một tấm đến chỗ A Nan, quỳ thẳng thưa: “Nay con xin đem vải này dâng tặng Tôn giả (cách gọi kính trọng bậc tu hành có đức), kính mong ngài nhận cho.” A Nan đáp: “Lành thay, lành thay! Nay ông tin được lời của Thiên Nhân Sư (bậc thầy của cả trời và người, một danh hiệu của Phật), khiến ông suốt đêm dài (suốt những đời sống lâu dài về sau) mãi được an vui. Tôi vì ông mà nhận.”

 Thế là Phất Ca Sa trở lại chỗ Phật. Như Lai lại vì ông nói các pháp. Nghe pháp xong, ông chứng quả A na hàm. Khi ấy Phất Ca Sa lại thưa với Phật: “Nay con muốn xuất gia trong giáo pháp của Phật.” Phật liền gọi: “Thiện lai tỳ kheo! (Lành thay, tỳ kheo đã đến! — câu Phật dùng để nhận người vào hàng xuất gia)” Râu tóc tự rụng, áo cà sa (áo của người xuất gia) tự khoác lên mình, liền thành sa môn, chứng A la hán.

 Bấy giờ từ nơi mặt Như Lai phóng ra đủ thứ ánh sáng: xanh, vàng, đỏ, trắng, màu pha lê và màu hồng. Thế là A Nan cúi đầu lễ chân Phật, quỳ thẳng chắp tay, thưa với Phật: “Không biết Thế Tôn vì nhân duyên gì mà hiện điềm lành này?”

 Phật liền đáp: “A Nan, nên biết, Ta có hai lúc phóng ánh sáng lớn: một là lúc ở dưới cây Bồ đề (cây nơi Phật ngồi tu và giác ngộ) sắp thành Phật thì phóng ánh sáng lớn; hai là lúc sắp nhập Bát Niết Bàn thì phóng ánh sáng lớn. A Nan, ông có biết không? Ta thành tựu A nậu đa la tam miệu tam bồ đề (sự giác ngộ hoàn toàn, cao tột, chân chính, không gì hơn) vào lúc đêm vừa hết; lúc nhập Bát Niết Bàn cũng như vậy (?). Nay ông nên biết, hôm nay, khi canh cuối đêm (phần sau cùng của đêm, trước lúc rạng sáng) vừa hết, Ta sẽ nhập Bát Niết Bàn tại khoảng giữa hai cây Ta la (một loại cây gỗ lớn ở Ấn Độ) bên bờ sông Hy Liên, nơi quê sinh của dòng Lực sĩ (bộ tộc Malla, chủ nhân vùng đất ấy) ở thành Câu Thi Na.”

 Phật nói lời ấy xong, đoàn tỳ kheo và chư thiên (các vị trời) trên hư không đều kêu khóc thảm thiết, không kìm được. Bấy giờ Thế Tôn cùng đoàn tỳ kheo đến sông Ca Khuất Ta. Thế Tôn liền xuống sông tắm. Tắm xong, Ngài cùng Tỳ kheo tăng ngồi bên bờ sông.

 Bấy giờ Thuần Đà trong lòng tự trách: “Thế Tôn vì nhận bữa cơm cúng của ta mà đau bụng, sắp nhập Bát Niết Bàn.” Bấy giờ Thế Tôn biết lòng Thuần Đà, bảo A Nan: “Nay ông nên biết, hết thảy chúng sinh chớ tự trách rằng: ‘Như Lai vì nhận bữa cơm cúng của ta mà thân mắc bệnh rồi nhập Bát Niết Bàn.’ Vì sao vậy? Khi Như Lai ra đời, có hai loại người được phúc cao nhất: một là người đến dâng cúng lúc Ngài sắp thành A nậu đa la tam miệu tam bồ đề; hai là người dâng bữa cơm cuối cùng lúc Như Lai sắp nhập Bát Niết Bàn. Phúc của hai người này ngang nhau không khác, quả báo nhận được không thể đếm kể. Hai sự bố thí ấy khó mà gặp được, như hoa Ưu đàm bát (loài hoa trong truyền thuyết, rất lâu mới nở một lần, ví điều cực hiếm) lâu lâu mới có.”

 Bấy giờ Thế Tôn liền bảo Thuần Đà: “Trong lòng ông lúc này đang có ý nghĩ ấy, không nên tự sinh hối hận trách mình như thế. Ông đã được món báu cao tột khó được, nên tự sinh lòng vui mừng may mắn. Trong trăm nghìn vạn kiếp, danh hiệu Phật khó được nghe; dù được nghe danh, được thấy Phật lại khó; dù được thấy Phật, được cúng dường lại khó; dù được cúng dường, mà được làm một trong hai sự bố thí này lại càng rất khó. Nay ông đã có được quả ấy, chẳng bao lâu sẽ được tài ăn nói, trí tuệ, sắc đẹp, sức mạnh và tuổi thọ.”

 Bấy giờ Thuần Đà nghe Phật nói vậy, trong lòng vui mừng không kìm được, thưa với Phật: “Sướng thay, bạch Thế Tôn! Nay con đã được lợi lớn như thế.” Bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:

 “Người bố thí được phúc, người hiền từ không oán,

 Người làm lành tiêu ác, người lìa dục không phiền.

 Nếu làm theo hạnh ấy, chẳng lâu vào Niết Bàn.”

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, bảo Thuần Đà: “Nay ông nên đem phúc của sự bố thí cuối cùng này mà nói rộng cho mọi người, khiến ai nghe được thì suốt đêm dài được an ổn.” Bấy giờ Thế Tôn bảo A Nan: “Nay Ta muốn đi tới khoảng giữa hai cây Ta la bên bờ sông Hy Liên, nơi quê sinh của dòng Lực sĩ ở thành Câu Thi Na.” A Nan thưa: “Vâng, bạch Thế Tôn.”

 Thế là Như Lai cùng các tỳ kheo trước sau vây quanh mà lên đường, qua sông Hy Liên, dừng lại bên ngoài rừng Ta la, nơi quê sinh của dòng Lực sĩ ở thành Câu Thi Na, bảo A Nan: “Ông hãy vào trong rừng Ta la, thấy có hai cây đứng riêng một chỗ, thì quét dọn dưới gốc cho sạch sẽ, đặt một chiếc giường dây (giường đan bằng dây, loại giường đơn sơ của người tu), cho đầu giường quay về phía bắc. Nay thân Ta rất đau đớn, mệt mỏi cùng cực.”

 Bấy giờ A Nan và các tỳ kheo nghe Phật nói vậy, càng thêm đau buồn đứt ruột. A Nan rơi nước mắt vâng lời mà đi, đến dưới hai cây ấy quét dọn, trải chỗ, đều đúng phép, rồi trở về thưa: “Việc quét dọn trải chỗ đã xong cả.”

 Bấy giờ Thế Tôn cùng các tỳ kheo vào rừng Ta la, đến dưới hai cây, nằm nghiêng hông phải trên giường, hai chân chồng lên nhau, như sư tử nằm, tâm ngay thẳng, chú tâm tỉnh giác. Bấy giờ hai cây bỗng nở hoa, rơi xuống trên mình Như Lai. Thế Tôn liền hỏi A Nan: “Ông có thấy hai cây kia nở hoa trái mùa để cúng dường Ta không?” A Nan đáp: “Vâng, con thấy.”

 Bấy giờ chư thiên, rồng, thần cùng Bát bộ (tám loài chúng sinh siêu nhiên hộ trì Phật pháp: trời, rồng, dạ xoa, càn thát bà, a tu la, ca lâu la, khẩn na la, ma hầu la già) ở trên hư không rưới xuống các loại hoa mầu nhiệm: hoa Mạn đà la, hoa Ma ha mạn đà la, hoa Mạn thù sa, hoa Ma ha mạn thù sa (các loài hoa cõi trời; “ma ha” nghĩa là lớn), rải lên mình Phật; lại rải các thứ hương như chiên đàn đầu trâu (loại gỗ thơm quý nhất, mọc ở núi hình đầu trâu), tấu nhạc cõi trời, ca tụng khen ngợi.

 Phật bảo A Nan: “Ông có thấy chư thiên và Bát bộ trên hư không cúng dường Ta không?” A Nan thưa: “Vâng, con đã thấy.” Thế Tôn lại bảo A Nan: “Người muốn cúng dường Ta để đền ơn thì không cần dùng hương hoa và âm nhạc như thế này. Giữ gìn giới luật trong sạch, đọc tụng kinh điển, suy ngẫm nghĩa lý sâu xa mầu nhiệm của các pháp, như thế mới gọi là cúng dường Ta.”

 Bấy giờ có một vị tỳ kheo tên là Ưu Ba Ma Na. Ngày trước khi Như Lai chưa nhận A Nan làm thị giả, vị ấy thường lo việc hầu hạ, chăm sóc Như Lai. Khi ấy Ưu Ba Ma Na thấy Như Lai nằm dưới hai cây, trong lòng hết sức đau khổ, đứng trước mặt Phật. Bấy giờ Thế Tôn bảo vị ấy: “Nay ông không nên đứng chắn trước mặt Ta.” Ưu Ba Ma Na liền lui sang một bên.

 Bấy giờ A Nan trong lòng sinh nghi: “Ta hầu Phật đã bao năm tháng, chưa từng thấy Phật nói như vậy. Hôm nay vì sao lại không cho đứng trước mặt? Như Lai giờ đây chẳng bao lâu sẽ nhập Bát Niết Bàn, lại không cho đứng trước mà khóc thương.” Thế là A Nan liền lễ chân Phật, quỳ thẳng chắp tay thưa: “Bạch Thế Tôn, từ xưa đến nay con hầu Phật, nhiều lần đứng trước mặt Thế Tôn, chưa từng nghe bảo con lui ra. Nay vì sao lại bảo Ưu Ba Ma Na tránh khỏi phía trước?”

 Phật nói: “A Nan, chúng chư thiên, rồng, thần, Bát bộ nghe tin Ta nằm nghiêng hông phải giữa hai cây Ta la, đều tranh nhau kéo đến chiêm ngưỡng Ta, từ hư không xếp chồng xuống tận mặt đất, đầy khắp bốn phía, mỗi phía ba mươi hai du-xà-na. Vị tỳ kheo Ưu Ba Ma Na này đứng chắn trước mặt Ta, trời, rồng, Bát bộ sinh lòng không vui, nghĩ rằng: ‘Như Lai giờ đây ở giữa hai cây, chẳng bao lâu sẽ nhập Bát Niết Bàn, đây là lúc chúng ta chiêm ngưỡng lần cuối, vậy mà vị tỳ kheo này lại đứng chắn trước Phật.’ Vì nhân duyên ấy nên Ta bảo vị ấy lui ra.

 A Nan, ông có biết không? Nay trong Bát bộ ấy, có kẻ khóc thương không kìm được, có kẻ buồn khổ mê man như sắp ngất, có kẻ lấy tay tự bứt tóc, có kẻ giật đứt đồ trang sức trên mình, tất cả đồng thanh kêu lên: ‘Như Lai giờ đây nhập Bát Niết Bàn, sao mà nhanh quá! Như Lai ra đời khó mà gặp được, như hoa Ưu đàm bát lâu lâu mới hiện; vậy mà nay chẳng bao lâu đã nhập Bát Niết Bàn. Than ôi, khổ thay! Con mắt của thế gian đã tắt, từ nay chúng ta biết lấy ai làm chỗ nương tựa dẫn đường?’ Các vị trời đã lìa dục đều than rằng: ‘Than ôi, thế gian thật vô thường, không có gì đã sinh ra mà không trở về diệt.’

 Các vị trời ấy lại nói với nhau: ‘Ngày trước Thế Tôn khi ở thành Tỳ Da Ly, khi ở thành Vương Xá, khi ở nước Xá Vệ hay ở các nơi khác, mỗi lần an cư (ba tháng mùa mưa, tăng sĩ ở yên một chỗ tu tập, không đi lại) xong, đoàn tỳ kheo từ bốn phương kéo về thăm hỏi Thế Tôn. Nhờ vậy chúng ta được thấy các tỳ kheo bên đường, lễ lạy cúng dường, nghe nhận kinh pháp, mãi được phúc lợi. Nay Thế Tôn đã nhập Bát Niết Bàn, Tỳ kheo tăng an cư xong sẽ không còn đến thăm hỏi nơi Ngài ở nữa, chúng ta không còn được thấy các tỳ kheo bên đường để lễ lạy cúng dường, nghe nhận kinh pháp, từ nay mãi mất phúc lợi ấy.’”

 Bấy giờ Như Lai bảo A Nan: “Nếu tỳ kheo, tỳ kheo ni (nữ tu sĩ đã thọ đủ giới), ưu bà tắc (nam cư sĩ tại gia đã quy y), ưu bà di (nữ cư sĩ tại gia đã quy y), sau khi Ta diệt độ, có thể cố ý phát tâm đi đến bốn nơi của Ta, thì công đức nhận được không thể đếm kể; sinh ra ở đâu cũng thường ở cõi người, cõi trời, hưởng quả báo vui sướng không bao giờ cùng tận.

 Bốn nơi ấy là gì? Một là nơi Như Lai sinh ra khi còn là Bồ tát (người tu hành hướng tới thành Phật), tại vườn Lam Tỳ Ni ở nước Ca Tỳ La Bái Đâu. Hai là nơi ở nước Ma Kiệt Đề, Ta mới ngồi dưới cây Bồ đề mà thành tựu A nậu đa la tam miệu tam bồ đề. Ba là nơi Chuyển pháp luân (lần đầu giảng giáo pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi) tại vườn Lộc Dã (vườn Nai), chỗ các tiên nhân ở, thuộc nước Ba La Nại. Bốn là nơi nhập Bát Niết Bàn giữa hai cây trong rừng Ta la, bên bờ sông Hy Liên, nơi quê sinh của dòng Lực sĩ ở nước Câu Thi Na. Đó là bốn nơi. Nếu tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di, cùng những người khác và đồ chúng ngoại đạo (người theo các tôn giáo, học phái ngoài đạo Phật) phát tâm muốn đến đó lễ lạy, thì công đức nhận được đều như đã nói ở trên.”

 Bấy giờ A Nan nghe Phật nói vậy, thưa: “Bạch Thế Tôn, từ nay con sẽ tuyên báo khắp cho Tứ bộ chúng (bốn hàng đệ tử: tỳ kheo, tỳ kheo ni, ưu bà tắc, ưu bà di) biết bốn nơi này, nếu đến lễ lạy thì công đức như thế.”

 Bấy giờ A Nan lại thưa với Phật: “Nếu có những ưu bà di có lòng tốt, giữ giới hạnh nghiêm chỉnh, ưa nghe kinh pháp, muốn gặp tỳ kheo, thì từ nay chúng con nên thế nào?” Phật nói: “Từ nay các ông chớ gặp mặt họ.” A Nan thưa: “Nếu lỡ tình cờ gặp nhau thì nên thế nào?” Phật nói: “Chớ nói chuyện với họ.” A Nan thưa: “Nếu không nói chuyện, mà họ lỡ đến hỏi han, muốn nghe kinh pháp, thì nên thế nào?” Phật nói: “Nên vì họ nói pháp, nhưng phải khéo giữ gìn thân, miệng và ý của mình.” Bấy giờ A Nan thưa với Phật: “Từ nay chúng con xin vâng làm như thế.”

 Bấy giờ A Nan thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn, sau khi Ngài nhập Bát Niết Bàn, phép cúng dường nên thế nào?” Phật nói: “Nay ông không nên lo trước việc ấy, chỉ nên tự suy nghĩ việc sau khi Ta diệt độ thì giữ gìn Chính pháp, đem những điều đã nghe xưa nay vui vẻ nói lại cho người khác. Vì sao vậy? Chư thiên tự sẽ cúng dường thân Ta; lại các Bà la môn cùng các vua, trưởng giả, cư sĩ, những người ấy tự sẽ cúng dường thân Ta.”

 A Nan thưa: “Dù trời và người tự lo cúng dường, nhưng con không biết nên theo phép tắc nào.” Phật nói: “A Nan, cúng dường thân Ta thì theo phép của Chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp, có bánh xe báu tự lăn đi chinh phục bốn phương).” A Nan lại hỏi: “Cúng dường Chuyển luân thánh vương thì phép tắc thế nào?”

 Phật nói: “A Nan, phép cúng dường Chuyển luân thánh vương là: dùng bông mới sạch và vải bông mịn (?) quấn quanh thân, cứ thế cho đến đủ nghìn lớp, đặt vào quan tài bằng vàng; lại làm quan tài bằng bạc đựng quan tài vàng; lại làm quan tài bằng đồng đựng quan tài bạc; lại làm quan tài bằng sắt đựng quan tài đồng. Sau đó rưới các thứ dầu thơm mầu nhiệm; lại ở trong quan tài xoa rải các thứ hương hoa, tấu các thứ âm nhạc, ca tụng khen ngợi, rồi mới đậy nắp.

 Làm một chiếc kiệu báu lớn, thật cao rộng, có mái che, lan can, trang hoàng đủ thứ đẹp đẽ, đặt quan tài lên trên. Lại trong thành dựng nơi xà duy (lễ hỏa táng), quét dọn bốn phía cho thật sạch sẽ, dùng gỗ chiên đàn tốt và các thứ hương nổi tiếng chất thành một đống củi lớn (?). Lại trên đống củi (?) trải lụa và vải bông mịn (?), giăng một tấm màn báu lớn che bên trên. Sau đó khiêng kiệu đến nơi xà duy, đốt hương rải hoa, tấu nhạc cúng dường, đi vòng quanh đống củi thơm (?) bảy vòng, rồi đặt quan tài lên đống củi thơm (?), dùng dầu thơm rưới lên. Cách nhóm lửa là đốt từ dưới lên.

 Xà duy xong, thu nhặt xá lợi (phần xương cốt còn lại sau khi hỏa táng), đặt vào bình vàng, rồi ngay tại chỗ ấy dựng đâu bà (tháp thờ xá lợi), dựng biểu sát (cột cao trên đỉnh tháp làm dấu hiệu) trang hoàng, treo cờ phướn, lọng bằng lụa. Mọi người dân phải ngày ngày đốt hương, rải hoa, cúng dường đủ thứ. A Nan nên biết, phép cúng dường Chuyển luân thánh vương là như thế.

 Việc xà duy thân Ta cũng giống như vua; nhưng dựng đâu bà thì khác với vua: biểu sát trang hoàng phải treo chín tầng lọng. Nếu có chúng sinh nào treo cờ phướn, lọng lụa, đốt hương, rải hoa, thắp đèn nến, lễ lạy, ca ngợi đâu bà của Ta, người ấy suốt đêm dài được phúc lợi lớn, và chẳng bao lâu về sau người khác cũng sẽ dựng đâu bà lớn để cúng dường thân người ấy.

 A Nan nên biết, hết thảy chúng sinh đều không được dựng đâu bà, chỉ có bốn hạng người được dựng đâu bà. Một là Như Lai, Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), Chính Biến Tri (hiểu biết chân chính, khắp cả), Minh Hạnh Túc (trí sáng và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ mọi lẽ của thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc trên hết, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo chế ngự, dẫn dắt người tu), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn — Ngài thương xót chúng sinh, đáng làm ruộng phúc cao nhất cho thế gian (ví như ruộng tốt, ai gieo trồng phúc đức vào đó sẽ gặt được nhiều), nên được dựng đâu bà.

 Hai là Bích Chi Phật (bậc tự suy ngẫm lẽ nhân duyên mà giác ngộ một mình, không nhờ thầy dạy), tự suy ngẫm các pháp mà giác ngộ đạo, cũng có thể đem phúc lợi cho dân chúng thế gian, nên được dựng đâu bà. Ba là A la hán, theo pháp đã nghe mà suy ngẫm, dứt sạch lậu hoặc (các phiền não làm rỉ chảy, kéo con người vào sinh tử), cũng có thể đem phúc lợi cho dân chúng thế gian, nên được dựng đâu bà.

 Bốn là Chuyển luân thánh vương, từ đời trước đã gieo trồng phúc sâu, có uy đức lớn, làm vua cả bốn châu thiên hạ (bốn đại lục quanh núi Tu Di theo vũ trụ quan Phật giáo, tức cả thế giới), đầy đủ bảy báu (bảy thứ báu của vị vua ấy: bánh xe báu, voi báu, ngựa báu, ngọc báu, nữ báu, quan giữ kho báu, quan giữ binh báu), tự mình làm theo Mười điều lành (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói lời đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), lại khuyên người trong bốn châu thiên hạ cũng làm Mười điều lành, nên được dựng đâu bà. A Nan, nên biết, nếu có chúng sinh đem các đồ cúng dường đến cúng dường các đâu bà này, thì phúc đức nhận được lần lượt thấp dần theo thứ bậc.”

 Bấy giờ A Nan nghe Phật nói vậy, trong lòng buồn khổ, kêu khóc thảm thiết, nấp sau lưng Phật, cách không xa, khẽ giọng nói: “Nay ta vẫn còn là người ở Học địa (bậc còn đang học, chưa chứng A la hán), đối với các pháp chưa thấm được vị sâu, vậy mà bậc Thiên Nhân Sư một sớm bỏ ta mà nhập Bát Niết Bàn, ta biết bao giờ mới bước lên con đường giải thoát?” Liền đưa tay vin một cành cây, đấm ngực vỗ đầu, đau buồn đến ngất lịm.

 Bấy giờ Thế Tôn hỏi các tỳ kheo khác: “A Nan lúc này đang ở đâu?” Tỳ kheo đáp: “A Nan lúc này ở sau lưng Như Lai, dưới một gốc cây, đang khóc lóc buồn khổ.” Phật lại bảo tỳ kheo: “Ông hãy đến đó nói với A Nan rằng: bậc Thiên Nhân Sư nay muốn gặp ông.” Tỳ kheo liền đi, nói lại ý Như Lai. A Nan nghe xong, liền trở về chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật lễ, rồi đứng tựa một bên.

 Thế Tôn liền hỏi A Nan: “Mới gần đây Ta đã nói cho ông rằng hết thảy các pháp hữu vi đều vô thường, gặp gỡ thương yêu rồi ắt về chia lìa. Nay vì sao ông vẫn còn đau buồn? Lại nữa, A Nan, từ xưa đến nay ông hầu Ta, lo việc bên cạnh, đi đứng tới lui, cho đến việc đưa khách vào gặp, đều đúng mực đúng lúc. Lại thấy thân, miệng và ý của ông đều trong sạch, không chút vết nhơ. Phúc lợi ông được không thể đếm kể.”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo các tỳ kheo: “A Nan không nên đau buồn như thế. Vì sao vậy? Chẳng bao lâu nữa ông ấy sẽ đến được nơi giải thoát. Tỳ kheo nên biết, các đức Phật quá khứ đều có thị giả như A Nan bây giờ; các đức Phật vị lai cũng như thế. Tỳ kheo nên biết, A Nan này trí tuệ sâu xa, thông minh lanh lợi. Kho tàng giáo pháp Ta nói từ xưa đến nay, A Nan đều nhớ giữ không quên.

 Lại nữa, tỳ kheo, A Nan khéo biết lúc nào nên tiến, lúc nào nên dừng. Nếu có người khách muốn đến gặp Ta, A Nan trước hết suy tính thời gian: Thế Tôn nên vào lúc nào gặp các tỳ kheo, lúc nào gặp tỳ kheo ni, lúc nào gặp ưu bà tắc, lúc nào gặp ưu bà di, lúc nào gặp Bà la môn, lúc nào gặp Sát lợi (tầng lớp vua chúa, võ sĩ), lúc nào gặp trưởng giả, cư sĩ, lúc nào gặp người ngoại đạo. Những người như thế đến gặp Ta và nghe nói pháp đều được nhiều công đức phúc lợi. Vì sao vậy? Vì đều nhờ A Nan đưa vào gặp Ta đúng vào lúc căn lành (gốc rễ của điều thiện trong mỗi người) của họ đã chín muồi.

 Lại nữa, tỳ kheo, Chuyển luân thánh vương có bốn điều lạ lùng hiếm có. Một là nếu có Bà la môn đến chỗ Chuyển luân thánh vương, khi gặp vua, thấy dung mạo đoan chính, uy đức cao vời, thì lòng vui mừng; kế đến nghe vua nói, lời lẽ trong trẻo, cũng vui mừng; cho đến khi thấy vua im lặng không nói, cũng hớn hở; đến lúc từ biệt vua trở về chỗ ở, vẫn quyến luyến ngoái nhìn, mỗi bước mỗi bùi ngùi, như người đói khát chưa được no đủ. Hai là các vua chư hầu nhỏ thuộc dòng Sát lợi, ba là Tỳ xá (tầng lớp buôn bán, làm ruộng), bốn là Thủ đà la (tầng lớp nô lệ, người làm thuê thấp nhất), cũng đều như thế. Đó là bốn điều lạ lùng của Chuyển luân thánh vương.

 Nên biết A Nan cũng có bốn điều lạ lùng như thế. Một là nếu các tỳ kheo từ phương xa đến muốn thăm hỏi Ta, trước gặp A Nan đều vui mừng; nghe ông nói pháp hay thấy ông im lặng cũng đều hớn hở; khi từ biệt lui về, lòng quyến luyến đức độ của ông sâu đậm, không thôi được. Hai là tỳ kheo ni, ba là ưu bà tắc, bốn là ưu bà di, cũng đều như thế. Các ông nên biết, A Nan có bốn điều lạ lùng ấy.”

 Bấy giờ Thế Tôn bảo A Nan: “Nay ông không nên tự sinh đau khổ mà nói rằng: ‘Bậc Thiên Nhân Sư sắp nhập Bát Niết Bàn, nay ta không còn ngày giải thoát.’ Vì sao vậy? Hết thảy kho tàng giáo pháp Ta đã nói, sau khi Ta diệt độ, ông hãy suy ngẫm, vâng giữ, siêng năng tinh tấn tu hành, chẳng bao lâu tự sẽ được giải thoát.”

 Bấy giờ A Nan được tiếng nói thanh tịnh (phạm âm: giọng nói trong sạch, cao quý của Phật) của Như Lai an ủi, nỗi buồn khổ vơi bớt đôi chút, liền thưa với Phật: “Nay lòng con như hơi tỉnh lại, muốn có điều thỉnh cầu, kính mong Ngài thương xót.” Phật liền đáp: “Ông muốn thỉnh cầu việc gì?”

 A Nan thưa: “Thành Câu Thi Na này so với các nước lớn khác thì rất hẻo lánh chật hẹp, dân chúng lại không đông đúc. Kính mong Thế Tôn đến các nước lớn khác như thành Vương Xá, thành Tỳ Da Ly, thành nước Xá Vệ, thành Ba La Nại, thành A Du Xà, thành Chiêm Ba, thành Câu Diễm Di, thành Đức Xoa Thi La. Những thành ấy nằm ở chính giữa, dân chúng đông đúc, đất nước giàu vui, người ta phần nhiều có lòng tin, trí tuệ thông minh. Kính mong Thế Tôn đến các thành ấy mà nhập Bát Niết Bàn, đem lợi ích rộng khắp cho chúng sinh ở đó.”

 Bấy giờ Thế Tôn đáp A Nan: “Nay ông không nên thỉnh cầu Ta mà nói rằng thành Câu Thi Na này hẻo lánh chật hẹp. Ông hãy lắng nghe kỹ, nay Ta nói cho ông. A Nan, thuở quá khứ xa xưa, thành Câu Thi Na này có vị Chuyển luân thánh vương tên là Đại Thiện Kiến, đầy đủ bảy báu. Vua có một nghìn người con, đều hàng phục được kẻ thù, đều dùng chính pháp giáo hóa dân chúng.

 Khi ấy thành này tên là thành Câu Thi Bà Đế. Hai cửa đông và tây cách nhau mười hai du-xà-na; hai cửa nam và bắc cách nhau tám du-xà-na. Bốn mặt thành có bảy lớp tường bao quanh: lớp trong cùng toàn bằng vàng ròng; lớp thứ hai toàn bằng bạc trắng; lớp thứ ba toàn bằng lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh biếc); lớp thứ tư toàn bằng pha lê; lớp thứ năm toàn bằng xa cừ (vỏ một loài sò lớn, trắng như ngọc); lớp thứ sáu toàn bằng mã não; lớp thứ bảy xen lẫn các thứ báu.

 Lầu canh trên thành đều cao bảy tầng; cửa sổ và lan can đều chạm trổ bằng bảy báu, treo các chuông báu, lưới báu giăng phía trên. Khoảng cách giữa chúng đúng bằng một tầm tên bắn. Thành có bốn cửa, mỗi cửa chín lớp, trang hoàng lộng lẫy, rực rỡ đẹp mắt. Bên ngoài bảy lớp tường thành đều có hào nước. Nước ấy trong sạch, đủ tám công đức (tám đức tính của nước tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, êm dịu, yên lặng, uống trừ đói khát, uống bổ thân), đều có bậc thềm bằng bảy báu.

 Đủ loại chim: loan, phượng, công, le, nhạn, uyên ương bay lượn múa vờn, hót vang tụ hội trong đó. Trong nước lại có hoa Câu mâu đầu, hoa Uất ba la, hoa Phân đà lợi (các loại sen súng quý), sen xanh, vàng, đỏ, trắng và sen nhiều màu. Lại trên bờ có bảy hàng cây báu, mỗi hàng một thứ báu khác nhau. Gió nhẹ thổi qua làm lay cành cây, cành lá chạm nhau, âm thanh như nhạc cõi trời.

 Dân trong thành đông đúc chật ních, yên ổn giàu vui, hết sức thịnh vượng. Các thứ để hưởng thụ ngũ dục (năm thứ ham muốn của giác quan: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự êm ái) như ở cõi trời Đao Lợi (cõi trời thứ hai trong cõi dục, nơi vua trời Đế Thích ở). Trên đường sá treo các viên ngọc sáng, dân chúng đi lại không phân biệt ngày đêm.

 Thành này thường có mười thứ âm thanh: một là tiếng voi; hai là tiếng ngựa; ba là tiếng xe; bốn là tiếng trống; năm là tiếng tù và ốc; sáu là tiếng đàn cầm, đàn sắt; bảy là tiếng hát; tám là tiếng gõ chuông đánh khánh mở hội lớn; chín là tiếng khen ngợi người giữ giới; mười là tiếng cùng nhau bàn luận giáo pháp.

 Vua Đại Thiện Kiến có đủ uy đức, đẹp đẽ bậc nhất, ai trông thấy cũng đều yêu kính; sống lâu, vui vẻ, thân không chút bệnh tật. Vua tính hiền từ, thương xót hết thảy, như người cha hiền thương yêu con mình; hết thảy dân chúng thân yêu kính trọng vua cũng như cha.

 A Nan, vào một dịp, vua Đại Thiện Kiến muốn ra vườn rừng dạo chơi ngắm cảnh, bèn sửa soạn bốn binh chủng (bốn loại quân: quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ), mỗi loại tám mươi bốn nghìn; lại các phu nhân và cung nữ trong hậu cung cũng sửa soạn tám mươi bốn nghìn cỗ xe, muốn đi theo dạo xem. Khi ấy vua lại ra lệnh cho các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ trong nước cùng đi theo. Xe cộ sửa soạn xong, viên quan giữ binh vào tâu: “Bốn binh đã sẵn sàng, xin đại vương biết là đã đến lúc.”

 Vua liền lên kiệu voi trắng, cùng các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ, đại thần, người thân thuộc và bốn binh trước sau vây quanh, ra đi đến vườn. Voi đi nhanh mạnh như gió cuốn. Khi ấy các quan cùng các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ cùng can vua rằng: “Đại vương lâu nay ở trong thâm cung, dân chúng bên ngoài không có dịp được thấy vua. Nay đã ra vườn rừng dạo chơi, dân chúng chật kín hai bên đường, đều ngẩng trông muốn thấy đại vương. Vì vậy, xin vua bảo người đánh xe không cần đi nhanh.” Vua nghe vậy, liền bảo người đánh xe đi thong thả, để dân chúng bên đường tha hồ chiêm ngưỡng, như con nhìn cha.

 Khi ấy vua thấy các đường sá ngõ phố đều bằng phẳng, lại có cây bảy báu xếp hàng tỏa bóng, nhưng không có ao nước, liền sai một viên quan dọc hai bên đường xây các ao bảy báu, mỗi ao cách nhau một trăm cung (đơn vị đo chiều dài thời cổ, mỗi cung khoảng một sải tay); lại cho trồng đủ loại hoa quý. Lại ra lệnh ở mỗi ao cấp người hầu, ai đến tắm thì dâng hương hoa, lại cho ăn uống, tha hồ lấy cho đủ. Cung cấp như thế suốt ngày đêm không ngơi. Vua lại dặn viên quan ấy: “Từ nay về sau, dân chúng bốn phương ai đến xin, cần gì thì cho nấy.”

 Đến vườn rừng, vua cùng các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ và các đại thần dạo chơi ngắm cảnh cho đến chiều tối. Ánh sáng ngọc chiếu rực, chẳng khác ban ngày; không thấy bóng mặt trời mới biết là đêm. Khi ấy vua cùng các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ và quan dân vui chơi xong thì trở về cung thành.

 Vào một ngày khác, các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ cùng các đại thần mang nhiều của báu quý đến cùng dâng vua. Vua liền nói: “Gần đây ta dạo chơi vườn rừng, đã ra lệnh cho quan kia từ nay về sau ai đến xin thì cho tùy ý. Sự bố thí của ta đến như thế, sao các khanh lại đem của báu đến dâng ta?” Rồi vua tự suy nghĩ trong lòng: “Những người này sở dĩ mang của báu đến dâng ta, đều vì trong nước ai cũng coi trọng của cải (?). Việc như thế là do dân còn nghèo mà ra.”

 Vua liền ra lệnh cho quan giữ kho mang các của quý và đồ dùng sinh sống đặt ở các ngã tư đường, gõ chuông đánh trống, rao khắp bốn phương: “Vua Đại Thiện Kiến nay mở kho báu để bố thí, ai cần gì cứ tùy ý đến lấy.” Vua thường bố thí rộng khắp như thế, làm lợi ích cho chúng sinh suốt ngày đêm không ngơi.

 Bấy giờ các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ và đại thần trong nước tâu vua: “Đại vương, cung điện nơi vua thường ở (?) thật chật hẹp. Mỗi lần chúng thần đến chầu thăm vua, người hầu đi theo không có chỗ chứa. Kính mong đại vương mở mang cho rộng ra.” Vua nghe vậy, im lặng nhận lời, trong lòng tự nghĩ: “Nay ta nên mở rộng chỗ ở.”

 Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi) biết ý nghĩ của vua, gọi một vị thiên tử (vị trời con, chư thiên dưới quyền) tên là Tỳ Thủ Kiến Ma, cực kỳ khéo léo, không việc gì không làm được, mà bảo: “Nay ở cõi Diêm phù đề (châu lục phía nam, nơi loài người ở) có vị Chuyển luân thánh vương tên là Đại Thiện Kiến, nay muốn mở rộng cung thành. Ngươi hãy xuống làm thợ cả trông coi, khiến chỗ ở của vua lộng lẫy chạm trổ không khác gì cung của ta.”

 Vị trời ấy vâng lệnh liền đi xuống, chỉ trong khoảng một người khỏe co duỗi cánh tay, đã đến cõi Diêm phù đề, đứng trước mặt vua. Khi ấy vua thấy hình dáng vị thiên tử ấy, phong thái đoan chính, biết chắc không phải người thường, liền hỏi: “Ngươi là thần gì mà bỗng nhiên xuống đây?” Vị trời đáp: “Đại vương nên biết, tôi là đại thần của Thiên Đế Thích, tên là Tỳ Thủ Kiến Ma, rất thạo nghề khéo. Vì đại vương muốn mở rộng cung điện, nên Thiên Đế Thích sai tôi xuống làm thợ cả trông coi để giúp vua.” Vua nghe nói vậy, trong lòng vui mừng.

 Khi ấy vị thiên tử ấy liền bắt tay vào việc, mở rộng cung thành. Bốn cửa thành cách nhau hai mươi bốn du-xà-na. Ông dựng cho vua một cung điện, cao, dài, rộng mỗi bề tám du-xà-na, trang hoàng lộng lẫy bằng bảy báu như cung Đế Thích. Cung điện ấy có tất cả tám mươi bốn nghìn gian phòng ở, đều có giường, màn, chăn nệm bằng bảy báu.

 Lại dựng cho vua một điện thuyết pháp, cao, dài, rộng cũng tám du-xà-na, trang hoàng bằng bảy báu không khác điện trước. Bốn mặt điện có cây bảy báu và hoa quý trồng thành hàng tỏa bóng. Lại xây ao báu, nước trong sạch, đủ tám công đức. Giữa điện đặt tòa sư tử (tòa ngồi cao quý dành cho người thuyết pháp, ví như sư tử là vua muôn thú), trang hoàng bằng bảy báu, rất cao rộng, che bằng màn báu, rủ xuống các thứ bảy báu (?). Lại vì những người từ bốn phương đến nghe pháp, đặt bốn loại tòa báu bằng vàng, bạc, lưu ly, pha lê, tổng cộng tám mươi bốn nghìn tòa.

 Tỳ Thủ Kiến Ma xây dựng cung thành cho vua đã xong xuôi, từ biệt vua, bỗng biến mất, trở về cõi trời. Khi ấy vua Đại Thiện Kiến thấy cung thành đều đã xây dựng xong, liền ra lệnh đánh trống rao khắp trong nước: “Vua Đại Thiện Kiến bảy ngày sau sẽ nói đủ thứ pháp cho mọi người. Ai muốn nghe thì đều đến tụ hội ở điện thuyết pháp.”

 Khi ấy các Bà la môn, trưởng giả, cư sĩ, đại thần và dân chúng nghe lời rao ấy, đến ngày đó đều kéo đến tụ hội. Vua liền lên điện thuyết pháp, ngồi tòa sư tử; mọi người đến dự cũng đều ngồi trên bốn loại tòa báu. Bấy giờ vua trước hết nói cho mọi người pháp Mười điều lành, sau đó lại mở bày các pháp môn khác, như thế trải qua mười hai nghìn năm. Chúng sinh trong nước ấy, ai từng nghe pháp của vua, khi chết đều sinh lên cõi trời, không rơi vào Tam đồ (ba đường khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh). A Nan, vua ấy thường làm lợi ích cho hết thảy chúng sinh như vậy.

 A Nan, khi ấy vua Đại Thiện Kiến ở trong phòng yên tĩnh, tự nghĩ: “Đời trước ta đã làm những việc gì, tu những căn lành gì, mà đời này sinh ra tôn quý, có uy đức lớn, sắc đẹp, sức mạnh, tuổi thọ không ai bằng? Hẳn là do đời trước ta đã tu rộng bố thí, nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý mà không oán giận), từ bi (thương yêu, cứu giúp chúng sinh), nên nay được quả báo như thế. Nay ta nên tu tiến thêm cho hơn nữa.”

 Rồi vua chuyên tâm suy ngẫm, chẳng bao lâu đã đắc Sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất, tâm lìa ham muốn, sinh niềm vui nhẹ nhàng), cho đến đắc Tứ thiền (tầng thiền định thứ tư, tâm hoàn toàn thanh tịnh, bình lặng, vượt khỏi cả vui lẫn khổ). Vua lại tu tập Tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ là ban vui, bi là cứu khổ, hỷ là vui với niềm vui của người, xả là buông bỏ, đối xử bình đẳng với mọi người). A Nan, vua Đại Thiện Kiến lại dạy các phu nhân và cung nữ tu Bốn tầng thiền định.

 Kinh Đại Bát Niết Bàn, quyển giữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video