Thiên 12 — Phẩm 12 – Hành không

 Phẩm thứ mười hai: Không Hành (thực hành tính không) trong kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia).

 Tu-bồ-đề (vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thấu hiểu tính không) bạch Phật rằng: “Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn: người phát nguyện lớn tu hành để thành Phật và cứu độ mọi loài) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng mọi pháp, đưa từ bờ mê sang bờ giác) mà không có ưu-hòa câu-xá-la (phương tiện khéo léo: trí khéo vận dụng mà không bám chấp), thì đối với năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác và vật chất, thống là cảm thọ, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự hay biết) là thực hành theo hình tướng (bám vào các tướng mà tu). Nếu nghĩ năm ấm là thường còn, đó là thực hành theo hình tướng; nghĩ năm ấm là vô thường, đó là thực hành theo hình tướng; nghĩ năm ấm là khổ, cho rằng năm ấm là cái của tôi, đó là thực hành theo hình tướng. Nghĩ năm ấm là vắng lặng, đó là thực hành theo hình tướng. Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát không dùng phương tiện khéo léo mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật, học ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ giác ngộ) và mười tám pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), thì cũng là thực hành theo hình tướng. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà tự nghĩ rằng: ‘Ta đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật’, hễ còn muốn đạt được điều gì, thì đó cũng là thực hành theo hình tướng. Nếu Bồ-tát nghĩ rằng: ‘Ai học như thế thì là học Bát-nhã ba-la-mật’, đó cũng là thực hành theo hình tướng. Người học như vậy, nên biết là vì Bồ-tát ấy chưa có phương tiện khéo léo.”

 Tu-bồ-đề nói với Xá-lợi-phất (vị đại đệ tử bậc nhất về trí tuệ của Phật): “Bồ-tát học Bát-nhã ba-la-mật như thế là trụ vào sắc, là phân biệt sắc. Do phân biệt sắc nên làm ra việc tìm cầu sắc. Đã làm như vậy thì không thể thoát khỏi khổ sinh, già, bệnh, chết. Bồ-tát lại không dùng phương tiện khéo léo mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật, ở trong mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý mà phân biệt sáu tình (sáu giác quan), lại phân biệt mười tám tính (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), lại trụ vào ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật, phân biệt so đo từng thứ mà tìm cầu theo hình sắc, thì cũng không thể thoát khỏi khổ sinh, già, bệnh, chết. Vị Bồ-tát ấy còn không thể chứng được địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hóa rộng), huống chi muốn đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật)? Điều ấy không thể có. Vì thế, nên biết Bồ-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không có phương tiện khéo léo.”

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: “Làm sao biết Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà có phương tiện khéo léo?”

 Tu-bồ-đề đáp: “Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, đối với sắc, thống, tưởng, hành, thức không thực hành theo hình tướng, cũng không nói năm ấm là thường hay vô thường; đối với năm ấm không thực hành theo ý niệm khổ hay vui, cũng không thực hành theo ý niệm là của tôi hay không phải của tôi; đối với năm ấm không thực hành theo ý niệm không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: trống rỗng, không hình tướng cố định, không mong cầu); đối với năm ấm cũng không thực hành theo ý niệm vắng lặng. Vì thế, này Xá-lợi-phất, vì năm ấm là không nên chẳng phải năm ấm; năm ấm không lìa cái không, cái không không lìa năm ấm; năm ấm chính là không, không chính là năm ấm. Sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật đều là không. Cái không cũng không lìa mười tám pháp, mười tám pháp cũng không lìa cái không. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì đó là có phương tiện khéo léo. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề. Thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy Bát-nhã ba-la-mật, không thấy người thực hành, cũng không thấy người không thực hành.”

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: “Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy Bát-nhã ba-la-mật?”

 Tu-bồ-đề đáp: “Vì hình dạng của Bát-nhã ba-la-mật vốn thật không thể thấy được. Vì sao? Vì cái gọi là có thì vốn không có gì. Vì thế thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy gì. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát biết rõ các pháp, cái có của chúng là không có gì. Có một tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, tập trung sâu) tên là ‘đối với các pháp không có gì sinh ra’; đó là công dụng rộng lớn vô lượng vô hạn của các Bồ-tát Ma-ha-tát, chẳng phải điều mà Thanh văn và Bích-chi Phật biết được. Bồ-tát Ma-ha-tát không rời tam-muội này thì mau đạt A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề.”

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: “Chỉ có tam-muội này khiến Bồ-tát mau thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề thôi sao? Hay còn có tam-muội khác nữa?”

 Tu-bồ-đề đáp: “Còn có các tam-muội khác cũng khiến Bồ-tát mau thành Phật.”

 Xá-lợi-phất hỏi: “Đó là những tam-muội nào?”

 Tu-bồ-đề nói: “Có tam-muội tên là Thủ-lăng-nghiêm (tam-muội ‘đi vững chắc oai hùng’), là hạnh của Bồ-tát; tam-muội này cũng khiến mau thành Phật. Lại có tam-muội Ấn Báu, tam-muội Sư Tử Dạo Bước, tam-muội Mặt Trăng, tam-muội Dựng Cờ Mặt Trăng, tam-muội Ấn Các Pháp, tam-muội Soi Chiếu Đỉnh, tam-muội Pháp Tính Chân Thật, tam-muội Cờ Tất Thành (?), tam-muội Kim Cương, tam-muội Ấn Nơi Các Pháp Đi Vào, tam-muội Nơi Vua Các Tam-muội Đi Vào, tam-muội Ấn Vua, tam-muội Sức Tiến, tam-muội Đồ Báu, tam-muội Tất Vào Biện Tài. Những tam-muội như thế, Bồ-tát Ma-ha-tát học hết rồi thì mau thành Phật. Này Xá-lợi-phất! Lại có vô số tam-muội không thể đếm xuể mà Bồ-tát nên học, cũng khiến Bồ-tát mau thành Phật.”

 Tu-bồ-đề nương uy thần của Phật mà nói: “Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành các tam-muội này thì đã được chư Phật quá khứ thọ ký (báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật), chư Phật hiện tại cũng đã thọ ký cho; người ấy cũng không thấy tam-muội, cũng không nghĩ đến tam-muội, cũng không kiêu căng mà nghĩ rằng: ‘Ta được tam-muội này’, cũng không nghĩ rằng: ‘Ta đang trụ trong tam-muội này’, hoàn toàn không có ý tưởng về tam-muội.”

 Xá-lợi-phất hỏi Tu-bồ-đề: “Những ai trụ trong các tam-muội này thì đã được chư Phật quá khứ thọ ký rồi sao?”

 Tu-bồ-đề nói: “Không phải vậy, thưa Xá-lợi-phất! Vì sao? Vì Bát-nhã ba-la-mật, tam-muội và Bồ-tát không có gì khác nhau. Bồ-tát chính là tam-muội, tam-muội chính là Bồ-tát; Bát-nhã ba-la-mật cũng thế, bình đẳng không khác. Vậy mà người thiện nam (người nam có lòng lành theo đạo) ấy không biết tam-muội bình đẳng với các pháp (?). Vì sao không biết? Vì Bồ-tát không thấy tam-muội ấy, nên không biết.”

 Bấy giờ Thế Tôn khen Tu-bồ-đề rằng: “Hay thay, hay thay! Đúng như ta từng khen ngợi, trong những người thực hành tính không vắng lặng, ông là bậc nhất. Bồ-tát Ma-ha-tát nên học sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật như vậy.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã ba-la-mật như vậy sao?”

 Phật dạy: “Nên học sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật như vậy, mà cũng không nghĩ rằng có điều gì đạt được, có điều gì thấy được.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Thế nào là không có gì đạt được, không có gì thấy được?”

 Thế Tôn đáp: “Cái tôi và chúng sinh không thể thấy được, vì trong ngoài đều không. Năm ấm, mười tám tính, mười hai suy (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng, gọi là ‘suy’ vì làm hao mòn điều lành) không thể nắm bắt, không thể thấy, vì vốn thanh tịnh. Mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối nhau tạo nên vòng sinh tử) không thể thấy, vì thường thanh tịnh. Khổ, tập, tận, đạo (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ) không thể thấy, vì thường thanh tịnh. Không thể thấy cõi dục (cõi còn ham muốn giác quan), cõi hình (cõi có hình sắc vi tế), cõi vô hình (cõi không còn hình sắc); không thể thấy ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, vì thường thanh tịnh. Không thể thấy sáu ba-la-mật; từ Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên: người đã vào dòng thánh) cho đến Phật, vì thường thanh tịnh nên không thể thấy.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Thế nào là thanh tịnh?”

 Thế Tôn đáp: “Không sinh, không có, không thể thấy, không có gì tạo tác, đó là thanh tịnh.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bồ-tát Ma-ha-tát học như vậy là học pháp gì?”

 Thế Tôn đáp: “Bồ-tát học như vậy thì đối với các pháp không học gì cả. Vì sao? Vì các pháp không phải như cách người phàm bám vào.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Vậy các pháp như thế nào?”

 Phật đáp: “Cái có của các pháp giống như không có gì; vì có theo cách như vậy nên gọi là không có gì.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Thế nào là không có gì mà lại có?”

 Thế Tôn đáp: “Năm ấm không có gì; cái có trong và ngoài đều là không có gì, vì là không. Ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật không có gì; cái có trong và ngoài đều là không có gì, vì là không. Kẻ phàm phu ngu muội theo si mê mà rơi vào ái dục, ở trong đó làm việc si mê, bị hai bên cực đoan chi phối (?) mà không biết không thấy; đối với pháp vốn không mê lầm, họ lại bám vào danh sắc (tâm và thân), bám vào sáu nhập (sáu giác quan tiếp nhận đối tượng), bám vào ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật; tuy bám vào những điều mà trong pháp vốn không có, lại còn nghĩ tưởng thêm, mà vẫn không biết không thấy. Không biết không thấy điều gì?”

 Phật nói: “Không biết năm ấm, không thấy năm ấm, không thấy ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật. Vì thế mà rơi vào hàng phàm phu ngu muội và không ra khỏi được. Không ra khỏi đâu? Không ra khỏi cõi dục, cõi hình, cõi vô hình; không ra khỏi pháp của Thanh văn, Bích-chi Phật. Không ra khỏi mà lại không tin. Không tin điều gì? Không tin năm ấm là không, không tin ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật là không. Cũng không trụ. Không trụ ở đâu? Không trụ ở sáu ba-la-mật, không trụ ở địa vị A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật), cho đến mười tám pháp của Phật cũng không trụ. Vì thế gọi là phàm phu ngu muội, bèn bám vào mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, bám vào năm ấm, sáu suy (sáu đối tượng của giác quan), bám vào mười tám tính, bám vào dâm, nộ, si (ham muốn, giận dữ, mê muội), bám vào các tà kiến, bám vào ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, bám vào đạo.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Bồ-tát học như vậy thì có phải là không học Bát-nhã ba-la-mật, không thành tựu trí tuệ tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả, trí tuệ của Phật) chăng?”

 Phật dạy: “Học như vậy là không học Bát-nhã ba-la-mật, không ra được tát-vân-nhã.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Vì sao Bồ-tát không học Bát-nhã ba-la-mật, không thành trí tuệ tát-vân-nhã?”

 Phật dạy: “Vì Bồ-tát Ma-ha-tát không có phương tiện khéo léo, dùng ý tưởng mà bám vào sáu ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, dùng ý tưởng mà bám vào tát-vân-nhã. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát không học Bát-nhã ba-la-mật, không sinh ra trí tuệ tát-vân-nhã.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Bồ-tát phải học Bát-nhã ba-la-mật thế nào để thành tựu trí tuệ tát-vân-nhã?”

 Phật dạy: “Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà không thấy Bát-nhã ba-la-mật, đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật. Học như thế thì thành tựu, trí tuệ tát-vân-nhã tương ứng như vậy: không thấy gì, không đạt được gì.”

 Xá-lợi-phất bạch Phật: “Thế nào là không đạt được gì, không thấy gì?”

 Phật dạy: “Không thấy tất cả các pháp, vì chúng là không.”

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video