Bốc phệ toàn thư (Bộ sách đầy đủ về bói toán), quyển thứ mười — Hoàng kim sách (Sách vàng), phần ba
Chín. Bệnh tật:
Con người, ai mà chẳng có lúc gặp điều bất thường; bệnh tật đến lúc nào không ai lường trước được. Việc gì là lớn? Sống chết là việc lớn.
Xem bệnh thì lấy hào Quan (tức hào Quan Quỷ; "hào" là mỗi vạch trong sáu vạch của một quẻ; trong phép bói Lục hào, mỗi hào được gán một vai theo quan hệ ngũ hành với cung của quẻ: Phụ Mẫu, Huynh Đệ, Thê Tài, Tử Tôn, Quan Quỷ; Quan Quỷ là hào "khắc" cung quẻ, khi xem bệnh thì tượng trưng cho bệnh tà) làm ác sát (thế lực hung dữ gây hại). Phàm là bệnh, chứng nặng hay nhẹ, nguyên do mắc bệnh, đều xem ở hào này. Hào độc phát (hào duy nhất động trong quẻ) cũng có thể theo cách này mà suy đoán.
Hào mang hành Hỏa (một trong ngũ hành, tức năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; mỗi hào đều mang một hành) thuộc kinh Tâm (hệ tim theo Đông y), bệnh phát sốt, họng khô, miệng ráo. Hành Thủy thuộc về bộ Thận (hệ thận theo Đông y, chủ về nước và tinh khí), bệnh sợ lạnh, ra mồ hôi trộm, di tinh. Hành Kim ứng với Phế (phổi), hành Mộc ứng với Can (gan), hành Thổ là bệnh xâm phạm Tỳ Vị (lá lách và dạ dày, tức hệ tiêu hóa). Hào suy (yếu, không được thời) thì bệnh nhẹ, hào vượng (mạnh, đang được thời) thì bệnh nặng. Hào động (hào đang biến đổi thành hào khác, có sức tác động mạnh) thì bệnh hành hạ, bức bách thân thể.
Hào Quỷ thuộc Hỏa là kinh Tâm mắc bệnh, bệnh ắt phát sốt, họng khô, miệng ráo và các chứng tương tự. Thuộc Thủy là kinh Thận mắc bệnh, bệnh ắt sợ lạnh, hoặc ra mồ hôi trộm, hoặc di tinh, bạch trọc (nước tiểu đục trắng hoặc chảy dịch trắng) và các chứng tương tự. Thuộc Kim là kinh Phế mắc bệnh, chứng ắt là ho hắng, hư yếu hụt hơi, hoặc khó thở và các chứng tương tự. Thuộc Mộc là kinh Can mắc bệnh, chứng ắt là cảm phong hàn (nhiễm gió lạnh), tay chân khó chịu và các chứng tương tự. Thuộc Thổ là kinh Tỳ mắc bệnh, ắt là người yếu da vàng, phù nề, hoặc bệnh ôn dịch, bệnh thời khí (bệnh lây lan theo mùa) và các chứng tương tự.
Nếu hào Quỷ suy yếu thì bệnh ắt nhẹ, vượng thì ắt nặng. Hào yên tĩnh thì người bệnh nằm yên ổn; hào động thì người bệnh bị hành hạ, nóng nảy bứt rứt.
Nếu quẻ thuộc cung Khảm (64 quẻ được chia thành tám "cung", mỗi cung đứng đầu bởi một trong tám quẻ gốc; Khảm tượng nước) thì bụng giữa đầy trướng, huyết hư (máu kém) kèm thấp độc (độc do ẩm thấp). Nếu gặp quẻ Ly (tượng lửa) thì bên trong hư yếu, mắt đỏ và nước tiểu vàng.
Tượng quẻ Khảm là giữa đầy (vạch giữa liền, hai vạch ngoài đứt), nên chủ về bụng giữa đầy trướng. Tượng quẻ Ly là giữa rỗng (vạch giữa đứt, hai vạch ngoài liền), nên chủ về bên trong hư yếu. Tuy vậy, cung Khảm thuộc Thủy: Quỷ Hỏa chủ huyết hư, Quỷ Thủy chủ thấp độc. Cung Ly thuộc Hỏa: Quan Hỏa chủ mắt đỏ, Quỷ Thủy chủ nước tiểu vàng.
Khôn là bụng, Càn là đầu; Đoài thì ắt là hầu phong (họng sưng đau) và ho hắng. Cấn là chân, Chấn là tay; Tốn thì phải là bại liệt và trường phong (chứng đi ngoài ra máu).
Quỷ ở cung Khôn thì trong bụng có bệnh. Quỷ Hỏa thì ắt mắc ung nhọt trong bụng. Quỷ Thủy thì trong bụng đau. Nếu động biến ra hào Thê Tài, hoặc hào Tài biến ra Quỷ Thủy, ắt mắc tả lỵ. Quỷ Thổ thì là khối u cục trong bụng, thức ăn tích lại không tiêu, hoặc chứng sa trướng (bụng chướng do trúng khí độc), cổ trướng (bụng to báng nước). Quỷ Mộc thì đau quặn ruột cấp tính, hoặc ruột già có bệnh. Quỷ Kim thì đau mạn sườn: ở phía trên thì đau ngực và hoành cách; ở phía dưới thì đau lưng.
Đây là cách đoán khi Quỷ ở cung Khôn; các quẻ khác cứ theo đó mà suy.
Đằng Xà thì tim hay hoảng sợ; Thanh Long thì là do rượu chè, sắc dục quá độ; Câu Trần thì sưng phù, trướng bụng; Chu Tước thì nói năng điên cuồng (Đằng Xà, Thanh Long, Câu Trần, Chu Tước, Bạch Hổ, Huyền Vũ là "lục thần", sáu vị thần được gán lần lượt vào sáu hào tùy theo ngày xem quẻ). Bạch Hổ thì có thương tổn, nếu là phụ nữ thì băng huyết, choáng ngất do mất máu; Huyền Vũ thì buồn rầu uất ức, nếu là đàn ông thì là âm chứng (bệnh thuộc về hàn, liên quan đến đường sinh dục) và âm hư (thiếu tân dịch, âm khí suy kém).
Quỷ mang Đằng Xà thì ngồi nằm không yên, tâm thần bất định. Quỷ mang Thanh Long thì rượu chè sắc dục quá độ, gầy yếu không còn sức. Quỷ mang Câu Trần thì bụng no đầy, sưng phù, tỳ vị không điều hòa. Quỷ mang Chu Tước thì nói năng cuồng loạn, mình nóng mặt đỏ. Quỷ mang Bạch Hổ thì do ngã, xô xát đánh nhau mà tổn gân hại xương; phụ nữ thì băng huyết, choáng do mất máu, các chứng sau khi sinh; vì Bạch Hổ là thần chủ về máu. Quỷ mang Huyền Vũ thì sắc dục quá mức, buồn bực trong lòng; nếu ở bản cung (cung gốc của quẻ) thì chủ âm hư; nếu biến ra Tử Tôn thì đàn ông ắt bị liệt dương; vì Huyền Vũ cũng là thần của sự mờ tối, lén lút. Nên linh hoạt mà biến thông.
Quỷ ẩn trong quẻ thì bệnh đến mà không hay biết;
Xem bệnh mà gặp Quỷ của bản cung xuất hiện và động, thì ngay khi mới mắc bệnh đã biết rõ nguồn gốc. Nếu Quan Quỷ của bản cung không xuất hiện, mà Quan Quỷ của cung khác (như quẻ biến thuộc cung khác) lại xuất hiện, thì bệnh ắt đã ẩn lâu trong người, nay nhân thất tình (bảy loại cảm xúc: mừng, giận, lo, nghĩ, buồn, sợ, kinh) và tứ khí (khí bốn mùa: nóng, lạnh, ẩm, gió…) cảm nhiễm mà phát ra.
Nếu cả bản cung lẫn cung khác đều không có Quan Quỷ, ắt là mắc bệnh ngấm ngầm, lúc đầu không biết do đâu. Các quẻ Minh Di, Quán, Bí, Nhu, Lâm rất kỵ hào Thế (hào đại diện cho người xem quẻ) và Quái Thân (hào "thân" của quẻ, đại diện cho thể của sự việc) vào Mộ (giai đoạn "Mộ" trong vòng Trường sinh, tức hành khí bị chôn vùi, giam hãm); các quẻ Đại Súc, Phong, Đồng Nhân, Cổ, Quải chớ gặp hào Tài và hào Quỷ cùng động.
Quan ẩn dưới hào Thế thì bệnh lại phát như trước.
Hào Quan Quỷ của bản cung phục (ẩn, không hiện trên mặt quẻ mà nằm dưới một hào hiện) dưới hào Thế, ắt là bệnh cũ tái phát. Nếu Quỷ phục không làm hại dụng hào (hào chủ về người hay việc được hỏi), mà dụng hào lại bị hào Thế khắc, thì hôm trước bệnh nhẹ, hôm nay lại nặng. Nếu Quỷ phục hình (một kiểu quan hệ gây tổn hại giữa các địa chi) hại dụng hào, mà dụng hào lại được hào Thế sinh phù (sinh ra, nâng đỡ), thì hôm trước bệnh nặng, hôm nay nhẹ. Dụng hào: như xem bệnh cho vợ thì xem hào Thê Tài, và tương tự.
Nếu ẩn dưới Thê Tài, ắt là do đói no thất thường; nếu ẩn dưới Phúc Đức (tức Tử Tôn), ắt là do say rượu, ham mê dâm dục. Ẩn dưới Phụ Mẫu là do lao lực mà tổn thương; dưới Huynh Đệ là do khí uất và ăn uống xâm hại.
Quỷ ẩn dưới Tài, ắt là ăn uống không điều độ, đói no thất thường; hoặc khởi nguồn từ chuyện tiền của, hoặc vì đàn bà mà sinh bệnh. Quỷ ẩn dưới Tử Tôn, ắt là uống rượu quá độ, hoặc buông thả chuyện phòng the; mùa hè có khi nằm ngủ ngoài trời, hóng gió mát quá mức; mùa đông có khi bị nóng quá, mặc áo lông, áo lụa quá dày; hoặc do dùng quá nhiều thuốc tu luyện, bồi dưỡng tinh khí. Quỷ ẩn dưới Phụ Mẫu, ắt là lao tâm lao lực, lo nghĩ hao tổn tinh thần; hoặc do động thổ xây sửa nhà cửa, hoặc vì bậc trưởng thượng mà sinh bệnh. Quỷ ẩn dưới Huynh Đệ, ắt là do cãi cọ tranh giành, thức ăn đình trệ, nhiễm khí uất; hoặc bị người nguyền rủa, hoặc do cờ bạc, tranh giành tiền của mà sinh bệnh.
Quan biến ra Quan thì có hai bệnh mới và cũ; Quỷ biến ra Quỷ thì bệnh biến đổi trăm đường.
Quan Quỷ của bản cung lại phục dưới Quan Quỷ của cung khác, ắt là bệnh cũ; hoặc vì bệnh cũ không giữ gìn cẩn thận mà biến sinh chứng khác; hoặc có cả hai thứ bệnh mới và cũ.
Nếu gặp Quỷ biến ra Quỷ thì bệnh lúc tăng lúc giảm; hoặc chứng bệnh biến đổi, hoặc thuốc men lộn xộn, hoặc nóng lạnh thất thường.
Biến ra Văn Thư (tức Phụ Mẫu) ở hào thứ năm thì là gặp mưa giữa đường; biến thành Huynh Đệ ở hào thứ ba thì là bị trúng gió trong phòng.
Quỷ biến ra Phụ Mẫu, ắt là mắc bệnh ở nơi xây sửa nhà cửa. Nếu ở hào năm và thuộc Thủy, thì là dầm mưa giữa đường mà mắc bệnh. Nếu biến ra Huynh Đệ, ắt là vì cãi cọ mà uất khí, hoặc là do ăn uống tổn thương. Nếu ở hào ba và thuộc Mộc, ắt là trong phòng cởi áo để hở mình, cảm phong hàn mà ra. Nếu biến ra Tử Tôn, thì là do ở chùa chiền, đạo quán, hoặc do đánh cá, săn bắn, vui chơi mà ra. Nếu biến ra hào Tài, phần nhiều là do ăn uống tổn thương, hoặc do vợ con, tôi tớ, hoặc do buôn bán giao dịch mà sinh bệnh. Các hào lục thân (các vai Phụ Mẫu, Huynh Đệ, Thê Tài, Tử Tôn…) nói trên biến ra hào Quỷ thì cũng theo đó mà đoán.
Quỷ ở bản cung là mắc bệnh ở nhà, ở phần dưới thì ắt là nội thương (bệnh từ bên trong cơ thể sinh ra); ở quẻ khác là nhiễm tai họa ở nơi khác, ở phần trên thì ắt là ngoại cảm (bệnh do khí bên ngoài xâm nhập).
Quỷ ở bản cung thì mắc bệnh trong nhà. Ở ba hào dưới (nội quái), ắt là chứng nội thương; nếu không thì bệnh cũng ở bên trong. Quan ở ngoại quái (ba hào trên), thì mắc bệnh ở phương xa. Nếu lại ở ba hào trên, ắt là ngoại cảm phong tà (bị gió độc xâm nhập); nếu không thì cũng là chứng ngoại khoa (bệnh ngoài da, mụn nhọt, thương tích). Trên dưới đều có Quỷ thì nội thương kèm ngoại cảm, chứng bệnh không chỉ một.
Trên thực dưới không thì đêm nhẹ ngày nặng;
Quỷ ở nội quái thì bệnh ắt nặng về đêm; Quỷ ở ngoại quái thì bệnh ắt nặng ban ngày; trong ngoài đều có Quỷ thì ngày đêm đều không nhẹ.
Nếu trong quẻ tuy có hai Quỷ, nhưng một vượng một không (rỗng, mất lực), hoặc một động một tĩnh, ắt là ngày nhẹ đêm nặng, hoặc ngày nặng đêm nhẹ; chia theo trên dưới mà đoán.
Hào động sinh, hào biến khắc, thì chiều nóng sáng mát.
Phàm xem quẻ, hào động là lúc đầu, hào biến (hào mới do hào động biến thành) là lúc cuối. Nếu trong quẻ hào động sinh phù dụng hào, mà hào biến hình khắc dụng hào, thì bệnh ắt sáng mát chiều nóng, hoặc ngày nhẹ đêm nặng; hào động khắc mà hào biến sinh thì đoán ngược lại. Phàm hào Quỷ biến ra hào có lợi (hào sinh giúp dụng hào), hoặc hào có lợi biến ra hào Quỷ, cũng vậy.
Thủy biến ra Hỏa, Hỏa biến ra Thủy, thì nóng lạnh qua lại;
Trong quẻ có hào Thủy động biến ra Hỏa, hoặc Hỏa động biến ra Thủy, không cứ là hào Quỷ, hễ có phạm đến hào Thế hoặc chủ tượng (hào đại diện cho người bệnh), đều là chứng nóng lạnh qua lại. Trong quẻ có cả hào Thủy và hào Hỏa cùng động, cũng vậy.
Thủy vượng Hỏa suy thì lạnh nhiều nóng ít; Thủy bị tổn thương, Hỏa được giúp, thì thường nóng, thỉnh thoảng lạnh.
Cung Khảm mà Hỏa động thì trong lạnh ngoài nóng; cung Ly mà Thủy động thì da lạnh xương nóng. Nếu lại mang nhật thần (can chi của ngày xem quẻ), ắt là bệnh sốt rét.
Trên xung dưới, dưới xung trên (xung: quan hệ đối chọi giữa hai địa chi, như Tý xung Ngọ), thì vừa cảm nhiễm bên ngoài vừa tổn thương bên trong.
Trên dưới đều có Quỷ, bệnh ắt là cảm cả trong lẫn ngoài. Cùng động hoặc cùng tĩnh thì cùng lúc mắc bệnh. Hai Quỷ tự xung nhau thì vừa cảm nhiễm liền bị tổn thương. Nếu Quỷ bên trong động xung Quỷ bên ngoài, thì nội thương trước, ngoại cảm sau; Quỷ bên ngoài động xung Quỷ bên trong, thì ngoại cảm trước, nội thương sau. Cần phân nặng nhẹ, lấy hình và hợp mà đoán là được.
Quỷ Hỏa xung hào Tài, nếu ở phía trên thì nôn ọe, hay mửa;
Tính lửa bốc lên trên, Tài là ăn uống. Cho nên xem bệnh mà gặp Quỷ Hỏa động khắc hào Tài ở ngoại quái, ắt là nôn mửa; nặng thì phản vị (ăn vào lại nôn ra), không ăn được. Nếu hào Tài mang Đằng Xà, thì nôn ra lẫn cả giun; nếu Tài ở gián hào (hai hào nằm giữa hào Thế và hào Ứng), thì là chứng tiêu khát (khát nhiều, mau đói, gầy mòn).
Quan Thủy biến ra Thổ, nếu ở phía dưới thì tiểu tiện không thông.
Quan Thủy biến ra Thổ quay lại khắc (hồi đầu khắc: hào biến quay ngược lại khắc hào động sinh ra nó), ở nội quái của bản cung, là tiểu tiện không thông; nếu thuộc âm thì là đại tiện không thông. Cung dương mà tượng âm, cung âm mà tượng dương, thì cả đại tiện lẫn tiểu tiện đều không thông. Nếu nội quái có Thủy bị khắc, động lại mang Bạch Hổ, hào dương là tiểu ra máu, hào âm là đi ngoài ra máu; vì Bạch Hổ là thần chủ về máu. Nếu mang hình thì là trĩ rò.
Nếu mắc đinh nhọt ở răng lợi, là Quỷ Kim ở cung Đoài lại liền với sát Hỏa;
Quỷ ở cung Đoài là bệnh trong miệng. Nếu Quỷ Kim biến ra Hỏa, hoặc Hỏa biến ra Quỷ Kim, ắt mắc đinh nhọt ở răng lợi. Không biến ra hào Hỏa thì là đau răng. Quỷ Kim gặp xung thì răng ắt lung lay.
Nếu sinh bệnh cước khí (chân tê yếu, phù nề), là cung Chấn có Thổ biến ra Mộc.
Quỷ ở cung Chấn thì bệnh ở chân. Mang Câu Trần thì chân ắt sưng; mang Bạch Hổ thì ắt gãy, bị thương, rách da. Quỷ Thổ biến ra Mộc thì mắc cước khí. Quỷ Mộc thì đau nhức tê bại; Quỷ Thủy ắt là thấp khí (bệnh do ẩm thấp); Quỷ Hỏa ắt chủ về mụn nhọt độc; Quỷ Kim là khớp chân, đầu gối đau, xương đau, hoặc bị dao kiếm làm thương.
Quỷ ở cung Ly biến ra Thủy, thì là đờm hỏa (chứng đờm kèm nhiệt) không còn nghi ngờ; Quan ở tượng Càn biến ra Mộc, thì đầu phong (đau đầu kinh niên) là chắc. Cung Chấn gặp Đằng Xà lại động, thì kinh hãi tim đập, điên cuồng; cung Cấn gặp Tỵ, Ngọ (hai địa chi thuộc Hỏa) lại giao trùng (hào động: "giao" là hào âm động, "trùng" là hào dương động), thì ung nhọt độc, mụn nhọt.
Quỷ ở cung Ly biến ra hào Thủy là chứng đờm hỏa; hào Thủy động biến ra Quỷ cũng vậy. Quỷ ở cung Càn biến ra hào Mộc là đầu phong, chóng mặt; hào Mộc động biến ra Quỷ cũng vậy. Chấn ở ngoại quái thì đừng đoán theo cách này, có thể nói bệnh làm ngồi nằm không yên, tâm thần hoảng hốt; vì Chấn chủ về động. Nếu lại mang Đằng Xà mà động, ắt là chứng điên cuồng, kinh giản (động kinh co giật), trẻ nhỏ thì là kinh phong (sốt cao co giật). Gặp xung thì có nạn trèo tường leo mái. Tượng Cấn là núi, vì núi cao vậy. Nếu lại gặp Quỷ Hỏa, ắt mắc ung nhọt độc. Nếu gặp biến ra Quỷ Thổ, có thể nói là các chứng phù thũng, cổ trướng. Các trường hợp còn lại cứ theo đó mà suy.
Trong quẻ không có Tài thì ăn uống không vào;
Tài chủ về ăn uống. Nếu động biến ra Quan Quỷ, bệnh ắt do rượu và ăn uống mà ra. Nếu gặp không vong (địa chi bị "rỗng" trong tuần giáp đang xét, coi như vắng mặt, mất sức) thì ăn uống không vào. Nếu không có mặt trong quẻ thì không muốn ăn uống. Tài ở Quái Thân hay hào Thế, hoặc biến ra hào Tài, thì dù bệnh nặng vẫn ăn được.
Gián hào có Quỷ thì ngực và hoành cách không thông thoáng.
Khoảng giữa hào Thế và hào Ứng (hào đối ứng với hào Thế, đại diện cho phía bên kia) chính là vùng ngực và hoành cách của người bệnh. Quan Quỷ ở đó, ắt là đầy tức nghẽn tắc. Quỷ Kim thì đau xương ngực, xương sườn; Quỷ Thổ thì đầy bụng tức bực; Quỷ Mộc thì trong lòng cồn cào nóng rát; Quỷ Thủy thì đờm ẩm (đờm và nước đọng) ứ tắc; Quỷ Hỏa thì phần nhiều là đau vùng tim. Nếu biến ra hào Tài, hoặc hào Tài biến ra Quỷ, ắt là thức ăn cũ chưa tiêu, khiến ngực và hoành cách không thông.
Quỷ ở chỗ Tuyệt mà gặp được sinh, thì bệnh đã yên rồi lại phát;
Quỷ ở hào Tử, Tuyệt (các giai đoạn "chết" và "dứt" trong vòng Trường sinh, tức rất yếu), bệnh ắt nhẹ. Nếu gặp nhật thần hay hào động sinh phù, gọi là "chỗ Tuyệt gặp sinh", bệnh ắt đã nhẹ lại nặng, sắp yên rồi lại phát.
Nếu Tài sinh Quỷ, ắt là vì ăn uống mà bệnh nặng thêm, hoặc vì lại gần gũi đàn bà vậy.
Thế suy mà vào Mộ, thì tinh thần mỏi mệt, không tỉnh táo.
Hào Thế vào Mộ thì bệnh ắt mê man. Nếu vượng tướng (đang được thời, có sức), có khí, thì chẳng qua là lười đi lại; nếu suy thì không nói không rằng, sợ sáng ưa tối, không muốn ăn, thích ngủ, ngại dậy, lười mở mắt.
Nếu lại ở cung âm, ắt là âm chứng. Dụng hào vào Mộ cũng vậy. Thế mang Quỷ mà vào Mộ, hoặc Mộ của Quỷ ở dụng hào, đều theo đó mà đoán.
Ứng mang Quỷ hợp với thân, là lây bệnh của người khác;
Hào Ứng mang Quan Quỷ, hình khắc hoặc hợp với hào Thế, mà hào Thế ở vị trí giao trùng (đang động), ắt là vì đi thăm bệnh người thân, bạn bè mà bị lây. Hào Quỷ thuộc Thổ là dịch bệnh theo mùa. Dụng hào ở hào Ứng thì ắt là nằm bệnh ở nhà người khác.
Thế mang Quan làm hại dụng hào, là tai ương ngày trước lại phát.
Đại để hào Quỷ trì Thế (nằm ngay ở hào Thế), ắt là vốn đã có gốc bệnh cũ. Nếu lại làm hại dụng hào, ắt là bệnh cũ tái phát; nếu không thì cũng khó dứt khỏi người, phải cúng bái giải hạn thì mới tốt. Quái Thân mang Quỷ cũng là bệnh cũ.
Dụng hào bị Kim làm hại, tay chân ắt đau nhức; chủ tượng bị Mộc khắc, da thịt xương cốt ắt bị tổn thương. Hỏa là kẻ thù thì mắc tai họa thở gấp, ho hắng; Thủy đến làm hại thì là chứng hoảng hốt, lơ mơ.
Trong quẻ không có Quỷ, thì lấy hào hình, xung, khắc, hại dụng hào mà đoán. Như Kim động đến khắc, thì hào Mộc bị tổn thương, các khớp tay chân đau nhức; Mộc động đến khắc, thì hào Thổ bị chế ngự, da thịt bị tổn thương. Còn lại cứ theo đó mà suy.
Hào thứ ba gặp không vong, bệnh này nên biết là mỏi lưng;
Hào thứ ba không có nguyên do (không bị động hay xung) mà tự gặp không vong, là mỏi lưng; có nguyên do mà không vong, hoặc vượng tướng mà không vong, là đau lưng; không gặp không vong mà bị hào động, nhật thần hay Quan Quỷ khắc xung, là sái lưng mà đau; động mà không vong cũng vậy. Quỷ ở hào này cũng chủ về đau lưng.
Quan làm hại hào Thượng lục (hào trên cùng), thì người này ắt đau đầu.
Hào Thượng lục: đại để không chỉ chỗ hào Quỷ đóng mới mắc bệnh, mà chỗ bị làm hại cũng có đau ốm. Như khắc hào Thượng lục thì chủ đau đầu; khắc gián hào thì ngực và hoành cách không thông. Còn lại cứ theo đó mà suy.
Tài động trong quẻ, không nôn thì tả;
Tài động ở quẻ trên thì chủ nôn; động ở quẻ dưới thì chủ tả. Nếu gặp hợp giữ lại, thì muốn nôn mà không nôn được, muốn đi ngoài mà không đi được; như các chứng buồn nôn khó chịu, mót rặn mà đi không hết.
Mộc khởi ở hào Thế, không ngứa thì đau.
Hai hào Dần, Mão thuộc Mộc; Mộc Dần chủ đau, Mộc Mão chủ ngứa. Nếu ở nội quái của bản cung, lại là khí không thuận.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "thục", đọc shú, thanh hai, nghĩa là: ai, cái gì. (2) Chữ "tứ", đọc zì, thanh bốn, nghĩa là: buông thả, tùy ý. (3) Chữ "tả", đọc xiè, thanh bốn, nghĩa là: đi tả, chảy rất nhanh. (5) Chữ "đinh", đọc dīng, thanh một, nghĩa là: theo Đông y, chỉ loại mụn nhỏ biến chuyển nhanh, kèm triệu chứng toàn thân, cứng mà chân sâu, hình như cái đinh. (5) Chữ "giới", đọc jiè, thanh bốn, nghĩa là: chỗ khớp nối giữa xương với xương. (6) Chữ "quý", đọc jì, thanh bốn, nghĩa là: vì sợ hãi mà tim đập dữ dội. (7) Chữ "ung thư", đọc yōng, thanh một, jū, thanh một, nghĩa là: nhọt độc. (8) Chữ "giản", đọc xián, thanh hai, nghĩa là: bệnh điên giản (động kinh).
Mười. Tình trạng người bệnh:
Đã rõ chứng bệnh, thì phải quyết đoán an hay nguy, lại phải dò xét các hào và các thần; chỗ huyền diệu trong đó, cần xem xét thêm nhiều lần, mới thấu được chỗ tinh vi bên trong.
Trước hết xem Tử Tôn, rất mừng nếu được sinh phù, củng hợp (được các hào khác vây quanh, hợp lại giúp đỡ).
Tử Tôn có thể khắc chế Quan sát (tức Quan Quỷ), người xưa gọi là Giải thần (thần gỡ bỏ tai họa), lại gọi là Phúc Đức; khi xem bệnh thì còn tượng trưng cho thầy thuốc và thuốc men. Trong quẻ không có hào này thì Quỷ không bị chế ngự, chủ về uống thuốc không hiệu nghiệm, cầu thần không linh.
Vì vậy trước hết nên xem hào này. Cần sinh vượng, có khí, không nên hưu tù tử tuyệt (các trạng thái yếu kém, mất thời). Được nhật thần, hào động sinh phù thì tốt, bị xung phá thì xấu.
Kế đến xem chủ tượng, sợ gặp khắc, hại, hình, xung.
Chủ tượng tức là người bệnh. Như xem cho chồng thì lấy Quan làm chủ, xem cho vợ thì lấy Tài làm chủ, và tương tự. Lại như tự xem thì lấy hào Thế làm chủ; xem thay người khác thì lấy hào Ứng làm chủ; đó cũng là chủ tượng.
Hình, xung, khắc, hại tức là người bệnh bị chứng bệnh hành hạ, nên sợ gặp. Nếu được hào Thế sinh hợp, các hào bên cạnh nâng đỡ, ắt không đến nỗi chết.
Thế mang hào Quỷ, bệnh dù nhẹ cũng khó chữa;
Xem bệnh sợ Quỷ trì Thế, ắt khó dứt khỏi người. Đại tượng (tổng thể quẻ) dù nhẹ cũng không dễ khỏi. Nếu dụng hào có khí, Tử Tôn nắm quyền, thì trước mắt tuy có thể chữa khỏi, nhưng về sau ắt không dứt được gốc bệnh.
Thân gặp Phúc Đức, thế bệnh tuy hiểm vẫn chữa được.
Dụng hào là "thân", là thể của cả quẻ. Nếu được Tử Tôn đóng ở đó, quyết không phải lo. Dù thế bệnh hung hiểm, vẫn có cứu, dùng thuốc mà chữa ắt sẽ khỏi hẳn.
Dụng hào mạnh lại được giúp, rất e quá cứng thì gãy;
Phàm xem việc gì cũng mừng gặp vượng tướng, riêng xem bệnh thì không mừng. Vì người đang bệnh ắt suy yếu; dù ngày thường khỏe mạnh, đến lúc này ắt cũng gầy đi, còn vượng gì được?
Cho nên phàm hào đắc thời, có khí, lại được hào động, nhật thần sinh phù, là điềm "quá cứng thì gãy", đến ngày sinh vượng (ngày có địa chi khiến hào ấy ở giai đoạn Trường sinh hoặc Đế vượng) ắt xấu. Nếu bị hào động, nhật thần hình khắc, thì không ngại nó vượng tướng.
Chủ tượng không vong mà không có cứu, phải phòng chết giữa chừng.
Chủ tượng nếu không vong, xem bệnh rất kỵ. Phải được hào động, nhật thần xung khắc thì gọi là có cứu; vì xung vào chỗ không vong thì nó thành thực, khắc vào chỗ không vong thì nó lại dùng được. Nếu không thì ắt chết.
Lộc gắn với Thê Tài, không vong thì không muốn ăn uống; thọ thuộc về Phụ Mẫu, động thì lại làm ngắn tuổi trời.
Xem bệnh lấy Thê Tài làm lộc ăn, Phụ Mẫu làm thọ mệnh. Trong quẻ không thể thiếu, nên tĩnh không nên động. Nếu chủ tượng gặp Tuyệt, hoặc biến vào đất Tuyệt, thì Tài gặp là lộc dứt, Phụ Mẫu gặp là thọ dứt. Nếu đại tượng xấu thì đây là điềm chết. Quẻ nếu không có Tài hoặc Tài rơi vào không vong, thì là không muốn ăn uống.
Hào Phụ Mẫu động, xem bệnh rất kỵ. Vì nó khắc chế Phúc thần (Tử Tôn), khiến Quan sát tha hồ hoành hành. Chủ về uống thuốc không hiệu nghiệm, cầu thần không linh. Cho nên nói là lại làm ngắn tuổi trời.
Chủ tượng ẩn phục, ắt là bệnh kéo dài ngày tháng;
Dụng hào không có mặt trong quẻ, bệnh ắt khó yên. Vì phàm hào xuất hiện thì nhật thần, hào động có thể sinh, có thể hợp; nếu không có mặt trong quẻ, dù có sinh phù thì bám vào đâu?
Cho nên khi xem gặp như vậy, bệnh cũng là chứng lơ mơ, mờ mịt, không khoan khoái.
Tử Tôn không vong hay Tuyệt, ắt thiếu đồ béo ngọt để bồi dưỡng.
Tử Tôn vốn là thầy thuốc, lại là rượu thịt. Nếu ở không vong, hoặc ở Tử, Tuyệt, hoặc không có mặt trong quẻ, bệnh ắt thiếu đồ béo ngọt bồi dưỡng, cũng dây dưa khó khỏi. Nếu nhật thần hay hào Ứng mang Tử Tôn, sinh hợp hào Thế, dụng hào, ắt có người biếu quà vật để bồi bổ.
Hào Thế mang Quỷ, chớ theo Quan mà vào Mộ;
Thế mang Quan Quỷ vốn không phải điềm tốt. Nếu gặp nhật thần mang hào Mộ, gọi là theo Quan vào Mộ; hào bản mệnh (hào mang địa chi năm sinh của người bệnh) theo Quan vào Mộ cũng xấu. Nếu hào Thế, dụng hào biến vào Mộ của Quỷ; hoặc hào Thế, hào mệnh mang Quỷ động mà biến vào Mộ; cùng với dụng hào, hào mệnh, hào Thế mang Mộ của Quỷ mà động, đều chủ rất xấu.
Thân gặp Phúc Đức, sao nên để Phụ Mẫu động đến làm hại.
Xem bệnh lấy Tử Tôn làm Giải thần. Thân mà gặp nó là điềm rất tốt. Nếu Phụ Mẫu động đến khắc hại, thì vẫn là không tốt.
Quỷ biến vào Trường sinh, ngay lúc này đang nặng;
Hào Quỷ động thì thế bệnh ắt nặng. Nếu Quỷ biến vào Trường sinh (giai đoạn mới sinh, đang lớn mạnh trong vòng Trường sinh), là tượng mỗi ngày một nặng, phải qua ngày Đế vượng (giai đoạn thịnh nhất) rồi mới giảm. Quỷ ở hào Trường sinh mà động cũng vậy. Nếu biến vào Suy, Bệnh (các giai đoạn đi xuống), thì mỗi ngày một nhẹ; cùng với Phúc (Tử Tôn) biến vào Trường sinh, đều tốt.
Dụng hào liền với Quỷ sát, trước mắt ắt thấy nguy khốn.
Xem bệnh không nên dụng hào động, động thì thân bệnh không yên. Nếu lại biến ra hào Quỷ, gọi là người bệnh hóa thành quỷ. Trong quẻ lại không có Tử Tôn hay nhật thần cứu gỡ, ắt chết không nghi ngờ.
Phúc biến ra hào kỵ, thế bệnh tăng lên khi vừa đỡ chút;
Tử Tôn động, chế ngự Quan Quỷ, bệnh ắt giảm. Nếu biến ra kỵ hào (hào khắc hại dụng thần), lại quay đến khắc hại dụng thần, ắt là vì bệnh vừa đỡ chút mà không giữ gìn cẩn thận, đến nỗi lại nặng thêm. Tử Tôn biến ra hào Quan cũng vậy.
Huynh Đệ trì Thế, ăn uống giảm hơn ngày thường.
Huynh Đệ trì Thế, ăn uống ắt giảm; bệnh cũng do tham ăn mà ra. Nếu hào ấy không động lại không có khí, mà trong quẻ hào Tài, hào Phúc vượng, thì không phải vậy; mà là chứng hụt hơi yếu sức, không dễ khỏi.
Dụng hào ở Tuyệt mà gặp sinh, nguy mà có cứu;
Đại để dụng hào không nên ở đất Tử, Tuyệt, vì chỉ một lần bị khắc là đổ. Trong quẻ có hào động sinh giúp, gọi là chỗ Tuyệt gặp sinh, là tượng trong hung có cát, bệnh ắt sắp nguy mà có cứu.
Chủ tượng suy mà được giúp, nặng cũng chẳng sao.
Dụng hào tuy không nên quá vượng, cũng không nên quá yếu. Yếu thì người bệnh thân hư sức kém, khó mà khỏi ngay. Nếu được nhật thần, hào động sinh hợp phù trợ là tốt nhất; dù là bệnh nặng mười phần cũng không đến nỗi chết.
Quỷ ẩn mà không vong, sớm sắm sửa áo mũ khâm liệm phòng bất trắc;
Hào Quan Quỷ tuy là ác sát, nhưng cũng không thể không có. Vì phàm nguyên do mắc bệnh, chứng bệnh hư hay thực, bệnh an hay nguy, tình trạng của quỷ thần, đều quyết đoán ở hào này.
Nếu không có mặt trong quẻ thì phải tìm hào phục, mới mong suy đoán được. Nếu hào phục lại không vong, bệnh ắt không thể khỏi. Dù có thầy thuốc giỏi cũng không thấu được nguồn bệnh; dù có quỷ thần cũng không có cửa mà khấn vái; tuổi trời đã hết. Nếu bệnh nhẹ thì không theo lời này.
Nhật thần mang Quỷ, mau cầu cúng thì giữ được không lo.
Nhật thần mang Quỷ sinh hợp hào Thế, thì xem hào Thế mang thần gì, liền biết dùng cách nào để chữa. Nếu mang Phụ Mẫu, phải dùng kinh lục phù tiếu (tụng kinh, dùng bùa chú, lập đàn chay cúng của đạo sĩ) để giữ gìn thì khỏi. Nếu mang Tử Tôn, phải dùng thuốc điều trị. Nếu mang Huynh Đệ, phải kiêng giận dữ, điều độ ăn uống. Nếu mang hào Tài, phải nghỉ ngơi tĩnh dưỡng cho tốt. Mang Quan Quỷ thì cầu cúng quỷ thần. Thế mang Quỷ cũng nên cầu cúng trước.
Nhưng Quỷ ở hào Thế là lời nguyện trước đây đã từng khấn hứa; Quỷ ở nhật thần là chưa từng khấn hứa. Muốn biết nên cầu vị thần, quỷ nào có phúc lực thì lấy nhật thần mà suy. Như ngày Tý là sao Bắc Đẩu hoặc Bắc Âm (Bắc Âm Phong Đô đại đế, vị thần cai quản cõi âm); ngày Hợi hoặc là ma chết đuối, xét kỹ thì là Hà Bá (thần sông), hoặc là việc đua thuyền rồng; vì trong Hợi Thủy có tàng Giáp Mộc vậy. Còn lại cứ theo đó.
Hào động biến ra Phụ Mẫu đến xung khắc, thì lao lực đáng lo;
Hào động trong quẻ biến ra Văn Thư (Phụ Mẫu) xung khắc hào Thế, nên thong thả, bớt lao lực; nếu không thì bệnh ắt tái phát, lại nặng hơn. Nếu biến ra Tài đến xung khắc, phải phòng bệnh tái phát do ăn uống; nếu lại mang Huyền Vũ, nên phòng tái phát do chuyện phòng the. Nếu biến ra Tử Tôn khắc xung, là bị thuốc làm hỏng; nếu biến ra Huynh Đệ xung khắc, thì bực tức là tái phát.
Các trường hợp trên, nếu nhật thần mang hình xung, thì không thể đoán theo đó; chỉ có thể nói vì thế mà bệnh lại nặng thêm, vì nhật thần chính là chỗ Quỷ ở.
Nhật thần mang Phúc đến sinh phù, thì chữa bằng thuốc sẽ khỏi.
Nhật thần là Tử Tôn, sinh phù dụng hào, ắt nhờ sức thuốc mà yên.
Trên thân, hào hiện và hào phục đều là Quan, là bệnh cao hoang (bệnh vào chỗ thuốc không tới, không thể chữa);
Phàm gặp Quái Thân mang Quỷ, mà hào Quan Quỷ của bản cung lại phục dưới hào Thế; hoặc hào Thế mang Quan Quỷ, mà Quan của bản cung phục dưới dụng hào; hoặc tự xem mà hào Thế cả hào hiện lẫn hào phục, trên dưới đều là Quan Quỷ; đều gọi là hai Quan kẹp thân, rất bất lợi. Nếu đại tượng không đến chết, cũng là bệnh nặng nề khốn đốn, là mối lo kéo dài đến lúc mãn đời (?).
Mệnh vào cả Mộ tối lẫn Mộ sáng, là người dưới suối vàng.
Xét theo ngày giờ: thân theo Quỷ vào Mộ, mệnh theo Quỷ vào Mộ, Thế theo Quỷ vào Mộ; có Mộ của quẻ, Mộ của Quỷ, Mộ của Thế, Mộ của chủ tượng. Phàm hào Mộ động mà hiện ra trong quẻ, ai cũng thấy được, thì Mộ ấy là Mộ sáng; biến vào trong Mộ, người không thấy được, thì Mộ ấy là Mộ tối. Không kể tối hay sáng, đều không phải điềm tốt.
Đại tượng không đến chết thì bệnh cũng nguy khốn. Nếu đại tượng đã xấu, lại gặp Mộ động, hoặc hào Thế và chủ tượng đều vào Mộ, thì ắt chết. Được hào động, nhật thần xung phá hào Mộ thì mong là không sao.
Ứng hợp mà biến ra Tài làm hại, chớ ăn đồ người đem biếu;
Hào Ứng động đến sinh hợp hào Thế, ắt có người đến hỏi thăm. Mang Tài hay Phúc thì ắt có quà biếu; mang Huynh Đệ thì chỉ là thăm hỏi suông. Nếu hào Ứng tuy sinh hợp, mà biến ra Thê Tài lại quay đến hình Thế, khắc Thế; hoặc hào Ứng sinh hợp hào Thế mà hình khắc chủ tượng; thì nếu có quà biếu, rất nên kiêng ăn, nếu không thì lại bị hại. Nếu người bệnh là bậc trưởng thượng thì càng nên kiêng. Hoặc hào Ứng mang Thê Tài, làm hào biến xung khắc chủ tượng, cũng vậy.
Quỷ động mà gặp nhật phá (bị nhật thần xung), thì dẫu thấy hiểm cũng chẳng ngại.
Hào Quan động thì tai họa đã thành. Nếu được nhật thần, hào động xung nó, gọi là xung tán (xung cho tan đi); chủ bệnh tuy thấy hung nhưng ắt không đến chết.
Kỵ hào động mà gặp xung cũng tốt. Nếu không gặp xung, mà được nhật thần, hào động hoặc hợp giữ lại, hoặc chế khắc, đều là tượng thấy hiểm mà không lo.
Muốn đoán bệnh khỏi, phải xét Phúc thần động hay tĩnh; muốn biết mệnh hết, phải xét kỹ Quỷ sát vượng hay suy.
Hai câu này chỉ nói đại lược; chỗ này rất nên suy đoán linh hoạt.
Ví như Tử Tôn đắc thời vượng tướng, lại động, thì lấy chính hào ấy đoán ngày khỏi; không có khí mà động, thì lấy ngày tháng sinh vượng của nó mà đoán. Nếu Tử Tôn yên tĩnh, không đắc địa, nhờ có hào nâng đỡ mới thành phúc, thì lấy hào nâng đỡ mà đoán. Nếu trong quẻ không nhờ Tử Tôn thành phúc, mà nhờ hào có lợi giúp đỡ để thành cát, thì lấy hào có lợi ấy mà đoán.
Lại như các hào trong quẻ hung hiểm, gặp sát thần, kỵ hào động đến khắc hại, nhưng được hào khác xung tán, khắc chế, hoặc hợp giữ lại mà cứu được, hào dữ không gây hại, thì nên lấy hào chế ngự ác sát mà đoán. Nếu hào Quỷ, kỵ hào tuy động nhưng không có khí, cũng không bị khắc chế, mà dụng hào vượng tướng không bị khắc hại, thì lại nên lấy ngày Mộ, Tuyệt của hào Quỷ mà đoán. Nếu kỵ hào không động, dụng hào không bị hại, chỉ là suy tuyệt không có khí, thì nên lấy ngày sinh vượng của dụng hào mà đoán ngày chết. Còn lại cứ theo đó.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "tồ", đọc cú, thanh hai, nghĩa là: chết. (2) Chữ "lục", đọc lù, thanh bốn, nghĩa là: phù lục, tức hình vẽ và đường nét do đạo sĩ vẽ ra, cho rằng có thể sai khiến quỷ thần, mang phúc đến cho người. (3) Chữ "hoang", đọc huāng, thanh một. "Cao hoang": y học cổ nước ta gọi mỡ ở đỉnh tim là "cao", chỗ giữa tim và cơ hoành là "hoang", cho rằng đó là nơi sức thuốc không tới được.
Mười một. Thầy thuốc và thuốc men:
Có bệnh không tìm thầy thuốc thì người giữ được mạng sống ít; thuốc không đúng bệnh thì người chết oan nhiều. Muốn chọn người giỏi mà theo, nên tìm người bói cỏ thi mà hỏi.
Hào Ứng là thầy thuốc, không vong thì vắng mặt, không gặp được; Tử Tôn là thuốc, ẩn phục thì trái nghịch mà không có công hiệu.
Phàm xem bệnh thì lấy Tử Tôn làm thầy thuốc và thuốc men. Xem về thầy thuốc và thuốc thì lấy hào Ứng làm thầy thuốc, Tử Tôn làm thuốc.
Như bói việc mời thầy thuốc, hào Ứng không vong thì thầy ắt không đến. Ứng động sinh hợp hào Thế thì thầy ắt nhận lời. Động mà không vong, hoặc biến ra không vong, thì ắt đã đi nơi khác. Khắc Thế, xung Thế đều chủ không đến.
Không có Tử Tôn thì uống thuốc không hiệu nghiệm; Tử Tôn không vong cũng không có công.
Quỷ động trong quẻ, trước mắt khó mau thấy hiệu quả;
Xem về thuốc, cần hào Quỷ yên tĩnh, không có khí là tốt. Nếu gặp Quỷ động, bệnh đang lúc dữ dội; dù có thầy giỏi thuốc hay cũng khó thấy hiệu quả ngay. Hưu tù thì còn đỡ, vượng thì càng xấu. Đợi đến khi hào Quỷ vào Mộ, Tuyệt, dùng thuốc mới có công. Nếu gượng uống thuốc, bệnh ắt nặng thêm.
Hào Thế không vong, trong lòng chỉ gượng ép đi tìm thầy.
Hào Thế không vong thì ắt không chuyên tâm tìm thầy; không có nguyên do mà tự không vong thì quyết mời không được; có gượng làm thì thuốc cũng không hiệu nghiệm. Nếu xem việc uống thuốc mà hào Thế không vong, là thuốc không đúng bệnh.
Quan vượng Phúc suy thì thuốc nhẹ mà bệnh nặng;
Xem về thuốc, hào Quan không có khí, Tử Tôn vượng tướng, thì thuốc thắng được bệnh, mong là có hiệu quả. Nếu Tử Tôn hưu tù, hào Quan lại vượng, thì là thuốc nhẹ bệnh nặng, dù có uống cũng ắt không thành công.
Ứng suy Thế vượng thì nhà bệnh giàu mà thầy thuốc nghèo.
Hào Thế là nhà bệnh, hào Ứng là nhà thầy thuốc. Sinh nhau, hợp nhau thì không phải họ hàng thì là bạn bè; xung nhau, khắc nhau thì họ hàng cũng không qua lại. Nếu Ứng vượng Thế suy thì nhà bệnh nghèo túng, thầy thuốc ắt giàu; Ứng suy Thế vượng thì đoán ngược lại.
Phụ Mẫu không nên trì Thế, Quỷ sát há nên ở Quái Thân?
Quái Thân và hào Thế đều không nên mang hai hào Quan, Phụ. Nếu gặp phải thì thuốc không trúng bệnh. Phụ Mẫu trì Thế thì có thể hứa lập đàn tụng kinh, cúng giải hạn. Hào Quỷ trì Thế thì có thể cầu quỷ thần phù hộ, sau đó uống thuốc mới có hiệu nghiệm.
Quan biến ra Quan thì bệnh biến đổi không nhất định;
Trong quẻ xem về thuốc, gặp Quan biến ra Quan, bệnh ắt có thay đổi; hoặc chứng bệnh không chỉ một, hoặc thế bệnh không ổn định, dùng thuốc cũng không thấy hiệu quả.
Tử Tôn biến ra Tử Tôn thì thuốc pha tạp không tinh.
Tử Tôn là dụng thần (hào chủ của việc được hỏi) khi xem về thuốc. Chỉ mừng có một hào xuất hiện, có khí, không không vong, được nhật thần, hào động nâng đỡ, là điềm rất tốt.
Nếu trong quẻ trùng lặp quá nhiều, hoặc Tử Tôn lại biến ra Tử Tôn, thì là thầy thuốc không tinh, dùng thuốc tạp nham mà không có công.
Phúc biến ra kỵ hào, là uống nhầm thứ thuốc độc hại giết người;
Người đời đều ngờ câu "uống nhầm thuốc" trong sách "Hải để nhãn" (một sách bói Dịch xưa), không biết rằng thuyết ấy rất có lý. Vì có động thì có biến. Biến ra Phụ Mẫu thì quay lại khắc; biến ra hào Tài thì nâng đỡ Quan Quỷ; biến ra Huynh Đệ thì thuốc không tinh sạch; biến ra Quan sát thì thuốc lại giúp bệnh; Tử Tôn biến ra Tử Tôn là dùng thuốc quá tạp nham, không thể thấy hiệu quả.
Vì thế không bằng yên tĩnh là hay nhất. Nếu hào biến làm hại hào Thế, khắc dụng hào, ắt đến nỗi vì thuốc mà mất mạng.
Ứng mang Quan Quỷ, phải phòng uống thuốc làm bệnh nặng thêm.
Ứng mang Quan, ắt không phải thầy thuốc giỏi. Nếu lại đến hình khắc Quái Thân, hào Thế, chủ tượng, phải phòng thuốc sai làm hại người. Hoặc biến ra kỵ hào, hoặc biến ra Quan Quỷ, đều không nên dùng thuốc của người này.
Quỷ mang nhật thần thì ắt không phải bệnh lâu ngày;
Quỷ mang nhật thần, động mà hiện ra trong quẻ, ắt là bệnh mới mắc đột ngột hôm nay. Nếu nhật thần tuy là Quan Quỷ mà không hiện trong quẻ thì không phải vậy; có thể nói bệnh trước mắt đang dữ dội, phải qua khỏi lúc này mới dùng thuốc được.
Ứng mang nguyệt kiến (địa chi của tháng xem quẻ), ắt là quan y (thầy thuốc của nhà nước).
Ứng mang Phụ Mẫu, ắt là người nhà sư, đạo sĩ, hoặc kiêm các nghề phương thuật. Ứng mang Huynh Đệ là thầy thuốc tầm thường, hoặc đòi tiền thuốc trước. Mang hào Tài là thầy thuốc giàu sang, hoặc là nữ y. Ứng mang Tử Tôn là thầy thuốc chuyên nghề, hoặc là sư, đạo sĩ. Ứng mang Thái Tuế (địa chi của năm xem quẻ) ắt là thầy thuốc gia truyền nhiều đời.
Mang nhật thần mà bị Thái Tuế hình khắc, là người mới học nghề thuốc. Mang nguyệt kiến là quan y; nếu lại mang Tử Tôn thì dùng thuốc hiệu nghiệm như thần. Thầy thuốc già hay trẻ thì lấy Sinh, Vượng, Mộ, Tuyệt mà suy.
Dưới hào Thế có Quan phục, Tử Tôn động thì thuốc tuy hay mà gốc bệnh vẫn còn;
Đại để hào động, nhật thần có thể sinh hay khắc được phi hào (hào hiện trên mặt quẻ), không sinh khắc được phục thần (hào ẩn). Vì phục thần có nghĩa là ẩn nấp. Xem bệnh mà gặp Quỷ phục dưới hào Thế, bệnh ắt không dứt được gốc. Dù có Tử Tôn động, cũng chỉ có hiệu quả trước mắt; về sau đến ngày tháng Quỷ phục vượng tướng, bệnh ắt tái phát.
Trong chỗ suy có Quỷ đóng, Quái Thân mang nó thì bệnh tuy nhẹ mà sức thuốc khó giúp.
Quái Thân mang Quỷ thì bệnh không dứt khỏi người. Suy yếu không có khí thì dây dưa khó khỏi, là tượng trì trệ kéo dài. Hào Thế vượng tướng xuất hiện thì nằm liệt giường lâu ngày, dù có thầy giỏi cũng vô hiệu. Thế mang Quỷ, cùng với chủ tượng hay Quái Thân mang Mộ của Quan, đều như vậy.
Phụ Mẫu nếu ẩn phục thì tuy mang danh thầy thuốc mà chưa thạo mạch lý;
Quẻ có Phụ Mẫu thì Tử Tôn không thể chuyên quyền, vốn không tốt. Nhưng trong quẻ lại không thể thiếu, nên tĩnh không nên động. Vì sao?
Vì khí mạch của người đều thuộc về Phụ Mẫu. Cho nên xem về thầy thuốc mà không có hào này, ắt là thầy lang vườn dân dã; tuy biết dùng thuốc nhưng chưa rõ mạch lý, ắt chỉ đoán chừng theo ý mình.
Quỷ không xuất hiện thì dù dùng thuốc cũng không biết được nguồn bệnh.
Quan Quỷ tuy là hung sát nhưng cũng không thể thiếu. Xuất hiện trong quẻ thì Tử Tôn khắc chế, nhật thần hình chế, dùng thuốc có hiệu quả. Nếu không có mặt trong quẻ thì bệnh ẩn kín; không biết căn nguyên, không quyết được chứng bệnh, dùng thuốc tùy tiện cũng khó có hiệu quả.
Chủ tượng ở Tuyệt lại bị hại, thì thầy thuốc hư danh khó cứu;
Chủ tượng ở đất Hưu, Tù, Tử, Mộ, Tuyệt, mà bị nhật thần, hào động thừa lúc vượng hình khắc, bệnh ắt chết; dù có thầy giỏi cũng vô hiệu. Chủ tượng biến vào Tử, Mộ, không vong, Tuyệt cũng vậy.
Phụ Mẫu động mà đắc địa, Biển Thước (danh y nổi tiếng thời Chiến Quốc) cũng không có công.
Phụ Mẫu động thì Tử Tôn bị chế ngự, thuốc ắt không hiệu nghiệm. Nếu được Tử Tôn có khí, nhật thần, hào động xung hoặc hợp Phụ Mẫu, cứu được Tử Tôn cho dùng được, thì mong là sống được; nhưng cũng phải uống nhiều mới tốt. Phụ Mẫu biến ra Tử Tôn cũng là thầy thuốc quá chậm chạp.
Xét hào Quan mà dùng thuốc: Hỏa, Thổ thì dùng thuốc hàn lương (tính lạnh, mát);
Hào Quan thuộc Hỏa, Thổ thì bệnh ắt nhiệt, nên dùng thuốc hàn lương mà công phá; hào Quan thuộc Kim, Thủy thì bệnh phần nhiều hàn, ắt phải dùng thuốc ôn nhiệt (tính ấm, nóng) mà chữa. Cụ thể: Hỏa thì dùng thuốc lạnh, Thổ thì dùng thuốc mát, Thủy thì dùng thuốc nóng, Kim thì dùng thuốc ấm là được. Lại như Quỷ Hỏa ở đất sinh vượng, lại được sinh phù, ắt phải dùng thuốc rất lạnh mà công; nếu hưu tù tử tuyệt thì dùng thuốc mát. Quỷ Thủy ở đất sinh vượng, lại được hợp giúp, phải dùng thuốc rất nóng; nếu hưu tù tử tuyệt thì dùng thuốc ấm mà công. Như Quỷ Hỏa ở hào âm của cung âm, là chứng âm hư hỏa động (âm suy khiến nhiệt bốc lên), có thể dùng thuốc dưỡng âm giáng hỏa. Quỷ Thủy ở nội quái của cung dương, là chứng khí huyết hư tổn, có thể dùng thuốc bổ trung ích khí (bổ tỳ vị, thêm khí lực). Nên linh hoạt biến thông, còn lại cứ theo đó.
Xem Phúc Đức để đón thầy thuốc: Sửu, Dần là phương Đông Bắc.
Phàm xem việc uống thuốc, xem Tử Tôn ở hào nào thì biết thầy thuốc ở nơi nào chữa được. Như ở hào Tý thì nên tìm thầy ở phương Bắc; hào Sửu thì thầy ở phương Đông Bắc, và tương tự. Lại như Tử Tôn ở hào Dần, ngũ hành thuộc Mộc, thì thầy thuốc ấy có họ tên mang bộ Mộc (chữ có phần "cây") hoặc bộ Thảo (chữ có phần "cỏ"), hoặc là người tuổi Dần (cầm tinh con hổ); dù không ở phương Đông Bắc cũng đều chữa được. Còn lại cứ theo đó.
Tài mang Thủy mà động, rất kỵ cá tươi, đồ sống lạnh;
Tài là ăn uống, dựa vào đó để nuôi thân. Nhưng động thì sinh giúp hào Quỷ, lại thành bị nó hại. Nếu lại thuộc Thủy, ắt phải kiêng cá tươi, đồ sống lạnh thì thuốc mới thấy công. Nếu là hào Mộc thì kiêng đồ ăn dễ làm phát bệnh (đồ "động phong"). Nếu là Hỏa thì kiêng đồ nướng rán, đồ nóng. Là hào Kim thì kiêng đồ cứng, đồ mặn. Là hào Thổ thì kiêng đồ dầu mỡ, đồ trơn nhớt. Tài nếu không động thì không được nói càn. Lại kiêng thịt con vật cầm tinh của hào Quỷ, như Sửu thì kiêng trâu, Dậu thì kiêng gà, và tương tự. Còn lại cứ theo đó.
Mộc mang Thanh Long giúp, lại nên khuây khỏa lòng dạ.
Thanh Long là thần vui vẻ, nếu lại ở hào Mộc, sinh hợp hào Thế và chủ tượng, người bệnh ắt phải gác bỏ việc nhà, thả lỏng lòng dạ, sau đó uống thuốc mới có hiệu quả.
Tài hợp dụng thần mà động ở ngoại quái, cho nôn ra thì khỏi;
Tài động ở ngoại quái thì chủ nôn. Nếu được sinh hợp hào Thế, dụng hào, dùng thuốc cho nôn ra thì khỏi. Nếu ở nội quái thì dùng thuốc thông lợi (cho đi ngoài) là hay. Nếu hào Tài động đến hình khắc hào Thế và chủ tượng, ở ngoại quái thì chủ uống thuốc không vào; ở nội quái thì chủ uống thuốc xong bị tả.
Tử Tôn gặp Hỏa đức mà ở cung Ly, thì cứu ngải là khỏi.
Tử Tôn thuộc Hỏa lại ở cung Ly, nên dùng thuốc nóng mà chữa. Nếu ở cung khác lại ở ngoại quái, ắt phải dùng cứu ngải (đốt lá ngải trên huyệt) thì khỏi. Nếu ở nội quái, hoặc tuy ở ngoại quái mà thuộc bản cung, đều theo đó mà đoán.
Tử Tôn ở quẻ Khảm thì phải cho ra mồ hôi; Quan Quỷ ở hào Mộc thì trước phải trừ gió.
Tử Tôn ở quẻ Khảm mà động, không kể ngũ hành gì, đều nên cho ra mồ hôi để giải bệnh ở phần ngoài; Quan Quỷ thuộc Mộc thì phải làm tan phong tà, dùng thuốc mới có hiệu quả. Nêu ra một mặt, ngũ hành và bát quái đều theo đó mà suy.
Dụng hào vượng lại được giúp, đừng bổ thêm;
Dụng hào hưu tù mộ tuyệt, ắt phải dùng thuốc bổ mới hiệu nghiệm. Nếu đắc thời vượng tướng, lại có sinh phù hợp giúp, phải dùng thuốc công phạt (thuốc tả, tiêu mạnh) mà chữa. Nếu lại bổ thì ngược lại có hại.
Quỷ suy thuộc Thủy, chớ dùng châm.
Tử Tôn thuộc Kim thì lợi dùng dao, kim châm. Hào Quỷ thuộc Thủy mà dùng dao, kim châm, thì Kim sinh Thủy, lại giúp thế bệnh, bệnh ắt nặng thêm. Quỷ Thổ kiêng dùng thuốc nóng, Quỷ Thủy kiêng dùng thuốc lạnh, Quỷ Hỏa kiêng dùng thuốc trừ gió, Quỷ Kim kiêng dùng thuốc viên.
Phúc và Quỷ đều không vong thì không chữa cũng tự khỏi; Tử Tôn và Quan đều động thì nên bồi bổ bên trong mà cầu cúng bên ngoài.
Xem bệnh, hai hào Tử Tôn và Quan đều không vong là điềm tốt. Hoặc cả hai đều suy tĩnh, không bị xung, không bị tịnh (nhật thần trùng địa chi với hào), thì bệnh tự khỏi, không cần uống thuốc.
Nếu hai hào đều động, không phải thuốc không đúng bệnh, mà là có thần tà ngăn trở, cho nên không có công; ắt phải uống thuốc thang, lại cầu cúng quỷ thần mới khỏi. Người đời gọi là "ngoài tu, trong bổ".
Quẻ có hai Tử Tôn động, dùng thuốc phải uống xen kẽ.
Quẻ có hai hào Tử Tôn động, dùng thuốc không cần uống liền một mạch, vì sức thuốc bị chia quyền; phải uống nhiều mới thấy hiệu quả. Hoặc dùng hai thứ thuốc thang, uống xen kẽ nhau thì hiệu nghiệm.
Nếu xem về mụn nhọt, sưng độc, có thể nói bên trong dùng thuốc thác lý (nâng đỡ bên trong, đẩy độc ra ngoài), bên ngoài dùng thuốc đắp dán.
Quỷ làm hại hai gián hào, kê đơn phải dùng thuốc làm thông khoan khoái lồng ngực.
Quan Quỷ động đến xung khắc gián hào, ắt ngực và hoành cách không thông, phải dùng thuốc thang làm khoan khoái vùng giữa. Quỷ ở hai gián hào mà động cũng vậy.
Gián hào gặp Huynh Đệ động thì là khí không thuận, thuốc nên điều khí.
Phụ Mẫu hợp mà biến ra Tử Tôn, chẳng bằng đóng cửa tu dưỡng;
Trong quẻ hào Phúc không vong, hào Quan suy tĩnh, nếu có Phụ Mẫu động đến sinh hợp hào Thế, Quái Thân, chủ tượng, thì không cần uống thuốc.
Nếu lại biến ra Tử Tôn, chẳng bằng gác bỏ việc nhà, tĩnh dưỡng nơi núi sâu, hoặc vào chùa quán đóng cửa tu dưỡng, không cần thuốc cũng tự yên.
Hào năm động biến ra Phúc, có thể dùng thầy thuốc gặp ngoài đường.
Tử Tôn xuất hiện mà gặp không vong, mà hào năm biến ra Tử Tôn lại không không vong, thì không cần chọn tìm danh y uống thuốc, chẳng bằng thầy lang qua đường, lại chữa được.
Nếu Tử Tôn không xuất hiện, sáu hào cũng không biến ra, mà nhật thần mang Tử Tôn sinh hợp, thì bất ngờ tự có thầy thuốc đến chữa.
Thế và Ứng tỷ hòa (cùng một hành) mà không có Phúc Đức, phải đổi thầy thuốc;
Thế và Ứng tỷ hòa, quẻ không có Phúc Đức, thì thuốc này không hại cũng không lợi, uống hay không uống cũng như nhau. Phải đổi thầy thuốc khác, tìm cách chữa khác mới khỏi được.
Tài và Quan động mà Tử Tôn không vong, uống thuốc chỉ uổng công.
Tài và Quan cùng động thì thế đã hung. Tử Tôn lại không vong thì uống thuốc vô ích; dù có thầy giỏi cũng ắt không có công hiệu. Chẳng bằng không uống mà dần dần khỏi.
Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "hãn", đọc hàn, thanh bốn. "Hãn cách" nghĩa là: chống đối nhau. (2) Chữ "sí", đọc chì, thanh bốn, nghĩa là: lửa mạnh, nóng bỏng hưng thịnh. (3) Chữ "nhương", đọc ráng, thanh hai, nghĩa là: cúng giải, tức người mê tín cầu khấn quỷ thần để trừ tai ương. (4) Chữ "am", đọc ān, thanh một, nghĩa là: thông thạo. (5) Chữ "bạc", đọc bó, thanh hai, nghĩa là: rán, xào hoặc nướng khô thức ăn.
Mười hai. Quỷ thần:
Cầu phúc ở quỷ thần là điều đời nay chuộng; cầu khấn thần trời thần đất thì thời xưa cũng đều như vậy.
Không đem đối chiếu với các hào của Dịch thì cũng chỉ làm suông lễ cúng; trước xem hào Quan trong quẻ thì biết tình trạng của quỷ thần.
Quan Quỷ có thể gây tai họa thật, cũng có thể phù hộ ban phúc; cho nên xem hào này cũng biết được tình trạng quỷ thần.
Vượng là thần, suy là quỷ, phương hướng như Càn, Tốn đều suy ra được; âm là nữ, dương là nam, già trẻ thì theo vượng suy mà quyết.
Phàm hào Quỷ vượng tướng là thần, hưu tù là quỷ. Hào dương là nam, hào âm là nữ.
Ở Trường sinh là ma tuổi trẻ; ở Đế vượng là ma tuổi tráng niên; ở Suy, Nhược là ma tuổi già; ở Thai, Dưỡng (giai đoạn bào thai và nuôi dưỡng trong vòng Trường sinh) là ma trẻ nhỏ. Ở cung Càn là quỷ phương Tây Bắc; ở cung Tốn là quỷ phương Đông Nam.
Nếu ở cung Càn, ắt đã hứa nguyện thắp thiên đăng (đèn treo cao cúng trời), lễ sao Đẩu; nếu ở quẻ Đoài, ắt là lời nguyện hứa bằng miệng với thần Thương (vị thần chủ về sự thương tổn). Khảm là điện Bắc triều; Cấn là thần Thành Hoàng và thần đất nhà; Ly là điện phía Nam; Khôn là thần Thổ Địa và mồ mả. Chấn e là thần cây, hoặc ma đàn ông bị đánh gậy mà chết; Tốn ắt là ma thắt cổ, hoặc ma đàn bà điên ngã mà chết.
Tám cung xét kỹ suy rõ, các loại quỷ tự hiện ra ứng nghiệm.
Đây là lấy bát quái mà suy. Tượng Càn là trời, Quỷ ở cung này, gặp Hỏa thì là hứa thắp thiên đăng, và tương tự; Quỷ Kim cũng vậy. Quỷ Mộc là hứa thả diều. Hai hào Tý, Sửu là hứa lạy sao Bắc Đẩu. Khôn Thổ thuộc âm, nên là mồ mả, Thổ Địa. Cấn Thổ thuộc dương, nên là Thành Hoàng, thần đất nhà. Ly ở phương Nam, nên suy là điện phía Nam. Khảm là đất Tý, nên suy là tượng thánh ở điện Bắc triều. Chấn là Mộc, nên là thần cây; mang Bạch Hổ hoặc tự hình thì là ma bị đánh gậy chết. Tốn là dây thừng, nên chủ ma thắt cổ; không mang Đằng Xà, hoặc không phải hào hình, thì là người chết vì chứng phong. Đoài là miệng, nên có nguyền rủa, nguyện hứa bằng miệng; lại thuộc Kim, nên suy là thần Thương. Vì Càn ba vạch liền là Kim nguyên khối; tượng Đoài phía trên khuyết, là Kim bị tổn thương; cho nên lấy Đoài làm thần Thương mà không lấy Càn.
Lại gặp Câu Trần, ắt có thần đất gây trở ngại; nếu gặp Chu Tước, ắt là bị nguyền rủa xâm hại. Bạch Hổ là chết vì máu, Huyền Vũ là ma chết không rõ ràng. Thanh Long là lời nguyện lành; Đằng Xà là phạm đến thần Thi tướng công (vị thần rắn được thờ ở vùng Giang Nam).
Đây là lấy lục thần mà suy. Câu Trần chuyên coi ruộng đất, hào Quỷ mang nó là thần đất gây họa. Chu Tước là miệng lưỡi, nên có nguyền rủa. Bạch Hổ là thần máu, nên có ma đàn bà chết do huyết (?); ở hào dương thì là ma chết hung bạo dữ dằn. Huyền Vũ là u tối, nên có ma chết không rõ ràng; biến ra Huynh Đệ, hoặc từ Huynh Đệ biến ra, thì là trộm cướp. Thanh Long là thần vui, nên có lời nguyện lành. Đằng Xà suy là thần Thi tướng; nay theo tục cúng tạ, ắt lấy bột nặn con rắn nhỏ dâng lên để cầu ứng nghiệm.
Kim là Thương ty (quan coi về người chết vì thương tích, binh đao), Hỏa ắt là Táo quân (thần bếp) và lời nguyện dâng hương; Mộc là gông xiềng, Thủy là Hà Bá, thần sông.
Đây là lấy ngũ hành mà suy. Kim chủ ma chết vì đao binh; vượng là thần Thương, suy là bộ hạ của Thương ty. Quỷ Hỏa ở hào hai là Táo quân, ở chỗ khác là lời nguyện dâng hương. Ở nội quái của bản cung là thần Thổ Địa bản xứ, lời nguyện dâng hương với thần Phật; ở cung khác là lời nguyện dâng hương ở nơi khác. Ở hào sáu là lời nguyện dâng hương ở phương xa. Ở hào năm là lời nguyện hứa dọc đường. Trì Thế là lời nguyện dâng hương ở hội tế thần trong làng. Ngọ Hỏa suy yếu ắt là ma chết cháy. Quỷ Mộc là thần, quỷ phương Đông; biến ra Kim, hoặc từ Kim biến ra, là ma bị gông xiềng; mang Đằng Xà là ma thắt cổ chết; Mộc biến ra Mộc lại mang Bạch Hổ là ma bị kẹp chết. Quỷ Thủy vượng tướng là thần sông, Hà Bá; suy yếu là ma chết đuối. Ở hai cung Chấn, Tốn, hoặc Mộc biến ra Thủy, ắt là ma ngã từ thuyền xuống nước mà chết.
Nếu thấy hào Thổ thì nên phân loại đất (?).
Hào Thổ mang Quỷ: hào âm là âm thổ, hào dương là dương thổ. Ở hai cung Chấn, Tốn, hoặc từ Mộc biến ra, đều là đất gốc cây. Ở hào Ứng xung hào Thế, hoặc nhật thần mang Quỷ Thổ xung nhau, khắc nhau, là thổ bay đến (thần đất từ nơi khác đến). Nếu ngày, tháng, hào động, hào biến đều mang Thổ, là thổ năm phương.
Mộ của Quỷ là xác chôn ẩn gây họa; kho của Tài là thần giữ kho không yên.
Hào Quỷ thuộc Kim, quẻ có Sửu động là Mộ của Quỷ. Thê Tài thuộc Mộc, quẻ có Mùi động là kho của Tài. Các trường hợp khác theo đó. Hai việc này đã thấy trong thiên "Gia trạch", nay không kể hết. Nhưng nếu không làm hại hào Thế thì không gây họa.
Xây sửa động thổ, ắt là sát gặp Câu Trần; nguyên do khẩu thiệt (cãi cọ, thị phi), là Thổ gặp Chu Tước.
Đây cũng nói về Quỷ Thổ. Mang Câu Trần thì ắt do xây sửa động thổ mà đến nỗi không yên.
Ở hào đầu là đào giếng mà không yên. Hào hai là làm bếp động thổ. Hào ba, hào bốn là động thổ trước cửa. Hào năm là động thổ bên đường. Hào sáu là động thổ dưới hàng rào, chân tường.
Cung Đoài là đào ao động thổ. Cung Cấn là đắp tường động thổ. Cung Khôn là xây mộ động thổ. Cung Khảm mang Huyền Vũ là động thổ làm hố xí.
Các trường hợp trên nếu mang Chu Tước, thì là lúc động thổ có người ngấm ngầm cãi cọ, nguyền rủa; hoặc lắm miệng gây chuyện mà thành họa.
Hoặc phạm thần giếng, là Thủy ở hào đầu gặp Quỷ; hoặc phạm Tư Mệnh (Táo quân, vị thần bếp coi sổ mệnh trong nhà), là Hỏa ở hào hai gặp Quan. Nếu ở đầu cửa, ắt phạm đến các thần thuộc gia đường (bàn thờ thần trong nhà); nếu ở trên đường, nên cầu thần Ngũ Lộ (thần coi năm ngả đường). Hào bốn bị Thế xung, ắt là ra cửa gặp phải quỷ; hào sáu gặp nguyệt kiến hợp, thì là thần ở nơi xa can dự.
Đây là lấy sáu hào mà suy. Hào đầu Quỷ Thủy là Tỉnh tuyền đồng tử (thần đồng giữ giếng) không yên. Hào hai Quỷ Hỏa là Táo thần trách phạt. Hào ba là cửa lớn, Quan Quỷ ở đó là phạm đến hương hỏa gia đường. Hào bốn là cửa buồng, nếu gặp Quan khắc Thế, xung Thế, ắt từng ra cửa gặp phải ma quỷ quấy nhiễu. Hào năm mang Quỷ Kim là thần Ngũ Đạo; Quỷ Hỏa là thần Ngũ Thánh; Quỷ Mộc là các thần Ngũ Lang; Quỷ Thủy là thần Ngũ Lộ. Suy yếu thì là ma bên đường. Ở hào sáu ắt là ma phương xa. Được nguyệt kiến, nhật thần sinh hợp, là có lời nguyện với thiên thần.
Quỷ khắc Thân là oan gia, chủ nợ; Thân khắc Quỷ là vợ, thiếp, người đàn bà.
Ta đi sinh nó là người dưới, trẻ nhỏ, sư, đạo sĩ; nó đến sinh ta là tổ tiên, bậc trưởng thượng, cha mẹ. Nếu không sinh, hợp, khắc, hình thì ắt là anh em, bạn bè.
Đây là lấy Quái Thân mà suy. Quỷ sinh Quái Thân là Phụ Mẫu; Quái Thân sinh Quỷ là Tử Tôn; Quỷ khắc Quái Thân là oan thù; Quái Thân khắc Quỷ là vợ thiếp. Hai bên tỷ hòa là anh em, bạn bè; hào âm là ma chị em dâu, chị em gái. Tử Tôn là ma trẻ nhỏ, người dưới. Phụ Mẫu là ma bậc trưởng thượng, tổ tiên. Hào Tài là ma vợ thiếp, đàn bà. Chỉ có Quỷ khắc Thân là ma oan gia, chủ nợ, ắt khó tống tiễn; bệnh cũng không dễ yên.
Mang hình là chết không yên lành;
Hào Quỷ mang hình, ắt là ma chết không yên lành. Thìn là ma bị tường vách đè chết; Ngọ là ma bị nước sôi lửa cháy bỏng chết; Dậu là ma bị dao tên làm thương; Hợi là ma nhảy sông, chết đuối. Dần hoặc bị hổ vồ, Tỵ hoặc bị rắn cắn, Tuất hoặc bị chó cắn, Sửu hoặc bị trâu húc. Vượng thì là thần, như thần Lưu Mãnh tướng được phong Quận vương (vị thần trừ châu chấu).
Ở Tuyệt là ma không người cúng tế.
Quỷ không có mặt trong quẻ, xem nó phục dưới hào nào thì biết là ma quỷ nào quấy nhiễu. Như phục dưới Phụ Mẫu là tổ tiên trong nhà; phục dưới Phúc là ma trẻ nhỏ, và tương tự. Nếu phục dưới hào không vong, là ma không ai cai quản, là cô hồn dã quỷ. Nếu ở hào Tuyệt là ma không người cúng tế.
Nếu ở nhật thần, nguyệt kiến, ắt là vong linh người mới chết;
Quẻ không có Quan Quỷ mà nhật thần là Quỷ, ắt là người mới chết gây họa. Nếu nhật thần là Quỷ mà trong quẻ lại có Quỷ, ắt là do cầu cúng, gần đây mới hứa nguyện mà chưa trả lễ.
Tự vào Mộ, mang hình, quyết là tù nhân chết trong ngục.
Ví như vào ngày Mùi (ngày mang địa chi Mùi theo lịch can chi) gieo quẻ, gặp hào (mỗi vạch trong sáu vạch của quẻ, đọc từ dưới lên) Quan Quỷ (một trong "lục thân", tức sáu mối quan hệ gán cho các hào; Quan Quỷ là hào có hành khắc hành của quẻ, khi xem bệnh thì chỉ ma quỷ, bệnh tật, tai họa) thuộc hành Mộc, thì gọi là "quỷ tự vào mộ" (theo vòng sinh tử của ngũ hành, hành Mộc có "mộ" ở Mùi, tức chỗ khí của hành bị thu vào như vào mồ). Ắt là hồn ma của người tù chết trong ngục. Nếu lại mang hào "hình" (tương hình: quan hệ làm hại nhau giữa các địa chi), thì ắt chết không được yên lành (chết oan, chết bất đắc kỳ tử), hoặc chết ở chốn mồ mả. Nếu hào ấy vượng tướng (khí đang mạnh, hợp mùa) và phát động (là hào động, tức hào sẽ biến sang hào khác), thì là thần ở miếu.
Hào bên cạnh mang Tài hợp với quỷ (Tài: tức Thê Tài, hào chỉ vợ, phụ nữ, tiền của; "hợp": hai địa chi kết hợp, gắn bó với nhau), ắt là người tình hẹn hò lén lút dưới trăng; ở vị trí hào Ứng (hào chỉ phía bên kia, người ngoài, đối phương; đối với hào Thế là phía mình) mà hào Đệ (Huynh Đệ: hào chỉ anh em, bạn bè, ngang hàng) sinh cho quỷ, thì là bạn thân trong hội làng.
Hào Tài động mà hợp với hào Quỷ, hoặc Tài biến thành Quỷ, Quỷ biến thành Tài, tự hợp với nhau, thì ắt là kẻ từng tư thông với người bệnh gây họa. Nếu bị hào Thế (hào chỉ bản thân người hỏi, ở đây là người bệnh) khắc, lại mang Huyền Vũ (một trong "lục thần", sáu vị thần gán cho sáu hào theo ngày gieo quẻ; Huyền Vũ chủ việc mờ ám, trộm cắp, gian dâm), thì là hồn ma chết vì chuyện gian dâm. Những trường hợp khác cứ theo đó mà suy.
Hào biến ra Quỷ mà gặp Huyền Vũ, thì là ma của kẻ trộm khoét vách trèo tường; biến thành Phụ Mẫu (hào chỉ cha mẹ, bề trên, nhà cửa, giấy tờ) mà gặp Đằng Xà (một trong lục thần, chủ việc quái lạ, kinh sợ, quấn quýt rắc rối), thì là yêu tinh của bùa ếm, ma quái.
Hào Quỷ động, biến ra hào thuộc lục thân nào thì cứ lấy hào biến ra ấy mà đoán. Như biến ra Huynh Đệ thì là bạn bè, anh em, chị em dâu, cha mẹ chồng và những người tương tự. Nếu biến ra Quỷ, lại thêm Huyền Vũ, ắt là trộm cướp. Biến ra Phụ Mẫu thì là bác, chú, họ hàng; thêm Đằng Xà thì là trong nhà có thợ (thợ mộc, thợ xây) làm bùa ếm, nay hiện ra quấy, khiến người trong nhà không yên. Hào Phụ Mẫu biến ra Quan Quỷ, dù không có Đằng Xà, cũng là thợ làm trò gian.
Thái Tuế (địa chi của năm hiện tại) mang Quỷ, là lệ cúng cũ tổ tiên truyền lại; Nhật Thìn (địa chi của ngày gieo quẻ) cùng mang Quan Quỷ, là lời khấn hứa bằng miệng lúc đầu.
Nếu cả Thái Tuế và Nhật Thìn đều mang Quỷ, thì là gần đây đã hứa trả lễ theo lệ tổ tiên mà chưa làm xong.
Quỷ "trì thế" (nằm ngay ở hào Thế) là chưa trả lời nguyện cũ; Quỷ "phục" (hào không hiện trong quẻ mà ẩn dưới một hào khác) là hứa miệng mà lòng không để tâm; Quỷ biến ra Tài là việc ăn chay giữ lòng chưa trọn; Quỷ gặp "không" (không vong: hào rơi vào địa chi trống trong tuần, coi như rỗng, không có thực lực) là có đầu không đuôi.
Hào Quỷ nằm ở Thế cũng không phải lệ cũ, mà là trước đây từng hứa miệng một lời nguyện, chưa được trả. Nếu trong quẻ không có Quỷ, mà dưới hào Thế lại ẩn hào Quỷ của bản cung (cung gốc của quẻ trong tám cung), thì cũng là món nợ nguyện cũ. Có điều là hứa miệng mà lòng không để tâm, rồi không để ý nữa, nên bị trách phạt. Nếu hào Quỷ biến ra Thê Tài, ắt là việc ăn chay tu lễ chưa trọn, còn nợ với thần đất (?), hoặc phạm giới, không thanh sạch. Biến ra Tài mà gặp không vong, ắt là tuy đã hứa mà miệng không giữ giới, có đầu không đuôi.
Quỷ ở hào nhà thì ở không yên ổn; Quan Quỷ nằm ở hào Ứng thì hướng nhà không thông.
Hào thứ hai của nội quái (quẻ ba vạch ở dưới trong quẻ sáu vạch) là hào nhà. Nếu có Quỷ động ở đó thì nhà không yên, thường có bệnh. Nếu là hào xung (hai địa chi đối chọi nhau) hoặc khắc nó, hoặc hào Ứng mang Quỷ, thì hướng nhà ấy bất lợi, nên đổi.
Quẻ Đoài, Quỷ hành Kim, gặp Thanh Long, là việc liên quan đến tượng Phật.
Đoài là quẻ phương tây, Phật lại có thân vàng (vàng thuộc Kim), cho nên gặp Quỷ hành Kim thuộc cung Đoài thì trong việc thần Phật ắt có lời nguyện lành. Mang Thanh Long (thần chủ việc vui mừng, việc lành) hoặc Câu Trần (thần chủ việc đất đai, xây đắp, trì trệ) thì là muốn đắp tượng; mang Đằng Xà thì là muốn vẽ tranh thờ; biến ra Phụ Mẫu thì là việc tô vẽ, chép chữ; không thế thì là kinh văn. Nếu biến ra Tài hoặc Phúc (Tử Tôn: hào chỉ con cháu, phúc đức, sự vui vẻ, khắc chế Quan Quỷ), thì là muốn tu sửa nơi thờ.
Ở cung Khảm mà hào Mộc động thì là phạm việc đua thuyền.
Mộc ở cung Khảm (Khảm là nước) mà phát động, là tượng thuyền chèo. Ắt là việc chèo thuyền rồng, bị Thượng Tam Tướng Công (vị thần sông nước được dân gian thờ) bắt lỗi. Làm lễ tiễn đưa thì tốt. Nếu ở quẻ cung Cấn, cung Tốn, Quỷ hành Thủy gặp Thanh Long mà động, cùng với Mộc biến Thủy, Thủy biến Mộc, Quỷ ở trên nước, đều là trường hợp này.
Thủy và Thổ đan xen, ở cung Càn thì là Tam Nguyên Đại Đế; Hỏa và Kim cùng động, ở quẻ Đoài thì là Ngũ Đạo Thương Quan.
Tam Quan là ba vị quan Trời, Đất, Nước. Ở cung Càn, Thổ biến Thủy, Thủy biến Thổ mà gặp hào Quan Quỷ, là tượng ấy.
Ngũ Đạo là thần đao kiếm. Ở cung Đoài, Hỏa và Kim cùng phát động mà gặp hào Quan Quỷ, là tượng ấy.
Ba hào không vong là nhà không có hương khói thờ cúng.
Hễ xem bệnh mà gặp hào thứ ba không vong, thì tượng là nhà không thờ cúng hương khói. Hào động mà không, hoặc biến ra không, thì như có như không. Vượng tướng mà không vong thì đồ thờ không đủ. Phần còn lại xem ở chương Gia trạch.
Hào quái động thì có tai họa chẳng lành.
Hào quái: tháng quý (tháng cuối mỗi mùa) thì nằm ở hai đầu, tức hào thứ nhất và hào thứ sáu. Tháng trọng (tháng giữa mùa) thì theo hào thứ hai và thứ năm. Tháng mạnh (tháng đầu mùa) thì chỉ ở hào thứ ba và thứ tư. Hào động mới thành quái, hào tĩnh thì không.
Hào quái gặp Phụ Mẫu thì ắt có đồ vật quái lạ. Thêm Huyền Vũ thì là đồ ăn trộm của người. Hễ gặp hào này động, dù không phải hào Quỷ, ắt là chuyện quái lạ. Đằng Xà lại động mà gặp hào Quỷ, thì mới có thể nói là có ma quái.
Thanh Long gặp hào văn thư (Phụ Mẫu), một mình nó động thì đoán là việc kinh văn.
Hễ xem có quỷ thần gì, không chỉ dựa vào hào Quỷ mà đoán, hào độc phát (trong quẻ chỉ có một hào động) cũng suy ra được. Như Phụ Mẫu một mình động thì là tổ tiên đòi cúng tế. Gặp Thanh Long thì có lời nguyện lành về kinh văn. Hào Quỷ của bản cung lại ẩn dưới hào Thế, mà ở vào các giai đoạn Thai, Dưỡng, Trường Sinh, Đế Vượng (bốn trong mười hai giai đoạn sinh – thịnh – suy – diệt của một hành: Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng), thì ắt có người mới chết, đòi tụng kinh sám hối để siêu độ. Quỷ ẩn thuộc Thủy thì quan tài còn để phơi chưa chôn; nếu gặp không vong thì không phải.
Đằng Xà gặp Quan Quỷ, thuộc âm thì nên suy về chuyện chiêm bao.
Quỷ mang Đằng Xà ắt có kinh hãi hão huyền, chuyện quái dị. Nếu ở cung âm, tượng âm, thì có chiêm bao. Nếu xung khắc hào Thế hoặc dụng hào (hào chính đại diện cho việc hay người được hỏi), ắt trong mộng thấy thần quỷ quấy phá. Đằng Xà mang Quỷ mà động thì là ma thắt cổ.
Hào động rơi vào không mà gặp Quỷ, e là thiếu lễ hiếu thảo.
Hào Quan Quỷ động mà không vong, hoặc biến ra không vong, đều chủ trong những người đã khuất có người bị thiếu lễ cúng theo mùa, hoặc gặp ngày giỗ mà không bày cúng. Nếu ở cung khác, ở ngoại quái (quẻ ba vạch ở trên), thì là trong họ hàng từng có lễ cúng, nay lại bỏ, không đặt bài vị. Hoặc trước từng đốt dâng vàng mã, nay không còn. Đều có tượng này.
Hào Quỷ tĩnh ở hào nhà, mang hành Mộc, thì nhà còn quàn quan tài chưa chôn.
Quan Quỷ hành Mộc yên tĩnh ở hào thứ hai, hoặc Quỷ hành Mộc ẩn dưới Phụ Mẫu, thì nhà ấy ắt đang quàn linh cữu trong nhà, đưa đi chôn thì yên. Nếu hào suy yếu thì là bàn thờ tang (?), dỡ đi thì nhà cửa yên ổn.
Theo đó mà đoán, muôn lần không sai một.
Chú thích chữ hiếm: (1) chữ "kiểu", đọc jiao, thanh 3, nghĩa là cầu. (2) chữ "ngung", đọc yu, thanh 2, nghĩa là góc, chỗ sát mép. (3) chữ "điên", đọc dian, thanh 1, nghĩa là tinh thần rối loạn. (4) "linh ngữ", đọc ling thanh 2, yu thanh 3, nghĩa là nhà tù. (5) chữ "yểm", đọc yan, thanh 3, nghĩa là nói mê. (6) chữ "mị", đọc mei, thanh 4, nghĩa là loài ma quái trong truyền thuyết. (7) chữ "chương", đọc zhang, thanh 1, nghĩa là cha chồng. (8) chữ "cữu", đọc jiu, thanh 4, nghĩa là quan tài đã có thi hài.
Mười ba: Trồng trọt
Nghề nông là gốc của nước, cái ăn là trời của dân. Năm loại hạt khác nhau, ai biết loại nào hợp đất nào mà gieo; việc cả một năm trông vào đó, hoàn toàn dựa vào tượng quẻ mà suy xét kỹ.
Thê Tài (hào chỉ vợ, của cải; ở đây là hoa màu, lợi thu) vượng tướng (khí đang mạnh, hợp mùa) thì có thể đoán được mùa.
Thê Tài là gốc khi xem việc nông. Bất kể trồng lúa nước hay cây cạn, trước hết xem hào chủ này có hiện ra trong quẻ hay không, có bị tổn hại hay không, là biết lành dữ. Nếu hiện ra, vượng tướng, được sinh mà không bị tổn, thì năm ấy ắt chín tốt. Nhưng hào này tuy không thể thiếu, cũng không nên động; động thì sinh cho Quan Quỷ (hào chỉ tai họa, sâu bệnh) có khí lực, rốt cuộc sẽ có hao tổn. Nếu biến ra hào Phúc thì tốt.
Phúc Đức gặp không vong (hào rơi vào địa chi trống, coi như rỗng) thì hao tổn khó lường.
Tử Tôn tức Phúc Đức (hào chỉ con cháu, phúc lộc, khắc chế Quan Quỷ), là hào phụ trợ khi xem ruộng. Mừng nhất là sinh vượng, phát động (là hào động, sẽ biến). Nếu gặp không vong thì Tài không có nguồn sinh, Quan Quỷ nắm quyền, ắt nhiều hao tổn; hào Tài dù vượng cũng không thu trọn được. Nếu hào Quan cũng không hiện lên quẻ, hoặc rơi vào không vong, thì may ra được chút tốt. Nếu Phúc Đức không vong mà hào Tài suy yếu, bị tổn hại, thì uổng một năm, phí công phí vốn, quyết không có hy vọng thành. Vượng mà không, động mà không, thì chủ nửa được nửa mất.
Phụ Mẫu (hào chỉ cha mẹ, sự vất vả; ở đây là ruộng đất, công khó) giao trùng (động: "giao" là hào âm động, "trùng" là hào dương động), thì làm cỏ vun gốc chỉ thấy tốn sức.
Phụ Mẫu là thần vất vả cực nhọc. Động thì ắt tốn sức, phải làm cỏ vun gốc nhiều. Đại để nên suy yếu. Nếu nằm ở thân hay Thế (hào chỉ bản thân người hỏi), lại vượng động, thì hào Tài dù có khí cũng giảm phần thu. Vì Tử Tôn bị nó khắc hại. Nếu ở chỗ không vong, né tránh được thì tốt.
Hào Huynh phát động, năm ấy đừng mong thu trọn.
Huynh Đệ (hào anh em, ngang hàng) là kẻ cướp tài, là hào kỵ khi xem trồng trọt. Sợ nhất là nó phát động; dù Phúc và Tài vượng, cũng không phải năm chín trọn. Nếu nó nằm ở Thế thì người làm ruộng làm không tinh, nếu không thì thiếu công thiếu vốn.
Quỷ ở đất vượng, gặp thần Thủy thì mạ lúa ngập thối.
Hào Quỷ phát động thì lúc mới trồng ắt có tổn hại. Nếu mang hành Thủy, ruộng ắt bị ngập. Xung khắc thân và Thế thì ắt ngập thối. Lại được Nguyệt Kiến (địa chi của tháng), Nhật Thìn (địa chi của ngày gieo quẻ) và hào động sinh phù cho nó, thì có họa lũ lụt tràn lan. Nếu biến ra hào Phúc sinh hợp với Quỷ, thì sau lúa mọc lại. Nếu biến ra Hỏa đến hình khắc, e sau ngập lại gặp đại hạn; có cứu thì mưa nhiều cũng không sao.
Quan Quỷ ở đất sinh, thêm Hỏa sát thì lúa má khô cháy.
Quỷ ở đất sinh vượng mà mang hào Hỏa động, ắt thiếu nước. Nếu xung khắc, hình khắc, e có họa lúa cháy, hoa màu chết. Có hào chế phục được nó thì dù hạn cũng không sao. Nếu biến ra hào Thủy hình khắc thân và Thế, thì sau hạn ắt có mưa dầm ngập úng.
Thổ kỵ khắc thân, là năm nắng mưa không điều hòa.
Quỷ hành Thổ phát động thì ắt nắng mưa không điều hòa. Khắc Thế thì ắt có tổn hại. Biến ra Hỏa thì lúc thiếu nước nhiều, lúc được tưới ẩm ít; biến ra Thủy thì lúc ngập nhiều, lúc khô hạn ít. Vì Thổ có thể làm hao khí của Hỏa, chế được thế của Thủy. Lại chủ thần đất trong làng gây tai, cần cầu cúng thì tốt; nếu không thì ruộng đất hoang vu, mất mùa.
Kim ngại hại Thế, là năm sâu bọ, châu chấu cùng phá.
Quỷ hành Kim phát động khắc Thế thì có sâu hại. Nếu ở hào Ứng (hào phía bên ngoài, phía trời) và hào thứ sáu, hoặc do một trong năm loại lục thân biến ra, thì là châu chấu. Nếu không hại thân và Thế, Tài lại vượng mà không động, thì châu chấu chỉ bay qua đất này, không gây hại.
Mộc thì gió quật, tĩnh thì hạt lép; được sinh phù, hợp với Thế mới mong không lo.
Hào Mộc phát động, làm hại khắc Thế và thân, thì hoa màu ắt bị gió dữ quật đổ. Nếu biến ra hào Thủy, hoặc Thủy biến Mộc, hoặc cùng phát động với hào Mộc, thì có họa gió bão, nước triều nhấn chìm. Quỷ hành Mộc không động cũng chủ hạt lép.
Vì hào Mộc là sao chủ của ngũ cốc, nếu lại thêm Phúc tĩnh, Tài suy, thì ắt có mạ mà không trổ bông, hoặc trổ bông mà không chắc hạt. Tài và Phúc động mà không vong, hoặc biến ra không vong, đều là lép, tượng chỉ đẹp mã bên ngoài.
Hỏa mang hào Quỷ, cùng với hào Quỷ hành Thổ, hành Kim yên tĩnh, bị hào động và Nhật Thìn làm hại, khắc, xung, áp, thì đều có hư tổn. Như bông bị mọt ngầm, đậu chín kéo dài ngày, củ năn thối rữa và những loại tương tự.
Hào thứ hai mang Quỷ thì khó cày cấy vào ba tháng xuân; hào thứ năm liền với Quan Quỷ thì ắt trở ngại việc gặt hái vào tháng tám.
Lấy hào thứ hai làm việc bắt đầu trồng, hào thứ năm làm việc thu hoạch. Hào thứ hai là chủ của nội quái (ba vạch dưới), hào thứ năm là chủ của ngoại quái (ba vạch trên). Vẽ quẻ thì từ dưới lên, trồng trọt thì từ mùa xuân đến thu hoạch mùa thu.
Nói theo tượng các hào: hào một là hạt giống, hào hai là mạ, hào ba là sức người, hào bốn là trâu cày, hào năm là ngày chín, hào sáu là thời tiết của mọi việc.
Hễ gặp Quỷ ở hào một thì hạt giống không đúng, hoặc hỏng nhiều; Quỷ ở hào hai thì khó cày cấy, hoặc vì trở ngại mà lỡ thời vụ, mạ bị tổn; Quỷ ở hào ba thì sức người không tới, thiếu công; Quỷ ở hào bốn thì trâu ắt có bệnh, khó cày bừa; Quỷ ở hào năm thì thu hoạch bị cản trở; Quỷ ở hào sáu thì lúc gặt thời tiết không thuận. Nội quái không có Quan Quỷ mới là rất tốt.
Hào hai, hào năm nếu bị Nhật Thìn hình, hại, xung, khắc, thì lúc trồng hay lúc gặt ắt có trở ngại, không thuận. Lại xem hào nào làm hại khắc, thì biết việc gì cản trở. Như Huynh Đệ là cãi cọ, Quan Quỷ là kiện tụng, v.v.
Ví như tháng tư ngày Bính Tuất xem việc trồng lúa, được quẻ Đại Quá biến thành quẻ Khốn (quẻ gốc Đại Quá có hào động nên biến ra quẻ Khốn). Hào Quan Quỷ ở Dậu động biến ra Ngọ Hỏa, là điềm hạn; Nhật Thìn mang Tài, khắc chế hào hai; sau đến lúc sắp cấy, quả nhiên vì người phụ nữ thiếu tiền mà bỏ đi (?), quá ba bốn ngày thì trời hạn nặng, không cấy được nữa. Đây là quẻ do Tôn Tây Trù ở Thượng Hải xem. Theo đó mà đoán, muôn lần không sai một.
Hào một vượng thì hạt giống có thừa.
Hào một vượng tướng thì hạt giống thừa. Suy thì không nhiều, không vong thì thiếu. Xem trồng cây cạn mà hào hai không vong thì phải gieo lại; động mà không vong, hoặc biến ra không vong, thì mọc lên rồi bị tổn. Hào ba vượng tướng thì người đủ, sức tới; hưu tù (khí yếu, không hợp mùa), không vong, tuyệt thì việc cắt cỏ, làm cỏ thiếu công.
Những điều trên đều cần được sinh phù, đều ngại bị làm hại khắc. Nếu quẻ có Tử Tôn mà hào một không vong, thì giống ắt không mọc, chứ không phải không có giống. Hào hai không vong thì mạ ắt thiếu.
Hào bốn không vong thì chưa sắm được trâu cày.
Hào bốn vượng tướng thì trâu ắt khỏe mạnh. Suy thì không đủ sức, không vong thì chưa có. Huynh biến ra Quỷ, Quỷ biến ra Huynh, thì chung trâu với người. Hào không vong mà động, biến ra Tử Tôn, hoặc biến ra hào Sửu (Sửu là con trâu), mà hợp với hào Ứng, thì phần nhiều là thuê trâu của người khác. Hào năm không vong thì thu hoạch nhiều trở ngại. Lại gặp Tài, Phúc ở thế tử tuyệt (khí đã chết, đã dứt), Huynh và Quỷ vượng động, là điềm rất xấu; trông mong đều thành rỗng, ắt không thu được gì. Hào sáu không vong thì ắt có chuyện kinh hãi quái lạ, biến cố bất thường. Vì trời không có lẽ nào trống rỗng. Tôi xem kèm với hào Ứng, rất đúng.
Hào Ứng sinh hợp hào Thế, là lòng trời hợp lòng người.
Nên lấy Ứng làm trời, lấy Thế làm đất. Hào Ứng sinh hợp hào Thế thì làm ruộng gặp trời tốt. Xung khắc hào Thế thì hễ làm việc gì, không gió thì mưa.
Như ngày Bính Tý, tôi xem việc trồng bông, được quẻ Vô Vọng biến thành quẻ Tụng. Hào Ứng xung khắc hào Thế, từ đầu đến cuối, hễ làm cỏ, cày cấy, thu hoạch là gặp mưa, chưa từng được làm suôn sẻ mấy ngày.
Trong tượng quẻ hào Tài chồng chất, thì vun bón nhiều sao bằng vun bón ít.
Trong quẻ hào Tài trùng điệp quá nhiều, thì không nên vun đất bón phân (?) nhiều. Còn nếu hào Tài không hỏng, không không vong, Huynh Đệ trong quẻ không động, mà gặp Tử Tôn phát động, thì vun nhiều thu nhiều, vun ít thu ít, không vun không thu.
Nhật Thìn mang hào Phụ, thì gấp đôi công sức là gấp đôi mùa màng.
Phụ Mẫu nếu mang Nhật Thìn, hoặc nằm ở Thế, thì ắt chủ vất vả cực nhọc. Nếu không chăm làm, quyết là thu ít. Vì bỏ gấp đôi công làm cỏ vun gốc thì được gấp đôi mùa màng. Tử Tôn vượng động, Phụ Mẫu tử tuyệt, thì không tốn công mà tự chín.
Tài ở Đế Vượng thì cày cấy kịp thời, thu hoạch kịp thời.
Hễ gặp Tài ở các hào Thai, Dưỡng, Trường Sinh (các giai đoạn khí đang nảy nở trong mười hai giai đoạn sinh – thịnh – suy – diệt), thì không nên trồng quá sớm, sớm thì bất lợi, muộn thì thu ít. Vì Thai, Dưỡng, Trường Sinh thì mỗi ngày một có thêm khí, nên dù muộn cũng không sao. Đế Vượng (giai đoạn cực thịnh) tuy có khí, nhưng qua đó thì mỗi ngày một suy, nên trồng sớm. Ở các hào Đế Vượng, Suy thì không nên trồng muộn.
Muốn biết lành dữ trước sau, chỉ xem biến hóa của hào động.
Hào động biến ra Tài, Phúc thì tốt, biến ra Huynh, Quỷ thì xấu. Huynh biến Huynh thì bị trộm cắp, hao hụt; Quỷ biến Quỷ thì sâu bệnh phá hại. Phụ biến ra Huynh, Quỷ thì vất vả mà không được mùa; Phụ biến ra Tài, Phúc thì vất vả có thu. Tài biến Huynh, Tử biến Quan, thì lúc đầu tốt tươi, về sau rỗng không; Huynh biến Tài, Quan biến Tử, thì trước bị tổn hại, sau ắt vừa ý. Hào năm Tài vượng biến ra Huynh, thì năm được mùa mà giá rẻ.
Muốn biết trồng gì được hay không, phải xét hào Tử Tôn mang hành gì.
Hễ xem nên trồng thứ gì, lấy Tử Tôn mà suy. Như mang Kim, Thủy thì nên trồng cây nước; mang Hỏa, Thổ thì nên trồng cây cạn; mang Mộc thì nước hay cạn đều hợp. Tử Tôn có thể sinh Tài, khắc Quan, nên không xem Tài. Nếu Tử Tôn không hiện lên quẻ, mới lấy Tài mà luận.
Thế gặp tam hình (ba địa chi làm hại nhau theo bộ, như Dần – Tỵ – Thân, Sửu – Tuất – Mùi), nhà nông ắt mang bệnh.
Thế là người làm ruộng; bị Nhật Thìn và hào động hình, xung, khắc, hại thì rất bất lợi. Như bị hào Tài làm hại khắc thì ắt có chuyện về đàn bà, tiền của; bị hào Phúc làm hại khắc thì ắt có chuyện về con nhỏ, gia súc, sư sãi đạo sĩ, nên làm vướng việc đồng. Huynh Đệ là cãi cọ tranh giành; Phụ Mẫu là chuyện bề trên, giấy tờ, nhà cửa; Quan Quỷ là bệnh tật, kiện tụng, lửa cháy, trộm cắp, v.v. Nếu mang Bạch Hổ (một trong lục thần, chủ việc tang thương, máu me, bệnh tật) và tam hình, người nông phu ắt mang bệnh. Thế mang hào Quan cũng có bệnh, nếu không thì ắt đang có chức dịch việc quan trên mình. Thêm Chu Tước (một trong lục thần, chủ lời nói, cãi cọ, kiện cáo) thì e là kiện tụng. Thế mang Phụ Mẫu thì thạo việc nhà nông. Mang Huynh Đệ thì ắt thiếu công vốn, hoặc làm không tinh. Mang Tài, Phúc, hoặc được Tài sinh, Phúc hợp, đều rất tốt.
Thế tự không vong, hoặc biến ra không vong, thì nông phu có đại nạn. Nếu không thì ruộng ắt trồng không thành, có trồng cũng ắt bất lợi.
Trong quẻ gặp hai hào Quỷ thì đất ắt cùng người khác cày.
Hễ xem trồng trọt mà quẻ có hai hào Quỷ hiện ra, thì ruộng ấy ắt trồng chung với người. Hào Thế không vong mà động, Quỷ nằm ở Ứng, động đến hợp với Thế, thì ắt có người nhận khoán trồng ruộng này. Nhật Thìn mang hào Quỷ hợp giữ Thế cũng vậy. Hào Thế không vong mà bị Huynh Đệ xung áp, đều là giao khoán cho người khác trồng.
Phụ ở ngoại quái, được Thủy phù trợ, thì đất tuy cao mà ẩm ướt; Phụ ở nội quái, được Nhật Thìn sinh, thì ruộng tuy nhỏ mà màu mỡ.
Phụ Mẫu là thửa ruộng. Ở ngoại quái thì ruộng ắt cao, ở nội quái thì ruộng ắt thấp. Sinh vượng thì ruộng màu mỡ, mộ tuyệt (khí bị thu vào mồ, đã dứt) thì ruộng bạc màu.
Mang Mộc thì thửa ruộng ắt dài, mang Thổ thì thửa ruộng ắt ngắn. Mang Hỏa là đất khô hạn, mang Thủy là đất ẩm ướt, mang Kim là đất cát trắng.
Nhật Thìn xung khắc thì người ta không màng tới; Nhật Thìn sinh hợp thì ắt là ruộng tốt, mọi người đều muốn trồng. Theo đó mà đoán, muôn lần không sai một.
Phụ biến ra Phụ là một thửa chia hai mảnh.
Phụ động biến ra Phụ, ắt là ruộng một thửa chia hai mảnh. Quẻ có hai hào Phụ cũng vậy, hoặc là trồng ở hai nơi. Quái thân (hào đại diện cho "thân" của sự việc, xác định theo hào Thế) hiện ra trùng điệp cũng là cày cấy ở hai nơi.
Xung lại thêm xung là ruộng gồ ghề lồi lõm.
Nhật Thìn và hào động khắc xung Phụ Mẫu thì ruộng ấy ắt không bằng phẳng. Nếu không cao thấp lổn nhổn, thì chủ người không chăm sóc, ruộng không đáng giá; hoặc gia súc phá hại, hoặc người qua lại giẫm đạp, v.v.
Tượng dương, hào dương thì đất này ắt là ruộng công nộp thuế theo mức "đấu tắc" (mức thuế lúa tính theo đấu áp cho ruộng công).
Phụ Mẫu ở cung dương, hào dương là ruộng công; ở cung âm, hào âm là ruộng dân. Nếu cung dương hào âm thì vốn là ruộng công, nay đổi thành ruộng dân. Cung âm hào dương thì vốn là ruộng dân, nay đổi thành ruộng công theo mức đấu tắc.
Hoặc không vong, hoặc động, thì ruộng ấy e còn thuộc về người khác.
Phụ Mẫu không vong thì ruộng trồng không thành, nếu không thì ắt không phải của mình. Mang Thế mà phát động thì ruộng ắt có thay đổi. Biến vào không vong, hoặc không vong mà hợp với Ứng, thì sẽ bán cho người. Thế mang Câu Trần (thần chủ đất đai, trì trệ) mà động, cũng chủ ruộng có thay đổi.
Mục này trăm lần trúng cả trăm, không lần nào không ứng nghiệm.
Như ngày Ất Hợi xem trồng ruộng nước, được quẻ Ký Tế biến thành quẻ Truân. Phụ Mẫu không vong, quả nhiên trồng không thành. Lại như xem trồng lúa mạch, được quẻ Cấu biến thành quẻ Càn. Ở Thế, Phụ động biến ra không vong, đến tháng giêng quả bị chủ cũ chuộc lại.
Lại như ngày Tân Hợi, xem được quẻ Quan biến thành quẻ Tụng. Ở Thế, Phụ Mẫu động biến ra Ngọ Hỏa, sinh hợp hào Ứng, lại gặp Quan Quỷ vượng động, bèn kiện tụng với hàng xóm, ruộng ấy quả nhiên phải bán cho người khác.
Lại như ngày Quý Tỵ, xem được quẻ Di biến thành quẻ Phệ Hạp. Thế mang Câu Trần, Tài hành Thổ phát động, ruộng ấy quả nhiên vì chủ ruộng tự trồng nên mình không trồng được.
Phụ nằm ở Thai, Dưỡng thì ruộng khai phá chưa lâu.
Phụ Mẫu yên tĩnh, nếu gặp hào Thai, Dưỡng trong quẻ động đến xung khởi, thì là ruộng mới khai phá. Phụ ở Thai, Dưỡng mà động cũng vậy; nếu không thì ắt là ruộng mới mua. Nếu Phụ mang Thái Tuế (địa chi của năm) hoặc Nguyệt Kiến, thì là sản nghiệp tổ tiên để lại. Quẻ không có Phụ Mẫu mà từ Thế biến ra, thì là tự mình mua. Nếu do Tài biến ra, là của hồi môn bên vợ. Do Huynh biến ra, là ruộng chung của cả hộ. Do Quỷ biến ra, là ruộng nhà quan; nếu không thì là ruộng công theo mức đấu tắc. Hào Ứng biến ra thì ắt là ruộng của người khác.
Biến thành Phúc Đức thì mương rạch rõ ràng.
Phụ Mẫu động biến ra Tử Tôn, ắt mương rạch rõ ràng, đất cũng tốt. Biến ra Tài cũng tốt, ruộng ắt được giá cao. Biến ra Huynh thì ruộng không đáng giá, hoặc chưa chia tách, hoặc liền thửa với ruộng nhà khác; nếu là quái thân thì là trồng chung với người. Biến ra Quan thì ruộng không tốt, chia theo ngũ hành mà xét: biến ra Quỷ hành Kim ắt nhiều gạch ngói sỏi đá; biến ra Quỷ hành Mộc ắt nhiều cỏ dại; biến ra Quỷ hành Thủy thì mương rạch không rõ, nước khó thoát; biến ra Quỷ hành Hỏa thì ắt từng có thi hài thiêu hóa, hoặc là ruộng hoang trũng, hoặc nền nhà bỏ; biến ra Quỷ hành Thổ ắt có xác chôn ngầm, mộ cổ; hoặc bờ mương, bờ thửa không phân biệt được; hoặc đất xốp nổi khó cày; hoặc có gia súc giẫm đạp; hoặc là ruộng của quan lại. Nếu không thì không phải vậy. Biến ra Quan mà không vong thì không sao.
Nếu là cung Khảm thì ắt gần bên sông hồ.
Phụ ở cung Càn thì ruộng ắt cao; dù ở nội quái cũng không phải ruộng trũng thấp. Phụ ở cung Khảm thì ruộng ắt ven sông; Phụ ở cung Ly thì bên ruộng có lò gốm, lò rèn; Phụ ở cung Cấn thì ruộng ở quanh núi rừng; Phụ ở cung Chấn, Tốn thì bên ruộng ắt có cây cối; Phụ ở cung Khôn thì ruộng ở ngoài đồng, là ruộng giữa cánh đồng; Phụ ở cung Đoài thì bên ruộng có mương công, hoặc ven ao đầm; hoặc lấy tám phương mà định chỗ trồng.
Nếu Phụ ẩn dưới Huynh Đệ, là thuê ruộng của hàng xóm.
Mục này nói về thuê ruộng mà trồng. Nếu Phụ Mẫu hiện ra, thì xem hào ẩn dưới hào Phụ trong bản cung, là biết ruộng nhà ai. Như Quan ẩn dưới Phụ là ruộng của nhà có chức dịch, v.v. Quẻ không có Phụ Mẫu thì phải xem Phụ ẩn dưới hào nào, là biết được. Như ẩn dưới Huynh là ruộng của nhà hàng xóm, v.v. Nếu không có Phụ mà có hào động biến ra Phụ, thì đó là ruộng của người ấy. Như hào Tài biến ra là ruộng của đàn bà. Còn lại theo đó mà suy.
Chú thích chữ hiếm: (1) "vân tử", đọc yun thanh 2, zi thanh 3, nghĩa là làm cỏ, vun đất ở ruộng. (2) chữ "thục", đọc shu, thanh 1, nghĩa là tên chung của các loại đậu. (3) "bột tề", đọc bi thanh 2, qi thanh 2, nghĩa là củ năn: cây thân thảo sống nhiều năm, thân ngầm dưới đất hình tròn dẹt, vỏ đỏ hoặc nâu đen, ruột trắng, ăn được, cũng làm được bột; có nơi gọi là lê đất, hạt dẻ đất hay móng ngựa. (4) chữ "thì", đọc shi, thanh 4, nghĩa là cấy, trồng. (5) chữ "sam", đọc shan, thanh 1, nghĩa là cắt, dọn bỏ. (6) chữ "ủng", đọc yong, thanh 1, nghĩa là vun đất và phân vào gốc cây. (7) chữ "á", đọc ya, thanh 1, nghĩa là chỗ hẹp đi qua được giữa hai núi. (8) chữ "du", đọc yu, thanh 2, nghĩa là màu mỡ. (9) chữ "mâu", đọc mou, thanh 2, thời xưa chỉ lúa mạch lớn. (10) chữ "hức", đọc xu, thanh 4, nghĩa là mương nước giữa ruộng. (11) chữ "thằng", đọc cheng, thanh 2, nghĩa là bờ đất giữa ruộng. (12) chữ "huề", đọc qi, thanh 2, nghĩa là các ô ruộng có bờ đất bao quanh, xếp ngay ngắn.
Mười bốn: Nuôi tằm trồng dâu
Đã nói việc trồng trọt, nên bàn tiếp việc tằm dâu.
Hái lá cho ăn vất vả, chỉ vì tơ và bông tằm mà nuôi; lành dữ mù mờ, nên nhờ bói cỏ thi, mai rùa.
Về việc xem tằm dâu, các nhà đều kỵ quẻ cung Khảm, ý là vì tượng Khảm thuộc Thủy. Họ đâu biết nuôi tằm chỉ vào mùa xuân (mùa của Mộc, Thủy không còn vượng), thì kỵ gì?
Hễ xem tằm nên lấy Tài (Thê Tài: hào chỉ của cải, ở đây là tơ, lá dâu) và Phúc (Tử Tôn: hào chỉ con cháu, phúc lộc, ở đây là con tằm) làm chủ, không cần luận theo cung quẻ.
Trước bàn hào Hỏa: đắc địa thì tằm con ắt thuận lợi.
Hễ xem tằm ắt phải xem hào Hỏa, vì tằm là do người con gái đất Thục hóa thành. Xưa có người đất Thục giết ngựa, phơi da ngoài sân, bỗng da ấy cuốn lấy con gái bay đi, mắc trên cây dâu, rồi hóa thành tằm. Tằm ăn lá nhả kén, người sau lấy kén kéo thành tơ, rồi truyền giống. Người ta đắp tượng người con gái để thờ, gọi là Mã Đầu Nương (Nàng Đầu Ngựa), tức là tằm. Cho nên các nhà đều lấy hào Tỵ, Ngọ (Ngọ là ngựa, thuộc Hỏa) làm mệnh của tằm.
Quẻ không có hào Hỏa thì tằm ắt không thịnh; hiện ra và phát động (là hào động) là điềm tốt. Nếu lại mang Tài, Phúc, hoặc nằm ở thân hay Thế (hào chỉ bản thân người hỏi), là điềm rất tốt.
Kế đến tìm hào Thủy: nếu nắm quyền thì lạnh ẩm nhiều tai.
Đại để tính tằm ưa khô ghét ẩm, ưa nóng ghét lạnh, từ lúc còn là tằm kiến (tằm mới nở) đến lúc làm kén đều như vậy. Cho nên người nuôi có lệ dùng buồng sưởi lửa. Suy đoán bằng sách Dịch cũng không rời nghĩa ấy.
Vì thế xem tằm mà gặp hào Thủy nắm quyền phát động, ắt có bệnh do lạnh ẩm, tằm ắt khó thịnh. Nếu hào Hỏa không vong (rơi vào chỗ trống, coi như rỗng), ẩn (không hiện ra trong quẻ), tử tuyệt (khí đã chết, đã dứt) thì đều xấu. Có thể theo đó mà đoán.
Phúc Đức cần thịnh, lại mừng được Nhật Thìn phù trợ.
Tử Tôn là mệnh của tằm, là dụng thần (hào chính đại diện cho việc được hỏi) trong quẻ. Có khí lực mà phát động thì tằm ắt thịnh. Lại được Nhật Thìn (địa chi của ngày gieo quẻ) và hào động sinh phù, hợp trợ, là điềm rất tốt; dù có hào Quỷ cũng không hại.
Người xưa nói: có kẻ chế ngự được hung sát thì dù hung sát động cũng không sao. Chỉ sợ Phụ Mẫu (hào chỉ cha mẹ, sự vất vả, nhà cửa; Phụ Mẫu khắc Tử Tôn) và Nhật Thìn hình hại, thì tằm ắt bị tổn. Lại Tử Tôn nên mang hành Hỏa, Thổ, Mộc thì kém hơn, rất kỵ Kim, Thủy.
Thê Tài sợ tuyệt, càng ngại hào động hình xung.
Xem tằm lấy Tài làm tơ, bông tằm, lá dâu. Hễ gặp hưu tù (khí yếu, không hợp mùa), tử tuyệt, hoặc bị Nhật Thìn và hào động hình, xung, khắc, hại, thì lợi ắt mỏng. Nếu thêm Tử Tôn suy, không vong, không động, thì ắt không có kén tốt, cũng không có tơ tốt, lại chủ thiếu lá. Cần được sinh vượng có khí, không bị làm hại khắc, thì rất tốt.
Huynh Đệ phù thân thì tốn lá mà tơ vẫn mỏng.
Huynh Đệ (hào anh em, ngang hàng, kẻ cướp tài) phát động thì ắt tốn nhiều lá dâu, lại chủ năm ấy lá đắt. Khắc Thế, hại Thế thì ắt thiếu lá cho ăn, ngày sau kén ắt mỏng, tơ bông ắt ít. Rất không nên nằm ở Thế mà phát động; dù hào Tài vượng tướng cũng không vừa lòng.
Phụ Mẫu nằm ở Thế thì nhọc lòng mà tằm ắt khó nuôi.
Phụ Mẫu làm hại Tử Tôn thì tằm ắt khó nuôi, không dễ chăm. Phải xem ngũ hành của nó thì biết bị tổn hại gì, nên đoán giống như hào Quan Quỷ. Nếu nằm ở thân, Thế, dù có yên tĩnh cũng không phải điềm tốt.
Nhưng Phụ Mẫu lại là thần cần cù vất vả. Suy, tĩnh, không vong, bị chế phục, thì may ra tằm con không nhọc mà tự thịnh. Nếu không thì ắt tốn công chăm sóc, vất vả gấp bội, rồi mới mong được ba phần. Dù là Nhật Thìn, Nguyệt Kiến (địa chi của tháng) cũng không nên mang nó.
Trong ngũ hành nếu gặp hào Quan thì ắt bị tổn hại.
Quan Quỷ (hào chỉ tai họa, bệnh tật) phát động mà thuộc Kim, thì tằm ắt ăn nhiều lá dâu; hoặc bị sương mù xung hại (?), khiến tằm nhiều con chết cứng.
Thuộc Mộc thì ắt tốn lá dâu; hoặc cửa nẻo không kín, tằm bị gió lạnh, đến nỗi rơi khỏi né (khung để tằm lên nhả kén), hóa nhộng dở dang, v.v. Thuộc Thủy thì phải đề phòng chuột phá hao; hoặc ăn lá ướt mà tằm tiêu chảy; hoặc buồng sưởi không đủ nóng, lạnh ẩm dồn lại, tằm con chậm lớn. Thuộc Hỏa mà khắc Thế thì phải phòng hỏa hoạn; nếu không thì là buồng sưởi quá nóng, không thông gió; hoặc nắng chiếu lấp lóa, khiến tằm ngủ muộn dậy chậm, mắc bệnh đầu vàng khó lột. Thuộc Thổ thì lạnh ấm không hợp, cho ăn lá không đều, ngủ dậy không đồng loạt; hoặc chia nong chậm trễ, khiến phân tằm phát nóng hấp hại tằm.
Nếu Quỷ mang Thái Tuế (địa chi của năm) thì có lệ cúng thường năm chưa trả. Nhật Thìn mang Quỷ xung khắc Thế, hoặc Nhật Thìn là Quỷ mà phát động, hoặc Thái Tuế động biến ra Quỷ, hoặc Thế mang Quan Quỷ, đều là có lời nguyện chưa trả, cầu cúng thì tốt.
Cả quẻ đều không có quỷ sát thì mới hanh thông tốt đẹp.
Xem tằm lấy hào một làm trứng tằm. Mang Tài, Phúc thì trứng ắt tốt, tằm con nở ắt đều; mang tử tuyệt thì ắt không đều; mang Phụ Mẫu thì nở một nửa; mang Quỷ ở chỗ tử tuyệt thì trứng đã biến đổi cũng không nở được.
Hào hai mang Quỷ thì tằm con nở ra ắt khó lớn mạnh, dù đã đen đầu cũng có tổn hại; mang Phụ Mẫu cũng vậy. Nếu động mà biến ra Quỷ, thì sau lần ngủ đầu có tổn.
Hào ba mang Quỷ thì đến lúc ngủ nghỉ có tổn; nếu hào ba được thần lành sinh phù, hào hai gặp hung sát khắc chế, thì lúc đầu tuy không thịnh, đến giai đoạn này lại thịnh.
Hào bốn mang Quỷ thì lúc tằm vào giấc ngủ lớn (?), ắt hao hụt nhiều; vô cớ tự không vong thì công trước bỏ cả; mang Tài mà biến ra không vong thì tằm ăn nhiều thêm mà thiếu lá.
Hào năm mang Quỷ thì lúc lên nong, lên né có tổn; Quỷ mang Thủy thì né đọng hơi nước; Quỷ mang Mộc thì tằm ắt bò đi nhiều; Quỷ mang Thổ thì ắt thối rữa nhiều; Quỷ mang Kim thì chết cứng trắng; Quỷ mang Hỏa thì kén ắt nhẹ mỏng.
Hào sáu mang Quỷ thì tơ ắt khó dệt, trứng ắt khó nở. Sáu hào trên đây cần xem đối chiếu nhau; đại để đều sợ không vong, tuyệt, đều cần Tài, Phúc, đều kỵ Quan, Phụ nắm giữ và khắc.
Nhật Thìn xung thân thì tối kỵ người ô uế vào buồng tằm.
Thế, thân bị Nhật Thìn xung, hoặc hào Ứng (hào chỉ người ngoài, phía bên kia) động khắc, thì phải đề phòng người ô uế mang tà khí vào buồng, phạm đến tằm, khiến tằm hỏng. Thế mang Thủy, Thổ động xung Tử Tôn, là chính người đàn bà nuôi tằm không sạch sẽ, không phải người khác phạm.
Thế hợp với Ứng thì ắt có đàn bà ô uế đến gần tằm.
Hào Thế là người đàn bà nuôi tằm. Ở Mộ Khố (giai đoạn khí bị thu vào mồ) là bà già; ở Thai, Dưỡng, Trường Sinh là con gái trẻ; mang Thái Tuế, Tài thì ắt là người thạo nghề; mang Tử Tôn thì ắt chăm chút tinh tế; mang Huynh thì già lười cho ăn; mang Phụ Mẫu thì tuy chịu khó, nhưng e làm hại tằm con nhiều; mang Quan Quỷ thì người nuôi tằm ắt có bệnh. Hào Thế vô cớ tự không vong, hoặc biến vào Tử, Mộ, Tuyệt, không vong, thì người nuôi tằm sẽ gặp đại nạn; nếu không thì ắt lười chia nong, cho ăn. Nếu mang tự hình (địa chi tự làm hại chính nó) thì bản thân cũng bệnh. Mang Thai hoặc biến ra Thai thì ắt đang có mang; Nhật Thìn xung thì sắp sinh. Nếu hợp với hào Quỷ, hào Ứng và Nhật Thìn, thì người nuôi tằm ắt có tình ý với người ngoài; gặp xung khắc thì việc ấy đã lộ. Thế ở cung dương lại mang hào dương, thì là chủ nhà nuôi tằm dâm loạn, không phải người đàn bà nuôi tằm.
Tử Tôn bị ám xung, mỗi lần chia nong phải cẩn thận.
Tử Tôn là thân con tằm. Hiện ra mà không động, lại bị hào động hoặc Nhật Thìn ám xung (xung ngầm vào hào tĩnh), thì chủ lúc chia nong không cẩn thận, tằm bị tổn hại nhiều. Vì hào xung vào Phúc, tuy không phải Phụ Mẫu hay Quan Quỷ, cũng chẳng phải thần lành. Động mà gặp xung thì tằm bò đi nhiều. Không bị xung thì mới tốt.
Tài bị làm hại khắc thì hễ xem giá vật ắt tăng vọt.
Hễ xem giá lá dâu đắt rẻ, chỉ xem hào Tài. Nếu bị hào động, Nhật Thìn khắc, thì về sau lá ắt đắt. Hoặc Tài không vong, hoặc suy không có khí, hoặc biến vào Tử, Mộ, không vong, Tuyệt, đều chủ lá đắt. Nếu hào Tài vượng tướng, Huynh Đệ không động, thì lá ắt rẻ. Hễ gặp Huynh Đệ phát động thì lá ắt không đủ.
Huynh Đệ gặp không vong thì tơ trắng như tuyết.
Hễ gặp Tài, Phúc vượng tướng thì có thể đoán là được mùa. Nhưng nếu có Huynh Đệ, Phụ Mẫu, Quan Quỷ, cũng khó cho là điềm tốt. Phải được ba hào ấy tử tuyệt, không vong, ẩn, không động, mới thành tượng rất tốt; khi ấy tằm không bị hại, lợi có thể trông mong, mà tơ cũng tốt.
Quái thân (hào đại diện cho "thân" của sự việc, xác định theo hào Thế) mang Tỵ, Ngọ thì kén chất như vàng.
Tỵ, Ngọ nằm ở quái thân là mệnh tằm đắc địa, lại gặp Tài, Phúc, là quẻ rất tốt. Hào Thế mang Tỵ, Ngọ cũng tốt.
Phụ động biến ra Tài thì không uổng bao vất vả.
Phụ động khắc Tử, vốn không phải điềm tốt; nhưng nếu biến ra hào Tài, thì chủ vất vả mà rốt cuộc có thành. Biến ra Tử cũng tốt. Phụ biến Phụ thì nuôi nhiều thu ít; Phụ biến Quan thì vất vả uổng công, ắt hao hụt nhiều. Phụ biến Huynh, Huynh biến Phụ, Quỷ biến Phụ, Tài biến Huynh, thì ngày sau giá ắt rẻ. Tài biến Quỷ, Tử biến Quan, thì trước tốt sau xấu, như tằm tuy thịnh mà lên né lại hỏng thối nhiều, v.v. Huynh biến Huynh thì chủ lỗ vốn.
Quan nổi lên mà biến ra Phúc, cũng gặp mấy phen kinh hãi hão.
Quan Quỷ phát động thì ắt có hao tổn. Nếu biến ra Tử Tôn thì may ra không sao, nhưng cũng có kinh hãi hão. Quỷ biến Tài thì tuy tổn mà có thu; Phụ biến Tài cũng vậy. Huynh biến Tài thì tốn nhiều lá mới có lợi. Tử biến Tử thì tằm không thịnh; Tài biến Tài thì tơ ắt mỏng; Tử biến Tài, Tài biến Tử thì vừa lòng.
Đại để Tử Tôn quá nhiều mà hào Tài không có khí, thì nuôi nhiều thu ít. Tử Tôn vượng tướng mà hào Tài quá nhiều, thì thu nhiều mà giá thấp. Tử Tôn tử tuyệt mà Tài quá vượng, thì lá nhiều tằm ít. Tài tử tuyệt mà Tử Tôn quá vượng, thì tằm nhiều lá ít. Nếu Quan, Phụ, Huynh trùng điệp quá nhiều, lại không sao.
Quẻ thuộc cung Càn, nếu nuôi tằm mùa hè lại tốt.
Quẻ cung Càn, cung Đoài (hai cung hành Kim) thì Tử Tôn thuộc Thủy. Tính nó đều trái với tằm, nên tằm xuân ắt khó thịnh, mà lợi cho tằm hè. Vì xuân và hè khác nhau: tằm xuân sợ lạnh, rất kỵ hào Thủy; tằm hè cần mát, không kỵ hào Thủy. Tằm xuân mà lạnh thì nhiều bệnh khó nuôi; tằm hè mà mát thì ít bệnh dễ thịnh. Cho nên tằm hè hợp với Tử Tôn thuộc Thủy.
Phụ Mẫu ở đất bị hình, thì buồng tằm ắt sụp đổ.
Buồng tằm lấy Phụ Mẫu mà luận. Sinh vượng có khí thì sửa sang ngăn nắp; tử tuyệt, hình hại thì sập hỏng đổ nát. Mang Thủy mà tự hình thì buồng tằm ắt dột. Thủy biến Phụ, Phụ biến Thủy, đều đoán như trên.
Xem nó ở hào nào thì biết lúc nào có mưa. Như ở hào một thì lúc tằm con nở, phần nhiều bị mưa dầm làm hại tằm. Còn lại theo đó mà suy.
Kén tằm thành công khi tam hợp (ba địa chi hợp thành một cục mang một hành, như Dần – Ngọ – Tuất thành cục Hỏa) hội thành Tài, Phúc mà vượng tướng; cung quẻ định vị trí, sáu hào theo động tĩnh mà suy xét.
Quẻ có tam hợp, sợ nhất hội thành cục Phụ, Huynh, Quan, rất bất lợi. Vì hào được hội lên, không kể bốn mùa, đều có khí, do được hai hào kia nâng đỡ. Gặp lúc vượng tướng thì thế nó càng mạnh. Cho nên xem tằm mà được tam hợp thành hai cục Tài, Phúc là điềm rất tốt; nếu hung sát lại bị chế ngự, có thể đoán là tốt mười phần.
Chú thích chữ hiếm: (1) chữ "huyễn", đọc xuan, thanh 4, nghĩa là mắt hoa, mê hoặc. (2) chữ "thốc", đọc cu, thanh 4, nghĩa là tụ lại. (3) chữ "uế", đọc hui, thanh 4, nghĩa là dơ bẩn, xấu xa.
Mười lăm: Lục súc (sáu loài gia súc)
Đạo tạo hình cho muôn vật, lẽ thì tóm về một lòng; Dịch bao trọn tam tài (trời, đất, người), việc bói há bỏ sót sáu loài gia súc? Chỉ cần tinh tường mà xét, tự sẽ sáng tỏ.
Hễ xem gia súc, chuyên lấy Tài (Thê Tài: hào chỉ của cải, lợi lộc) và Phúc (Tử Tôn: hào chỉ con cháu, phúc lộc, ở đây là con vật) làm chủ. Không nên theo các nhà mà dùng phép chia cung theo bản mệnh để đoán.
Vì phép chia cung theo bản mệnh là người xưa dùng khi xem lành dữ của gia súc trong việc xem nhà cửa, nên mới lập lệ ấy. Người nay không xét lẽ của nó, dù chỉ xem một con vật cũng chia cung mà đoán, thì sai ý. Người học nên xét kỹ.
Mệnh ở thần Phúc, nếu gặp hưng thịnh thì nên nuôi lâu dài.
Mệnh của chim muông, sâu bọ, gia súc đều thuộc Tử Tôn. Vượng tướng (khí đang mạnh, hợp mùa) có khí, không gặp không vong (rơi vào địa chi trống, coi như rỗng), thì ắt nuôi lâu, dễ lớn. Hưu tù (khí yếu), mộ tuyệt (khí bị thu vào mồ, đã dứt) thì quyết không ra gì. Nếu Tử Tôn không hiện lên quẻ, hoặc rơi vào không vong, thì chưa mua chớ mua, đã nuôi chớ nuôi nữa.
Lợi thuộc về hào Tài, nếu gặp tù, tử ắt ít ỏi.
Đại để trong việc xem này, chỉ có trâu, ngựa là xem về sức, những con khác là xem về lợi. Nhưng sức và lợi đều quy về hào Tài. Sợ nhất là hưu tù, tử tuyệt, về sau lợi ắt mỏng, sức cũng không nhiều. Vượng tướng không không vong mới là rất tốt.
Hai hào ấy không thể thiếu, đều nên hiện ra.
Không có Phúc thì khó nuôi, không có Tài thì lợi ít. Tài, Phúc không không vong mà đều hiện ra, thì chim muông, gia súc đều hợp.
Tài vượng Phúc suy thì tuy gầy yếu mà chạy giỏi; Tài không vong mà Phúc động thì dù chậm chạp vẫn coi được.
Hễ xem trâu ngựa, hào Tử Tôn vượng tướng chủ béo, hưu tù chủ gầy; động thì khỏe mạnh nhanh nhẹn, ắt coi được. Hào Tài vượng tướng thì chủ có sức, lại chủ chạy giỏi, về sau cũng có ích. Hưu tù thì không có sức, chạy không giỏi, cũng không được việc. Tài nếu không vong thì càng chậm chạp vô dụng.
Tài nếu không vong thì tuy có lợi tạm thời mà không có sức bền.
Hào Tài phát động (là hào động) cũng là tượng chạy giỏi. Nhưng không nên biến vào không vong, vì thế thì chủ có đầu không đuôi, trước siêng sau lười, ắt không có sức lâu dài. Nếu hào Tài vượng mà không, động mà không, thì lại là tượng dùng được mặt này không được mặt kia, chứ không phải không có sức bền. Như trâu thì giỏi kéo guồng xe nước mà không giỏi kéo cày bừa; ngựa thì giỏi chạy nhanh mà không giỏi đi thong thả, v.v.
Phúc gặp hình hại, nếu không sứt mẻ mũi miệng thì ắt kém béo tốt (?).
Hào Tử Tôn mang tự hình (địa chi tự làm hại chính nó), hoặc biến ra các hào Bại, Bệnh, thì con vật ấy chủ có tật trên thân, như sứt mẻ răng, thủng móng, rách lưng, chột một mắt, v.v.
Hợp nhau, sinh nhau thì ắt thuần thục hiền lành; xung nhau, khắc nhau thì ắt ngỗ ngược khó dạy.
Tử Tôn sinh hợp hào Thế (hào chỉ bản thân người hỏi) thì gia súc thuần, có ích cho ta. Nếu đến hình, xung, khắc, hại thì chủ tính xấu không thuần, như trâu thì rụt không chịu kéo xe kéo cày, ngựa thì vấp chân trước chân sau, v.v.
Muốn biết móng chân, hình dáng, phải xem hào ấy nằm ở quẻ nào trong bát quái; muốn phân màu xanh, vàng, trắng, đen, phải xét sinh khắc của lục thần (sáu vị thần gán cho sáu hào theo ngày gieo quẻ).
Càn là đầu, Khảm là tai, Chấn là chân trước, Cấn là chân sau, Tốn là lưng eo, Ly là mắt, Khôn là bụng, Đoài là miệng. Thanh Long màu xanh, Bạch Hổ màu trắng, Chu Tước màu đỏ, Huyền Vũ màu đen, Câu Trần và Đằng Xà màu vàng.
Hễ xem, lấy thần mà Tử Tôn mang làm màu của thân con vật, lấy hào khác động đến sinh khắc để đoán chỗ khác có màu khác. Như Tử Tôn mang Huyền Vũ ở cung Càn, bị cung Khôn động khắc, thì là thân đen chân vàng; nếu bị Bạch Hổ ở cung Cấn động khắc, có thể nói là thân vàng chân trắng. Còn lại theo đó mà suy.
Phàm chỗ khắc nhiều hơn chỗ sinh, chỗ suy ít hơn chỗ vượng, tự nên linh hoạt mà suy.
Âm dương có phân biệt mái trống, cái đực.
Ngựa thì gọi là mái, trống; thú thì gọi là cái, đực. Lấy Tử Tôn thuộc âm hay thuộc dương mà định. Như Tử Tôn là hào dương, xem trâu thì là trâu đực, xem ngựa thì là ngựa đực, xem la thì là la đực, v.v.
Thai, Dưỡng (hai trong mười hai giai đoạn sinh – thịnh – suy – diệt của một hành, là giai đoạn mới thành hình) là ngựa con, nghé, dê con, gà con, v.v.
Con ngựa gọi là câu, con trâu gọi là nghé, con dê gọi là cao, con gà vịt gọi là sồ. Hễ gặp Tử Tôn ở hào Thai, Dưỡng thì ắt là loại này. Nếu xét theo răng: ở Trường Sinh là ba răng; Quan Đới là bốn răng; Đế Vượng là răng đã mọc đủ, đều hàng; Mộ Khố thì đã già.
Thân sinh Tử Tôn ở Thai, ắt là gia súc đang có chửa.
Như xem trâu, Tử Tôn ở hào Thai thì ắt là trâu tơ. Nếu thân sinh (?) cho Tử Tôn ở hào Thai, thì là trâu có chửa, vốn không phải trâu tơ. Biến ra hào Thai, hoặc Tử Tôn xung Thai, động trong quẻ, cũng vậy. Tử biến ra Tử thì là trâu mẹ có con theo.
Phúc ở Mộ của Quỷ thì biết thân có bệnh.
Phúc ở Mộ của Quỷ thì gia súc ắt có bệnh. Như ở hào Bệnh, hoặc bị hào Quỷ (Quan Quỷ: hào chỉ tai họa, bệnh tật) xung khắc, đều chủ có bệnh.
Phụ động thì có tổn hại, Tử tuyệt thì uổng công khó nhọc.
Phụ Mẫu (hào chỉ cha mẹ, sự vất vả; Phụ Mẫu khắc Tử Tôn) phát động thì ắt làm hại dụng thần (hào chính đại diện cho việc được hỏi), ắt có tổn thất. Lại gặp Tử Tôn mộ tuyệt không có khí, thì chủ chết, dù có chăn nuôi cũng uổng công khó nhọc. Được Tử Tôn ở chỗ không vong, né tránh được, mới tốt.
Huynh nổi lên thì gia súc không lớn, Tài không vong thì lại thành sinh phù.
Huynh Đệ (hào anh em, kẻ cướp tài) phát động thì gia súc không lớn. Nếu hào Tài gặp không vong, không bị làm hại khắc, thì lại sinh phù cho Tử Tôn (Huynh sinh Tử), gia súc ắt dễ nuôi, lợi cũng không mất.
Thế nếu không vong, bị tổn hại, rốt cuộc phải thất vọng.
Hào Thế vô cớ tự không vong thì ắt không vừa ý; đại tượng quẻ nếu xấu thì có đại nạn.
Quỷ nếu phát động, xưa nay không được như lòng.
Hào Quỷ phát động là điều rất kỵ khi xem gia súc. Hoặc gia súc tự có bệnh, hoặc vì việc mà sinh mối họa. Về sau ắt không như ý, nói rõ ở dưới.
Gặp Kim sinh vượng thì phải lo nó cắn người; gặp Thổ giao trùng (động) thì phải lo bệnh lây.
Quỷ hành Kim phát động thì có bệnh "phác tì" (?). Nếu khắc hào Thế thì ắt khó đụng vào nó; hào Thế lại tuyệt thì ắt bị nó làm hại người. Quỷ hành Mộc phát động thì chủ có bệnh cỏ kết trong bụng. Nếu ở ngoại quái (ba vạch trên) thì màu lông không đẹp; thêm Đằng Xà thì ắt có lông xấu, xoáy lông, có ngại theo phép xem tướng (?). Quỷ hành Thủy phát động thì chủ có bệnh lạnh, như bệnh "kích tâm hoàng" (?), tiêu chảy phân loãng, v.v. Quỷ hành Hỏa phát động thì chủ sợ nóng, hoặc có bệnh nhiệt kết, v.v. Quỷ hành Thổ phát động thì phải phòng bệnh dịch, v.v.
Có người nói: Quỷ ở hào một thì chân có bệnh; ở hào hai thì mông, đùi có bệnh; hào ba thì lưng, háng có bệnh; hào bốn thì vai trước, sống lưng có bệnh; hào năm thì đầu cổ, u vai có bệnh; hào sáu thì trên đầu có bệnh. Nếu ở hai cung Chấn, Khảm, thì lên cầu xuống nước đều phải cẩn thận.
Quan Quỷ thêm Đằng Xà, Chu Tước thì ắt vì nó mà thành kiện tụng, thành kinh hãi.
Nhật Thìn (địa chi của ngày gieo quẻ) mang Đằng Xà (thần chủ việc quái lạ, kinh sợ) phát động, thì ngày sau con vật ấy ắt có chuyện quái dị kinh hãi. Nếu mang Chu Tước (thần chủ lời nói, kiện cáo) thì ắt vì nó mà sinh cãi cọ kiện tụng. Mang Huyền Vũ (thần chủ trộm cắp, mờ ám) thì phòng trộm. Mang Bạch Hổ (thần chủ thương tích, tang thương) thì phòng ngã té.
Như tháng bảy ngày Ất Tỵ, vì gà bị dịch, xem được quẻ Phệ Hạp biến thành quẻ Di (quẻ gốc Phệ Hạp có hào động nên biến ra quẻ Di). Nhật Thìn cùng nâng đỡ Tử Tôn, quả nhiên gà không chết. Sau vì gà gáy đêm mà vợ tôi phát bệnh. Lúc đầu tôi không biết vì sao; đến sau tháng tám nuôi ong mật, ngày Nhâm Dần xem được quẻ Truân biến thành quẻ Khôn. Huynh, Quỷ phát động, quẻ không có Tài, xấu khỏi phải nói. Chưa được nửa ngày, cả đàn ong bu đầy người, hoảng hốt không biết làm sao. Nhân đó mà nghiệm ra.
Mới biết trước kia Đằng Xà mang Quỷ động nên gà gáy đêm; nay cũng Đằng Xà mang Quỷ động nên có chuyện lạ này. Huống chi tháng mạnh (tháng đầu mùa, như tháng bảy) hào quái ở hào bốn, tháng trọng (tháng giữa mùa, như tháng tám) hào quái ở hào năm, đúng là hào quái phát động, cho nên mới vậy. Từ đó về sau nhiều lần nghiệm đều ứng, mới biết Đằng Xà thật là thần của quái dị.
Phúc biến ra Huynh hay Tài, có thể nghiệm con vật ăn thô hay ăn kén.
Tử Tôn biến ra Huynh Đệ thì chủ kén ăn, ăn đồ ngon; biến ra hào Tài thì chủ ăn thô, ăn tạp.
Tài liền với Huynh Đệ là cho ăn cỏ, nuôi nấng không đúng giờ.
Tử biến Huynh là kén ăn không chịu ăn; Tài biến Huynh là người nuôi cho ăn không đúng giờ, khiến con vật đói, chứ không phải nó không ăn.
Tử biến ra Phụ Mẫu thì ắt bắt làm quá sức.
Tử Tôn phát động thì con vật ắt tốt. Nếu biến ra Phụ quay đầu lại khắc (hồi đầu khắc: hào biến ra khắc lại chính hào động), thì lại là người không thương tiếc, bắt làm quá sức mà khiến nó bị thương.
Phúc liền với Quan Quỷ, phải phòng kẻ trộm lấy; Quỷ biến ra Tử Tôn, e là con vật ăn trộm mà có.
Tử Tôn biến ra Quỷ thì ngày sau con vật ắt bị người trộm mất, nếu không thì chủ bệnh chết. Nếu Quan biến ra Tử thì chủ con vật ấy là do người ta trộm về.
Hào Quỷ sinh Thế, hợp Thế thì ắt có lợi; xung Thế, khắc Thế thì ắt bị liên lụy. Nhưng phải là trong quẻ vốn không có Tử Tôn mới đoán như vậy được.
Quan và Huynh biến lẫn nhau, khó tránh cãi cọ xâm phạm.
Trong quẻ Huynh động biến Quỷ, Quỷ biến Huynh, hoặc hai hào đều động, thì ắt vì con vật này mà có thị phi cãi cọ. Nếu hào văn thư (Phụ Mẫu) cũng động thì ắt thành kiện tụng. Hào Thế vào Mộ thì e có họa tù ngục giam cầm.
Nhật Thìn, Nguyệt Kiến (địa chi của tháng) cùng hình, sao tránh khỏi chết bất ngờ.
Nguyệt Kiến, Nhật Thìn, hào động mang sát, đều đến hình khắc Tử Tôn mà không có cứu, thì ắt chết. Muốn biết chết vì cớ gì, lấy hào hình khắc Tử Tôn mà đoán. Như Kim là chết vì bệnh "phác tì" (?), Mộc là chết vì trướng bụng do cỏ, Thủy là chết rét, Thổ là chết dịch.
Như ngỗng vịt các loại, thì Sửu là bị trâu giẫm, Dần là bị diều hâu vồ, Thân là bị cáo bắt trộm, Tuất là bị chó cắn chết, v.v. Nếu bị hào Thế hình khắc thì là chết do người tự làm hại.
Nếu xem mua sắm, cũng nên Phúc động sinh thân.
Hễ xem mua gia súc, Tử Tôn phát động thì nơi bán ắt có nhiều. Cần nó đến sinh hợp hào Thế thì ắt dễ mua, dễ thành; xung khắc với Thế thì ắt khó mua. Hào Ứng (hào chỉ phía bên kia, ở đây là người bán) không vong thì không có chủ bán. Hào Ứng sinh hợp hào Thế mà Tử Tôn hoặc không vong hoặc ẩn, thì người môi giới rất hợp với ta mà không có con vật để mua. Huynh, Quỷ phát động thì không chỉ mua về bất lợi mà còn có tai họa, không nên mua.
Nếu hỏi lợi lộc, sợ nhất Tài nổi lên mà biến ra Tuyệt.
Hào Tài hiện ra, không không vong, có khí, nằm ở Thế hoặc sinh hợp Thế, Thế không bị làm hại khắc, không biến ra Huynh, Quỷ, thì là có lợi. Nếu không hiện ra, hoặc rơi vào không vong, hoặc biến ra Tử, Mộ, Tuyệt, không vong, hoặc bị Huynh khắc, bị Đệ cướp, đều chủ bất lợi.
Hoặc đánh bạc, hoặc chọi con vật, đều nên Thế vượng Tài thịnh.
Người phương bắc thích chọi chim cút, gà, dê; người phương nam thích chọi dế, chim đầu vàng.
Hễ gặp việc xem này, cần hào Thế có khí khắc hào Ứng, Tử Tôn phát động, thì là ta thắng. Thế tuy không khắc Ứng, mà được Nguyệt Kiến, Nhật Thìn, hào động hình khắc hào Ứng, cũng thắng. Nếu Thế bị Ứng khắc, Tử Tôn không vong hoặc ẩn, Quan Quỷ phát động, Nhật Thìn, Nguyệt Kiến, hào động lại đến hình khắc Thế, thì là bên kia thắng.
Sợ nhất là Phụ Mẫu mang sát vượng động, thì chim muông có họa chọi đến chết. Hào Tài ở Thế hoặc sinh hợp Thế đều tốt; Huynh, Quỷ ở Thế thì ta thua.
Thế và Ứng cùng hành (tỷ hòa: ngang nhau, không sinh khắc), sáu hào yên tĩnh, Tử Tôn không vong hoặc ẩn, thì cuộc chọi không thành. Thế và Ứng đều không vong cũng không thành.
Hoặc săn bắt, hoặc đánh cá, đều sợ Ứng không vong, Phúc tuyệt.
Hễ xem việc đánh cá săn bắt, cần Ứng sinh Thế, Thế khắc Ứng, Tử Tôn sinh Tài, thì chủ có được. Nếu hào Ứng không vong, Tử Tôn bị khắc, hoặc ở Tử, Tuyệt, thì ắt đi tay không về tay không, chẳng được gì. Hào Quỷ vượng động khắc Thế thì phải phòng thú dữ hại người. Huynh Đệ phát động thì dù có được cũng không nhiều. Được Tử Tôn động, nằm ở thân, Thế thì tốt.
Việc cho bú, ấp trứng, nên Thai và Phúc sinh vượng mà không bị tổn hại.
Hễ xem nuôi lợn nái, dê cái, và ấp trứng gà, vịt, ngỗng, v.v., cần hai hào Thai và Phúc sinh vượng, không bị hình khắc, thì không hao hụt. Nếu tự không vong hoặc mang Quỷ, ắt khó sinh nở. Biến ra không vong, Tuyệt, hoặc biến ra Quỷ, thì sau khi sinh có hao hụt. Vượng mà không vong thì một nửa không sao. Phúc vượng mà Tài không vong thì con nở ra tốt mà lợi ít.
Việc chữa bệnh, cần Phụ, Quan suy tuyệt mà bị chế ngự.
Gia súc có bệnh, xem việc chữa trị, cần Tử Tôn vượng tướng có khí, không rơi vào không vong, không bị hình khắc, mà Phụ Mẫu, Quan Quỷ hưu tù mộ tuyệt, hoặc tuy động mà bị chế phục, thì không chết.
Nếu Tử Tôn vô cớ tự không vong, hoặc biến ra Tử, Mộ, không vong, Tuyệt, hoặc biến ra Quan Quỷ, hoặc Phụ Mẫu mang sát nhân lúc vượng mà động khắc, đều không cứu được. Dù có chữa trị cũng ắt chết.
Hào Ứng không vong, hoặc bị Thế khắc, thì thầy thuốc ắt không đến.
Chú thích chữ hiếm: (1) chữ "hỗ", đọc hu, thanh 4, nghĩa là nông cụ kiểu cũ để tát nước, hình như cái đấu. (2) chữ "ngát", đọc ya, thanh 4, nghĩa là sứt răng. (3) chữ "câu", đọc ju, thanh 1, nghĩa là ngựa mới đẻ hoặc chưa đầy một tuổi. (4) chữ "độc", đọc du, thanh 2, nghĩa là con nghé. (5) chữ "phác", đọc pu, thanh 3, nghĩa là lớp màng mỏng giữa các ngón chân của động vật. (6) chữ "đồn", đọc tun, thanh 2, nghĩa là phần trên của hai đùi phía sau người, nối liền với eo (cái mông). (7) chữ "bễ", đọc bi, thanh 4, nghĩa là xương đùi. (8) chữ "sô", đọc chu, thanh 2, nghĩa là cỏ cho gia súc ăn. (9) chữ "hoạn", đọc huan, thanh 4, nghĩa là nuôi gia súc.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video