Bốc phệ toàn thư (Sách đầy đủ về bói toán; "bốc" là bói bằng mai rùa, "phệ" là bói bằng cỏ thi), quyển một: Tóm lược phần nhập môn
Diêu Tế Long, một ông già ở ẩn đất Ngô Môn (tức vùng Tô Châu), lược bớt và bổ sung.
Vương Hữu, học trò trường quan (chư sinh: người đã đỗ khoa thi sơ cấp, đang học ở trường của huyện, phủ) người huyện Trường (?), hiệu đính.
Một. Bài ca sáu mươi Giáp Tý (lục thập Giáp Tý: chu kỳ 60 tổ hợp, mỗi tổ hợp ghép một thiên can với một địa chi, dùng để ghi năm, tháng, ngày, giờ):
Giáp Tý, Ất Sửu là Hải trung kim (kim loại trong biển); Bính Dần, Đinh Mão là Lô trung hỏa (lửa trong lò); Mậu Thìn, Kỷ Tỵ là Đại lâm mộc (gỗ rừng lớn); Canh Ngọ, Tân Mùi là Lộ bàng thổ (đất bên đường); Nhâm Thân, Quý Dậu là Kiếm phong kim (kim loại ở mũi kiếm);
Giáp Tuất, Ất Hợi là Sơn đầu hỏa (lửa trên đỉnh núi); Bính Tý, Đinh Sửu là Giản hạ thủy (nước dưới khe núi); Mậu Dần, Kỷ Mão là Thành đầu thổ (đất trên mặt thành); Canh Thìn, Tân Tỵ là Bạch lạp kim (kim loại sáp trắng); Nhâm Ngọ, Quý Mùi là Dương liễu mộc (gỗ cây dương liễu);
Giáp Thân, Ất Dậu là Tỉnh tuyền thủy (nước suối giếng); Bính Tuất, Đinh Hợi là Ốc thượng thổ (đất trên mái nhà); Mậu Tý, Kỷ Sửu là Tích lịch hỏa (lửa sấm sét); Canh Dần, Tân Mão là Tùng bách mộc (gỗ cây tùng cây bách); Nhâm Thìn, Quý Tỵ là Trường lưu thủy (nước chảy dài);
Giáp Ngọ, Ất Mùi là Sa trung kim (kim loại trong cát); Bính Thân, Đinh Dậu là Sơn hạ hỏa (lửa dưới chân núi); Mậu Tuất, Kỷ Hợi là Bình địa mộc (cây trên đất bằng); Canh Tý, Tân Sửu là Bích thượng thổ (đất trên vách tường); Nhâm Dần, Quý Mão là Kim bạc kim (kim loại lá vàng mỏng);
Giáp Thìn, Ất Tỵ là Phật đăng hỏa (lửa đèn thờ Phật); Bính Ngọ, Đinh Mùi là Thiên hà thủy (nước sông Ngân); Mậu Thân, Kỷ Dậu là Đại dịch thổ (đất đường cái lớn); Canh Tuất, Tân Hợi là Thoa xuyến kim (kim loại trâm cài và vòng tay); Nhâm Tý, Quý Sửu là Tang chá mộc (gỗ cây dâu, cây chá);
Giáp Dần, Ất Mão là Đại khê thủy (nước khe suối lớn); Bính Thìn, Đinh Tỵ là Sa trung thổ (đất trong cát); Mậu Ngọ, Kỷ Mùi là Thiên thượng hỏa (lửa trên trời); Canh Thân, Tân Dậu là Thạch lựu mộc (gỗ cây thạch lựu); Nhâm Tuất, Quý Hợi là Đại hải thủy (nước biển lớn).
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "giản": đọc là jiàn (thanh bốn), nghĩa là khe nước chảy giữa núi. (2) Chữ "bạc": đọc là bó (thanh hai), nghĩa là lá kim loại mỏng. (3) Chữ "dịch": đọc là yì (thanh bốn), nghĩa là trạm ngựa trạm, cũng chỉ con đường. (4) Chữ "thoa xuyến": đọc là chāi (thanh một), chuàn (thanh bốn), nghĩa là đồ cài tóc và vòng tay của phụ nữ thời xưa. (5) Chữ "chá": đọc là zhè (thanh bốn), nghĩa là một loài cây bụi và cây gỗ rụng lá.
Hổ Dịch (người chú giải bản sách này) chú: 1. Thiên này nếu đổi tên thành "Bài ca nạp âm sáu mươi Giáp Tý" (nạp âm: phép gán cho mỗi cặp can chi một hành trong ngũ hành kèm hình tượng cụ thể như "vàng trong biển", "lửa trong lò") thì có lẽ chính xác hơn.
2. Trong đó: "Mậu Dần, Kỷ Mão là Thành đầu thổ", có sách ghi là Thành tường thổ (đất tường thành); "Giáp Thân, Ất Dậu là Tỉnh tuyền thủy", có sách ghi là Tuyền trung thủy (nước trong suối); "Nhâm Dần, Quý Mão là Kim bạc kim", có sách ghi là Tích bạc kim (kim loại lá thiếc mỏng). Ý nghĩa của chúng gần giống nhau.
Hai. Ngũ hành (năm hành: Kim, Thủy, Mộc, Hỏa, Thổ — năm loại khí cơ bản dùng để xếp loại mọi sự vật) tương sinh, tương khắc:
Tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia): Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim.
Tương khắc (hành này chế ngự, làm hại hành kia): Kim khắc Mộc, Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim.
Hổ Dịch kèm theo: Hình vẽ ngũ hành tương sinh và hình vẽ ngũ hành tương khắc.
Ba. Lục thân (sáu loại quan hệ thân thuộc, dùng để gọi tên các hào trong quẻ theo quan hệ sinh khắc với hành của quẻ) tương sinh, tương khắc:
Cái sinh ra ta là Phụ mẫu (cha mẹ), cái ta sinh ra là Tử tôn (con cháu), cái khắc ta là Quan quỷ (quan chức, ma quỷ, tai họa), cái ta khắc là Thê tài (vợ và tiền của), cái ngang hòa với ta (cùng một hành) là Huynh đệ (anh em).
Bốn. Hình tượng của bát quái (tám quẻ cơ bản, mỗi quẻ gồm ba vạch):
Càn ba vạch liền, Khôn sáu vạch đứt, Chấn như cái chậu ngửa, Cấn như cái bát úp, Ly giữa rỗng, Khảm giữa đầy, Đoài trên khuyết, Tốn dưới đứt.
Hình vẽ minh họa do Hổ Dịch kèm theo:
▅▅▅▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅
▅▅▅▅▅ quẻ Càn ▅▅ ▅▅ quẻ Khôn ▅▅▅▅▅ quẻ Chấn ▅▅ ▅▅ quẻ Cấn
Càn ba vạch liền Khôn sáu vạch đứt Chấn chậu ngửa Cấn bát úp
-------------------------------------------------------------------------------------
▅▅▅▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ ▅▅▅▅▅ ▅▅▅▅▅ ▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ quẻ Ly ▅▅ ▅▅ quẻ Khảm ▅▅▅▅▅ quẻ Đoài ▅▅ ▅▅ quẻ Tốn
Ly giữa rỗng Khảm giữa đầy Đoài trên khuyết Tốn dưới đứt
-------------------------------------------------------------------------------------
Hổ Dịch chú: Bài ca quyết (bài vè để học thuộc quy tắc) này mô tả hình dạng của tám quẻ một cách hình tượng. "Càn ba vạch liền" là chỉ ba hào (hào: mỗi vạch của quẻ) của quẻ Càn đều là hào dương (vạch liền), vẽ thành ba vạch dài liền nhau; "Khôn sáu vạch đứt" là chỉ ba hào của quẻ Khôn đều là hào âm (vạch đứt ở giữa), mỗi vạch đứt ở giữa nên thành sáu vạch ngắn; "Chấn như chậu ngửa" là chỉ hình quẻ Chấn giống cái chậu ngửa mặt lên để đựng đồ (chậu là một loại đồ đựng thời xưa); "Cấn như bát úp" là chỉ hình quẻ Cấn giống cái bát úp xuống; "Ly giữa rỗng" là chỉ hào giữa của quẻ Ly rỗng, đứt ở giữa; "Khảm giữa đầy" là chỉ hào giữa của quẻ Khảm là một vạch dài nguyên vẹn, đầy đặn; "Đoài trên khuyết" là chỉ hào trên của quẻ Đoài là hào âm, khuyết ở giữa; "Tốn dưới đứt" là chỉ hào dưới của quẻ Tốn là hào âm, đứt ở giữa.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "vu": đọc là yú (thanh hai), là đồ đựng chất lỏng, miệng rộng. (2) Chữ "Cấn": đọc là gèn (thanh bốn), là một trong tám quẻ. (3) Chữ "phúc": đọc là fù (thanh bốn), nghĩa là lật úp, đáy quay lên trên. (4) Chữ "Tốn": đọc là xùn (thanh bốn), là một trong tám quẻ, tượng trưng cho gió.
Năm. Hành của tám cung (cung: tám nhóm quẻ, mỗi nhóm đứng đầu là một quẻ thuần, các quẻ trong nhóm mang hành của quẻ đứng đầu):
Càn, Đoài thuộc Kim; Chấn, Tốn thuộc Mộc; Khảm thuộc Thủy; Ly thuộc Hỏa; Khôn, Cấn thuộc Thổ.
Sáu. Phép dùng đồng tiền thay cho cỏ thi (thời xưa bói bằng cách chia đếm thân cỏ thi):
Lấy ba đồng tiền, hơ trên lư hương, kính cẩn khấn rằng: "Trời nào có nói gì đâu, nhưng gõ hỏi thì liền ứng; thần linh thiêng thay, cảm động thì thông suốt. Nay có người tên là…, có việc lo trong lòng, chẳng biết lành hay dữ, chẳng gỡ được mối ngờ; cúi mong thần linh rủ lòng báo cho tỏ rõ, nên hay chẳng nên, xin chỉ bảo rõ ràng."
Khấn xong thì gieo tiền:
Một mặt lưng (mặt sau, không có chữ) là Đơn, vẽ ----; (Hổ Dịch chú: Đơn thuộc hào dương, cũng gọi là thiếu dương — dương non, không biến đổi. Vẽ là ▅▅▅▅▅.)
Hai mặt lưng là Sách, vẽ --; (Hổ Dịch chú: Sách thuộc hào âm, cũng gọi là thiếu âm — âm non, không biến đổi. Vẽ là ▅▅ ▅▅.)
Ba mặt lưng là Trùng, vẽ 0; (Hổ Dịch chú: Trùng thuộc hào dương, cũng gọi là lão dương — dương già, sẽ biến thành âm. Vẽ là ▅▅▅▅▅.)
Toàn mặt chữ là Giao, vẽ X; (Hổ Dịch chú: Giao thuộc hào âm, cũng gọi là lão âm — âm già, sẽ biến thành dương. Vẽ là ▅▅ ▅▅.)
Ghi từ dưới lên trên, gieo ba lần thì thành nội quái (quẻ ba vạch ở phía dưới). Lại khấn rằng: "Ba tượng của cung … đã thành, lành dữ chưa phân, xin cầu thêm ba hào của quẻ ngoài để thành một quẻ trọn, để quyết nỗi lo ngờ." Khấn xong lại gieo như cách trước, hợp lại thành một quẻ rồi đoán lành dữ. Hết lòng kính, hết lòng thành thì không gì không cảm ứng.
Câu quyết rằng: Hai mặt lưng xưa nay là Sách, hai mặt chữ vốn là Đơn, toàn mặt chữ định là Giao, toàn mặt lưng là Trùng.
Đơn Đơn Đơn gọi là Càn, Sách Sách Sách gọi là Khôn, Đơn Sách Đơn gọi là Ly, Sách Đơn Sách gọi là Khảm.
Các quẻ còn lại theo đó mà suy.
Đơn khi biến động là Trùng, Sách khi biến động là Giao.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "huân": đọc là xūn (thanh một), nghĩa là khói, hơi chạm vào vật làm đổi màu và ám mùi. (2) Chữ "khấu": đọc là kòu (thanh bốn), nghĩa là dập đầu lạy. (3) Chữ "võng": đọc là wǎng (thanh ba), nghĩa là không có; che lấp. (4) Chữ "cữu": đọc là jiù (thanh bốn), nghĩa là lỗi lầm. (5) Chữ "quyết": đọc là jué (thanh hai), nghĩa là "của nó", "của người ấy". (6) Chữ "chiêu": đọc là zhāo (thanh một), nghĩa là bày tỏ, rõ rệt. (7) Chữ "trịch": đọc là zhì (thanh bốn), nghĩa là ném, gieo.
Hổ Dịch chú: Đoạn này giảng cách dùng đồng tiền đồng để lắc ra quẻ, thay cho cách bói bằng cỏ thi. Khi lắc quẻ, đặt ba đồng tiền nằm phẳng trong lòng bàn tay, hai tay úp khép lại; rồi tập trung ý nghĩ, chỉ nghĩ đến một việc cần đoán; mỗi lần chỉ đoán một việc, không được có ý nghĩ tạp nhạp khác, cũng không được muốn đoán nhiều việc cùng lúc. Tốt nhất là nói việc đó ra miệng, vì khi đang nói thì không thể nghĩ sang việc khác, hiệu quả sẽ tốt hơn. Thời gian chừng một phút, lấy lúc lòng bình tĩnh, ý nghĩ tập trung, không lẫn tạp niệm làm chuẩn, thì có thể bắt đầu lắc quẻ.
Một quẻ có sáu hào, vì vậy phải lắc sáu lần và ghi lại hình hào của mỗi lần. Vì quẻ lắc ra có sáu hào nên cũng gọi là quẻ sáu hào (lục hào). Khi lập quẻ thì "lập từ dưới lên", lần lượt xếp theo thứ tự hào sơ (hào đầu, dưới cùng), hào hai, hào ba, hào bốn, hào năm, hào thượng (hào trên cùng).
Nếu lắc ra một mặt lưng, hai mặt chữ thì ghi là Đơn, vẽ hào "----", cũng gọi là hào thiếu dương;
Nếu lắc ra hai mặt lưng, một mặt chữ thì ghi là Sách, vẽ hào "--", cũng gọi là hào thiếu âm;
Nếu lắc ra ba mặt lưng thì ghi là Trùng, vẽ hào "0", thuộc hào dương, gọi là dương động, cũng gọi là hào lão dương;
Nếu lắc ra ba mặt chữ thì ghi là Giao, vẽ hào "X", thuộc hào âm, gọi là âm động, cũng gọi là hào lão âm.
Trong đó, hào thiếu dương và hào thiếu âm là hào tĩnh (hào đứng yên), không biến đổi; nếu sáu lần lắc ra đều là hào thiếu dương và thiếu âm thì gọi là quẻ tĩnh. Hào lão dương và lão âm gọi là hào động, cũng gọi là "phát động"; có hào động thì sẽ biến đổi. Nếu trong sáu lần lắc có hào lão dương hay lão âm, theo quy định lão dương biến thành thiếu âm, lão âm biến thành thiếu dương, thì sẽ có biến quái (quẻ biến: quẻ mới sinh ra sau khi các hào động đã đổi). Dưới đây thử lắc một quẻ làm ví dụ:
Lần thứ nhất lắc ra một mặt lưng, hai mặt chữ, vẽ hào "----";
Lần thứ hai lắc ra ba mặt chữ, vẽ hào "X";
Lần thứ ba lắc ra hai mặt lưng, một mặt chữ, vẽ hào "--";
Lần thứ tư lắc ra ba mặt lưng, vẽ hào "0";
Lần thứ năm lắc ra hai mặt lưng, một mặt chữ, vẽ hào "--";
Lần thứ sáu lắc ra một mặt lưng, hai mặt chữ, vẽ hào "----";
Xếp theo thứ tự hào sơ, hai, ba, bốn, năm, thượng mà lập quẻ, quẻ thành ra gọi là chủ quái, cũng gọi là bản quái (quẻ gốc). Vì trong quẻ có hào hai và hào bốn là hào động, theo quy định lão dương biến thành thiếu âm, lão âm biến thành thiếu dương, nên có biến quái. Lập quẻ như sau:
【Quẻ gốc】 【Quẻ biến】
Hào thượng ▅▅▅▅▅ ▅▅▅▅▅ (hào tĩnh, không đổi)
Hào năm ▅▅ ▅▅ thế ▅▅ ▅▅ (hào tĩnh, không đổi)
Hào bốn ▅▅▅▅▅ ○→ ▅▅ ▅▅ (hào lão dương động, biến thành hào thiếu âm)
Hào ba ▅▅ ▅▅ ▅▅ ▅▅ (hào tĩnh, không đổi)
Hào hai ▅▅ ▅▅ ứng ×→ ▅▅▅▅▅ (hào lão âm động, biến thành hào thiếu dương)
Hào sơ ▅▅▅▅▅ ▅▅▅▅▅ (hào tĩnh, không đổi)
Hào sơ, hào hai, hào ba, hào bốn, hào năm, hào thượng của quẻ sáu hào là để chỉ vị trí mà hào đứng, cũng gọi là hào vị (vị trí của hào). Các cách lắc quẻ và lập quẻ khác cũng theo đó mà làm.
Kèm theo: Hình tượng các đơn quái của tám cung, kèm số mặt chữ, mặt lưng của đồng tiền khi lắc ra mỗi hào.
Giải thích: Quẻ của tám cung gồm ba vạch, cũng gọi là đơn quái (quẻ đơn) hay kinh quái (quẻ gốc); quẻ sáu hào do hai quẻ đơn chồng lên nhau trên dưới mà thành thì gọi là trùng quái (quẻ chồng; chữ "trùng" ở đây đọc là chóng, thanh hai), hoặc gọi là biệt quái. Quẻ đơn ở dưới gọi là hạ quái, cũng gọi là nội quái (quẻ trong); quẻ đơn ở trên gọi là thượng quái, cũng gọi là ngoại quái (quẻ ngoài).
Quẻ Càn: ▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
Quẻ Càn: hào sơ, hai, ba đều là hào dương.
Quẻ Khôn: ▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
Quẻ Khôn: hào sơ, hai, ba đều là hào âm.
Quẻ Chấn: ▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
Quẻ Chấn: hào sơ là hào dương, hào hai, ba là hào âm.
Quẻ Cấn: ▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
Quẻ Cấn: hào sơ, hai là hào âm, hào ba là hào dương.
Quẻ Ly: ▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
Quẻ Ly: hào sơ là hào dương, hào hai là hào âm, hào ba là hào dương.
Quẻ Khảm: ▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
Quẻ Khảm: hào sơ là hào âm, hào hai là hào dương, hào ba là hào âm.
Quẻ Đoài: ▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
Quẻ Đoài: hào sơ, hai là hào dương, hào ba là hào âm.
Quẻ Tốn: ▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅▅▅▅ một mặt lưng, hai mặt chữ.
▅▅ ▅▅ hai mặt lưng, một mặt chữ.
Quẻ Tốn: hào sơ là hào âm, hào hai, ba là hào dương.
Bảy. Tên sáu mươi tư quẻ (tên quẻ thường gồm tượng của quẻ trên, tượng của quẻ dưới, rồi đến tên riêng của quẻ; tám tượng là: Càn – Trời, Khôn – Đất, Chấn – Sấm, Tốn – Gió, Khảm – Nước, Ly – Lửa, Cấn – Núi, Đoài – Đầm):
Tám quẻ cung Càn: (đều thuộc Kim)
Càn vi Thiên, Thiên Phong Cấu, Thiên Sơn Độn, Thiên Địa Bĩ, Phong Địa Quan, Sơn Địa Bác, Hỏa Địa Tấn, Hỏa Thiên Đại Hữu.
Tám quẻ cung Khảm: (đều thuộc Thủy)
Khảm vi Thủy, Thủy Trạch Tiết, Thủy Lôi Truân, Thủy Hỏa Ký Tế, Trạch Hỏa Cách, Lôi Hỏa Phong, Địa Hỏa Minh Di, Địa Thủy Sư.
Tám quẻ cung Cấn: (đều thuộc Thổ)
Cấn vi Sơn, Sơn Hỏa Bí, Sơn Thiên Đại Súc, Sơn Trạch Tổn, Hỏa Trạch Khuê, Thiên Trạch Lý, Phong Trạch Trung Phu, Phong Sơn Tiệm.
Tám quẻ cung Chấn: (đều thuộc Mộc)
Chấn vi Lôi, Lôi Địa Dự, Lôi Thủy Giải, Lôi Phong Hằng, Địa Phong Thăng, Thủy Phong Tỉnh, Trạch Phong Đại Quá, Trạch Lôi Tùy.
Tám quẻ cung Tốn: (đều thuộc Mộc)
Tốn vi Phong, Phong Thiên Tiểu Súc, Phong Hỏa Gia Nhân, Phong Lôi Ích, Thiên Lôi Vô Vọng, Hỏa Lôi Phệ Hạp, Sơn Lôi Di, Sơn Phong Cổ.
Tám quẻ cung Ly: (đều thuộc Hỏa)
Ly vi Hỏa, Hỏa Sơn Lữ, Hỏa Phong Đỉnh, Hỏa Thủy Vị Tế, Sơn Thủy Mông, Phong Thủy Hoán, Thiên Thủy Tụng, Thiên Hỏa Đồng Nhân.
Tám quẻ cung Khôn: (đều thuộc Thổ)
Khôn vi Địa, Địa Lôi Phục, Địa Trạch Lâm, Địa Thiên Thái, Lôi Thiên Đại Tráng, Trạch Thiên Quải, Thủy Thiên Nhu, Thủy Địa Tỷ.
Tám quẻ cung Đoài: (đều thuộc Kim)
Đoài vi Trạch, Trạch Thủy Khốn, Trạch Địa Tụy, Trạch Sơn Hàm, Thủy Sơn Kiển, Địa Sơn Khiêm, Lôi Sơn Tiểu Quá, Lôi Trạch Quy Muội.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "Càn": đọc là qián (thanh hai), là một trong tám quẻ, tượng trưng cho trời, sự cứng mạnh, nam giới… (2) Chữ "Cấu": đọc là gòu (thanh bốn), nghĩa là gặp nhau. (3) Chữ "Độn" (dạng phồn thể viết khác): đọc là dùn (thanh bốn), nghĩa là chạy trốn, ẩn náu. (4) Chữ "Bĩ": đọc là pǐ (thanh ba), nghĩa là xấu, bế tắc không thông. (5) Chữ "Di" (trong Minh Di): đọc là yí (thanh hai), nghĩa là diệt sạch, giết hết, phá đổ nhà cửa; cũng có nghĩa bằng phẳng, bình yên. (6) Chữ "Bí": đọc là bì (thanh bốn), nghĩa là trang sức rất đẹp. (7) Chữ "Khuê": đọc là kuí (thanh hai), nghĩa là ngăn cách, chia lìa, trái ngược, không hợp. (8) Chữ "Lý": đọc là lǚ (thanh ba), nghĩa là giày, đi, giẫm, thực hiện. (9) Chữ "Phu": đọc là fú (thanh hai), nghĩa là khiến người ta tin phục. (10) Chữ "Dự": đọc là yù (thanh bốn), nghĩa là vui mừng, sung sướng, an nhàn. (11) Chữ "Hằng": đọc là héng (thanh hai), nghĩa là lâu dài, bền bỉ, bình thường, thường xuyên. (12) Chữ "Vọng": đọc là wàng (thanh bốn), nghĩa là sai trái vô lý, càn bậy, quá phận, vượt khỏi lẽ thường. (13) Chữ "Phệ Hạp": đọc là shì (thanh bốn), kè (thanh bốn), nghĩa là dùng răng cửa trên dưới cắn vật. (14) Chữ "Di": đọc là yí (thanh hai), nghĩa là nuôi dưỡng. (15) Chữ "Cổ": đọc là gǔ (thanh ba); theo truyền thuyết xưa, bỏ nhiều loài sâu độc vào một đồ đựng cho chúng ăn thịt lẫn nhau, con sâu độc cuối cùng còn sống gọi là cổ, dùng bỏ vào thức ăn để hại người. (16) Chữ "Đỉnh": đọc là dǐng (thanh ba), là đồ nấu thời xưa, có ba chân hai tai; cũng ví với sự to lớn. (17) Chữ "Hoán": đọc là huàn (thanh bốn), nghĩa là tan tác. (18) Chữ "Tụng": đọc là sòng (thanh bốn), nghĩa là tranh cãi phải trái, kiện tụng. (19) Chữ "Khôn": đọc là kūn (thanh một), là một trong tám quẻ, tượng trưng cho đất, sự thuận theo, nữ giới… (20) Chữ "Quải": đọc là guài (thanh bốn), nghĩa là phân quyết, rẽ ra. (21) Chữ "Đoài": đọc là duì (thanh bốn), là một trong tám quẻ, tượng trưng cho đầm nước, sự vui vẻ, miệng lưỡi… (22) Chữ "Tụy": đọc là cuì (thanh bốn), nghĩa là tụ họp. (23) Chữ "Hàm": đọc là xián (thanh hai), nghĩa là cảm ứng, tất cả, vị mặn như muối. (24) Chữ "Kiển": đọc là jiǎn (thanh ba), nghĩa là không thuận lợi.
Tám. Thứ tự tám quẻ:
Càn một, Đoài hai, Ly ba, Chấn bốn, Tốn năm, Khảm sáu, Cấn bảy, Khôn tám.
Chín. Thứ tự ngũ hành:
Thủy một Hỏa hai Mộc ba Kim bốn Thổ năm
Mười. Bài ca thứ tự sáu mươi tư quẻ:
Càn, Khôn, Truân, Mông, Nhu, Tụng, Sư; Tỷ, Tiểu Súc rồi Lý, Thái, Bĩ;
Đồng Nhân, Đại Hữu, Khiêm, Dự, Tùy; Cổ, Lâm, Quan rồi Phệ Hạp, Bí;
Bác, Phục, Vô Vọng, Đại Súc, Di; Đại Quá, Khảm, Ly là đủ ba mươi (quẻ của Thượng kinh — nửa đầu Kinh Dịch).
Hàm, Hằng, Độn rồi đến Đại Tráng; Tấn với Minh Di, Gia Nhân, Khuê;
Kiển, Giải, Tổn, Ích, Quải, Cấu, Tụy; Thăng, Khốn, Tỉnh, Cách, Đỉnh, Chấn nối theo;
Cấn, Tiệm, Quy Muội, Phong, Lữ, Tốn; Đoài, Hoán, Tiết rồi đến Trung Phu;
Tiểu Quá, Ký Tế cùng Vị Tế, ấy là ba mươi tư quẻ của Hạ kinh (nửa sau Kinh Dịch).
Mười một. Bài ca loại tượng của tám quẻ theo Hệ từ (Hệ từ truyện: một thiên giải thích trong Kinh Dịch):
Càn là vua, là đầu và là ngựa; quẻ thuộc lão dương, thể cứng mạnh đến cùng cực. Khảm tuy là tai lại cũng là lợn; Cấn là tay, là chó, là con trai út — rõ như vậy. Quẻ Chấn chỉ là rồng và chân; ba quẻ (Khảm, Cấn, Chấn) đều gọi là thiếu dương. Dương cứng đến tột cùng thì phải nhờ âm giúp; nhờ đó biết tạo hóa không dễ đo lường.
Khôn là bề tôi, là bụng và là bò; quẻ thuộc lão âm, thể mềm thuận đến cùng cực. Ly tuy là mắt lại cũng là chim trĩ; Đoài là miệng, là dê, thuộc về con gái. Quẻ Tốn chỉ là gà và đùi; ba quẻ thiếu âm (Ly, Đoài, Tốn) đều đi cùng nhau. Âm mềm đến tột cùng thì phải nhờ dương giúp; muôn hình tượng gom lại không gì không đủ.
Mười hai. Mười thiên can (mười ký hiệu: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, dùng cùng địa chi để ghi thời gian):
Giáp, Ất là Mộc phương đông; Bính, Đinh là Hỏa phương nam; Mậu, Kỷ là Thổ ở giữa; Canh, Tân là Kim phương tây; Nhâm, Quý là Thủy phương bắc.
Mười ba. Mười hai địa chi (mười hai ký hiệu: Tý, Sửu, Dần… Hợi, dùng ghi thời gian và gắn với hành, con vật):
Tý thuộc Thủy, con chuột; Sửu thuộc Thổ, con trâu; Dần thuộc Mộc, con hổ; Mão thuộc Mộc, con thỏ; Thìn thuộc Thổ, con rồng; Tỵ thuộc Hỏa, con rắn; Ngọ thuộc Hỏa, con ngựa; Mùi thuộc Thổ, con dê; Thân thuộc Kim, con khỉ; Dậu thuộc Kim, con gà; Tuất thuộc Thổ, con chó; Hợi thuộc Thủy, con lợn.
Mười bốn. Bài ca nạp giáp (phép gán thiên can và địa chi vào từng hào của quẻ): (cách làm xem chi tiết ở phần hình hào của từng quẻ phía sau)
Càn thuộc Kim, trong là Giáp Tý, ngoài là Nhâm Ngọ, [Tý Dần Thìn Ngọ Thân Tuất]; Khảm thuộc Thủy, trong là Mậu Dần, ngoài là Mậu Thân, [Dần Thìn Ngọ Thân Tuất Tý];
Cấn thuộc Thổ, trong là Bính Thìn, ngoài là Bính Tuất, [Thìn Ngọ Thân Tuất Tý Dần]; Chấn thuộc Mộc, trong là Canh Tý, ngoài là Canh Ngọ, [Tý Dần Thìn Ngọ Thân Tuất];
Tốn thuộc Mộc, trong là Tân Sửu, ngoài là Tân Mùi, [Sửu Hợi Dậu Mùi Tỵ Mão]; Ly thuộc Hỏa, trong là Kỷ Mão, ngoài là Kỷ Dậu, [Mão Sửu Hợi Dậu Mùi Tỵ];
Khôn thuộc Thổ, trong là Ất Mùi, ngoài là Quý Sửu, [Mùi Tỵ Mão Sửu Hợi Dậu]; Đoài thuộc Kim, trong là Đinh Tỵ, ngoài là Đinh Hợi, [Tỵ Mão Sửu Hợi Dậu Mùi];
Lời chú nhỏ dưới mỗi câu của bài quyết bên phải (tức phía trên; phần trong ngoặc vuông), phàm người học đều nên đọc thuộc. Khi gán thì đi từ dưới lên trên, giống hệt cách vẽ hào quẻ.
Mười lăm. Bài ca an thế, ứng (thế: hào đại diện cho bản thân người hỏi hay việc của mình; ứng: hào đại diện cho đối phương hay phía bên kia):
Quẻ đứng đầu mỗi cung, thế ở hào sáu, (nói về tám quẻ thuần, thế đều ở hào thứ sáu.)
Từ đó trở xuống bắt đầu từ hào sơ lần lượt đi lên, (như quẻ thứ hai của mỗi cung thì thế ở hào sơ, quẻ thứ ba thì thế ở hào hai, các quẻ khác suy ra.)
Tám quẻ du hồn thế đặt ở hào bốn, (quẻ thứ bảy của mỗi cung gọi là du hồn — "hồn đi lang thang", thế ở hào bốn.)
Tám quẻ quy hồn thế ở hào ba. (quẻ thứ tám của mỗi cung là quy hồn — "hồn trở về", thế ở hào ba.)
Thế ở hào sơ thì ứng ở hào bốn, thế ở hào hai thì ứng ở hào năm, thế ở hào ba thì ứng ở hào sáu, thế ở hào bốn thì ứng ở hào sơ, thế ở hào năm thì ứng ở hào hai, thế ở hào sáu thì ứng ở hào ba.
Ví như quẻ Càn: thế ở hào sáu, ứng ở hào ba; quẻ Cấu thì thế ở hào sơ, ứng ở hào bốn; quẻ Độn thế ở hào hai, ứng ở hào năm; các quẻ Bĩ, Quan, Bác đều theo thứ tự ấy, mỗi quẻ tiến lên một bậc. Đến quẻ Tấn thì không được lên đến hào sáu, mà lùi xuống đặt ở hào bốn, ứng ở hào sơ, đó là quẻ du hồn. Đến quẻ Đại Hữu lại lùi xuống một hào, thế ở hào ba, ứng ở hào sáu, là quẻ quy hồn. Các quẻ trong các cung đều theo lệ này mà suy.
Hổ Dịch chú: Bài ca quyết này là quy định vị trí đặt hào thế và hào ứng trong quẻ sáu hào. Tức là: quẻ đầu của tám cung, hào thế đặt ở hào sáu, tức hào thượng, hào ứng đặt ở hào ba; quẻ thứ hai hào thế đặt ở hào sơ, hào ứng ở hào bốn; quẻ thứ ba hào thế ở hào hai, hào ứng ở hào năm; quẻ thứ tư hào thế ở hào ba, hào ứng ở hào thượng; quẻ thứ năm hào thế ở hào bốn, hào ứng ở hào sơ; quẻ thứ sáu hào thế ở hào năm, hào ứng ở hào hai; quẻ thứ bảy (du hồn) hào thế ở hào bốn, hào ứng ở hào sơ; quẻ thứ tám (quy hồn) hào thế ở hào ba, hào ứng ở hào thượng. Dưới đây lấy tám quẻ cung Càn làm ví dụ:
Cung Càn: Càn vi Thiên (quẻ đầu)
▅▅▅▅▅ thế
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ ứng
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
Quẻ thứ nhất: hào thế đặt ở hào thượng, hào ứng đặt ở hào ba;
Cung Càn: Thiên Phong Cấu
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ ứng
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ thế
Quẻ thứ hai: hào thế đặt ở hào sơ, hào ứng đặt ở hào bốn;
Cung Càn: Thiên Sơn Độn
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ ứng
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ thế
▅▅ ▅▅
Quẻ thứ ba: hào thế đặt ở hào hai, hào ứng đặt ở hào năm;
Cung Càn: Thiên Địa Bĩ
▅▅▅▅▅ ứng
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ thế
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅
Quẻ thứ tư: hào thế đặt ở hào ba, hào ứng đặt ở hào thượng;
Cung Càn: Phong Địa Quan
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ thế
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅ ứng
Quẻ thứ năm: hào thế đặt ở hào bốn, hào ứng đặt ở hào sơ;
Cung Càn: Sơn Địa Bác
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅ thế
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅ ứng
▅▅ ▅▅
Quẻ thứ sáu: hào thế đặt ở hào năm, hào ứng đặt ở hào hai;
Cung Càn: Hỏa Địa Tấn (quẻ du hồn)
▅▅▅▅▅
▅▅ ▅▅
▅▅▅▅▅ thế
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅
▅▅ ▅▅ ứng
Quẻ thứ bảy: hào thế đặt ở hào bốn, hào ứng đặt ở hào sơ;
Cung Càn: Hỏa Thiên Đại Hữu (quẻ quy hồn)
▅▅▅▅▅ ứng
▅▅ ▅▅
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅ thế
▅▅▅▅▅
▅▅▅▅▅
Quẻ thứ tám: hào thế đặt ở hào ba, hào ứng đặt ở hào thượng.
Các quẻ của những cung khác, đặt hào thế và hào ứng cũng theo cách này.
Mười sáu. Câu quyết an thân (đặt "thân": hào tượng trưng cho bản thể, thân thể của sự việc):
Hào thế mang chi Tý hay Ngọ thì thân ở hào sơ; thế mang Sửu hay Mùi thì thân ở hào hai; thế mang Dần hay Thân thì thân ở hào ba; thế mang Mão hay Dậu thì thân ở hào bốn; thế mang Thìn hay Tuất thì thân ở hào năm; thế mang Tỵ hay Hợi thì thân ở hào sáu.
Hổ Dịch chú: Đây là nguyên tắc dựa vào hào thế để xác định "thế quái thân" (thân của quẻ tính theo địa chi của hào thế). Cách này ngày nay rất ít dùng; người học cần chú ý, đừng nhầm lẫn với "nguyệt quái thân" (thân của quẻ tính theo tháng).
Mười bảy. Câu quyết khởi nguyệt quái thân:
Thế là âm thì bắt đầu đếm từ tháng Ngọ (tháng năm), thế là dương thì bắt đầu từ tháng Tý (tháng Tý tức là tháng mười một); muốn biết được ý trong quẻ, đếm từ hào sơ lên đến hào thế mới đúng.
Xem hào thế: là hào Giao hay Sách thì là âm, là hào Trùng hay Đơn thì là dương. Đều đếm từ hào sơ lên đến hào thế thì biết là quẻ của tháng nào, đó chính là quái thân. Gặp thần tốt chiếu đến thì tốt, gặp sát dữ khắc hại thì xấu. Ví như quẻ Càn, hào thế là Đơn, thì lấy tháng mười một đặt ở hào sơ mà đếm lên, đến hào thế ở hào sáu là tháng tư, tức là quẻ tháng tư. Lại như quẻ Minh Di, hào thế là Sách, thì từ hào sơ đếm bắt đầu bằng tháng năm, đến hào thế là tháng tám, tức là quẻ tháng tám.
Hổ Dịch chú: Đây là nguyên tắc đặt nguyệt quái thân. Trước hết xác định hào thế là hào âm hay hào dương. Nếu hào thế là hào dương thì bắt đầu từ hào sơ đếm là Tý, hào hai là Sửu, hào ba là Dần, hào bốn là Mão, hào năm là Thìn, hào sáu là Tỵ. Hào thế ở hào sơ thì quái thân là hào Tý; ở hào hai là hào Sửu, ở hào ba là hào Dần, ở hào bốn là hào Mão, ở hào năm là hào Thìn, ở hào sáu là hào Tỵ; xem trong quẻ hào nào mang chi đó thì đặt nguyệt quái thân vào hào ấy. Nếu hào thế là hào âm thì bắt đầu từ hào sơ đếm là Ngọ, hào hai là Mùi, hào ba là Thân, hào bốn là Dậu, hào năm là Tuất, hào sáu là Hợi. Hào thế ở hào sơ thì nguyệt quái thân là hào Ngọ; ở hào hai là hào Mùi, ở hào ba là hào Thân, ở hào bốn là hào Dậu, ở hào năm là hào Tuất, ở hào sáu là hào Hợi; xem trong quẻ hào nào mang chi đó thì đặt nguyệt quái thân vào hào ấy.
Kèm theo: Ví dụ quẻ có hào thế là hào âm:
Cung Càn: Thiên Địa Bĩ (quẻ lục hợp: quẻ mà các hào trong và ngoài từng cặp mang địa chi hợp nhau)
▅▅▅▅▅ Phụ mẫu Nhâm Tuất Thổ ứng
▅▅▅▅▅ Huynh đệ Nhâm Thân Kim quái thân
▅▅▅▅▅ Quan quỷ Nhâm Ngọ Hỏa
▅▅ ▅▅ Thê tài Ất Mão Mộc thế
▅▅ ▅▅ Quan quỷ Ất Tỵ Hỏa
▅▅ ▅▅ Phụ mẫu Ất Mùi Thổ
Quẻ này hào thế ở hào thứ ba, là hào âm. Theo nguyên tắc "thế âm thì bắt đầu từ tháng Ngọ", từ hào sơ đếm là Ngọ, hào hai đếm là Mùi, hào ba đếm là Thân, đến đây đã đếm tới hào thế, vậy phải lấy hào Thân làm nguyệt quái thân. Hào Thân của quẻ này ở hào thứ năm, cho nên nguyệt quái thân đặt ở hào Thân thứ năm.
Cung Càn: Thiên Phong Cấu
▅▅▅▅▅ Phụ mẫu Nhâm Tuất Thổ
▅▅▅▅▅ Huynh đệ Nhâm Thân Kim
▅▅▅▅▅ Quan quỷ Nhâm Ngọ Hỏa ứng quái thân
▅▅▅▅▅ Huynh đệ Tân Dậu Kim
▅▅▅▅▅ Tử tôn Tân Hợi Thủy
▅▅ ▅▅ Phụ mẫu Tân Sửu Thổ thế
Quẻ này hào thế ở hào sơ, là hào âm. Theo nguyên tắc "thế âm thì bắt đầu từ tháng Ngọ", từ hào sơ đếm là Ngọ, hào sơ chính là hào thế, vậy phải lấy hào Ngọ làm nguyệt quái thân. Hào Ngọ của quẻ này ở hào thứ tư, cho nên nguyệt quái thân đặt ở hào Ngọ thứ tư.
Ví dụ quẻ có hào thế là hào dương:
Cung Khảm: Trạch Hỏa Cách
▅▅ ▅▅ Quan quỷ Đinh Mùi Thổ
▅▅▅▅▅ Phụ mẫu Đinh Dậu Kim
▅▅▅▅▅ Huynh đệ Đinh Hợi Thủy thế
▅▅▅▅▅ Huynh đệ Kỷ Hợi Thủy
▅▅ ▅▅ Quan quỷ Kỷ Sửu Thổ
▅▅▅▅▅ Tử tôn Kỷ Mão Mộc ứng quái thân
Quẻ này hào thế ở hào thứ tư, là hào dương. Theo nguyên tắc "thế dương thì bắt đầu từ tháng Tý", từ hào sơ đếm là Tý, hào hai đếm là Sửu, hào ba đếm là Dần, hào bốn đếm là Mão, đến đây đã đếm tới hào thế, vậy phải lấy hào Mão làm nguyệt quái thân. Hào Mão của quẻ này ở hào sơ, cho nên nguyệt quái thân đặt ở hào Mão ở hào sơ.
Cách đặt nguyệt quái thân của các quẻ khác theo cách này.
Mười tám. Câu quyết khởi lục thần (sáu vị thần gán vào sáu hào theo can của ngày gieo quẻ, dùng để đoán tính chất sự việc):
Ngày Giáp, Ất khởi từ Thanh Long (rồng xanh); ngày Bính, Đinh khởi từ Chu Tước (chim sẻ đỏ); ngày Mậu khởi từ Câu Trần; ngày Kỷ khởi từ Đằng Xà (rắn bay); ngày Canh, Tân khởi từ Bạch Hổ (hổ trắng); ngày Nhâm, Quý khởi từ Huyền Vũ (rùa đen). (Đều xếp từ dưới lên trên.)
Ví dụ kèm theo: Nay lấy các ngày Giáp, Ất, Bính, Đinh làm mẫu, còn lại theo đó mà suy:
Hào sơ Hào hai Hào ba Hào bốn Hào năm Hào sáu
Ngày Giáp, Ất: Thanh Long Chu Tước Câu Trần Đằng Xà Bạch Hổ Huyền Vũ
Ngày Bính, Đinh: Chu Tước Câu Trần Đằng Xà Bạch Hổ Huyền Vũ Thanh Long
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "Đằng": đọc là téng (thanh hai). Đằng xà là một loài rắn biết bay được ghi trong sách xưa. Trong sách bói toán, chữ này cũng có khi viết bằng những chữ "đằng" khác (cùng âm, khác mặt chữ).
Giải thích: "Huyền Vũ" có sách viết là "Nguyên Vũ", ý nghĩa như nhau.
Hổ Dịch chú: Lục thần cũng gọi là lục thú (sáu con thú). Bài ca quyết này là cách gán lục thần vào sáu hào. Ví như "Giáp Ất khởi Thanh Long", nghĩa là gieo quẻ vào ngày có thiên can là Giáp hoặc Ất thì bắt đầu từ hào sơ gán Thanh Long, hào hai gán Chu Tước, hào ba gán Câu Trần, hào bốn gán Đằng Xà, hào năm gán Bạch Hổ, hào sáu gán Huyền Vũ. Các câu "Bính Đinh khởi Chu Tước, ngày Mậu khởi Câu Trần, ngày Kỷ khởi Đằng Xà, Canh Tân khởi Bạch Hổ, Nhâm Quý khởi Huyền Vũ" cũng theo cách đó.
Mười chín. Bài ca phi thần, phục thần (phi thần: hào hiện ra trong quẻ; phục thần: hào ẩn nấp bên dưới, lấy từ quẻ đầu cung, dùng khi trong quẻ thiếu loại hào cần xem):
Càn, Khôn qua lại đổi cho nhau; Cấn, Đoài tìm ở hai bên; Chấn, Tốn rút lấy của nhau; Khảm, Ly chuyền trao cho nhau.
Phục thần của quẻ Càn thì tìm ở quẻ Khôn, phục thần của quẻ Khôn thì lấy ở quẻ Càn. Hai cung đổi lẫn cho nhau; sáu cung còn lại cũng y như lệ này.
Ví như sáu hào của quẻ Càn là: Tý, Dần, Thìn, Ngọ, Thân, Tuất; phục thần của nó dùng quẻ Khôn: Mùi, Tỵ, Mão, Sửu, Hợi, Dậu.
Lại như quẻ Thiên Phong Cấu, ba hào ngoài là của cung mình hiện ra, không cần xem phục thần; ba hào trong là từ cung Tốn đến, mới cần xét đến cung gốc: Tý, Dần, Thìn ẩn dưới Sửu, Hợi, Dậu. Đến các quẻ Phong Địa Quan, Sơn Địa Bác, Hỏa Địa Tấn, cả quẻ trong lẫn quẻ ngoài đều là cung khác, nên sáu hào của cung gốc đều ẩn nấp bên dưới. Đến quẻ quy hồn Hỏa Thiên Đại Hữu thì ba hào ngoài là ẩn nấp, ba hào trong là hiện ra. Các quẻ thuộc những cung khác có thể suy theo loại này.
Phàm xem phục thần là vì dụng hào (hào chủ về việc đang hỏi) không có mặt trong quẻ, hoặc bị xung, bị khắc, bất đắc dĩ mới phải lần tìm nó. Người học tự nên linh hoạt, không được câu nệ.
Hai mươi. Bài ca các quẻ không đủ các loại hào:
Thử bàn các quẻ Thái, Phục, Quải, Nhu, Lữ, suy thêm Đỉnh, Giải, Đại Súc, Dự, Bí; mười quẻ này vốn không có Phụ mẫu, nếu bói về cha mẹ thì không thích hợp. Mười quẻ trên không có hào Phụ mẫu.
Lại có Quan, Bác, Hằng, Thăng, Tỉnh, Đại Quá, sáu quẻ thiếu Huynh đệ; nếu xem về anh em thì rất nên kiêng, dù không có họa lớn cũng chủ tai nạn nguy hiểm. Sáu quẻ trên không có hào Huynh đệ.
Độn, Lý, Cấu, Trung Phu, Tiệm, Khiêm, Hoán, Truân, Khuê, Ký Tế, Cách, Minh Di, Tiểu Quá, Hàm, Mông cùng quẻ Kiển, mười sáu quẻ này thiếu Thê tài. Mười sáu quẻ trên không có hào Thê tài.
Không có Tử tôn cũng có mười sáu quẻ: hai quẻ "Quá" (Đại Quá, Tiểu Quá), Bĩ, Cổ cùng Di, Tùy, Đại Súc, Bí, Quan, Trung Phu, Tỉnh, Độn, Thăng, Quy Muội, Tấn, Tổn. Mười sáu quẻ trên không có hào Tử tôn.
Các quẻ Tiểu Súc, Vị Tế, Gia Nhân, lại gặp Lữ, Tụng, Hoán, Ích, Di; trong tám quẻ ấy đều không có Quỷ, cầu làm quan hay đi yết kiến người quyền quý sao mà hợp được. Tám quẻ trên không có hào Quan quỷ.
Hai mươi mốt. Bài ca các quẻ có đủ năm loại hào:
Những quẻ có đủ cả năm loại hào, có hai mươi quẻ, xin báo cho anh biết:
Tám quẻ thuần, Tiết, Phong và Đại Hữu, Tỷ, Lâm, Vô Vọng, Đại Tráng, Sư,
Quẻ Tụy, Phệ Hạp, Đồng Nhân, Khốn; xem về tài, quan, cha mẹ, con cái, anh em đều thích hợp.
Hai mươi hai. Bài ca tám quẻ du hồn:
Minh Di với Di, Tấn, Nhu, Tụng cùng Trung Phu, Tiểu Quá với Đại Quá; quẻ du hồn thì ứng ở hào sơ.
Hai mươi ba. Bài ca tám quẻ quy hồn:
Quy Muội cùng Đồng Nhân, Sư, Tùy, Cổ, Tiệm nối nhau, Tỷ lại thêm Đại Hữu: tám quẻ ấy là quy hồn.
Hai mươi bốn. Bài ca dựa vào năm để tìm can chi của tháng:
Năm Giáp, Kỷ thì tháng đầu là Bính; năm Ất, Canh thì tháng đầu là Mậu; năm Bính, Tân thì bắt đầu từ Canh; năm Đinh, Nhâm thì từ Nhâm mà đi xuôi; còn năm Mậu, Quý bắt đầu từ đâu? Cứ tìm ở Giáp Dần là được.
Ví như năm Giáp, năm Kỷ thì tháng giêng là tháng Bính Dần, tháng hai là tháng Đinh Mão, cứ thế lần lượt xuôi đi. Năm Ất, năm Canh thì tháng giêng là tháng Mậu Dần, tháng hai là tháng Kỷ Mão. Còn lại theo đó mà suy.
Hai mươi lăm. Bài ca dựa vào ngày để tìm can chi của giờ:
Ngày Giáp, Kỷ thì giờ đầu vẫn thêm Giáp; ngày Ất, Canh thì Bính làm đầu; ngày Bính, Tân bắt đầu từ Mậu; ngày Đinh, Nhâm thì ở Canh Tý; ngày Mậu, Quý bắt đầu từ đâu? Nhâm Tý là đường đúng.
Ví như ngày Giáp, ngày Kỷ thì bắt đầu từ giờ Giáp Tý; ngày Ất, ngày Canh thì bắt đầu từ giờ Bính Tý. Các trường hợp khác cứ theo lệ mà suy.
Hai mươi sáu. Cách định giờ Dần (giờ Dần: khoảng từ 3 đến 5 giờ sáng):
Tháng giêng, tháng chín: hết điểm thứ hai của canh năm (đêm chia làm năm canh, mỗi canh chia làm năm điểm); tháng hai, tháng tám: điểm thứ tư canh năm vừa dứt; tháng ba, tháng bảy: trời vừa hửng sáng là giờ Dần; tháng tư, tháng sáu: mặt trời mọc chính là giờ Dần, không khác; tháng năm: lúc mặt trời đã lên cao ba trượng (trượng: đơn vị đo dài, khoảng hơn ba mét) (?); tháng mười, tháng mười hai: điểm hai canh tư; giữa mùa đông (tức tháng mười một) vừa tới đầu canh tư đã là giờ Dần, anh nên ghi nhớ.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video