Thiên 7 — Quyển 7 — Phú Thiên Huyền (phần dưới)

 Bốc phệ toàn thư (Bộ sách đầy đủ về bói toán; "bốc" là bói bằng mai rùa, "phệ" là bói bằng cỏ thi), quyển thứ bảy — Thiên huyền phú (Bài phú về lẽ huyền diệu của trời), phần dưới

 Mười một, Chương Nhà cửa:

 Phải xét các hào trong và ngoài của quẻ (quẻ: hình gồm sáu vạch xếp chồng dùng để bói, mỗi vạch gọi là một hào, đếm từ dưới lên; ba hào dưới là quẻ trong, ba hào trên là quẻ ngoài) thì có thể biết người và nhà thịnh hay suy.

 Ba hào trong là nhà, ba hào ngoài là người. Nếu nhà khắc người (khắc: theo ngũ hành, hành này chế ngự, làm hại hành kia) thì báo hiệu bệnh tật năm này qua năm khác, nhiều điều rắc rối (?). Nếu người khắc nhà thì báo hiệu sửa sang chỗ ở, dựng nhà mới, sửa cái cũ thành cái mới. Quẻ trong vượng (đang mạnh, đắc thời) thì nhà cửa nhiều; quẻ ngoài vượng thì người trong nhà đông.

 Trước hết xem nền móng của nhà ở, gắn liền với vị trí cái giếng; kế đến xem cảnh trạng của gian nhà chính, kiêm luôn cả chỗ bếp và thần bếp.

 Hào đầu (hào thứ nhất, dưới cùng) là nền đất của nhà ở. Mang Tài (hào Thê Tài, chủ tiền của) hay Phúc (hào Tử Tôn, còn gọi Phúc Đức, chủ phúc lành, giải trừ tai họa) thì tốt. Giếng cũng gắn với hào đầu. Hào ấy thuộc Thổ thì nước giếng đục; thuộc Thủy thì trong mát, đầy tràn; thuộc Mộc thì trên giếng có cây; thuộc Hỏa thì nước giếng thường cạn; thuộc Kim thì nước sâu trong vắt, thơm sạch (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ là ngũ hành — năm loại khí tạo nên vạn vật; mỗi hào được gán một hành). Mang Quỷ (hào Quan Quỷ, chủ tai họa, bệnh tật, quan sự) mà gặp Không vong (hào rơi vào hai địa chi "trống" trong tuần lễ của ngày bói, coi như rỗng, không có sức) thì ắt là giếng bỏ hoang.

 Hào hai là gian nhà chính. Được sinh (được hành khác nuôi dưỡng, trợ giúp) và vượng thì nhà sâu rộng; không có khí (suy yếu) thì chật hẹp, thấp kém, lộn xộn. Mang Thanh Long (một trong sáu thần, gọi là lục thú hay lục thần — Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ — được gán lần lượt vào sáu hào tùy ngày bói; Thanh Long chủ vui mừng, may mắn), Long Đức (sao tốt chủ ân phúc) và Quý nhân (sao chủ được người giúp đỡ) thì ắt là nhà mới dựng, ngay ngắn chỉnh tề; thêm Bạch Hổ (thần chủ tang thương, đổ máu, hung dữ) cùng các thế hình, xung, khắc, hại (các quan hệ chống đối, va chạm, gây hại giữa các địa chi) thì ắt là nhà cũ đổ nát.

 Hào hai cũng kiêm luôn cái bếp. Được sinh, vượng thì bếp được sửa sang, nấu nướng rộn ràng; hưu tù (trạng thái suy yếu vì không hợp thời tiết, mùa) thì bếp lạnh không khói. Chu Tước (thần chủ miệng lưỡi, cãi vã, giấy tờ, lửa) mang hào Quan thì ắt có chuyện nguyền rủa, chửi bới trước bếp; Quỷ đi cùng Bạch Hổ thì phải đề phòng máu mủ đầm đìa.

 Cửa lớn ở hào ba nếu gặp hào Quan thì không ngoài việc phân tích theo ngũ hành; cửa trong ở hào bốn nếu gặp Quỷ và sát (sát: các sao xấu gây hại) thì phải xét thêm sáu thần.

 Hào ba là cổng lớn. Được Thái tuế (địa chi của năm hiện tại) và Nhật thần (địa chi của ngày bói) sinh, hợp (hợp: hai địa chi kết đôi với nhau, chủ gắn bó, thuận) thì hướng cổng ấy rất lợi; bị Thái tuế, Nhật thần hình, xung thì hướng ấy không tốt. Mang Tài, Phúc, Thanh Long và thần tốt mà động (hào động: hào đang biến đổi, có sức tác động mạnh) thì chắc chắn báo hiệu cửa nhà yên lành, người nhà mạnh khỏe; thêm Quan Quỷ, Bạch Hổ và thần xấu mà động thì hay chuốc cãi vã, kiện tụng, gian truân, phiền nhiễu ồn ào. Thêm Huynh Đệ (hào chủ hao tài, tranh giành) thì báo hiệu hao tốn đủ đường, tiền của không tụ lại. Thêm Phụ Mẫu (hào chủ nhà cửa, giấy tờ, bề trên) mà hóa (hào động biến thành hào khác) ra Phụ Mẫu thì một khung cửa có hai kiểu cánh. Gặp hình, xung hoặc thêm Phá quân (sát tinh chủ phá hoại) thì ắt có hư hỏng.

 Những điều trên, hào động thì nặng, hào tĩnh thì nhẹ. Nếu hào ba và hào bốn xung nhau thì có hai cửa đâm thẳng vào nhau, không sinh tiền của.

 Hào thứ tư là cửa trong, tức cửa giữa. Mang thần tốt mà động thì tốt, đi với sát xấu mà động thì xấu.

 Hào năm là hào đường sá, hào sáu là vị trí của rường cột.

 Hào năm là đường đi. Hợp với Thế (hào Thế: hào đại diện cho người hỏi, ở đây là chủ nhà) thì đường quanh co, có tình; xung với Thế thì đường thẳng dài, mang sát khí.

 Hào sáu là rường cột, tường vách. Mang Thanh Long thì mới dựng, ngay ngắn chỉnh tề; thêm Bạch Hổ thì sụp đổ, hư nát.

 Tuy đã phân biệt được chỗ huyền diệu bên trong, vẫn phải xét kỹ những điều tinh vi tận cùng. Tìm tòi sáu hào, chung quy chỉ là việc nhỏ trong nhà; nhưng suy rõ ra một lời thì có thể khiến bậc vương công đại nhân kinh ngạc.

 Nguyệt kiến (địa chi của tháng bói) gặp Thanh Long thì báo hiệu hôn nhân, mừng có thai; Tang môn (sát tinh chủ tang chế) thêm Bạch Hổ thì phải lo bệnh tật, chết chóc.

 Nguyệt kiến: tức như tháng Giêng ứng với chi Dần, các tháng khác cũng thế. Nếu cùng Thanh Long hội lại một chỗ mà phát động thì báo hiệu vui mừng chồng chất. Kẻ sĩ, quan lại thì được thêm chức tăng lộc; dân thường thì thêm tiền của, thành hôn nhân, sinh nở, không gì là không tốt.

 Tang môn, Bạch Hổ: gọi là "tứ lợi tam nguyên" (?), là thần xấu, xem ở mục các sát xấu phía sau. Nếu thấy hào này động thì có bệnh tật liên miên, chết chóc dồn dập, đủ điều chẳng lành, tự nên xét kỹ.

 Chu Tước gặp Không vong thì nhà hết tai họa quan sự; Câu Trần (thần chủ ruộng đất, sự chậm trễ, trì trệ) vượng thì nhà thêm ruộng đất, sản nghiệp.

 Chu Tước tính theo tháng: tháng Giêng khởi từ chi Tỵ rồi đi thuận. Động ở quẻ trong thì báo hiệu thị phi, cãi vã; ở quẻ ngoài thêm Quý nhân mà động thì báo hiệu vui vì có giấy tờ, tin tức. Nếu mang Quan phù (sát chủ kiện tụng) hay Quan Quỷ mà động thì trong tháng ắt có cãi vã, việc quan.

 Lại nói: Chu Tước tính theo tháng tức là Thiên chúc sát (sát chủ hỏa hoạn). Nếu cùng Chu Tước tính theo ngày đồng thời động thì phải đề phòng cháy. Nếu Chu Tước gặp Không vong thì việc quan không hại gì, thị phi lắng xuống, hỏa hoạn tiêu tan.

 Câu Trần tính theo tháng: tháng Giêng khởi từ chi Sửu rồi đi thuận. Mang Quỷ, sát mà động ở quẻ trong thì báo hiệu thần giữ nhà không yên, người nhà không yên; động ở quẻ ngoài thì mưu việc thường chậm trễ. Nếu ở hào Tài vượng mà động khắc Thế thì trong tháng ắt có điềm thêm sản nghiệp. Lại thêm Thanh Long tính theo ngày thì ắt mua sắm nhiều ruộng vườn, bất ngờ phát tài tiền thóc, rất lợi về việc ruộng đất.

 Huyền Vũ (thần chủ trộm cắp, chuyện mờ ám) thì phải đề phòng trộm cướp, thêm Hàm trì (sao Đào hoa, chủ chuyện trai gái, dâm dục) thì ắt có tư tình; Đằng Xà (thần chủ kinh sợ, chuyện quái lạ) vốn báo hiệu sợ hãi vô cớ, gặp Quỷ âm thì hay sinh mộng lạ.

 Huyền Vũ tính theo tháng: tháng Giêng khởi từ chi Hợi rồi đi thuận. Động ở quẻ trong thì báo hiệu đầy tớ bỏ trốn; ở quẻ ngoài thêm Quỷ, sát mà động thì báo hiệu có trộm đục tường khoét vách. Nếu Huyền Vũ và Hàm trì cùng một chỗ thì báo hiệu chuyện dâm loạn lén lút. Nếu động đến hợp Thế thì chủ nhà ắt không đứng đắn; nếu ở hào Tài thì người vợ ắt lăng loàn; nếu ở hào Phụ Mẫu thì xuất thân thấp hèn. Hoặc ở hào Phúc Đức và hào thứ sáu thì đều báo hiệu đầy tớ có chuyện lén lút. Nếu gặp sinh vượng thì việc ấy lộ ra ầm ĩ; nếu gặp hưu tù thì còn giấu được; nếu gặp xung tán thì ắt bị người ta nói toạc ra, không dám làm nữa.

 Chương này toàn là đầu mối của thị phi. Người xưa sở dĩ kể đủ việc này là vì đã đạt đến chỗ tinh vi thì không thể không nói; người học sau không được nói bừa. Hãy giấu kín trong lòng, dùng làm phép xem người tà hay chính, không nên dễ dàng tiết lộ.

 Đằng Xà tính theo tháng: tháng Giêng khởi từ chi Thìn rồi đi ngược. Nếu động thì báo hiệu có việc liên lụy kéo đến. Gặp Quỷ âm thì báo hiệu ban đêm sinh mộng lạ. Khắc Thế hoặc ở hào Thế thì chủ nhà đêm nằm mộng không yên; khắc Ứng (hào Ứng: hào đối với hào Thế, ở đây chỉ bà chủ nhà) hoặc ở hào Ứng thì bà chủ nhà ngủ không yên.

 Quẻ bày ra sáu mươi bốn tượng, chuyện quái lạ chia làm mười hai cung.

 Trong sáu mươi bốn quẻ, chuyện quái lạ không ngoài mười hai cung phận (mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi gán vào các hào). Hào Tý động là quái do chuột; Dần, Mão, Thân là quái do cáo; Tỵ động là quái do rắn; Ngọ động là quái ánh lửa; Dậu là quái do gà; Tuất là quái do chó; Thìn, Sửu, Mùi là quái tiếng động không hình. Phàm chỗ hào quái động mà gặp xung thì không hại gì.

 Suy đoán sáu hào hoàn toàn dựa vào bốn mùa.

 Khẩu quyết: Tháng cuối mùa thì hào quái nằm ở hai đầu, tháng giữa mùa thì theo hào hai và năm; tháng đầu mùa thì hào quái là hào ba và bốn; động thì thành quái đáng sợ, tĩnh thì không có. Sát thần ở hào Thế thì tai họa ứng thật; Quỷ, sát làm hại thân thì họa chẳng phải hư. Lại thêm hào Quan nắm hào Thế, sợ gặp Suy, Bệnh thì tai nạn khó trừ.

 Hào quái nói trên phải dựa vào bốn mùa. Tháng quý (tháng cuối mỗi mùa) thì hào đầu và hào sáu động là quái; tháng trọng (tháng giữa mùa) thì hào hai và hào năm động là quái; tháng mạnh (tháng đầu mùa) thì hào ba và hào bốn động là quái. Các hào khác phát động thì không được nói bừa.

 Đã có phân biệt nông sâu thì đừng ngại phân định họa phúc.

 Phàm có chuyện quái dị thì cũng có nông có sâu. Quái nông thì họa cũng nông, quái sâu thì họa cũng sâu. Họa phúc nhờ đó mà phân biệt được.

 Thế ở quẻ Du hồn (loại quẻ thứ bảy trong mỗi cung, chủ sự lang bạt, không yên một chỗ) thì thường có ý dời đi; thân (hào chỉ bản thân người hỏi) nằm ở Mộ khố (giai đoạn "vào mồ", bị giam hãm, không cử động được) thì rốt cuộc không lúc nào rời đi được.

 Xem nhà: được quẻ Du hồn thì báo hiệu chỗ ở không cố định, thường có ý dời đi. Xem việc dời nhà: sợ thấy hào Thế vào Mộ, tuy nói dời nhưng rốt cuộc không đi được.

 Quẻ ngoài thịnh thì dời nhà nên nói là rất tốt; hào trong vượng tướng thì dời chỗ ở ắt gặp tai ương.

 Tiết Lập xuân (tiết khí mở đầu mùa xuân): quẻ Cấn vượng (mạnh nhất), Chấn tướng (mạnh thứ nhì), Tốn thai (đang thai nghén), Ly một (chìm mất), Khôn tử (chết), Đoài tù (bị giam), Càn hưu (nghỉ ngơi), Khảm phế (bị bỏ) — Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài là tám quẻ đơn (bát quái), mỗi quẻ gồm ba hào. Tiết Xuân phân: Chấn vượng, Tốn tướng, Ly thai, Khôn một, Đoài tử, Càn tù, Khảm hưu, Cấn phế. Tiết Lập hạ: Tốn vượng, Ly tướng, Khôn thai, Đoài một, Càn tử, Khảm tù, Cấn hưu, Chấn phế. Tiết Hạ chí: Ly vượng, Khôn tướng, Đoài thai, Càn một, Khảm tử, Cấn tù, Chấn hưu, Tốn phế.

 Tiết Lập thu: Khôn vượng, Đoài tướng, Càn thai, Khảm một, Cấn tử, Chấn tù, Tốn hưu, Ly phế. Tiết Thu phân: Đoài vượng, Càn tướng, Khảm thai, Cấn một, Chấn tử, Tốn tù, Ly hưu, Khôn phế.

 Tiết Lập đông: Càn vượng, Khảm tướng, Cấn thai, Chấn một, Tốn tử, Ly tù, Khôn hưu, Đoài phế. Tiết Đông chí: Khảm vượng, Cấn tướng, Chấn thai, Tốn một, Ly tử, Khôn tù, Đoài hưu, Càn phế. Trên đây là sự suy vượng của tám quẻ. Phàm xem việc dời nhà, quẻ ngoài vượng thì nên dời; quẻ trong vượng thì nên ở yên. Làm ngược lại ắt gặp tai ương.

 Thanh Long động ở quẻ ngoài thì nên dời, Bạch Hổ động ở quẻ ngoài thì nên ở yên.

 Đại để Thanh Long là tốt, Bạch Hổ là xấu. Giữ chỗ cũ hay dời đi, tùy theo sự biến động mà tìm lành tránh dữ.

 Quẻ hình hại mà lật thành quẻ Lục hợp (quẻ mà các hào trong và ngoài đều hợp nhau) thì đưa cả nhà đi rồi sẽ hanh thông; quẻ Du hồn hóa thành quẻ Quy hồn (loại quẻ thứ tám trong mỗi cung, chủ sự quay về) thì trở lại nhà cũ là rất tốt.

 Xem việc dời nhà mà được quẻ Tam hình, Lục hại (quẻ có các địa chi hình phạt, làm hại lẫn nhau) thì vốn không phải điềm tốt; nhưng nếu biến thành quẻ Lục hợp thì đi rồi ắt hanh thông. Du hồn hóa Quy hồn thì ắt sẽ trở về chốn cũ, như thế là rất tốt.

 Muốn toại ý dời nhà thì phải tìm láng giềng "chia đuốc" (láng giềng tốt bụng, sẵn lòng chia sẻ, như người xưa chia ánh đèn cho hàng xóm cùng dùng).

 Hào đầu là láng giềng bên trái và phía sau, hào bốn là láng giềng bên phải và phía trước. Thêm Tài, Phúc, thần tốt thì ắt là nhà hiền từ, hòa nhã; mang Quỷ, sát, thần xấu thì là bọn vô lại hung dữ.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "ổi": đọc wěi (thanh ba); nghĩa: tạp nhạp, thấp kém. (2) Chữ "thoán": đọc cuàn (thanh bốn); nghĩa: bếp, nhóm lửa nấu cơm. (3) Chữ "chú": đọc zhòu (thanh bốn); nghĩa: câu niệm mà người theo một số tôn giáo cho rằng đọc lên có thể trừ tai hoặc gieo tai. (4) Chữ "quát": đọc guō (thanh một); nghĩa: tiếng ồn ào khiến người ta khó chịu. (5) Chữ "đồi": đọc tuí (thanh hai); nghĩa: sụp đổ, suy bại. (6) Chữ "nhâm": đọc rèn (thanh bốn); nghĩa: mang thai, tức phụ nữ có thai, trong bụng mẹ có bào thai. (7) Chữ "dương": đọc yáng (thanh hai); nghĩa: tan chảy, tan ra. (8) Chữ "mị": đọc mèi (thanh bốn); nghĩa: ngủ. (9) Chữ "hãi": đọc hài (thanh bốn); nghĩa: kinh sợ, kinh động. (10) Chữ "tỉ": đọc xǐ (thanh ba); nghĩa: dời đi. (11) Chữ "khiết": đọc qiè (thanh bốn); nghĩa: nhấc, mang theo.

 Mười hai, Chương Hương hỏa (việc thờ cúng thần linh trong nhà):

 Muốn tìm gốc của việc giữ gìn gia đình, không gì bằng trước hết phải kính thờ quỷ thần.

 Hào ba trong quẻ bàn chung về thần trời, quỷ đất; sáu thần ở trong đó cho biết thần linh làm phúc hay gây tai.

 Phàm xem việc thờ cúng trong nhà thì lấy hào thứ ba trong quẻ làm chính. Nếu Phúc Đức ở hào ấy thì thần nhà hưng thịnh. Dùng sáu thần mà suy đoán quỷ thần thì khó nói cho hết. Đại để thần tốt thì nên phát động, thần xấu thì nên yên tĩnh.

 Hào đơn hay chiết phải phân biệt âm dương; suy hay vượng có thể suy ra mới hay cũ.

 Hào Quỷ là đơn (vạch liền), thuộc dương, là thần trời, tượng Phật, hoặc chính thần có tên trong điển lễ thờ cúng. Hào Quỷ là chiết (vạch đứt), thuộc âm, ắt là ma quỷ nương cỏ dựa cây, chết bất đắc kỳ tử, gieo sông, thắt cổ. Muốn biết tượng thần nhà người ta mới hay cũ thế nào, chỉ cần theo suy vượng mà xét. Từ Trường sinh đến Đế vượng đều có thể nói là mới; từ Suy đến Mộ, Tuyệt thì phải nói là cũ (Trường sinh, Mộc dục, Quan đới, Lâm quan, Đế vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng là mười hai giai đoạn vòng đời của mỗi hành, từ lúc sinh ra, cực thịnh đến suy tàn rồi tái sinh). Chỉ là Suy, Bệnh thì hơi cũ, Mộ, Tuyệt thì cũ nhất.

 Muốn xét đồ thờ trước thần, lại phải xem kỹ hào Quỷ trong quẻ. Hào Quỷ gặp Kim thì ắt báo hiệu bát hương bị vỡ hỏng; hào Quan gặp Mộc thì chắc chắn bài vị gãy đổ.

 Muốn xét đồ thờ, chỉ cần xem hào ba có Quỷ hay không. Lại phân biệt theo ngũ hành thì tự nhiên đoán trúng.

 Hào Quỷ gặp Kim thì báo hiệu bát hương vỡ nát; hào Quỷ gặp Mộc thì báo hiệu bài vị gãy đổ; hào Quỷ thuộc Thủy thì trên điện thờ ắt có chỗ dột; thuộc Hỏa thì trong đồ cúng trước bàn thờ ắt có một món bị lửa cháy; thuộc Thổ thì ắt bụi phủ đầy bàn thờ, không ai lau chùi.

 Sửa sang lại cho mới thì may ra sáu thần yên ổn, hưng thịnh.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "tự": đọc sì (thanh bốn); nghĩa: cúng tế. (2) Chữ "ải": đọc yì (thanh bốn); nghĩa: thắt cổ chết, dùng dây siết cổ cho chết. (3) Chữ "phất thức": đọc fú (thanh hai), shì (thanh bốn); nghĩa: phủi hoặc lau (bụi). (4) Chữ "tập": đọc qì (thanh bốn); nghĩa: dùng cỏ tranh lợp mái nhà, nay chỉ việc sửa nhà.

 Mười ba, Chương Lục súc (sáu loài gia súc):

 Nếu hỏi về tổ tiên trong nhà thì xem hào Quỷ ở quẻ trong để biết việc thờ phụng; trăm thần yên ổn thì tự nhiên sáu loài gia súc thịnh vượng.

 Gà vịt vốn ở hào đầu, gặp Thanh Long thì bốn mùa thịnh vượng; mèo chó ở ngay hào hai, thêm Bạch Hổ thì hai con khó giữ được cả.

 Hào đầu là vị trí của gà vịt. Mang Quỷ hoặc Không vong thì khó nuôi gà vịt. Thêm Đại hao, Tiểu hao (các sát chủ hao hụt, mất mát) thì ắt bị cáo, chồn hại; nếu có Thanh Long thì rất tốt.

 Hào hai là mèo, chó. Hào Dần động ở bên mà khắc hào Tuất thì hổ hại chó; hào Tuất khắc hào hai thì chó hại mèo. Hào mèo nếu thêm sát tốt thì ắt giỏi bắt chuột; sát mang Quỷ thì nhà có chó dữ. Gặp Không vong thì không lợi. Vượng mà gặp Không vong thì có chó không có mèo, có mèo không có chó, không thể có đủ cả hai. Thêm Bạch Hổ thì ắt bị thương; mang Thanh Long thì ắt vượng tướng.

 Hào ba, hào bốn là lợn và dê, sợ gặp Quan, sát, Huynh Đệ; hào năm, hào sáu là trâu bò và ngựa, mừng gặp Phúc Đức, Thê Tài.

 Hào ba là lợn. Mang Tử Tôn, Thê Tài thì ắt thịnh, mang Huynh Đệ thì lợn không lớn. Mang Quan mà gặp Không vong thì lợn bị hao mất; mang Tử Tôn và hào Thai thì lợn nhà ấy có chửa. Nếu thấy hai hào Thân, Dậu động hoặc khắc hào ba thì lợn chắc chắn hao mất.

 Hào bốn là dê. Mang Tài, Phúc thì thịnh; mang Quỷ, sát thì hao mất. Gặp Không vong thì không có dê. Thai, Dưỡng ở hào này thì dê mẹ thịnh; Kiếp sát (sát chủ cướp đoạt, tổn hại) ở hào này thì nhiều dê thiến. Chu Tước đi với Đại sát (sát tinh lớn, chủ hung bạo, tổn thương) ở cung Đoài, cung Càn mà động thì dê bị hôi miệng (?). Gặp Thanh Long động thì tốt; Bạch Hổ động thì xấu.

 Hào năm là trâu bò. Mang Tử Tôn thì nhà có bò mẹ bò con; mang hào Thai thì bò nhà có chửa. Phàm gặp Thanh Long, Tài, Phúc thì tốt; Quỷ, sát, Bạch Hổ thì xấu. Thanh Long ở hào này thì phần nhiều là trâu; Câu Trần, Đằng Xà thì phần nhiều là bò vàng. Nếu hào năm mang Quỷ hành Kim thì báo hiệu bò kêu ban đêm; Quỷ hành Thủy thì hỏng bụng; Quỷ hành Mộc thì đau chân; Quỷ hành Hỏa thì do bị nóng; Quỷ hành Thổ thì mắc bệnh thời khí, phát chướng khí (khí độc nơi rừng núi ẩm thấp gây bệnh). Huynh Đệ hóa Huynh Đệ thì nuôi chung với người khác, trâu bò thịnh vượng. Gặp Mộ khố là bò già; gặp Thai, Dưỡng là bê nghé.

 Hào sáu là lừa, ngựa. Mang Tài, Phúc thì tốt, mang Quỷ, sát thì xấu. Như ngày Tý xung hào Ngọ thì báo hiệu ngựa đang chạy nóng người lại uống nước (sinh bệnh); có hào Hỏa động thì không sao. Hào này đoán theo cách đoán hào trâu bò.

 Kỵ nhất bản mệnh (địa chi ứng với từng con vật) gặp xung, phải tránh phân cung (hào được phân cho từng loài) bị khắc.

 Hào Sửu là trâu bò; hào Dần là hổ, cũng đoán là hào mèo; hào Ngọ là ngựa; hào Mùi là dê; hào Dậu là gà; hào Tuất là chó; hào Hợi là lợn.

 Trên đây là bản mệnh của các loài gia súc. Sợ gặp Quỷ, sát, Đại hao, Tiểu hao, hình nhau, khắc nhau; lại kỵ bản mệnh gặp Không vong; những điều ấy đều báo hiệu hao hụt, chết chóc, bị chồn cáo hại.

 Một thuyết nói: hào đầu là gà vịt, hào hai là mèo chó, hào ba là lợn, hào bốn là dê, hào năm là trâu bò, hào sáu là ngựa và lừa, la. Đó là phân cung. Nếu hào bản mệnh có mặt trong quẻ thì vẫn nên lấy phân cung làm chính.

 Nếu thần tốt động đến sinh cho thì tốt, sát xấu động đến khắc hại thì xấu. Lại được Nhật thần nâng đỡ thì cũng tốt, nếu Nhật thần hình xung thì xấu. Đoán được theo cách này thì muôn lần không sai một.

 Bản mệnh gặp sinh vượng thì phải phân biệt tốt xấu;

 Bản mệnh gặp sinh vượng vốn là điềm tốt. Nhưng phải xem: đi với Tài, Phúc mà vượng tướng thì tốt; đi với Quỷ, sát, Đại hao, Tiểu hao thì xấu, lại còn không bằng không vượng. Phàm chỗ thần tốt giúp bản mệnh vượng thì gia súc ắt thịnh; nếu thêm Quỷ, sát mà gặp hưu tù thì may ra hao hụt cũng nhẹ. Phàm bản mệnh vượng, đi với Tài, Phúc mà lại thêm Đại sát, Tiểu sát lên trên, thì báo hiệu gia súc sinh sôi tuy thịnh nhưng hao mất cũng nhiều, là điềm được mất ngang nhau. Không thể nói chung chung mà đoán tốt xấu.

 Hào gặp hình xung thì phải phân biệt trong ngoài.

 Phân cung nếu bị Nhật thần hình xung, hoặc bị hào động hình xung, thì phải phân biệt tốt xấu, phân biệt trong ngoài. Phàm phân cung gặp Tài, Phúc, Thanh Long thì tốt, nếu gặp hình xung thì xấu. Nếu đi với Quỷ, sát, Bạch Hổ mà gặp hình xung thì lại tốt, ắt báo hiệu trước tuy hao mất nhưng về sau ắt thịnh vượng. Nói chung, chỗ vượng gặp xung thì tổn hại, chỗ Tuyệt gặp xung thì tan tác, chỗ Không vong gặp xung thì không còn là rỗng nữa.

 Sáu thần có thể cho biết màu lông, phải cân nhắc tương khắc tương sinh; tám cung bàn kỹ về hình thể, định xem ở giữa thân hay ở ngoài.

 Muốn biết màu lông thì chỉ có lợn, chó, trâu bò, ngựa. Phàm thấy thần nào đóng ở hào ấy, sáu hào yên tĩnh, không có xung phá gì khác, thì chỉ nói một màu. Nếu có hào động sinh nhau, khắc nhau thì mới nói là lông lẫn màu.

 Giả như Huyền Vũ đóng ở hào dụng (hào dùng để chỉ việc hay vật cần hỏi), bị Bạch Hổ động đến khắc, thì đó là đen trắng xen nhau. Huyền Vũ vượng thì đen nhiều; Bạch Hổ suy thì trắng ít. Hai hào suy vượng ngang nhau thì đen trắng mỗi màu một nửa.

 Lại như Thanh Long đóng ở hào dụng, Bạch Hổ động đến khắc, lại thêm Câu Trần động đến sinh, thì đó là lông ba màu, vàng, trắng, đen xen nhau, tức màu đồi mồi.

 Quẻ Càn là đầu, Khôn là bụng, Ly là mắt, Khảm là tai, Đoài là miệng và đuôi, Cấn là chân trước, Chấn là chân sau, Tốn là lưng.

 Phàm hào dụng có Huyền Vũ ở tượng Càn, không có hào nào khác khắc hay sinh, thì là toàn thân màu đen; nếu gặp tượng Khôn, có Bạch Hổ động đến sinh khắc, thì ắt là đầu đen bụng trắng. Nếu gặp hưu tù thì màu trắng ít; nếu gặp sinh vượng thì cả bụng trắng. Lại như Câu Trần đóng ở hào dụng, ở tượng Khôn, bị Bạch Hổ ở cung Chấn hoặc cung Cấn động đến khắc, thì là thân vàng chân trắng. Ở Chấn thì nói chân trước, ở Cấn thì nói chân sau.

 Trên đây chỉ nêu sơ lược một hai ví dụ làm phép, các phân cung khác cứ theo đó mà suy xét.

 Phàm xem, phải lấy thần đóng ở hào dụng làm màu chính của thân, nếu gặp hào khác xung khắc hoặc sinh giúp thì mới xem nó ở đâu: ở chân thì nói chân, ở lưng thì nói lưng.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "yết": đọc jié (thanh hai); "yết dương" nghĩa là dê đực đã thiến. (2) Chữ "tao": đọc sāo (thanh một); nghĩa: mùi khai như nước tiểu hay mùi hôi của cáo. (3) Chữ "chướng": đọc zhàng (thanh bốn); nghĩa: chướng khí.

 Mười bốn, Chương Ruộng nương và nuôi tằm:

 Nhà có nghìn chung thóc (chung: đơn vị đong thóc lớn thời xưa), đều do những hạt ngọc trong ruộng mà ra; kho chứa trăm thứ báu, đâu sánh bằng tơ bạc trong nong tằm.

 Trước nói về sự chăm chỉ của sức nhà nông, lúa chín há phụ tháng Tám; sau bàn về các khâu nuôi tằm, trồng dâu chẳng phụ ba tháng xuân.

 Phàm xem ruộng nương: lấy Thế làm ruộng, lấy Ứng làm trời. Hào Ứng thuộc Thủy sinh cho Thế, và thêm Thanh Long, Huyền Vũ sinh hợp hào Thế, thì có thể đoán là năm được mùa. Nếu thấy Ứng thêm Chu Tước động khắc hào Thế thì lúa ruộng ắt bị hại. Hoặc Thế đi với Câu Trần động khắc hào Ứng thì báo hiệu thiếu nước. Nếu hào Ứng hợp hoặc tỷ hòa (cùng một hành) với Thế, thì xem trong quẻ hào nào phát động: hào Thủy động sinh hay khắc Thế thì tốt, hào Hỏa động sinh hay khắc Thế thì xấu.

 Xem việc nuôi tằm: quẻ trong là tằm, quẻ ngoài là người nuôi tằm. Trong sinh ngoài thì tốt, ngoài khắc trong thì xấu. Quẻ trong sinh vượng thì tằm thịnh; quẻ ngoài thịnh thì người đông. Trong ngoài sinh nhau thì tốt, khắc nhau thì xấu. Phàm xem cần có hào Tỵ, Ngọ hiện trong quẻ là tốt, Tỵ, Ngọ phát động là rất tốt. Quẻ Cấn, quẻ Ly rất tốt; quẻ Khảm, quẻ Đoài rất xấu. Gặp quẻ thuộc tháng Tư, tháng Năm thì rất tốt.

 Chia ra ba hào trong và ngoài, gồm cả hai việc làm ruộng và trồng dâu nuôi tằm.

 Phàm xem việc nông: hào đầu là giống, hào hai là mạ, hào ba là sức người, hào bốn là trâu bò, hào năm là trời, hào sáu là nước.

 Nếu xem việc trồng dâu nuôi tằm: hào đầu là trứng giống, hào hai là tằm non, hào ba là người, hào bốn là dâu, hào năm là nong né, hào sáu là kén.

 Sáu hào trên vượng tướng thì tốt, hưu tù, Mộ khố thì xấu. Nếu gặp Đại sát, Đại hao, Tiểu hao đều là điềm xấu.

 Hai quẻ (quẻ ruộng và quẻ tằm) gặp Quỷ, sát thì có thể nói là hoàn toàn xấu; ngũ hành không gặp hào Quan thì mới là rất tốt.

 Ruộng nương: nếu thấy Quỷ ở hào đầu thì giống không đúng, hoặc không nảy mầm; Quỷ ở hào hai thì ắt thiếu mạ; Quỷ ở hào ba thì sức người làm không tới, nếu thêm sát xấu thì người làm ruộng bị bệnh; Quỷ ở hào bốn thì thiếu sức trâu, hoặc trâu bị tổn hại, gặp Không vong thì không có trâu. Quỷ hóa Huynh Đệ, hoặc Huynh Đệ hóa Quỷ, thì chung trâu với người khác, công việc không thuận; Quỷ ở hào năm thì ý trời không thuận; Quỷ ở hào sáu thì ắt thiếu nước.

 Xem tằm: Quỷ ở hào đầu thì trứng không nở; ở hào hai thì nở rồi không lớn mạnh được; ở hào ba thì người nuôi tằm bị bệnh; ở hào bốn thì lá dâu ắt đắt; ở hào năm thì lúc lên né bị hao hụt; ở hào sáu thì lợi ít ỏi, ắt không có tằm tốt, cũng không có tơ tốt. Sáu hào không có Quỷ thì ruộng nương và tằm tự nhiên thịnh vượng.

 Phàm gặp hào Quỷ, phải xem nó thuộc hành gì, và xem suy vượng, động tĩnh.

 Xem việc nông: hào Quỷ thuộc Kim phát động khắc hào Thế thì báo hiệu tai họa châu chấu; hào Thủy mang Quỷ mà động thì mưa dầm làm hại lúa; Quỷ hành Hỏa thì ắt báo hiệu hạn hán gay gắt; Quỷ hành Thổ thì thần đất trong làng gây tai họa.

 Xem tằm: Quỷ hành Thủy thì phòng chuột phá hại; Quỷ hành Mộc thì lứa tằm ngủ lần thứ hai bị hại; Quỷ hành Kim thì nhiều tằm chết cứng màu trắng, năm ấy tằm ăn nhiều lá; Quỷ hành Hỏa thì tằm vàng đầu, không kết được kén (?); Quỷ hành Thổ thì phân tằm phát nóng, hấp làm hại tằm.

 Âm dương nửa nọ nửa kia thì phải xét thêm bốn thần; Tài, Phúc đều đủ thì lại dùng sáu thần mà suy cứu.

 Ruộng nương và tằm đều nên âm dương hòa nhau, thủy hỏa ngang nhau, như thế may ra mới thịnh. Thuần âm thì không sinh, thuần dương thì không hóa; âm dương giao hợp rồi muôn vật mới sinh ra. Phàm xem mà được âm dương ngang nhau, ngoài âm trong dương, trong ngoài sinh nhau, là điềm rất tốt.

 Xem tằm: phải xem sáu thần nắm giữ và khắc chế thế nào.

 Thương Bình nói:

 "Thanh Long vượng tướng vào Tài, Phúc, tằm xuân đầy nong, đầy né; chắc chắn đầu sào tơ trắng như tuyết thơm, sẽ thấy trong rương tơ bạc đầy đủ.

 Chu Tước vượng tướng vào Huynh Đệ, ắt thiếu dâu, tằm ăn không đủ; nếu ở tượng quẻ Ly mà thần xấu động, phòng tằm phải đề phòng hỏa hoạn kéo đến.

 Câu Trần mang Quỷ thì tằm nhiều con chết vàng, nếu gặp hào Tài thì nhiều kén vàng; trong quẻ phát động đều chậm trễ, nếu gặp thần xấu thì biết làm sao.

 Đằng Xà với Quỷ hành Thủy hại lứa tằm đầu, đúng lúc cần sưởi ấm lại bị lạnh; dẫu có tơ trong sọt giỏ, ngày sau dệt vải mịn vải thô cũng khó.

 Bạch Hổ nếu đóng trong Tài, Phúc, trong nong phần nhiều là tằm 'ông đầu bạc' (tằm bệnh trắng đầu (?)); lại gặp Huynh Đệ động thì càng xấu, vội vàng cầu khấn cũng mất một nửa.

 Huyền Vũ nếu cùng Hàm trì động, phần nhiều là đàn bà mang điều ô uế, xui xẻo đến (?); hãy gấp cầu thần tằm ban phúc cứu giúp, may ra tránh được tai họa trước mắt cho tằm xuân."

 Ruộng nương và tằm đều lấy hào Tài làm chính: sinh vượng thì thu hoạch trọn vẹn, không có khí thì thu được một nửa, gặp Không vong thì mất lớn. Quỷ gặp Không vong mà Tài vượng thì ắt vừa lòng; có Quỷ mà không có Tài thì báo hiệu tổn thất lớn; nếu gặp Tử Tôn nắm hào Thế mà vượng thì sáu hào có Quỷ cũng không sao.

 Thịnh suy đúng chỗ thì mới giữ được mùa màng bội thu; động tĩnh theo lẽ thường thì mới mong rõ được được mất.

 Phàm xem, trước hết xem Không vong, kế đến xem Tài và Quỷ suy hay vượng. Nếu Quỷ vượng, Tài suy là điềm mất mùa đói kém; Tài vượng, Quỷ suy thì có thể đoán được mùa.

 Hai quẻ ruộng nương và nuôi tằm cách nhau không xa, nhưng những điều chúng báo hiệu thì mỗi bên có chỗ khác nhau.

 Xem ruộng lấy Thế làm chính, Thủy và Hỏa không được bên nào lấn bên nào. Hào Thủy động sinh Thế thì mùa xuân có mưa nuôi dưỡng, mùa hạ nhiều mưa đúng lúc. Hào Thủy vượng khắc Thế thì mưa dầm không dứt, lụt lớn trôi dạt (?). Trong quẻ có hào Thủy, hào Hỏa đều sinh Thế, là thế "Thủy Hỏa Ký Tế" (nước và lửa giúp nhau mà thành việc), có thể đoán được mùa.

 Xem tằm lấy Tỵ, Ngọ làm mệnh của tằm; phát động, vượng tướng đều là điềm rất tốt. Hào bên cạnh động đến sinh thì có lợi, đến khắc thì báo hiệu tổn thất lớn.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "bạc": đọc bó (thanh hai); nghĩa: nong, né nuôi tằm. (2) Chữ "khan": đọc qiān (thanh một); nghĩa: thiếu hụt. (3) Chữ "hy": đọc chī (thanh một); nghĩa: vải sợi cát mịn. (4) Chữ "khích": đọc xì (thanh bốn); nghĩa: vải sợi cát thô. (5) Chữ "nhẫm": đọc rěn (thanh ba); nghĩa: lúa chín.

 Mười lăm, Chương Mưa nắng:

 Đã nói về cái lợi rộng lớn của đất, ắt phải nhờ thời tiết của trời thì muôn vật mới tươi tốt.

 Nếu hỏi trời âm u hay quang tạnh thì hoàn toàn dựa vào Thủy và Hỏa.

 Nếu xem mưa nắng thì hai hào Thủy, Hỏa là chủ của cả quẻ. Sáu hào không có Thủy thì ắt không mưa, sáu hào không có Hỏa thì trời không quang. Nếu thấy hào Thủy động đến khắc Thế thì mưa rào bỗng nhiên ập đến; sinh Thế thì là mưa nhỏ.

 Lại nói: hào Thủy vượng mà động là mưa rào, không có khí là mưa nhỏ. Nếu Thủy động mà Thổ cũng động thì tuy mưa cũng không nhiều. Trong quẻ tuy có Thủy, nếu gặp Thổ động thì chắc chắn không mưa, chỉ có vẻ sắp mưa. Nếu Thủy hóa Thủy thì mùa đông có thể nói là băng tuyết. Nếu Hỏa động khắc Thế thì ắt gặp hạn hán gay gắt. Nếu Thủy và Hỏa cùng động là tượng mưa thuận gió hòa. Thủy hóa Hỏa thì mưa rào rồi trời quang; Hỏa hóa Thủy thì trời nắng chuyển mưa. Sáu hào không có Thủy, Hỏa hoặc gặp Không vong thì trời âm u, không nắng không mưa. Cho nên nói: nếu hỏi âm u hay quang tạnh thì hoàn toàn dựa vào Thủy và Hỏa.

 Động tĩnh, sinh khắc để đoán gió mây trên trời; vượng tướng, hưu tù để định họa phúc ở đời.

 Thương Bình nói: Thế là đất, Ứng là trời. Ứng khắc Thế thì không mưa; Thế khắc Ứng thì mưa lớn; động thì đến nhanh, tĩnh thì đến chậm.

 Xem mưa: hào đầu vượng thì mây dày đặc; không có khí thì khói nhạt, sương mỏng. Hào hai vượng thì chớp lóe sáng rực; không có khí thì chớp le lói trong mây. Hào ba vượng thì gió lớn cuốn nhà; không có khí thì gió nhẹ ấm áp. Hào bốn vượng thì sấm nổ vang dội; không có khí thì sấm nhẹ ì ầm. Hào năm vượng thì mưa lớn như trút; không có khí thì mưa phùn thấm ướt.

 Xem trời tạnh: hào đầu vượng thì trời tuy quang nhưng mây còn dày; không có khí thì mây mỏng sắp tan. Hào hai vượng thì cỏ đọng giọt sương; không có khí thì sương mỏng lấm tấm. Hào ba vượng thì ráng sáng lan tỏa; không có khí thì mặt trời lặn, ráng chiều rực sáng. Hào bốn vượng thì cầu vồng dài cắt ngang cơn mưa; không có khí thì quét bớt một nửa mây trôi. Hào năm vượng thì mặt trời chiếu sáng giữa trời; không có khí thì nắng nhạt nhòa. Hào năm thuộc âm mà vượng thì vầng trăng sáng như bánh xe băng; không có khí thì như tấm lụa phủ gương.

 Hào ba xung hào sáu, đứng mà chờ xem chớp giật vụt lên trời; hào bốn khắc hào năm, sẽ thấy cầu vồng dài xuyên qua mặt trời.

 Hào ba động khắc hào đầu thì gió cuốn mây tàn tan khắp chín tầng trời; hào ba động sinh hào đầu thì gió đưa mây dày bao trùm khắp trời đất. Hào hai và hào bốn sinh nhau thì chớp giật sấm vang, ai cũng kinh sợ; hào ba và hào sáu xung nhau thì mưa rào như trút, khuấy động sáu rồng (?). Trong quẻ mà gặp trời tạnh thì là hào đầu động sinh hào hai, hoặc hào hai động khắc hào đầu, ắt báo hiệu mây tan sương tạnh. Hào năm động sinh hào ba, hoặc hợp hào ba, thì nắng chiếu, ráng sáng. Hào bốn khắc hào năm thì cầu vồng dài xuyên mặt trời. Hào năm thuộc âm bị hào đầu động đến khắc thì trăng đáng lẽ sáng cũng bị mây che. Trên đây chỉ nêu đại cương, còn lại tự nên suy xét.

 Suy xét sự gặp gỡ của sáu thần thì phải biết xét thêm hành của từng hào.

 Thanh Long ở hào Thủy mà động thì mưa lành sẽ thấm ướt ngay; nếu gặp hào Mộc động thì mây âm u cũng không tan.

 Chu Tước vào hào Hỏa mà động thì ắt trời quang đãng; bay vào hào Thổ mà phát động thì ánh sáng trong mây chiếu vào người.

 Câu Trần ở hào Thổ mà động thì sương mù u ám nối liền chân trời; nếu gặp hào Mão, Thìn động thì trong ánh sáng mây dần dần tan.

 Đằng Xà ở hào Thân, Dậu mà động thì chớp giật như rắn vàng chạy; dẫu trời không mưa thì mây âm u cũng che suốt ngày.

 Bạch Hổ ở hào Mộc mà động thì phải đề phòng gió gãy cây; đi vào cung Khảm mà phát động thì nước cuồn cuộn ngập đến tận trời.

 Huyền Vũ ở hào Thủy mà động thì mưa liền mấy sáng không ngớt; lại gặp hào Quỷ phát động thì mây âm u phủ tối khắp chín châu (khắp cả nước).

 Quẻ gặp Lục xung (quẻ mà các hào trong và ngoài đều xung nhau) thì mây tuy tụ lại rồi lại tan; hào gặp Lục hợp thì mưa tuy chưa đến nhưng có thể chờ được.

 Quẻ gặp thuần dương lại thêm Lục xung thì chưa thể trông mưa. Mây khói dẫu có tụ lại cũng ắt tan đi. Nếu âm hóa thành dương thì tuy có vẻ sắp mưa nhưng mưa không đến, dẫu có cũng ít.

 Phàm xem, hào Thủy tuy động nhưng bị Nhật thần cùng xung, bị hào động hình hại, thì tuy mưa cũng nhỏ. Hào Thủy yên tĩnh mà gặp xung thì có mưa. Phàm gặp âm dương ngang nhau thì thành Lục hợp, lại xem hào Thủy có khí thì mưa tuy chưa đến cũng có thể hẹn trước. Nếu dương biến thành âm thì tuy tĩnh cũng sẽ chuyển mưa; dẫu có Hỏa động cũng không tạnh lâu. Nếu gặp quẻ thuần âm mà tĩnh thì có mưa; động thì sinh dương, chưa thể trông mưa; hào Thủy động thì có thể hứa là mưa, thêm Đại sát, Bạch Hổ thì có mưa dữ ập đến.

 Chỉ cần gặp mưa thuận gió hòa thì tự nhiên dân yên nước thịnh.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "trữ": đọc zhù (thanh bốn); nghĩa: "trữ lập", tức đứng lâu mà nhìn.

 Mười sáu, Chương Quốc triều (việc nước, việc triều đình):

 Hào năm là thiên tử, gần người hiền mà xa lìa kẻ gian tà;

 Phàm xem việc nước: lấy cung gốc của quẻ làm nước, lấy hào Thế làm vua. Lại có thuyết nói: hào năm là thiên tử.

 Nếu mang Tài, Phúc, Thanh Long, Quý nhân thì là vua nhân đức. Nếu có Thái tuế, Nguyệt kiến, Câu Trần thì là vua uy danh lừng lẫy thiên hạ, giữ đạo chính.

 Thêm Đại sát, Bạch Hổ thì là vua bạo ngược. Mang Hàm trì thì là vua dâm loạn. Thêm Kiếp sát thì ngồi ngôi không lâu.

 Nếu cùng thần tốt sinh nhau, hợp nhau thì ắt biết gần gũi người hiền. Nếu thần tốt đến khắc thì ắt có bề tôi hiền phò tá. Nếu động mà khắc thần xấu thì ắt biết xa kẻ tiểu nhân, trừ bỏ gian tà.

 Hoặc cùng sát xấu sinh nhau, hợp nhau, và sát xấu động đến khắc, thì người phò tá không đúng người, đều là kẻ gian nịnh giúp việc. Hào vua dẫu gặp thần tốt cũng không trừ được gian nịnh.

 Hào bốn là hàng công hầu, trên trung thành với vua, dưới làm yên trăm họ.

 Ngôi vị Tam công Cửu khanh (các đại thần đứng đầu triều đình) đều ở hào bốn. Nếu có thần tốt, vượng tướng mà khắc hào Thế thì đó là bề tôi dám nói thẳng, dám can ngăn vua, là rường cột của xã tắc (đất nước). Nếu thêm Quỷ, sát vượng tướng mà khắc Thế thì đó là bọn lừa vua, lấn quyền bề trên, che mắt chúa để nắm quyền. Nếu hào Thế gặp thần tốt thì may ra không hại lớn. Hào bốn nếu sinh hào Thế thì là bề tôi a dua nịnh hót; dẫu mang thần tốt cũng không sửa được lỗi của vua, uốn nắn chỗ sai của vua; mang thần xấu thì cũng không hại được sự chính trực của vua, không làm mất đức của vua.

 Hào bốn động sinh hào đầu thì ắt có lòng lo cho dân; hào đầu sinh hào bốn thì dân có ý kính mến. Hào bốn thêm sát xấu khắc hào đầu thì dân chịu hại oan; hào đầu động khắc hào bốn thì dân coi ông ta như kẻ thù.

 Hào bốn sinh hợp hào hai thì ắt biết chiêu mộ người hiền, thu nạp kẻ sĩ; hào hai sinh hào bốn thì kẻ sĩ có lòng ngưỡng mộ. Hào bốn sinh hoặc khắc hào ba thì ắt biết dùng trăm quan, tiến cử người hiền, loại bỏ kẻ kém cỏi. Những điều trên hãy để tâm xét kỹ, không gì không ứng nghiệm.

 Tử Tôn gặp Đại sát thì như Phù Tô (con trưởng của Tần Thủy Hoàng) nhà Tần trúng mưu của Triệu tướng (Triệu Cao, quyền thần nhà Tần, giả chiếu vua bắt Phù Tô tự sát); hào vua hợp Hàm trì thì như Đường Huyền Tông chịu họa vì Dương Quý phi.

 Xem việc nước thì lấy Tử Tôn làm người nối dõi ngôi nước. Nếu được Nhật thần giúp đỡ, hợp, hoặc được hào động sinh, hoặc gặp Nguyệt kiến mà vượng tướng, lại thêm Thanh Long, Quý nhân, thì nếu Đông cung (thái tử) đã được lập, ngày sau sẽ lên ngôi báu, không có gì thay đổi.
 Nếu hào Tử Tôn (một trong sáu loại hào gọi là "lục thân", gán theo quan hệ ngũ hành giữa hào và quẻ; Tử Tôn vốn chỉ con cháu, ở đây chỉ con vua, người nối ngôi) mang sao Hàm Trì (một thần sát, tức sao Đào Hoa, chủ về sắc dục, dâm loạn), thì người nối ngôi ấy không phải do hoàng hậu chính thất sinh ra. Nếu hào Phúc Đức (tên khác của hào Tử Tôn) gặp Kiếp sát hay Đại sát (các thần sát xấu, chủ về cướp đoạt và tai họa lớn), e rằng ngôi thái tử sẽ bị thay đổi. Nếu lại bị hào thứ tư (ngôi của đại thần trong quẻ sáu hào) làm tổn hại, khắc chế, thì ắt có chuyện như Triệu Cao mưu hại Phù Tô (Triệu Cao là hoạn quan nhà Tần, giả chiếu bức chết thái tử Phù Tô để lập Hồ Hợi).

 Quẻ không có hào Tử Tôn thì nước không có người nối dõi.

 Hào Thế (hào đại diện cho bản thân người hỏi, hay chủ thể của việc được hỏi) và hào thứ năm (ngôi vua), nếu mang Hàm Trì và Huyền Vũ (một trong sáu vị thần gọi là "lục thần", gán cho sáu hào: Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ; Huyền Vũ chủ về mờ ám, gian trá, dâm dật), thì nhà vua ắt hoang dâm. Trong quẻ có Hàm Trì nhưng bị hào vua khắc chế, thì dù có người đẹp như Tây Thi (mỹ nhân nước Việt thời Xuân Thu, được dâng cho vua Ngô khiến nước Ngô mất) cũng không hại đến việc nước. Nếu hào Ứng (hào đối diện với hào Thế, chỉ phía bên kia, đối phương) mang Hàm Trì, bay vào hào thứ năm mà đang vượng tướng (được thời, mạnh mẽ), lại thêm hào Thế gặp không vong (rơi vào hai chi bị bỏ trống trong một tuần mười ngày, coi như rỗng, mất sức), thì ắt có cái họa như họ Võ làm loạn nhà Đường (Võ Tắc Thiên cướp ngôi nhà Đường), về sau ắt sẽ thấy đàn bà làm chủ thiên hạ.

 Nếu mang cát thần (thần sát tốt) thì thiên hạ có lẽ còn yên ổn. Nếu lại mang hung thần thì bốn biển ắt loạn.

 Ngôi vua nếu hợp với Hàm Trì, lại mang sát mà vượng tướng, thì ắt có tai họa do đàn bà gây ra, như chuyện vua Đường (Đường Minh Hoàng) với Dương Quý Phi vậy.

 Hào Phúc thần khắc hào Thế, thì lại thấy cảnh Chu Vân làm gãy lan can (Chu Vân, quan nhà Hán, can vua gay gắt, bị lôi xuống điện vẫn bám chặt lan can đến gãy, ví người bề tôi thẳng thắn liều can vua); sao Tướng mang hình, thì lại thấy cảnh Hàn Tín lên đàn (Lưu Bang lập đàn phong Hàn Tín làm đại tướng, ví việc được tướng giỏi).

 Hào Tử Tôn phát động (hào động, tức hào biến), làm tổn hại, khắc chế hào Thế, thì chủ về có bề tôi ngay thẳng dâng lời tâu, khá giống phong cách Chu Vân làm gãy lan can. Nếu hào ấy sinh hợp với nhật thần (chi của ngày xem quẻ), thì nhà vua ắt chấp nhận lời tâu; nếu hình xung với nhật thần thì nhà vua nổi giận lớn, rốt cuộc người tâu bị giáng chức, trách phạt.

 Hào Tử Tôn mang Thái Tuế (chi của năm) hay Nguyệt Kiến (chi của tháng), động mà khắc hào thứ tư, lại sinh cho hào thứ năm, thì đến ngày Tử Tôn vượng ắt có quan Ngự sử (quan chuyên can gián, đàn hặc quan lại) đàn hặc quyền thần. Nếu hào thứ tư mang Quỷ (hào Quan Quỷ, chủ tai họa, kẻ hại) và sát, vượng tướng mà không bị khắc, thì phải đề phòng biến loạn.

 Các chi Dần, Ngọ, Tuất thì Ngọ là Tướng tinh (sao Tướng, chủ về tướng soái); Tỵ, Dậu, Sửu thì Dậu là Tướng tinh; Thân, Tý, Thìn thì Tý là Tướng tinh; Hợi, Mão, Mùi thì Mão là Tướng tinh. Nếu Tướng tinh mang Bạch Hổ (thần chủ uy mãnh, sát phạt, máu me) và Dương nhận (thần sát sắc bén, hung bạo) mà sinh cho hào Thế, thì ắt được tướng mạnh. Tướng tinh nếu mang Quý nhân (thần sát tốt, chủ được người giúp đỡ) và Thanh Long (thần chủ việc lành, vui mừng) mà sinh cho hào Thế, thì sẽ được tướng trung lương. Tướng tinh nếu mang Kiếp sát, động đến khắc hào Thế, thì phải đề phòng họa giết vua. Hào Tướng tinh như vậy gọi là thích khách.

 Ba đoạn trên đều sẽ ứng nghiệm vào những năm, tháng, ngày hào ấy vượng tướng.

 Hào hành Kim mang Quỷ thì một phương nổi binh đao; ngôi hành Thổ gặp hung thì bốn biển đều chịu nạn chiến tranh.

 Đại sát nếu ở hào Quỷ hành Kim vượng mà động, ắt nổi binh đao. Nếu hào Thế khắc nó thì may ra không có việc lớn; nếu nó khắc hào Thế thì ắt hung. Nếu Quỷ hành Thổ mang sát, phát động vượng tướng, thì bốn biển đều loạn; nếu khắc hào Thế thì ắt có giặc đánh thành. Trong quẻ có sát mà không có Quỷ, khắc Thế cũng hung; có Quỷ mà không có sát, tuy hung nhưng không thành lỗi lớn. Có thần chế ngự được sát thì Quỷ động cũng không sao; ngôi Quỷ hưu tù (suy yếu, không được thời) mà hào Tài khởi lên thì có hại (vì Tài sinh Quỷ). Quỷ không vong mà sát vượng thì dù có loạn cũng không thành; Quỷ vượng mà sát không vong thì tuy hung cũng không hại. Nếu Quỷ mang Kiếp sát, hoặc biến thành hào Huynh Đệ, thì chẳng qua là giặc cướp của; nếu mang Huyền Vũ thì là giặc ngầm hãm hại trong bóng tối. Trong quẻ Đằng Xà (thần chủ việc quái lạ, kinh sợ, quấn quýt) và Bạch Hổ không động, thì dù có Đại sát cũng không gấp gáp. Nếu cùng với Quan Quỷ và ác sát mà động, thì thật là đại hại. Còn phải xem nó sinh vượng, khắc hại phương nào thì mới quyết đoán được.

 Muốn ngăn giặc cướp thì hoàn toàn trông vào tướng soái chuyên lo việc chinh phạt; muốn quyết thắng thua thì trước hết xét sự tương khắc giữa hào Thế và nhật thần.

 Lấy hào Thế làm tướng bên ta, hào Ứng làm tướng bên kia. Lại có thuyết: lấy hào Tử Tôn làm tướng bên ta và quân tiên phong. Tử Tôn đắc địa, vượng tướng thì tướng quân ắt thắng. Nếu mang Thanh Long thì là tướng trung lương; nếu mang Bạch Hổ thì là tướng dũng mãnh oai hùng. Nếu Tử Tôn trì Thế (nằm đúng ở hào Thế) thì dù có Quỷ cũng không bị tổn hại; nếu vượng tướng phát động thì quyết thắng ngoài nghìn dặm. Lại được nhật thần nâng đỡ thì có công trăm trận trăm thắng. Điều đáng ngại là hào Phụ Mẫu phát động (Phụ Mẫu khắc Tử Tôn); khi ấy dù có Tử Tôn cũng không địch nổi mũi nhọn. Nếu Phụ Mẫu nhập mộ (rơi vào trạng thái "mộ", như bị chôn vùi, mất tác dụng) và không có khí lực thì dù động cũng không hại.

 Phàm chuyên việc chinh phạt: lấy hào Thế làm ta, hào Ứng làm bên kia. Thế khắc Ứng thì ta thắng; Ứng khắc Thế thì bên kia thắng. Thế nhập mộ thì chỉ nên đắp lũy vững chắc tự giữ, không được động liều. Nếu Thế vượng tướng, Ứng nhập mộ, thì bên kia ắt hao người. Thế không vong thì ta gặp nạn; Ứng không vong thì bên kia bị thương tổn. Thế ở cung âm thì không nên động trước; Thế ở tượng dương thì không lợi khi khởi sau. Thế động khắc Ứng thì ta ắt tiến; Ứng động khắc Thế thì bên kia muốn đến. Hào Quỷ khắc Thế thì bên kia thắng ta; hào Quỷ khắc Ứng thì bên kia muốn lui. Quỷ trì Thế thì phải phòng bị vây hãm. Hào Kim, hào Hỏa ở Thế và Ứng thì hai bên giao chiến đổ máu. Thế và Ứng tỷ hòa (cùng một hành, ngang nhau) mà đều vượng tướng, thì đó là hai đối thủ mạnh, thắng bại chưa phân, chỉ lấy sở trường của mỗi bên mà đoán. Thế và Ứng sinh nhau, hợp nhau thì tướng soái có lòng hòa hảo, quân lính không có ý đánh nhau.

 Hào Thê Tài phát động thì sẽ lập công đổi cờ (cướp cờ địch); hào Huynh Đệ giao trùng (hào động; "giao" là hào âm động, "trùng" là hào dương động) thì phải đề phòng bị cướp lương.

 Hào Phụ Mẫu là cờ xí. Nếu vượng tướng phát động thì ắt dấy binh. Nếu động ở nội quái (ba hào dưới, chỉ phía ta) thì ta muốn dấy binh; động ở ngoại quái (ba hào trên, chỉ phía ngoài, phía địch) thì bên kia hành quân. Nếu khắc Thế thì bên kia muốn đến xâm phạm ta; nếu khắc Ứng thì đó là cờ quay đầu, bên kia ắt tự rút lui.

 Phàm hào Phụ Mẫu không động mà hào Thê Tài động, thì sẽ có chuyện cướp cờ đổi cờ. Tài động ở nội quái, khắc Phụ Mẫu ở ngoại quái, thì ta ắt cướp được cờ của bên kia; Thê Tài động ở ngoại quái, khắc Phụ Mẫu ở nội quái, thì bên kia sẽ cướp cờ của ta.

 Hào Tài là lương thảo. Quẻ không có Tài thì ắt hết lương; Tài không vong thì lương sắp thiếu; Tài không có khí lực thì lương không nhiều; Tài động thì là đưa lương cho giặc. Nếu hào Huynh Đệ động thì phải phòng bị cướp lương cướp cỏ.

 Nghe trống trận vang như sấm, là khi hào Kim phát động mà gặp không vong; nhìn đá pháo bay như mưa, là khi ngôi Thổ động mà gặp vượng.

 Thổ là đá pháo (đá bắn bằng máy). Phải vượng tướng, ở chỗ Mùi (?) mà phát động thì mới nói như vậy. Nếu mang Đại sát thì ắt bị thương hại; nếu gặp thoái thần (hào động mà biến lùi về chi trước, chủ suy thoái) thì phải phòng tự mình tổn hại. Kim rỗng thì kêu; chỗ động gặp xung lại càng kêu. Nếu phát động thì ắt chiêng trống vang như sấm, phải phòng chiến đấu. Hào Kim phát động mà không không vong thì gươm đao dày đặc, sáng như tuyết. Động ở nội quái thì khí giới bên ta đầy đủ; động ở ngoại quái thì binh khí bên kia chỉnh tề. Hào Kim phát động mà gặp hình khắc thì giáp binh tuy chắc nhưng không hại người; hào Kim không có khí lực mà gặp hình khắc thì mũ giáp, giáo mác không chỉnh tề. Những điều trên cứ tìm xét kỹ càng thì tự nhiên đoán đúng.

 Mộc là thuyền chèo để qua sông; Hỏa là doanh trại buộc ngựa của quân.

 Đánh trận khó tránh phải trèo núi lội sông; nếu không có thuyền bè tiện lợi thì tháng Năm làm sao vượt được sông Lô? (nhắc chuyện Gia Cát Lượng tháng Năm vượt sông Lô đánh Nam Man).

 Phàm xem quẻ: lấy hào Mộc làm thuyền chèo. Phát động vượng tướng thì ắt có cái lợi qua sông. Hào Mộc bị xung thì thuyền ắt vỡ, rò nước; hào Mộc bị khắc thì thuyền xe khó đi. Quẻ không có hào Thủy thì e không có nước; hào Mộc gặp không vong thì ắt không có thuyền; hào Mộc mang Quỷ là thuyền giặc.

 Phàm đánh ở đồng nội, khó tránh việc đóng doanh hạ trại; dù ở nơi hang núi hiểm trở cũng nên bói xem tốt xấu.

 Phàm xem quẻ: lấy hào Thế làm chủ tướng, hào Hỏa làm doanh trại. Nếu sinh hợp với hào Thế thì chỗ đất ấy có lợi; nếu khắc xung với hào Thế thì không tốt. Hào Hỏa nếu mang Quỷ thì trại giặc ắt ở gần. Hào Hỏa vượng tướng thì nên dựng trại rộng rãi; không có khí lực thì nên dựng nhỏ gọn.

 Thương Bình nói: "Hào Thủy mang Quỷ đến khắc ta, phải phòng địch cướp trại và đánh doanh; lại xem có khí lực hay không, mới cân nhắc mà nói thua được".

 Ví như hào Hỏa vượng tướng mà Thủy không có khí lực, thì dù đến khắc Thế cũng không hại.

 Hào Phụ Mẫu mang Bạch Hổ và sát khởi ở ngoại quái, thì đừng thả quân ra trận; Quỷ mang Kiếp sát, Vong thần sát mà động ở nội quái, thì phải phòng gián điệp lén đến trong thành.

 Hào Tử Tôn là binh lính của ta, hào Quan Quỷ là bọn giặc bên kia. Tử Tôn suy thì binh lính nhút nhát, Quỷ vượng thì quân giặc mạnh; Quỷ không vong thì bên kia ắt diệt, Tử Tôn vượng thì bên ta ắt thịnh. Sợ hào Phụ Mẫu mang Bạch Hổ động ở ngoại quái, ắt khắc Tử Tôn; khi ấy nên giữ không nên đánh, đánh thì ắt hại quân lính.

 Hào Phụ Mẫu nếu trì Thế mà động, thì chủ tướng không nuôi dưỡng được quân lính, trên dưới lìa nhau, lòng chưa yên. Nếu mang hung thần thì phải phòng nội biến.

 Vong thần sát: tháng Giêng khởi từ Hợi, đếm thuận. Kiếp sát xem ở phần sau.

 Nếu Quỷ mang hai sát ấy mà động ở nội quái, thì phải phòng kẻ gián điệp ở trong thành; nếu bị hào Thế khắc thì phải dò xét tình hình, sẽ không đến nỗi lộ việc. Hào Thế không có khí lực mà Quỷ và sát vượng, thì việc quân bị lộ, tai họa rốt cuộc sẽ đến. Hào Quỷ ở cả nội lẫn ngoại quái đều phát động khắc Thế, thì ắt có họa trong ứng ngoài hợp; nếu Tử Tôn động thì ắt không sao. Hào Quỷ không mang sát thì gây hại cũng không hung.

 Nếu gặp ám động (hào tĩnh bị nhật thần xung mà động ngầm) làm hại bản thân, thì ắt gặp thích khách mưu ngầm.

 Phàm hào Quỷ ám động, lại mang Kiếp sát, Đại sát, hình khắc hào Thế, thì chủ tướng phải phòng thích khách. Trong quẻ nếu được Tử Tôn phát động đến cứu, thì thích khách chắc chắn bị bắt, giống như việc thái tử Đan nước Yên sai Kinh Kha đâm vua Tần. Nếu nhật thần xung động, hào Quỷ ẩn phục (hào không hiện trên quẻ, nằm ẩn dưới một hào khác) làm hại hào phi (hào hiện ở trên che hào ẩn), thì phải phòng trong số thuộc hạ của mình có kẻ mưu hại mình; trong quẻ không có hào cứu thì họa sắp đến thân; đến ngày Quỷ vượng ắt thấy ứng nghiệm.

 Bạch Hổ, Đằng Xà đều động thì đúng là thời loạn lạc; Thế và Ứng đều không vong thì nên thấy niềm vui thái bình.

 Đại sát nếu động, mang Bạch Hổ, Đằng Xà, thì ắt là đại loạn, khó mà yên dứt. Đại sát nếu ở ngôi Thai, Dưỡng, Trường sinh (các giai đoạn trong vòng mười hai giai đoạn "trường sinh" của ngũ hành: Trường sinh, Mộc dục, Quan đới, Lâm quan, Đế vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng — mô tả sự sinh ra, lớn mạnh, suy tàn), thì đó là lúc mầm loạn mới nhú; nếu ở đất Lâm quan, Đế vượng, thì đúng lúc đại loạn, qua khỏi thì dần yên; nếu ở ngôi Mộ, Tuyệt thì sắp thái bình. Loạn lạc đã trải qua rồi, muốn biết năm nào loạn nhất, năm nào hơi yên, thì theo phép Trường sinh mà đoán. Sáu hào không có Quỷ, quẻ không có sát, Thế và Ứng đều không vong thì là thái bình.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "nịnh" (đọc ning, thanh bốn): quen dùng lời hoa mỹ xảo trá để bợ đỡ người. (2) Chữ "khanh" (đọc qing, thanh một): tên chức quan cao thời xưa; vua dùng để gọi bề tôi. (3) Chữ "gián" (đọc jian, thanh bốn): khuyên can vua, để vua sửa lỗi. (4) Chữ "tiếm" (đọc jian, thanh bốn): vượt quá phận mình; thời xưa chỉ kẻ ở dưới mạo dùng danh nghĩa, lễ nghi, đồ dùng của người ở trên. (5) Chữ "du" (đọc yu, thanh hai): nịnh bợ, tâng bốc. (6) Chữ "phi" (đọc fei, thanh một): vợ lẽ của vua. Ở đây "Dương phi" chỉ Dương Ngọc Hoàn (Dương Quý Phi). (7) Chữ "thí" (đọc shi, thanh bốn): bề tôi giết vua hoặc con giết cha mẹ. (8) Chữ "trụ" (đọc zhou, thanh bốn): mũ bảo vệ đầu khi đánh trận thời xưa.

 Chương mười bảy: Bệnh tật.

 Nước trị hay loạn, không gì không do phong tục và kỷ cương; người thọ hay yểu, há bàn ở chỗ gầy yếu hay khỏe mạnh. Dưỡng sinh không đúng cách thì rốt cuộc sẽ có bệnh tật; biết cầu xin mà xem quẻ thì liền thấy sống chết được quyết định.

 Sát ở hào Phụ Mẫu (trong sáu loại hào "lục thân", hào chỉ cha mẹ, bậc trên) thì phải lo cho cha mẹ ở nhà trên; hào Thê Tài (hào chỉ vợ, tiền của) gặp không vong (rơi vào chi bị bỏ trống trong tuần, coi như rỗng) thì tai họa đáng lo cho người vợ trong buồng.

 Phàm xem bệnh, phải xem người đến hỏi là ai. Con xem cho cha mẹ thì cần hào Phụ Mẫu hiện trên quẻ. Vợ xem cho chồng thì xem hào Quỷ (Quan Quỷ, chỉ chồng), chồng xem cho vợ thì xem hào Tài, cha xem cho con thì xem hào Tử Tôn, xem cho anh em thì xem hào Huynh Đệ, xem cho bạn bè cũng xem Huynh Đệ, xem cho tôi tớ cũng xem Tử Tôn. Phàm hào Dụng (hào chủ việc được hỏi) không hiện trên quẻ hoặc gặp không vong thì nhiều hung ít lành. Phàm xem hào nào không vong, hào nào bị khắc, thì theo đó mà đoán lành dữ.

 Quyết điềm bệnh nặng nhẹ, sống chết thì chuyên xét hào Quỷ; định ngôi Kim, Mộc, Thủy, Hỏa thì có thể phân biệt chứng bệnh.

 Ngày hào Quỷ vượng thì bệnh nặng; ngày Quỷ vào kho (ngày "mộ khố", như bị nhốt vào kho) thì khốn đốn; ngày Quỷ tuyệt thì nhẹ được. Quỷ biến ra Quỷ thì bệnh khi tiến khi lui, hoặc có chứng biến đổi, hoặc bệnh cũ tái phát, hoặc chứng bệnh lẫn lộn. Quỷ trì Thế (nằm ở hào Thế, hào chỉ bản thân người hỏi) thì bệnh khó trừ tận gốc; hào Quỷ mang sát mà trì Thế thì đó là bệnh lao. Trong quẻ hào Quỷ vượng nhờ nhật thần (chi của ngày xem) thì là bệnh cấp phát; vượng nhờ Nguyệt Kiến (chi của tháng) thì là bệnh kéo dài cả tháng; hào Quỷ không có khí lực mà ở chỗ bản thân thì là bệnh lâu ngày, khó mà khỏi ngay. Trong quẻ không có Quỷ thì bệnh khó yên. Quỷ động làm hại bản thân thì chứng bệnh gấp.

 Phàm xem quẻ: Quỷ vượng mà không chết thì dễ khỏi; Quỷ suy mà không chết thì bệnh khó chữa.

 Muốn định chứng bệnh thì phải xem hành ngũ hành của hào Quỷ. Nếu là Quỷ hành Kim: bệnh ở phổi, ho hắng, khó thở, hoặc mụn nhọt, đổ máu, hoặc đau gân xương. Quỷ hành Mộc: tay chân không linh hoạt, bệnh phong, bệnh gan mật, liệt nửa người bên trái bên phải, miệng méo mắt lệch, đau đầu phát sốt, tam tiêu (khái niệm Đông y: ba phần thượng, trung, hạ của thân mình, nơi điều hòa nước và khí) nóng khát nước; nếu mang Chu Tước (một trong sáu thần, chủ về lời nói, khẩu thiệt) thì nói nhảm nói loạn, chứng thương hàn (bệnh do khí lạnh xâm nhập) thuộc dương. Quỷ hành Thủy: lạnh sâu lâu năm khó chữa, di tinh, nước tiểu đục trắng, tiểu rỉ rắt, nôn mửa tiêu chảy. Quỷ hành Hỏa: lúc lạnh lúc nóng, sốt rét do tỳ hàn (lá lách bị lạnh). Quỷ hành Thổ: tỳ vị sinh bệnh do khí độc, phù thũng sưng phù, dịch bệnh theo thời khí.

 Nếu quẻ chính có Quỷ Hỏa, quẻ biến có Quỷ Thủy, thì ắt chứng trước là chứng dương, do uống thuốc mát quá nhiều mà biến thành chứng âm. Nếu xem trước giờ Ngọ mà gặp hai Quỷ này, thì nên bảo đừng uống thuốc; uống quá thì về sau ắt có biến đổi. Đó là trường hợp Quỷ Hỏa xem vào tháng, ngày Hỏa vượng.

 Thanh Long (một trong sáu thần, chủ việc lành, vui mừng) đắc vị thì rốt cuộc được yên khỏe; Bạch Hổ (thần chủ tang thương, máu me) làm hại bản thân thì ắt thành hung họa.

 Thanh Long nếu ở hào Tử Tôn khắc Thế thì đến kỳ hẹn sẽ khỏi. Hoặc ở hào Ứng (hào chỉ người ngoài, ở đây là thầy thuốc) khắc Thế thì uống thuốc có hiệu nghiệm. Nếu ở hào Dụng mà phát động thì dù có hung hiểm cũng không hại. Nếu mang hào Quỷ thì cũng không phải bệnh dữ phát cuồng. Nếu động ở hào thứ ba thì việc hương khói thờ cúng sẽ đem lại phúc.

 Thương Bình nói:

 "Thanh Long không vong cùng với hào Phúc Đức (Tử Tôn) không vong, thì người bệnh ngày thường không có âm đức (đức làm việc thiện ngầm). Gặp Thổ động, Bạch Hổ làm hại thân (?), thì chắc chắn năm ấy có khóc thương.

 Người đến xem bệnh quyết sống chết, Bạch Hổ chiếu đến thì chủ khóc tang. Chiếu khắc hào Phụ Mẫu thì cha mẹ có nạn, cùng với hào Thê Tài thì vợ ắt bị hại.

 Gặp Tử Tôn thì rốt cuộc có thành tang chăng, gặp Huynh Đệ thì càng không tốt. Lại gặp hào Quan trì Thế, thì bản thân e có tai ương".

 Phàm gặp Bạch Hổ động thì là đại họa khi xem bệnh; không có khí lực thì còn được, vượng tướng thì rất hung. Nếu gặp Tang Môn, Điếu Khách, Tử Phù, Tang Xa (các hung thần chủ tang tóc, chết chóc), giữ hoặc khắc hào Dụng, thì quyết là điềm không qua khỏi. Nếu được Tử Tôn vượng động, Nguyệt Giải khởi thịnh, thì may ra hồi sinh.

 Nguyệt Giải động thì tai họa dần lui; Thiên Y phát động thì liền hồi sinh.

 Nguyệt Giải (cát thần giải trừ tai ách theo tháng) và Thiên Y (cát thần chủ thầy thuốc, chữa bệnh) xem ở chương Cát thần phía sau.

 Trong quẻ nếu hai thần ấy phát động trì Thế, hoặc giữ hay khắc hào Dụng, thì dù bệnh nặng cũng không chết. Vượng tướng là tốt nhất, ngay trong ngày liền khỏi; nếu ở Mộ, Tuyệt thì hơi chậm, phải đợi ngày vượng mới yên. Nếu gặp không vong thì bệnh khó chữa.

 Các quẻ Minh Di, Quan, Bí, Nhu, Lâm, rất kỵ Thế và Thân (hào Thân: hào đại diện cho thân người, xác định theo phép riêng) nhập mộ; các quẻ Đại Súc, Phong, Đồng Nhân, Cổ, Quải, đừng gặp Tài và Quỷ cùng khởi động.

 Phàm xem bệnh, sợ Thân và Thế theo Quỷ nhập mộ, quyết không khỏi được. Như quẻ Phong Địa Quan, hào hai là Ất Tỵ, Quỷ và Thân cũng ở hào hai, nếu nhập mộ thì là Thân theo Quỷ nhập mộ. Quẻ Sơn Hỏa Bí, hào đầu là Kỷ Mão, Quỷ và Thế cũng ở hào đầu, nếu nhập mộ thì là Thế theo Quỷ nhập mộ.

 Hai quẻ trên nêu ra làm ví dụ, các quẻ khác theo đó mà suy.

 Thương Bình nói:

 "Quẻ Càn biến vào Cấn thì lo tang cha, Khôn biến vào Tốn thì lo mẹ mất; Chấn biến vào Khôn thì con trai trưởng gặp nạn, Tốn biến vào Khôn thì con gái trưởng chịu.

 Khảm biến vào Tốn thì con trai giữa gặp nạn, Ly biến vào Càn thì con gái giữa chết; Cấn biến vào Phong (Tốn) thì con trai út nguy, Đoài biến vào Sơn (Cấn) thì con gái út chết.

 Đó là tám cung biến vào mộ, mười người mắc bệnh thì chín người chết".

 Các quẻ mộ nói trên, không thể cho rằng Càn biến vào mộ Cấn chỉ lo cha mất; cứ hễ xem bệnh mà gặp đều không tốt. Giả như con xem cho cha mà gặp Càn biến Cấn, gọi là đúng với việc hỏi, thì rất hung. Năm quẻ Đại Súc v.v. rất kỵ khi xem bệnh. Nhưng Tài và Quỷ không động thì chưa chắc đã chết; Tài và Quỷ không vong thì dù bệnh cũng không chết. Phải nắm đủ các điều kiện mới có thể đoán là hoàn toàn hung.

 Như trên nói Tài và Quỷ phát động, cũng có phân lành dữ. Chẳng hạn quẻ Lôi Hỏa Phong: Quỷ động thì kỵ khi xem cho anh em, Tài động thì kỵ khi xem cho cha mẹ và bản thân; vợ xem cho chồng thì rốt cuộc không hung. Các quẻ khác theo đó mà suy.

 Lời bình chú của Hổ Dịch (người hiệu đính sách): (1) Quẻ Minh Di, hào bốn là Quan Quỷ Quý Sửu trì Thế; quẻ Bí, hào đầu là Quan Quỷ Kỷ Mão trì Thế; quẻ Lâm, hào hai là Quan Quỷ Đinh Mão trì Thế. Ba quẻ trên, nếu hào Thế nhập mộ, có thể gọi là "hào Thế theo Quỷ nhập mộ". Quẻ Quan, hào hai là Quan Quỷ Ất Tỵ; vì Mùi Thổ trì Thế nên Thân của Thế ở hào hai. Nếu Quan Quỷ hào hai nhập mộ, có thể gọi là "Thân của Thế theo Quỷ nhập mộ". Ngoài ra, quẻ Nhu hào hai là Quan Quỷ Giáp Dần, vì Thân Kim trì Thế nên Thân của Thế ở hào ba. Vì vậy, việc đưa quẻ này vào có thể là sai. (2) Xem bệnh, ở đây dùng Thân của Thế, chứ không dùng Thân của quẻ theo tháng (nguyệt quái thân). Xin người đọc phân tích kỹ để khỏi sai.

 Đàn ông sợ ngày Trường sinh (giai đoạn đầu trong vòng mười hai giai đoạn sinh – vượng – suy – mộ của ngũ hành), lại sợ tiết khí sắp tới; đàn bà ngại ngày Mộc dục (giai đoạn thứ hai trong vòng ấy, ví như đứa trẻ mới tắm, còn yếu ớt), mà ngại nhất là tiết khí đã qua.

 Đàn ông sợ mắc bệnh vào ngày Trường sinh của hào Quỷ, vì bệnh sẽ cùng thịnh suy với Quỷ. Quẻ không có Tử Tôn, Thanh Long, Thiên Y phát động, thì đến ngày Quỷ Mộ, Tuyệt sẽ chết.

 Lại nói: ngày Dần gặp Quỷ Hỏa, ngày Tỵ gặp Quỷ Kim, ngày Thân gặp Quỷ Thủy, Thổ, ngày Hợi gặp Quỷ Mộc, gọi là Quỷ Trường sinh. Người xem gặp thì đại hung còn ở phía sau, bệnh nặng sắp đến.

 Phàm quyết đoán an nguy, trước hết lấy sự thịnh suy của hào Quỷ mà suy đoán, sau đó bàn theo tiết khí. Phàm đàn ông sợ tiết khí sắp tới: gần tiết thì ắt nặng, qua tiết thì không hại; trước tiết mà không nặng thì ắt không sao. Nếu là bệnh lâu ngày thì nên bàn theo tiết khí bốn mùa. Chẳng hạn Quỷ Mộc kỵ tiết khí mùa thu; gặp tiết mà không nặng thì qua tiết ắt yên. Đàn bà kỵ nhất mắc bệnh vào ngày Mộc dục của hào Quỷ.

 Lại nói: ngày Mão gặp Quỷ Hỏa, ngày Ngọ gặp Quỷ Kim, ngày Dậu gặp Quỷ Thủy, Thổ, ngày Tý gặp Quỷ Mộc, gọi là Quỷ Mộc dục. Gặp thì khó khỏi, về sau lại càng nặng thêm. Lại xem sau tiết khí ắt nặng; không nặng thì không hại. Đàn bà rất sợ tiết khí đã qua.

 Không nên Tam Khâu, Ngũ Mộ cùng một cung, sao lại có thể Chấn (Lôi) và Tốn (Phong) hợp thành quẻ.

 Tam Khâu, Ngũ Mộ (hai hung sát chủ về mồ mả, chết chóc) đều xem ở phần sau.

 Hai sát ấy cùng động thì người bệnh dù làm phúc cũng khó giữ. Lôi Phong là Quan Quách sát: Chấn là quan tài, Tốn là quách (lớp hòm bọc ngoài quan tài), Khôn là mộ, Cấn là gò mả. Xem bệnh mà gặp đủ cả thì ắt chết.

 Đã bàn trong ngoài của bệnh mắc phải, thì phải nói đến nguyên do sinh bệnh.

 Phàm xem bệnh, trước đoán đúng chứng bệnh, rồi sau bàn nguyên nhân bệnh. Lại hiểu rõ được chương này thì thật có thể gọi là phép bói thông thần.

 Sáu thần (lục thần, còn gọi lục thú) ở hào Quan Quỷ thì phải chia trong ngoài; tám cung gặp Quỷ thì nên phân âm dương.

 Hễ thấy Quỷ mang một trong sáu thần, xem ở hào nào. Ở nội quái (ba hào dưới) thì mắc bệnh ở nhà; ở ngoại quái (ba hào trên) thì chuốc họa ở nơi khác. Quỷ Thanh Long: là do rượu chè sắc dục quá độ, hoặc vì tiền của mà tổn thương; đàn bà vì có thai mà mắc bệnh; Quỷ Thanh Long không vong thì có họa sảy thai. Quỷ Chu Tước: do cãi cọ và bị nguyền rủa. Ở hào hai thì bị nguyền rủa ở dưới bếp; ở hào ba thì bị nguyền rủa trước cửa, hoặc trước bàn thờ thần trong nhà. Như Chu Tước ở Quỷ Kim mà động thì bị gõ nồi gõ chảo mà nguyền rủa. Quỷ Câu Trần (thần chủ ruộng đất, việc trì trệ): ăn uống không điều độ, lúc đói lúc no, tỳ vị không hòa. Nếu ở Quỷ Mộc: do sửa chữa xây cất động đất mà mắc bệnh. Quỷ Đằng Xà: việc vướng bận trong lòng, buồn rầu lo nghĩ, hoặc sợ hãi hão, gặp chuyện quái lạ mà nhiễm bệnh; hào này phần nhiều bệnh ở tim. Quỷ Bạch Hổ: đánh nhau, ngã té, tổn gân gãy xương, hoặc khí lạnh chua (?) xông vào phổi. Quỷ Huyền Vũ: sắc dục quá độ, đói khát dầm mưa.

 Quẻ nếu không có Quỷ thì bệnh khó chữa, chứng khó định. Chỉ lấy hào sát khắc (?) mà động để đoán; nếu không động thì lấy hào khắc hào Dụng mà đoán, lại lấy Quỷ ẩn phục (hào Quỷ không hiện, nằm ẩn dưới hào khác) mà đoán. Nếu Quỷ ẩn dưới hào Phụ Mẫu: do lo buồn mà mắc bệnh, hoặc do mặc áo quần mà mắc bệnh, quá hay thiếu đều có: mùa đông thì nói áo mỏng, mùa hè thì nói áo dày. Quỷ ẩn dưới Huynh Đệ: do cờ bạc tranh của. Quỷ ẩn dưới Tử Tôn: do tình riêng bên ngoài vương vấn. Quỷ ẩn dưới Tài: do ăn uống quá độ. Quỷ ẩn dưới Quỷ (?): bệnh cũ tái phát, cũng khó trừ tận gốc. Quẻ xem cho người già kỵ hào Dụng sinh vượng, quẻ xem cho trẻ con kỵ hưu tù (suy yếu, không được thời). Rất nên có bản mệnh (chi năm sinh) của người bệnh hiện trên quẻ, thì rất tốt. Gặp Quỷ âm thì đêm nặng ngày nhẹ; Quỷ dương thì đêm nhẹ ngày nặng. Âm dương đều theo hào mà xem.

 Người đời mắc bệnh cũng có phân người hiền kẻ ngu. Người hiền coi trọng thuốc men, kẻ ngu lấy cầu khấn làm trước. Người xem quẻ không thể không xét tình trạng của họ. Nhìn qua người ấy thì biết cao thấp, may ra hiền ngu đều có thể cùng nói chuyện, thì đạo này mới lưu hành được.

 Chuyện quỷ thần, nhà Nho vốn không nói đến; nay vì xem cho người bệnh, không thể không theo lẽ mà suy xét kỹ, coi như âm công phù hộ ngầm.

 Mộc chủ về Đông Nhạc Thiên Tề Thánh Đế (thần núi Thái Sơn), các thần của bảy mươi hai ty, ba mươi sáu án (các ban xét xử dưới âm phủ), cùng hồn người tự thắt cổ chết. Thủy là Hà Bá, thủy phủ, các thần của bảy mươi hai miếu dọc sông, cùng hồn người chết đuối. Thổ là thần ôn dịch, châu chấu, dịch lệ, thần Thổ phủ trung ương, cùng hồn người chết đói, nhịn ăn mà chết. Kim là các thần Hàm Đao, Ngũ Đạo, Phi Liêm, Bạch Hổ, Kim Thần, Thất Sát, Ngâm Thân, Tam Sát, sát Cửu Lương Tinh, Tang Ương, Tang Sát, cùng hồn người tự cắt cổ, bị hành hình, chết trận, và mọi loại chết thương. Hỏa là Hỏa bộ phương nam, thần Hạc mắt đỏ tóc đỏ, thần độc hỏa đầu bù tóc rối, cùng hồn người chết vì nước sôi lửa bỏng. Nếu hào hai là Quỷ thì là thần Bếp, hào ba là Quỷ thì là thần hương khói (thần thờ trong nhà), Tử Tôn động là Phúc thần. Theo đó mà suy thì vạn lần không sai một.

 Hào ẩn khắc hào hiện thì thuốc có công hiệu như thần; Tử Tôn ở hào Ứng thì gặp thầy thuốc có tài cứu đời.

 Hào Thế là người bệnh, hào Ứng và ngoại quái là thuốc men. Thuốc mà khắc được bệnh thì bệnh liền khỏi; bệnh mà khắc thuốc thì thuốc không linh. Ngoại quái và hào Ứng sinh cho Thế thì thuốc tuy đúng bệnh nhưng công hiệu chậm. Thế động khắc thuốc: nếu là Quỷ Thủy thì uống thuốc không vào; Quỷ Kim không có khí lực, bệnh lâu ngày phạm vào gốc thật (?), uống thuốc không hiệu nghiệm; Quỷ Mộc thì bệnh ắt phạm điều cấm kỵ (?), dù có thuốc cũng vô ích; Quỷ Hỏa vượng tướng thì chứng ắt mạnh, dù có thuốc cũng không cắt được cơn nóng; Quỷ Thổ thì bệnh nặng, thuốc không đúng bệnh, không chữa được. Hào Ứng mang Quỷ khắc Thế thì là uống nhầm thuốc hại người.

 Xem bệnh lấy Tử Tôn làm thuốc men; Tử Tôn ở hào Ứng động khắc Thế thì ắt gặp thầy giỏi, bệnh liền khỏi. Quẻ không có Tử Tôn thì uống thuốc không hiệu nghiệm. Thế và Ứng tỷ hòa (cùng hành), quẻ không có Tử Tôn, thì nên đổi thầy thuốc. Tử Tôn ở hào Ứng mà bị Thế khắc thì dù gặp thầy giỏi bệnh cũng chưa khỏi. Ngoại quái và Ứng tuy khắc Thế, nhưng quẻ không có Phúc Đức thì cũng khó yên; có thể nói có thuốc ắt sẽ chữa được, chỉ e chưa có duyên gặp thầy giỏi. Tử Tôn tuy khắc Thế nhưng hào ngoại quái và Ứng lại không khắc, thì tuy có thầy giỏi mà thuốc chưa trúng, nhưng rốt cuộc không hại lớn. Bạch Hổ và sát nếu ở Tử Tôn mà động thì phải phòng thầy thuốc không tinh tường.

 Phải nghiên cứu kỹ ngũ hành thì mới chữa được muôn bệnh.

 Quỷ Hỏa nên dùng thuốc mát; Quỷ Thủy nên dùng thuốc ấm hoặc thuốc viên; Quỷ Mộc nên châm kim; Quỷ Kim nên cứu (hơ ngải đốt trên huyệt); Quỷ Thổ nên dùng thuốc thái nhỏ, thuốc bột. Quỷ Hỏa vượng nhờ Nguyệt Kiến thì nên dùng thuốc rất lạnh; không có khí lực thì chỉ cần thuốc thanh mát. Các trường hợp khác theo đó mà suy.

 Quỷ Kim lợi thầy thuốc phương nam, Quỷ Mộc lợi thầy thuốc phương tây, Quỷ Thủy lợi thầy thuốc các nơi, Quỷ Hỏa lợi thầy thuốc phương bắc, Quỷ Thổ lợi thầy thuốc phương đông. Nếu quẻ chính có Quỷ Thủy, quẻ biến có Quỷ Hỏa, thì trước phải nhờ thầy thuốc các nơi chữa, rốt cuộc nhờ thầy thuốc phương bắc mà thành công.

 Các hào trong quẻ yên tĩnh thì lại thành người sống ở đời; Thổ và sát cùng khởi thì ắt làm khách suối vàng (tức chết).

 Phàm xem bệnh, sáu hào yên tĩnh là tốt, bệnh có thể chữa. Trong một quẻ hung sát thường nhiều mà cát thần thường ít; lành, dữ, hối hận, ngại ngùng đều sinh ra từ sự động; động thì thành lỗi.

 Chẳng hạn trong lục thân, chẳng qua chỉ có Tử Tôn động là tốt; trong lục thần, chẳng qua chỉ có Thanh Long động là tốt. Các hào khác chưa hẳn đều hung, nhưng cũng không đem lại phúc, phát động thì có ích gì cho ta! Đó là tốt ít xấu nhiều. Chẳng bằng các hào trong quẻ yên tĩnh, dù có hung sát rốt cuộc cũng không bị hại. Nếu có cát thần nắm quyền thì tự nhiên đem lại phúc. Thổ sát tức là Thìn, Tuất, Sửu, Mùi, thay đổi lẫn nhau, vận hành trong bốn mùa; xem bệnh gặp nó thì nhiều hung ít lành.

 Các hung sát đều xem ở chương Hung sát phía sau. Nếu có một cái động là thành hung họa.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "khuê" (đọc gui, thanh một): cửa nhỏ trên tròn dưới vuông; cũng chỉ buồng trong nơi phụ nữ ở. (2) Chữ "sái" (đọc zhai, thanh bốn): bệnh; người xưa cũng gọi bệnh lao phổi là "sái". (3) Chữ "cố" (đọc gu, thanh bốn): lâu ngày khó chữa khỏi; thói quen lâu năm khó bỏ. (4) Chữ "chất" (đọc zhi, thanh bốn): sắp đặt, định. (5) Chữ "tỏa" (đọc cuo, thanh bốn): bẻ gãy, làm tổn thương (cũng chỉ việc thái, chặt nhỏ).

 Chương mười tám: Địa lý (phong thủy mồ mả).

 Sống chết là do số đã định từ trước; thọ yểu thì ai cũng sống trọn tuổi trời của mình. Âm dương che chở cho đời sau, thì lẽ nghĩa phải dựa vào địa lý.

 Trong trời đất, thuần âm thì không sinh, thuần dương thì không hóa. Một âm một dương, hai khí giao cảm, hóa sinh muôn vật. Như trời muốn sinh ra người tài, ắt phải mượn khí mạch của đất; âm dương hòa quyện kết tụ thì ắt có người hiền xuất hiện. Cho nên phàm làm con phải an táng thi thể cha mẹ cho đúng chỗ, thì người chết được yên mà người sống được che chở.

 Phàm xem phong thủy, chớ vội cầu điều huyền diệu sâu xa; hãy xem kỹ các hào trong quẻ, xem có phải là đất tốt hay không. Gặp quẻ Lục Hợp (quẻ mà sáu hào từng cặp hợp nhau) thì gió được che kín, khí được tụ lại; gặp quẻ Lục Xung (quẻ mà sáu hào từng cặp xung nhau) thì nước chảy đi, cát (các gò đồi quanh huyệt) bay tán.

 Lục Hợp là âm dương phối với nhau mà không lìa nhau. Hào một với hào bốn, hào hai với hào năm, hào ba với hào sáu, lần lượt chầu ngó nhau, đó là có tình. Phàm địa lý chẳng qua là núi vây nước ôm, bốn linh thú (Thanh Long bên trái, Bạch Hổ bên phải, Chu Tước phía trước, Huyền Vũ phía sau, tức các thế núi bốn phía huyệt) chầu đón, che chở có tình, vòng núi bao quanh (la thành) không bị khuyết. Điều này giống nghĩa Lục Hợp trong quẻ, là đất đại cát. Nếu quẻ không phải Lục Hợp, nhưng Thế ở nội quái, bốn linh thú có tình, thì là đất tốt hạng nhì. Hào Thế tuy ở ngoại quái nhưng núi khách và núi chủ có tình, hai bên trái phải ngoảnh lại, minh đường (khoảng đất trống trước huyệt) rộng rãi, thủy khẩu (chỗ nước chảy ra khỏi cuộc đất) có núi chắn giữ, thì là cuộc đất kết nhỏ, cũng có thể dùng được. Nếu gặp quẻ Lục Xung thì là đất núi bay nước chạy, không cần xét thêm.

 Long mạch (mạch núi chạy đến huyệt) thì phải nhân địa thế mà xem kỹ, tức là nắm được lẽ huyền diệu của trời.

 Hai câu này là ý chính của cả chương.

 Vào núi tìm thủy khẩu thì không nên hào sáu không vong; đến huyệt xem minh đường thì mừng thấy hào Gian vượng tướng.

 Hào thứ sáu là thủy khẩu. Sinh hợp với Thế là có tình; nếu mang Thanh Long, Quý nhân, Tài, Phúc thì thủy khẩu được khóa giữ nhiều lớp, ắt có đỉnh núi lạ, ngọn đồi đẹp chầu chiếu vây quanh. Nếu hào sáu khắc xung với Thế thì núi thẳng tuột không có tình, đất khô không có khí. Hào sáu nếu gặp không vong thì thủy khẩu tản mát, không tụ được khí.

 Hào Gian là hai hào ở giữa hào Thế và hào Ứng. Vượng tướng lại gặp Nguyệt Kiến thì gọi là minh đường vạn ngựa. Có câu rằng: minh đường chứa được vạn kỵ, thủy khẩu không lọt gió, là đất đại cát. Minh đường là nơi các dòng nước tụ lại; nên tĩnh không nên động, tĩnh thì tụ đầy, động thì trút đi hết. Nếu hào Thủy mang cát thần sinh hay khắc hào Gian thì là bốn dòng nước chảy vào minh đường.

 Hào Thế là xương cốt của núi chủ (núi tựa sau huyệt), phải hiểu rõ quy mô của Cửu Diệu (chín sao — chín dạng hình thế núi trong phong thủy); hào Ứng là ngọn núi khách đối diện, phải xét hình thể cố định theo ngũ hành.

 Hào Thế là núi tọa (núi huyệt dựa vào). Lại có thuyết: hào một, hào hai là núi tọa. Sinh vượng thì núi tọa cao dày; hưu phế, không vong thì núi tọa mỏng yếu. Thế ở Tỵ, Hợi, Dần, Thân thì ắt núi hùng đất mạnh; Thế ở Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì ắt ở nơi đồng bằng rộng rãi. Thế ở Hợi, Tý thì trong huyệt có nước ra; Thế ở Thìn, Tỵ mang sát thì có gió trong đất; Bạch Hổ mang sát gặp không vong thì có mối. Nếu gặp các cát thần thì núi tọa tôn nghiêm, trong huyệt sạch sẽ. Thuộc Mộc thì ắt cây rừng tươi tốt, thuộc Thủy thì ắt gần suối chảy; nên theo loại mà suy. Cửu Diệu xem chi tiết ở chương Hôn nhân. Vượng tướng thì tốt.

 Núi án (ngọn núi đối diện trước huyệt) mang Tử Tôn, Quý nhân, vượng tướng thì núi ấy cao vút, đẹp đẽ. Nếu sinh Thế, hợp Thế thì ngay ngắn có tình. Không vong thì núi hướng không ngay; mang sát gặp xung thì là núi nghiêng lệch, hình thế bị phá. Nếu Ứng gặp Mộ, Tuyệt thì ắt núi án thấp nhỏ. Ứng thuộc Kim thì nói là núi Kim tinh (dáng tròn); thuộc Thủy thì nói là núi Thủy tinh (dáng gợn sóng), các hành khác cũng vậy.

 Hướng chia ra hai mươi bốn vị trí (hai mươi bốn hướng trên la bàn phong thủy), việc thì chia ra trăm nghìn muôn mối.

 Hào Mộc trì Thế thì chủ phía đông, quẻ Chấn, các hướng Dần, Giáp, Mão, Ất. Hào Kim trì Thế thì chủ phía tây, quẻ Đoài, các hướng Thân, Canh, Dậu, Tân. Hào Hỏa trì Thế thì chủ phía nam, quẻ Ly, các hướng Ngọ, Bính, Tỵ, Đinh. Hào Thủy trì Thế thì chủ phía bắc, quẻ Khảm, các hướng Hợi, Quý, Tý, Nhâm. Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì nói các hướng Cấn, Càn, Tốn, Khôn. Mỗi thứ có chỗ thích hợp riêng.

 Thanh Long phát động khắc Thế thì phải phòng nó ghét chủ; Bạch Hổ cương mạnh gặp xung thì rất kỵ ngẩng đầu.

 Long, Hổ trong núi chính là Thanh Long, Bạch Hổ trong quẻ. Thanh Long tuy tốt nhưng cũng kỵ khắc Thế, sinh Thế mới hay. Bạch Hổ quá vượng thì là ngẩng đầu cương mạnh, đều không tốt.

 Thanh Long đoán ngọn núi bên trái, Bạch Hổ nói dãy núi dựng như bình phong bên phải. Điều mừng là sinh nhau hợp nhau; điều kỵ là khắc nhau xung nhau.

 Thanh Long vượng, mang Mộc thì cây rừng um tùm; mang Thổ thì núi non cao vời; khí đẹp từ bên trái đến. Bạch Hổ thịnh, gặp Thủy thì mạch suối chảy xa; mang Kim thì đá núi lạ đẹp; khí đẹp từ bên phải đến. Đều mừng sinh nhau, ghét nhất khắc nhau.

 Quỷ ở trong cuộc đất thì ắt có xác chôn vùi, mộ cổ; không vong ở hai bên trái phải thì há chẳng có chỗ lõm khuyết hút gió.

 Nếu dưới hào Thế có hào Quan Quỷ của bản cung ẩn phục, thì ắt có huyệt cũ ở dưới. Trái phải tức là Long và Hổ. Thấy hào nào không vong thì biết có chỗ lõm khuyết hút gió, chủ mộ huyệt không yên, là không tốt.

 Câu Trần nếu ở hào Thế thì một dải long mạch đến dấy lên mạnh mẽ; Chu Tước gặp ở hào Ứng thì hai lớp núi án đối diện chầu đón.

 Câu Trần là tổ của long mạch. Nếu ở hào Mộc hoặc ở hào Thế thì long mạch ắt đến từ xa. Chu Tước là núi án; nếu ở hào Ứng thì ắt có hai lớp núi án đối diện.

 Nếu hỏi về Đằng Xà thì đó là phép tìm huyệt. Vượng tướng cùng ở với cát thần thì là chân long (long mạch thật, có khí kết); không vong hoặc ở chốn Mộ, Tuyệt (?) thì là huyệt tuyệt (huyệt không có khí).

 Trong quẻ lấy Đằng Xà làm huyệt. Vượng tướng là chân long, hưu tù là huyệt tuyệt.

 Bàn về núi đã đủ, nay nói đến nước. Tìm Hợi, Tý mới biết có nước hay không; xem động tĩnh thì phân được nước sống hay nước chết.

 Trong quẻ không có Hợi, Tý thì ắt không có ao hồ khe suối. Tuy có hào Thủy nhưng gặp Mộ, Tuyệt thì là đất dòng nước khô. Chỉ xem hào Thủy động thì là nước chảy, tĩnh thì là nước đọng mà thôi.

 Muốn biết nguồn nước xa gần thì xem hào Thủy thịnh suy; muốn đoán dòng nước uốn quanh có tình thì xét hào Thủy sinh hợp.

 Hào Thủy vượng tướng thì mạch nước chảy dài; hào Thủy hưu tù thì nguồn nước nông gần. Hào Thủy sinh nhau hợp nhau thì chủ dòng nước uốn lượn có tình; nếu khắc nhau xung nhau thì chủ nước chảy thẳng đến, không có khí.

 Nếu thấy quẻ không có hào Thủy thì nên xét hào Huyền Vũ.

 Nếu sáu hào không có Thủy thì cứ lấy hào mang Huyền Vũ mà xét.

 Gặp tốt thì tốt, gặp xấu thì xấu.

 Huyền Vũ gặp cát thần thì nước có ích, có tình với ta, rất tốt; nếu gặp hung sát thì vô ích, không có khí, chủ hung.

 Chú thích chữ hiếm: (1) Chữ "thố" (đọc cuo, thanh bốn): quàn quan tài chờ chôn, hoặc chôn tạm để sau cải táng. (2) Chữ "khi" (đọc qi, thanh một): nghiêng lệch, xiêu vẹo. (3) Chữ "tật" (đọc ji, thanh hai): ghen ghét, căm ghét. (4) Chữ "chướng" (đọc zhang, thanh bốn): ngọn núi dựng đứng như bức bình phong.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video