Phẩm thứ mười bốn: Liễu Bản (thấu rõ cội gốc) trong kinh Ma-ha Bát-nhã ba-la-mật (kinh về trí tuệ lớn đưa sang bờ bên kia).
Tu-bồ-đề (vị đại đệ tử của Phật, giỏi về tính không) bạch Phật rằng: “Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi loài) được gọi là Bồ-tát, vậy nghĩa của chữ ấy là gì?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Nghĩa của chữ Bồ-tát là không có gì cả. Vì sao vậy? Đạo (sự giác ngộ) thì không có nghĩa của chữ, cũng không có cái tôi; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như chim bay giữa hư không không để lại dấu chân; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy. Ví như mộng, ảo thuật, ảo ảnh hơi nóng lúc trời nắng, cái bóng, những gì Như Lai (bậc đã đến từ sự thật như như, tức Phật) hóa hiện ra đều không có thực; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy. Ví như pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp), chân như (cái đúng như thật, không đổi khác), chân tế (giới hạn tận cùng của sự thật, tức chính thực tại) cũng không có gì; ví như năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác và vật chất, thống là cảm thọ, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự hay biết) của người do ảo thuật tạo ra, không thể nắm bắt, không thể thấy; Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo, thấy rõ thật tướng các pháp), nghĩa của các ngài cũng như vậy. Ví như người ảo thực hành cái không bên trong và bên ngoài, cũng không có gì; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa cũng như vậy.
Này Tu-bồ-đề! Ví như người ảo thực hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu hỗ trợ giác ngộ) và mười tám pháp của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), đều không có gì; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như năm ấm của Phật không thể nắm bắt. Vì sao? Vì không có năm ấm. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không thấy nghĩa của chữ Bồ-tát. Này Tu-bồ-đề! Ví như sáu tình (sáu giác quan) của Đát-tát-a-kiệt (Như Lai), A-la-ha (bậc Ứng Cúng: đáng được cúng dường), Tam-da-tam-Phật (bậc Chính Đẳng Giác: giác ngộ chân chính trọn vẹn) đều không có gì; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như Phật thực hành cái không trong và ngoài, bờ mé của nó không thể thấy; thực hành ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật cũng không thể thấy; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy; tính hữu vi (cái do nhân duyên tạo tác) và vô vi (cái không do tạo tác) cũng không có nghĩa. Này Tu-bồ-đề! Ví như không sinh không diệt, không có gì, không tạo tác, không bám dính, không đứt đoạn, nghĩa của nó cũng không có gì.”
(Tu-bồ-đề hỏi:) “Cái gì là không sinh không diệt, không bám dính không đứt đoạn, không có không tạo tác?”
(Phật) đáp: “Năm ấm không sinh không diệt, không bám dính, không đứt đoạn, không thể thấy; mười tám tính (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức tương ứng), sáu tình, sáu suy (sáu đối tượng của giác quan, gọi là ‘suy’ vì làm hao mòn điều lành), năm ấm đều không bám dính; ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật, nghĩa không bám dính không đứt đoạn đều không thể nắm bắt; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật vốn thanh tịnh, không có nghĩa; nghĩa của Bồ-tát cũng như vậy. Ví như cái tôi thanh tịnh, vì cái tôi không có bờ mé; ngã, nhân, thọ, mạng (những tên gọi khác nhau về một chủ thể sống có thật) thanh tịnh, không thể thấy, vì chúng sinh không có bờ mé. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa cũng như vậy.
Ví như lúc mặt trời mọc, mọi dấu vết của bóng tối không còn hiện ra; Bồ-tát cũng như vậy. Ví như khi trời đất đến lúc kiếp tận (lúc thế giới tan hoại ở cuối một chu kỳ) bị lửa thiêu, mọi thứ trong thế gian đều cháy hết, dấu vết không thể thấy; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa cũng như vậy. Này Tu-bồ-đề! Ví như Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật) giới hạnh đầy đủ thì dấu vết giới hạnh xấu trước kia không còn hiện; được tam-muội (tâm định tĩnh tập trung) thì dấu vết tâm tán loạn không còn hiện; được trí tuệ thì không còn dấu vết ngu si; được giải thoát thì không còn thấy dấu vết chưa giải thoát; đã thấy trí tuệ giải thoát thì không còn thấy trí tuệ chưa giải thoát. Ví như khi ánh sáng của Phật tỏa ra thì ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, các vua trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, có ba mươi ba vị trời), trời A-ca-nị-tra (cõi trời cao nhất của cõi có hình sắc) không còn hiện ra; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghĩa của chữ ấy không thể thấy. Vì sao? Vì đạo, Bồ-tát và nghĩa của Bồ-tát đều không hợp cũng không tan, không có hình, không thể thấy, không có gì đối đãi, chỉ một tướng; mà một tướng thì chính là không có tướng. Này Tu-bồ-đề! Bồ-tát đối với các pháp phải học không bám dính, cũng phải giác biết các pháp.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thế nào là các pháp? Thế nào là Bồ-tát học không bám dính vào các pháp? Thế nào là Bồ-tát giác biết các pháp?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Các pháp là: pháp thiện và pháp ác; pháp có ghi (pháp đã xác định là thiện hay ác) và pháp chưa ghi (pháp vô ký: chưa xác định là thiện hay ác); pháp thế tục và pháp đạo (pháp xuất thế, dẫn đến giải thoát); pháp hữu lậu (còn rỉ chảy phiền não) và pháp vô lậu (đã sạch phiền não); pháp hữu vi và pháp vô vi. Đó là các pháp mà Bồ-tát phải học, và cũng phải học không bám dính vào chúng.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thế nào là pháp thiện thế tục?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Pháp thiện thế tục là: hiếu thuận cha mẹ, cúng dường sa-môn (người xuất gia tu hành) và đạo sĩ, chăm nuôi người già, làm các việc phúc thiện, giữ mình tiết độ, siêng năng nghĩ điều lành, tâm chuộng phương tiện tốt, tu hành mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến). Lại có các phép quán tưởng thế tục: tưởng về thân bên trong (?), tưởng xác chết thối rữa, tưởng xác chết bầm xanh, tưởng máu mủ, tưởng xác bị ăn chưa tiêu (?), tưởng xác tan tác, tưởng xương trắng, tưởng xác cháy dở; tưởng về tứ thiền (bốn tầng thiền định của cõi có hình sắc), tứ đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô hình thiền (bốn tầng thiền định của cõi không hình sắc); niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng tỳ-kheo, niệm giới, niệm bố thí, niệm cõi trời, niệm tinh cần, niệm an ban (quán hơi thở ra vào), niệm thân, niệm sự chết. Này Tu-bồ-đề! Đó gọi là pháp thiện thế gian.
Thế nào là pháp ác thế tục? Giết hại, trộm cắp, tà dâm, giận dữ, nói lời ác, nói dối, nói lời thêu dệt, ganh ghét, tà kiến; đó là pháp ác thế tục. Thế nào là pháp có ghi? Hoặc là pháp thiện, hoặc là pháp bất thiện; đó là pháp có ghi. Thế nào là pháp chưa ghi? Chưa có thân, miệng, ý, chưa có bốn đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió), chưa có năm ấm, mười tám tính, mười hai suy (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng); đó là pháp chưa ghi. Thế nào là pháp thế tục? Năm ấm, mười hai suy, mười tám tính, mười điều thiện, tứ thiền, tứ đẳng, tứ vô hình thiền; đó gọi là pháp thế tục. Thế nào là pháp đạo? Ba mươi bảy phẩm, ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện), ba căn (ba năng lực vô lậu giúp chứng ngộ chân lý), ba tam-muội, giải thoát nhiếp tâm (?), tám cửa giải thoát (tám phép thiền giúp thoát dần khỏi ràng buộc), chín bậc thiền định kế tiếp nhau, mười tám cái không, mười lực của Phật (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin hoàn toàn khi giảng pháp của Phật), mười tám pháp của Phật; đó là pháp đạo. Thế nào là pháp hữu lậu? Năm ấm, mười hai suy, mười tám tính, mười hai nhân duyên (mười hai mắt xích nối nhau tạo vòng sinh tử), tứ thiền, tứ vô hình thiền; đó là pháp hữu lậu. Thế nào là pháp vô lậu? Ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp của Phật; đó là pháp vô lậu. Thế nào là pháp hữu vi? Cõi dục (cõi còn ham muốn giác quan), cõi hình (cõi có hình sắc vi tế), cõi vô hình (cõi không còn hình sắc), ba mươi bảy phẩm cho đến mười tám pháp của Phật; đó là pháp hữu vi. Thế nào là pháp vô vi? Pháp vô vi là không sinh không diệt, không có kết thúc cũng không có khởi đầu, thường trụ mà không thay đổi, dâm nộ si (ham muốn, giận dữ, mê muội) đã dứt hết; là chân như, không có khác biệt, là pháp tính và chân tế; đó gọi là pháp vô vi. Bồ-tát Ma-ha-tát đối với các pháp có tướng là không ấy, không bám dính mà cũng không lay động, giác biết các pháp mà không thấy có hai.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Thế nào là Ma-ha-tát?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Trong đại chúng ắt là bậc đứng đầu, vì thế gọi là Ma-ha-tát.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Đứng đầu những chúng sinh nào?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Đại chúng là: Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất: người đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai: còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thứ ba: không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thứ tư: đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không giáo hóa rộng), các Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm cho đến người đã đứng ở địa vị A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui trên đường thành Phật). Đó là hội chúng lớn, Bồ-tát phải đứng đầu trong đó. Ở trong đó phải phát tâm kim cương (tâm vững chắc không gì phá nổi như kim cương) thì sẽ là bậc đứng đầu.”
Tu-bồ-đề bạch Phật: “Bạch Thế Tôn! Thế nào là tâm kim cương?”
Phật bảo Tu-bồ-đề: “Bồ-tát Ma-ha-tát phát tâm rằng: ‘Ta sẽ chịu vô số lần sinh tử để thực hành tinh tấn; ta sẽ vì chúng sinh mà bỏ hết mọi thứ mình có; ta sẽ giữ tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh; ta sẽ dùng ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát) mà độ thoát chúng sinh, khiến họ được bát-nê-hoàn (niết-bàn: sự diệt tắt hoàn toàn khổ đau), mà cũng không thấy có chúng sinh nào bát-nê-hoàn. Ta sẽ giác biết các pháp không từ đâu sinh ra, luôn dùng tâm trí tuệ tát-vân-nhã (nhất thiết trí: trí biết tất cả, trí tuệ của Phật) mà thực hành sáu ba-la-mật. Ta sẽ học để cứu giúp tất cả.’ Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát phát tâm kim cương, liền là bậc đứng đầu cao nhất trong đại chúng.
Bồ-tát lại phát tâm rằng: ‘Ta sẽ vì những khổ đau mà tội nhân ở nê-lê (địa ngục) và tiết-lệ (ngạ quỷ: loài quỷ đói) phải chịu, ta sẽ vì chúng sinh mà chịu thay khổ đau suốt vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), khiến hết thảy chúng sinh vào niết-bàn vô dư (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và phiền não) mà được bát-nê-hoàn, sau đó ta mới vì mình gieo trồng cội gốc điều lành, trải qua trăm nghìn ức kiếp mới thành A-nậu-đa-la tam-da tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).’ Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát phát tâm kim cương mà làm bậc đứng đầu trong đại chúng.
Bồ-tát phải có tâm vi diệu; nhờ tâm vi diệu nên đứng đầu chúng sinh. Từ lúc mới phát tâm trở đi, không được sinh tâm dâm, nộ, si, không được quấy nhiễu chúng sinh, không khởi tâm Thanh văn (người tu chỉ để giải thoát riêng mình) hay Bích-chi Phật; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát có tâm vi diệu mà đứng đầu đại chúng. Cũng không nghĩ đến kiêu căng; Bồ-tát phải giữ tâm hướng về tát-vân-nhã mà không lay động, cũng không kiêu căng. Bồ-tát phải luôn khởi tâm che chở nghĩ đến chúng sinh, không bỏ rơi chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát phải hành theo pháp, phải vui với pháp. Thế nào là vui với pháp? Tùy theo điều mình biết mà tụng đọc và thọ nhận.
Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, trụ trong tính không của các pháp, làm người dẫn đường cho đại chúng, mà không nương tựa gì, không đạt được gì. Bồ-tát trụ trong ba mươi bảy phẩm và mười tám pháp của Phật, làm bậc đứng đầu đại chúng, không nương tựa gì mà cũng không thấy gì. Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, trụ trong hạnh tam-muội như kim cương, cho đến tận cùng bờ mé hư không cũng không bị nhiễm, đạt được tam-muội giải thoát, liền làm bậc đứng đầu đại chúng, mà không đạt được gì, cũng không nương tựa gì. Này Tu-bồ-đề! Vì Bồ-tát trụ ở địa vị pháp này nên có thể đứng đầu chúng sinh, vì thế gọi là Ma-ha-tát.”
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video